MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC VÀ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC Ở ĐẠI HỌC QUÂN SỰ HIỆN NAY

Hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho con người là mục tiêu cơ bản của hệ thống giáo dục quốc dân và là vấn đề quan tâm của toàn xã hội. Đối với đất nước ta, chất lượng con người với các tiêu chí về phẩm chất và năng lực đang đòi hỏi toàn xã hội phải dốc sức thực hiện trong cuộc cạnh tranh toàn cầu. Trong mỗi giai đoạn phát triển nhất định của xã hội, mô hình nhân cách với những thuộc tính về phẩm chất và năng lực nhất định vừa là yêu cầu, là sản phẩm đồng thời phản ánh những nét đặc thù của điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội nhất định. Sự hình thành và phát triển nhân cách của con người trong bất kỳ điều kiện, hoàn cảnh nào đều tuân theo những quy luật nhất định, trong đó quy luật về sự phù hợp của giáo dục với các điều kiện của môi trường bên ngoài là quan trọng. Chủ nghĩa Mác đã khẳng định:...Bản chất của con người không phải là cái gì chung chung, trừu tượng vốn có của một cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội. Nhân cách của con người là sản phẩm của môi trường đồng thời có tác động tích cực đến môi trường thông qua hoạt động thực tiễn của các cá nhân.

MỞ ĐẦU

Hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho con người là mục tiêu cơ bảncủa hệ thống giáo dục quốc dân và là vấn đề quan tâm của toàn xã hội Đối với đấtnước ta, chất lượng con người với các tiêu chí về phẩm chất và năng lực đang đòihỏi toàn xã hội phải dốc sức thực hiện trong cuộc cạnh tranh toàn cầu Trong mỗigiai đoạn phát triển nhất định của xã hội, mô hình nhân cách với những thuộc tính

về phẩm chất và năng lực nhất định vừa là yêu cầu, là sản phẩm đồng thời phản ánhnhững nét đặc thù của điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội nhất định Sựhình thành và phát triển nhân cách của con người trong bất kỳ điều kiện, hoàn cảnhnào đều tuân theo những quy luật nhất định, trong đó quy luật về sự phù hợp củagiáo dục với các điều kiện của môi trường bên ngoài là quan trọng Chủ nghĩa Mác

đã khẳng định: Bản chất của con người không phải là cái gì chung chung, trừu

tượng vốn có của một cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội Nhân cách của con người là sản

phẩm của môi trường đồng thời có tác động tích cực đến môi trường thông qua hoạtđộng thực tiễn của các cá nhân

Hiện nay, đất nước ta đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóadưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa với mục tiêu làdân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Để thực hiện vấn đề đó đòihỏi ngành giáo dục phải không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện phẩm chất nhân cách cho con người, phát triển nguồn nhân lực có chất lượngcao cho xã hội Tuy nhiên, sự tác động của các điều kiện khách quan, mặt trái cơchế thị trường và xu thế toàn cầu hóa đã và đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến chấtlượng giáo dục nhân cách đặc biệt là việc hình thành các phẩm chất chính trị, đạođức, thẩm mỹ cho con người Để khắc phục tình trạng trên, một trong những yêucầu cơ bản là phải tiến hành đổi mới toàn diện, căn bản nền giáo dục mà trọng tâm

là cải tạo và xây dựng môi trường giáo dục và các điều kiện thuận lợi giúp quá trình

giáo dục diễn ra đạt hiệu quả cao Môi trường giáo dục là yếu tố có ảnh hưởngkhông nhỏ đến con người và quá trình giáo dục nhân cách cho con người trên cảbình diện vi mô và vĩ mô Ở cấp độ vĩ mô đó là sự tác động của chế độ kinh tế,chính trị, văn hóa, giáo dục đến phương hướng, mục tiêu, nội dung, chiến lược vàcác biện pháp để hình thành và phát triển nhân cách cho con người Ở cấp độ vi mô

đó là sự tác động của các điều kiện, hoàn cảnh, yếu tố mang tính sư phạm cao đượccác lực lượng giáo dục xây dựng có kế hoạch, có mục đích đến mục tiêu, nội dung,phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục cho học sinh trong nhà trường Trong đómôi trường giáo dục vi mô là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình giáo dụcnhân cách cho học sinh trong nhà trường

Trong các trường đại học quân sự, môi trường giáo dục là nhân tố không thểthiếu đến việc nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện học viên theo mục tiêu, yêucầu đào tạo Trong điều kiện hiện nay, các trường đại học quân sự đã không ngừngđổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục nhân cách cho học viên, từng bước hòa nhậpvào hệ thống giáo dục quốc dân có hiệu quả Tuy nhiên, không nằm ngoài quy luậtchung của các trường đại học, chất lượng giáo dục của các trường đại học vẫn cònnhững hạn chế nhất định mà một trong những nguyên nhân cơ bản là việc nhậnthức và phát huy vai trò của môi trường giáo dục vào quá trình giáo dục nhân cáchcho học viên còn chưa đầy đủ Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, mẫu mực

là yêu cầu khách quan, là biện pháp cơ bản để hoàn thiện nhân cách người sĩ quanquân đội tương lai, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo và sự nghiệp xây dựngquân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại đáp ứng yêu cầu xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

PHẦN I

QUAN NIỆM VỀ MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC VÀ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC Ở ĐẠI HỌC QUÂN SỰ

1.1 Khái niệm môi trường giáo dục và xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự.

1.1.1 Khái niệm môi trường giáo dục ở đại học quân sự

Môi trường là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, tùy theo góc

độ tiếp cận và nghiên cứu khác nhau nên môi trường được định nghĩa theo nhiềuphương diện Theo Từ điển văn hoá giáo dục Việt Nam thì khái niệm môi trườngđược hiểu là toàn bộ những nhân tố bao quanh con người hay sinh vật và tác độnglên cuộc sống của nó Từ cách tiếp cận trên môi trường được hiểu là điều kiện,hoàn cảnh, những sự vật xung quanh; sự bao quanh, sự bao vây, sự vây quanh làm

tác động đến đời sống của các sinh vật và con người Đối với con người, môi

trường là tổng hòa các yếu tố bên ngoài bao gồm cả những yếu tố tự nhiên và xãhội luôn có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển mọi mặt của họ Môi trường là một

hệ thống phức hợp gồm nhiều hiện tượng, đối tượng; lực lượng; điều kiện tự nhiên

và xã hội; nhân tố vô sinh và hữu sinh hiện hữu bên ngoài con người – đây đượccoi như là một điều kiện vật chất khách quan cần thiết cho sự tồn tại, phát triển củacon người Hiện nay môi trường được phân chia thành nhiều loại khác nhau, nhưng

ở cấp độ chung nhất, môi trường được phân chia thành các loại: môi trường tựnhiên, môi trường xã hội và môi trường nhân tạo Môi trường tự nhiên là tổng hợpcác điều kiện tự nhiên - sinh thái phục vụ hoạt động lao động sản xuất, học tập, cáchoạt động rèn luyện thể chất; nghỉ ngơi, vui chơi giải trí Môi trường xã hội baogồm các yếu tố: môi trường kinh tế - sản xuất; môi trường chính trị và môi trườngsinh hoạt xã hội Môi trường nhân tạo là các yếu tố do con người tạo ra để phục vụcho nhu cầu của con người Môi trường tự nhiên và môi trường xã hội gắn bó mậtthiết với nhau; hòa quyện vào nhau và cùng tác động đến sự tồn tại, phát triển củacon người, trong đã sự ảnh hưởng của môi trường xã hội là chủ yếu, mạnh mẽ nhất

Ảnh hưởng của môi trường đến con người trên nhiều phương diện khác nhau Đốivới năng suất lao động, môi trường mà cụ thể là: nhiệt độ, màu sắc, âm thanh,khung cảnh, mối quan hệ liên nhân cách của nhóm nhỏ; những yếu tố điều kiện,hoàn cảnh trên đây tác động mạnh đến chất lượng công việc của con người Điều

đó giúp cho việc thiết kế môi trường vi mô, tổ chức quản lí sản xuất để đạt đượcnăng suất cao nhất Đối với sự phát triển nhân cách con người thì môi trường màtrước hết là môi trường dạy – học có vai trò chủ đạo, định hướng cho quá trình hìnhthành và phát triển nhân cách của học sinh… Tuy sự tác động của môi trường đếncon người là rất to lớn và phức tạp; song tính chất, mức độ ảnh hưởng lại phụ thuộcvào lập trường, quan điểm, thái độ của cá nhân đối với các tác động của môitrường; cũng như xu hướng, năng lực và mức độ cá nhân tham gia cải tạo môitrường đó Như vậy, mức độ ảnh hưởng của môi trường đến cá nhân tùy thuộc phầnlớn vào trình độ được giáo dục của mỗi người

Thuật ngữ môi trường giáo dục hiện nay được hiểu theo nhiều cách khách

nhau Theo Từ điển bách khoa Việt Nam thì môi trường giáo dục là tổng hòa các

mối quan hệ trong đó giáo dục và người được giáo dục tiến hành hoạt động dạy và học Theo GS Hà Thế Ngữ thì: Các phương tiện và điều kiện vật chất - kĩ thuật và

xã hội - tâm lí tác động thường xuyên và tạm thời, được người dạy và người học sử dụng một cách có ý thức, để đảm bảo cho lao động dạy và học tiến hành thuận lợi

và đạt hiệu quả cao Đây là một trong các yếu tố của quá trình giáo dục Theo

PGS.TS Phạm Hồng Quang thì môi trường giáo dục được hiểu đồng nghĩa với môi

trường văn hóa giáo dục là các điều kiện vật chất và tinh thần chứa đựng hệ thống

các giá trị của hoạt động giáo dục, tạo nên niềm tin, giá trị về thái độ của các thành viên tham gia vào hoạt động này trong trường học và ảnh hưởng đến quá trình giáo dục Những điều kiện vật chất của môi trường văn hoá giáo dục bao gồm

các điều kiện tự nhiên nơi trường đóng, cơ sở vật chất cho mọi hoạt động của nhàtrường, trong đó nổi bật là cơ sở vật chất của hoạt động dạy và học Những yếu tố

tinh thần trong môi trường văn hoá giáo dục bao gồm bầu không khí tâm lí trongtrường, những nét truyền thống, các giá trị cùng với quan niệm và thái độ của giảngviên và sinh viên trong hoạt động dạy học, trong các quan hệ, cung cách ứng xửcủa các thành viên, quan điểm chỉ đạo của cán bộ quản lí Theo giáo trình Giáo dục

học quân sự thì môi trường giáo dục là những điều kiện tự nhiên, xã hội được các

lực lượng giáo dục xây dựng một cách khoa học và sử dụng có mục tiêu nhằm góp phần tích cực vào việc phát triển, hoàn thiện nhân cách của những con người đang sống và hoạt động trong đó theo những nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục đã xác định.

Trên cơ sở nghiên cứu khái niệm môi trường và vận dụng vào trong lĩnh vực giáodục thì môi trường giáo dục là toàn bộ cơ sở vật chất, tinh thần mà trong đó conngười được giáo dục đang sống, lao động và học tập được sử dụng nhằm tác độngđến sự hình th ành nhân cách của họ phù hợp với mục đích giáo dục đã xác định.Môi trường giáo dục là tổng hợp các điều kiện, nhân tố tự nhiên, xã hội được xâydựng một cách khoa học, chặt chẽ, mang tính mục đích sư phạm cao nhằm phục vụcho hoạt động giáo dục nhân cách cho con người Môi trường giáo dục rất đa dạng,

có thể phân chia một cách tương đối thành môi trường xã hội (gồm môi trường giađình, môi trường nhà trường, môi trường xã hội ) và môi trường tự nhiên Môitrường giáo dục còn được hiểu là tập hợp không gian với các hoạt động xã hội của

cá nhân, các phương tiện và giao lưu được phối hợp với nhau tạo điều kiện thuậnlợi để giáo dục đạt kết quả cao nhất Như vậy, môi trường giáo dục trước hết phải lànhững điều kiện tự nhiên, xã hội trong đó con người sống và hoạt động nhưngkhông phải tất cả mà chỉ những điều kiện tự nhiên, xã hội được xây dựng, cải tạo

và sử dụng như một nhân tố giáo dục tích cực Trong môi trường giáo dục, cácnhân tố xã hội – tinh thần như: các mối quan hệ giáo dục, các hoạt động giáo dục,nhân cách của nhà giáo dục, các hiện tượng tâm lý – xã hội là những yếu tố quantrọng nhất, có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả giáo dục Môi trườnggiáo dục quan hệ mật thiết với môi trường văn hóa xã hội, là một bộ phận của môi

trường văn hóa xã hội Môi trường giáo dục và môi trường văn hóa xã hội đan xenvào nhau, gắn liền với nhau và biểu hiện cho nhau

Môi trường giáo dục có ảnh hưởng đặc biệt quan trọng đối với quá trình hìnhthành và phát triển nhân cách của đối tượng giáo dục Môi trường giáo dục gópphần tạo nên mục đích, động cơ, xác định nội dung, tạo điều kiện và cung cấpphương tiện hoạt động giáo dục, rèn luyện cho cá nhân Nhờ đó cá nhân chiếmlĩnh được giá trị, chuẩn mực; các kinh nghiệm lịch sử xã hội của loài người đểhình thành, phát triển, hoàn thiện nhân cách Dưới sự tác động có mục đích và sựthống nhất cao của nhiều quá trình, nhiều lực lượng mà nhân cách mỗi cá nhânđược phát triển đúng hướng phù hợp các yêu cầu xã hội Đồng thời thông qua đóbản thân môi trường giáo dục cũng phát triển và ngày càng hoàn thiện Các loạihình hoạt động và quan hệ giao tiếp trong môi trường giáo dục giúp nâng caotrình độ nhận thức của cá nhân, phát triển tư duy, trình độ tự nhận xét, đánh giácủa từng cá nhân Môi trường giáo dục là điều kiện phát huy cao độ sức mạnhtổng hợp của các nguồn lực giáo dục, tạo nên sự đồng thuận cao trong tổ chứchoạt động sư phạm của các lực lượng giáo dục; tạo được niềm vui, sự phấn khởi,tin tưởng của mọi cá nhân và tập thể, hăng hái vươn lên hoàn thành mọi nhiệm vụ,xây dựng nhà trường tiên tiến

Môi trường giáo dục ở đại học quân sự là tập hợp những điều kiện vật chất vàtinh thần được các lực lượng sư phạm trong các nhà trường xây dựng một cáchkhoa học, có kế hoạch và sử dụng có mục đích, nhằm góp phần phát triển, hoànthiện nhân cách của học viên sĩ quan theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo

Môi trường giáo dục ở đại học quân sự là phạm trù chỉ môi trường ở cấp độ vi

mô, được qui định bởi những điều kiện tự nhiên nơi đóng quân; cơ sở vật chất donhà trường xây dựng, cải tạo (nhà ở, hội trường, giảng đường, khu thể thao, vườnhoa, cây cảnh ) và các thiết chế hoạt động (qui chế, qui định về hoạt động giáodục đào tạo của nhà trường), nền nếp hoạt động, các mối quan hệ, ứng xử, nhằm

hướng tới mục tiêu, nhiệm vụ chung là giáo dục, rèn luyện nhân cách người sĩ quantương lai cho học viên Môi trường giáo dục ở đại học quân sự mang những nétchung về đặc điểm của môi trường giáo dục trong quân đội, thống nhất theo điềulệnh; đồng thời có những nét riêng về yêu cầu và nội dung do chính mục tiêu, yêucầu, nhiệm vụ của từng nhà trường quy định Môi trường giáo dục ở đại học quân

sự luôn biến đổi và hoàn thiện theo yêu cầu của sự phát triển xã hội, sự nghiệp xâydựng quân đội, sự phát triển của nhiệm vụ giáo dục đào tạo và quá trình xây dựng,kiện toàn hệ thống các trường đại học quân sự

Môi trường giáo dục ở đại học quân sự có vai trò quan trọng đối với quátrình hình thành và phát triển nhân cách cho học viên Môi trường giáo dục tốt sẽtạo ra những điều kiện thuận lợi và là phương tiện hữu ích để tiến hành có kết quảcác hoạt động dạy học- giáo dục, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu củanhà trường Môi trường giáo dục trong các trường đại học quân sự tác động trựctiếp đến quá trình hình thành và phát triển động cơ, nhu cầu, tình cảm, hứng thú

và thái độ học tập, rèn luyện của học viên Thông qua hoạt động và giao lưu trongmôi trường học tập, rèn luyện, mà học viên chiếm lĩnh tri thức, kinh nghiệm, kỹnăng, hoàn thiện nhân cách của chính mình Môi trường giáo dục còn tác độngđến chiều hướng phát triển nhân cách của học viên, khơi dậy tiềm năng, sở trư-ờng, năng khiếu cá nhân; phát huy tính tích cực trong học tập, rèn luyện của họcviên Đồng thời, giúp hạn chế những suy nghĩ và hành vi sai trái, thậm chí tiêucực ở một số học viên Nội dung môi trường giáo dục ở đại học quân sự bao gồmtất cả các yếu tố vật chất và tinh thần, được sử dụng vào mục đích hình thành vàphát triển nhân cách học viên theo mục tiêu, yêu cầu cụ thể của từng nhà trường;trong đó yếu tố tinh thần là nội dung cơ bản, yếu tố vật chất là nội dung rất quantrọng của môi trường giáo dục Các yếu tố tinh thần bao gồm: các mối quan hệtrong hoạt động dạy học và giáo dục; các mối quan hệ tâm lý-xã hội; đời sống tâm

lý của tập thể học viên, tập thể giảng viên; các mối quan hệ xã hội trong các hoạt

động chuyên môn khác của các trường đại học quân sự Các yếu tố vật chất gồm:kết cấu hạ tầng cơ sở phục vụ cho hoạt động dạy học, giáo dục và nghiên cứukhoa học của giảng viên và học viên; môi trường cảnh quan và điều kiện tự nhiêncủa nhà trường.

1.1.2 Xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự

Theo Từ điển Tiếng Việt thì “xây dựng là xây đắp, dựng nên” [ 15 , 1077] Nhưvậy xây dựng được hiểu là cách thức tiến hành các hoạt động để tạo nên những yếu

tố chưa có Từ cách tiếp cận trên vận dụng vào đại học quân sự thì xây dựng môitrường giáo dục ở đại học quân sự là tổng thể các chủ trương, biện pháp tổ chức thựchiện các nội dung và thiết chế của nó, nhằm tác động tích cực đến quá trình giáo dụcnhân cách học viên theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo ở các trường đại học quân sự Xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự là biện pháp quan trọng gópphần nâng cao chất lượng giáo dục nhân cách học viên ở đại học quân sự Xâydựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự là trách nhiệm của mọi tổ chức, lựclượng trong nhà trường, mà trước hết là của đội ngũ cán bộ, lãnh đạo, chỉ huy nhàtrường, các cơ quan chức năng, các Khoa và các đơn vị quản lý học viên, đồng thời

là việc làm thường xuyên trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ và xây dựng nhàtrường vững mạnh toàn diện

Xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự là xây dựng toàn diện, cảyếu tố tinh thần và các yếu tố vật chất bảo đảm cho các hoạt động có tác dụnggiáo dục mạnh mẽ và tích cực đối với giáo dục nhân cách học viên Cụ thể nội dungxây dựng môi trường giáo dục học viên ở đại học quân sự bao gồm: xây dựngtruyền thống, bản lĩnh chính trị, chất lượng con người và tổ chức, bầu không khítâm lý, các mối quan hệ ứng xử, các hoạt động phong trào, kỷ luật; các thiết chếmôi trường giáo dục như: các chế độ, qui định, qui chế, chỉ thị và các tài liệu, vănbản, bảo đảm cho sự vận hành của nhà trường trên các mặt hoạt động; nhữngphương tiện, thiết bị phục vụ nhiệm vụ giáo dục đào tạo; nơi làm việc, hội trường,

thao trường, giảng đường, bãi tập; cơ sở vật chất phục vụ công tác dạy học, nghiêncứu khoa học, công tác đảng, công tác chính trị, đời sống sinh hoạt, công tác hànhchính quân sự; nhà truyền thống, phòng Hồ Chí Minh, câu lạc bộ; nơi ở, nhà ăn,các khu chức năng; sân chơi, cây xanh, cảnh quan…

Xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự gắn liền và thống nhất vớinội dung xây dựng môi trường văn hoá, môi trường sư phạm, nội dung công tácđảng, công tác chính trị Nội dung môi trường văn hoá, môi trường sư phạm, côngtác đảng, công tác chính trị tuy có tính độc lập tương đối về ý nghĩa, chức năngnhững đều hướng tới một mục tiêu chung là xây dựng nhà trường chính qui, mẫumực, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ mà Đảng, nhà nước, quân đội giao phó.Giữa các nội dung đó có mối quan hệ thống nhất, tương tác lẫn nhau, thực hiện tốtnội dung môi trường giáo dục cũng là góp phần và tạo điều kiện thực hiện nội dungmôi trường văn hoá, công tác đảng, công tác chính trị và ngược lại

Thông qua hoạt động xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự giúpnâng cao nhận thức cho học viên về mục tiêu, yêu cầu đào tạo và ý thức đầy đủ vềnghĩa vụ và trách nhiệm của người học; xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng ởhọc viên, củng cố và phát triển tinh thần đoàn kết, xây dựng bầu không khí tâm lýlành mạnh, các mối quan hệ trong nhà trường theo quy định của quân đội Kết quảxây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự phản ánh sự kết tinh của ý thức,trách nhiệm của mọi thành viên trong nhà trường vì vậy để tiến hành có hiệu quảcần gắn chặt với thực hiện nhiệm vụ, các mặt công tác, đặc biệt là gắn với hoạtđộng công tác đảng, công tác chính trị, công tác xây dựng cơ bản, xây dựng cơ sởvật chất, kỹ thuật và xây dựng môi trường văn hoá của nhà trường

Môi trường giáo dục ở đại học quân sự được xây dựng theo các tiêu chí sau:

Thứ nhất, Cán bộ, giảng viên, học viên trong nhà trường có ý thức chính trị

cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức trong sáng, quán triệt vàthực hiện nghiêm đường lối của Đảng, pháp luật Nhà nước, không có hiện tượng

sai trái, tiêu cực về chính trị, đạo đức và vi phạm kỷ luật; đoàn kết nội bộ, đoàn kếtquân dân tốt.

Thứ hai, Tổ chức Đảng, hệ thống chỉ huy, các cơ quan, đơn vị quản lý, điều

hành hoạt động giáo dục, rèn luyện học viên phải trong sạch, vững mạnh

Thứ ba, Các hoạt động sư phạm; hoạt động công tác đảng, công tác chính trị;

hoạt động xây dựng nền nếp chính quy; hoạt động ngoại khóa phải được tổ chức vàtiến hành khoa học, có kế hoạch, vững chắc, đúng qui trình, qui phạm, có hiệu quảgiáo dục cao

Thứ tư, Mọi cá nhân và tập thể trong nhà trường có tinh thần đoàn kết và quan

hệ ứng xử tốt, đúng điều lệnh, đúng qui định, văn minh, lịch sự; tập thể có bầukhông khí tâm lý tích cực; mọi người yên tâm với nhiệm vụ, có trách nhiệm caotrong công tác và luôn đòi hỏi cao lẫn nhau trong thực hiện các chuẩn mực; có dưluận lành mạnh, luôn được định hướng; có truyền thống tốt đẹp, các mối quan hệgiữa cán bộ, giảng viên với học viên phải giao tiếp đúng điều lệnh, điều lệ, quiđịnh, đúng mực, hài hoà, đậm tính nhân văn

Thứ năm, Có các hoạt động phong trào phải được tiến hành phong phú, được

tổ chức mẫu mực; phong trào văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao, thi đua được duytrì đều, tổ chức chặt chẽ, thiết thực, có tính giáo dục cao

Thứ sáu, Có cơ sở vật chất, đời sống, cảnh quan đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ

giáo dục đào tạo và nghiên cứu khoa học như: đời sống, sinh hoạt ngày càng đượccải thiện; quy hoạch, thiết kế, xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng cảnh quan của nhàtrường phải bảo đảm tính thẩm mỹ, tính mô phạm, tính giáo dục cao; nhà trườngphải thường xuyên đảm bảo tiêu chuẩn " xanh, sạch, đẹp"

1.2 Thực trạng môi trường giáo dục và việc xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự

Những năm qua lãnh đạo, chỉ huy các trường đại học quân sự đã không ngừngquan tâm, chăm lo xây dựng môi trường giáo dục, tạo ra những điều kiện sư phạm

thuận lợi vào quá trình phát triển nhân cách cho học viên Điều này được thể hiện ởchủ trương, nội dung và biện pháp của các nhà trường trong việc xây dựng và pháttriển toàn diện cả hai yếu tố, điều kiện vật chất và điều kiện tâm lý - tinh thần trong

đó đặc biệt chú trọng đến yếu tố tâm lý - tinh thần trong quá trình xây dựng môitrường giáo dục Vì vậy hệ thống nhà trường từng bước được kiện toàn, được nângcấp đào tạo và thể chể hoá về mặt nhà nước tương đối hoàn chỉnh, các bậc họcđược chuẩn hoá, những điều kiện bảo đảm cho giáo dục - đào tạo được quan tâmđầu tư Kết quả xây dựng môi trường giáo dục ở đại học quân sự trong thời gianqua được biểu hiện trên những nội dung sau:

Các hoạt động sư phạm, hoạt động xây dựng chính quy, hoạt động công tácĐảng, công tác chính trị được tổ chức đa dạng, có kế hoạch, khoa học, theo một chế

độ nền nếp chặt chẽ, vừa tuân thủ tính tổ chức, tính nghiêm ngặt của điều lệnh, điều

lệ quân đội vừa chứa đựng những nét văn hoá mang bản sắc truyền thống dân tộc

và tính giáo dục cao Các hoạt động này được tổ chức đa xen, hỗ trợ cho nhau theomột kế hoạch thống nhất, tạo tính liên tục trong việc thực hiện các mục tiêu, nộidung giáo dục nhân cách cho học viên Các quan hệ sư phạm, quan hệ xã hội, quan

hệ giao tiếp trong nhà trường từng bước được xây dựng, củng cố và phát triển.Trong đó đặc biệt là các mối quan hệ giảng viên – học viên, cán bộ - học viên, cán

bộ - giảng viên thường xuyên được quan tâm xây dựng phản ánh sâu sắc tính môphạm, tính giáo dục, tính nhân văn, dân chủ, tính văn hoá và sự chuẩn mực phù hợpvới thang giá trị xã hội, quân đội, dân tộc và xu hướng phát triển nhân cách của conngười hiện nay Đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục không ngừng đượckiện toàn, chuẩn hóa cả về số lượng và chất lượng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáodục đào tạo Các nhà trường đã làm tốt công tác kế hoạch hóa và tổ chức tốt việctuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục

cả về kiến thức, trình độ sư phạm, phẩm chất nhân cách Đội ngũ cán bộ quản lýgiáo dục bước đầu được kiện toàn, củng cố, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ,

nhất là trình độ về quản lý Phẩm chất nhân cách của các lực lượng quản lý giáodục và đội ngũ giảng viên đa số đã để lại những ấn tượng tốt đẹp cho học viên khitiếp xúc, quan hệ Từng bước thực hiện tốt công tác chính sách, góp phần giữ gìnchất lượng và ổn định đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên ở các học viện và nhàtrường Công tác quản lý, điều hành các hoạt động chuyên môn của nhà trường đã

đi vào nền nếp, có chất lượng, hiệu quả cao Hệ thống văn bản qui định, qui chế vềquản lý giáo dục đào tạo được xây dựng và hoàn thiện ngày càng đầy đủ hơn.Nhiều trường đã tích cực, chủ động, nghiêm túc triển khai chỉ thị về xây dựng nhàtrường chính quy, mẫu mực, bước đầu đạt kết quả tương đối tốt Hệ thống nhàtrường từng bước được kiện toàn, được nâng cấp đào tạo và thể chế hoá về mặt nhànước tương đối hoàn chỉnh, các bậc học được chuẩn hoá, những điều kiện bảo đảmcho giáo dục - đào tạo được quan tâm đầu tư Việc xây dựng nhà trường chính quy,vững mạnh toàn diện luôn gắn với xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh.Công tác nghiên cứu khoa học của các nhà trường được đẩy mạnh; phát huy tốt vaitrò nòng cốt của đội ngũ nhà giáo và sự tham gia tích cực của đội ngũ học viêntrong công tác nghiên cứu khoa học, nhất là trong công tác xây dựng hệ thống giáotrình tài liệu phục vụ công tác giáo dục - đào tạo, huấn luyện và diễn tập …Các nhàtrường đã có nhiều cố gắng trong đổi mới, hoàn thiện quy trình, chương trình, nộidung, phương pháp giáo dục - đào tạo đối với từng bậc học và trình độ đào tạo

Bên cạnh đó các nhà trường cũng đã quan tâm chăm lo xây dựng môi trườngchính trị-tinh thần lành mạnh Bầu không khí tâm lý trong các nhà trường đã tạo chohọc viên một tình cảm, niềm tin và sự gắn bó trong học tập, công tác cũng như tươnglai nghề nghiệp là cơ sở tạo động cơ, thái độ tích cực gắn bó hơn ở người học đối vớinhiệm vụ học tập, rèn luyện Đời sống văn hoá, tinh thần của học viên được quantâm đáp ứng, tạo nên những hứng thú đối với các hoạt động trong nhà trường Cáchiện tượng tâm lý – xã hội tích cực thường xuyên được hình thành và phát huy cóhiệu quả vào quá trình xây dựng nhận thức, động cơ, thói quen tốt đẹp cho học viên

Việc đầu tư xây dựng hạ tầng cơ sở phục vụ dạy - học được triển khai có hiệuquả Đặc biệt các phương tiện kỹ thuật hiện đại, nhất là công nghệ thông tin phục

vụ công tác quản lý, phòng điều hành huấn luyện, phòng học chuyên dụng, thư việnngày càng được quan tâm đầu tư, nâng cấp

Những kết quả đã đạt được của các trường đại học quân sự trong thời gian qua

đã góp phần tích cực vào việc xây dựng môi trường sư phạm lành mạnh tạo điềukiện để phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách cho học viên thực hiện cóhiệu quả các mục tiêu giáo dục đào tạo ở đại học quân sự Nguyên nhân ưu điểm là

do các nhà trường đã thường xuyên quán triệt và thực hiện nghiêm các chủ trương,nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy trung ương, cấp ủy, chỉ huy các cấp vào quá trìnhxây dựng môi trường giáo dục Đội ngũ cán bộ chủ trì, nhà giáo, cán bộ quản lýgiáo dục có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, tâm huyếtvới sự nghiệp giáo dục - đào tạo; có trình độ, năng lực, bề dày kinh nghiệm qua thửthách, rèn luyện trong thực tiễn, góp phần rất quan trọng nâng cao chất lượng đàotạo và xây dựng nhà trường Một số văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và

Bộ Quốc phòng, văn bản chỉ đạo của lãnh đạo, chỉ huy các cấp được ban hành kịpthời, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho hoạt động của các nhà trường Công tác đầu tưxây dựng cơ sở vật chất cho các nhà trường thường xuyên được sự quan tâm chỉđạo kịp thời của lãnh đạo, chỉ huy các cấp

Tuy nhiên, xét vào từng nội dung cụ thể, đơn vị cụ thể thì việc xây dựng môitrường sư phạm quân sự ở các trường đại học quân sự vẫn còn những hạn chế nhấtđịnh Đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục trong các trường đại học quân sựmặc dù đã được tuyển chọn, đào tạo cơ bản cả về trình độ chuyên môn nghề nghiệp

sư phạm, trình độ khoa học kỹ thuật và phẩm chất chính trị.Tuy nhiên vẫn còn thiếu

về số lượng và tỷ lệ đạt tiêu chuẩn về chất lượng còn thấp Theo Nghị quyết 86 củaĐảng ủy Quân sự trung ương thì “tính đến tháng 10 năm 2004, hiện có 7.136 nhàgiáo, thiếu 9,9% so với biên chế Trình độ sau đại học 27,5%- tăng so với 1994; đại

học 55,7%; cao đẳng trở xuống 17,3% Nhà giáo trường sĩ quan qua giữ chức phânđội 60,7% Nhà giáo học viện qua cấp trung đoàn 18,8%; cấp sư đoàn 6,4%; cấp đạiđội, tiểu đoàn 4,2% Qua đào tạo giáo viên 36,4%; bồi dưỡng sư phạm 48,6%; chiếnđấu 23,8%, đảng viên 90,04% Hiện có 17 giáo sư, 129 phó giáo sư, 16 nhà giáonhân dân, 250 nhà giáo ưu tú Nhà giáo đầu ngành còn ít, lực lượng kế cận mỏng.Nhiều nhà giáo chưa qua chức vụ đào tạo Kết quả tự học, tự nghiên cứu của một sốnhà giáo còn hạn chế Đây là những yếu tố ảnh hưởng đến việc xây dựng uy tín củađội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục trước học viên Phương pháp giáo dụccòn lạc hậu, đơn giản nặng về truyền thụ lý thuyết, nguồn thông tin khoa học hạnhẹp, thời gian thực hành chưa hợp lý, nặng về truyền thụ kiến thức một chiếu, chưaphát huy được tính tích cực chủ động sáng tạo của người học Việc kết hợp giữa dạyhọc và giáo dục của một số trường chưa được quan tâm đúng mức, chưa tiến hànhđồng bộ, chưa thực sự coi trọng giáo dục nhân cách học viên Một số nhà trường tuy

đã tích cực trong đầu tư cải tiến, đưa trang bị hiện đại vào dạy học nhưng tính hiệuquả trong khai thác các phương tiện này rất hạn chế vào trong công tác giáo dụcnhân cách cho học viên Việc đầu tư ngân sách cho công tác giáo dục - đào tạo củacác nhà trường chưa có chiều sâu, chưa đủ nguồn kinh phí cho nhu cầu đào tạo cầnthiết, các nhà trường chưa chủ động trong việc thu hút, huy động các nguồn kinh phíkhác ngoài quân đội vào quá trình xây dựng hạ tầng cơ sở phục vụ cho nhiệm vụgiáo dục đào tạo Việc đầu tư cho xây dựng cơ bản cho các nhà trường còn ở mứcthấp và chưa đồng bộ Nhiều trường điều kiện giảng đường học tập, nơi ở, nơi làmviệc của các bộ, giáo viên, học viên rất khó khăn, thiếu thốn, chưa được đầu tư cơbản Cơ cấu tổ chức hệ thống nhà trường chưa được chuẩn hoá, việc liên kết phốihợp đào tạo giữa các nhà trường chưa hiệu quả, công tác quản lý điều hành, phối hợpgiữa các cơ quan chức năng vào công tác giáo dục học viên chưa đồng bộ Cơ chếchỉ đạo, điều hành công tác của các nhà trường chưa chặt chẽ, tập trung, thống nhất.Việc phân công, phân cấp và phối hợp giữa các cơ quan chức năng và các ngành

nghiệp vụ để giải quyết các nhiệm vụ giáo dục chưa được rõ ràng, hợp lý Trong biênchế, cơ cấu tổ chức của một số học viện, nhà trường còn chưa thực sự hợp lý cả sốlượng cũng như chất lượng Đội ngũ các bộ quản lý giáo dục ở một số chức vụ nhất

là cấp cơ sở còn thiếu kinh nghiệm quản lý điều hành, một số chưa có trình độ tươngxứng với đối tượng quản lý đào tạo, một bộ phận cán bộ, giảng viên còn chưa thực

sự chú trọng việc rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực chuyên mônthành các tấm gương sáng để học viên noi theo Phân cấp ban hành các văn bản phápquy như: quy định mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, biênsoạn sách giáo khoa, nghiên cứu khoa học phục vụ cho giáo dục - đào tạo, huy độngnguồn lực, quy định về khen thưởng, thanh tra, kiểm tra còn chưa rõ ràng hợp lý dẫnđến văn bản ban hành ra nhưng hiệu lực pháp lý thấp Việc nắm nội dung và ý thứcchấp hành các văn bản pháp quy của một số không ít giảng viên, cán bộ quản lý giáodục còn hạn chế, nhiếu quy định đã được ban hành nhưng không thực hiện đượchoặc thực hiện chưa đầy đủ Việc chăm lo xây dựng và phát huy vai trò của các tậpthể học viên vào quá trình giáo dục nhân cách cho học viên có lúc còn chưa đượcquan tâm Còn để nảy sinh và hình thành các hiện tượng tâm lý xã hội thiếu tíchcực như: dư luận, tâm trạng và bầu không khí tâm lý chưa lành mạnh ảnh hưởngđến động cơ, nhu cầu, hứng thú trong học tập, rèn luyện của học viên Việc xâydựng tinh thần đoàn kết, dân chủ trong tập thể học viên có lúc còn hạn chế Tổ chứccác hoạt động giáo dục còn chưa mang tính đồng bộ, phối kết hợp chặt chẽ với cáchoạt động khác của nhà trường như hoạt động công tác đảng, công tác chính trị,xây dựng nền nếp chính quy và xây dựng nhà trường mẫu mực Nguyên nhân là do

sự tác động tiêu cực của mặt tráí cơ chế thị trường; trình độ văn hoá của đối tượngđào tạo không đồng đều và đời sống vật chất của cán bộ, nhà giáo, học viên cònkhó khăn đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng xây dựng môi trường giáo dục,xây dựng nhà trường Bên cạnh đó năng lực cụ thể hoá các quan điểm, chủ trươngcủa Đảng, Nhà nước về giáo dục - đào tạo còn hạn chế Việc nhận thức về vấn đề