Về kiến thức: giúp người học nắm được quá trình phát triển nhận thức và xác định đường lối cách mạng DTDCND của Đảng qua các thời kỳ lịch sử, nhất là việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp được biểu hiện tập trung trong xác định vị trí, vai trò, mối quan hệ chống đế quốc và chống phong kiến trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân. Về kỹ năng: giúp học viên phát triển phương pháp tư duy khoa học độc lập, nâng cao khả năng vận dụng, giải quyết các vấn đề về mối quan hệ giữa mục tiêu, nguyên tắc chiến lược và chỉ đạo chiến lược, giữa nhiệm vụ cơ bản với nhiệm vụ chủ yếu; vị trí, vai trò khác nhau của các giai cấp, tầng lớp trong lực lượng cách mạng; lựa chọn phương pháp cách mạng phù hợp; công tác xây dựng Đảng; mối quan hệ của cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới. Về tư tưởng: Qua nghiên cứu chuyên đề này, học viên khẳng định trí tuệ, bản lĩnh của Đảng trong xác định đường lối CMDTDCND tuy cam go, phức tạp, thậm chí thụt lùi tạm thời nhưng đường lối đúng đắn của Đảng là cội nguồn của những thắng lợi trong CMDTDCND; qua đó củng cố niềm tin, tích cực tham gia đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận chống những quan điểm sai trái, thù địch, tích cực bảo vệ và xây dựng Đảng.
Trang 1Chuyên đề 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN, HOÀN CHỈNH ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG DÂN TỘC DÂN CHỦ NHÂN DÂN
MỤC TIÊU
- Về kiến thức: giúp người học nắm được quá trình phát triển nhận thức và
xác định đường lối cách mạng DTDCND của Đảng qua các thời kỳ lịch sử, nhất là việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp được biểu hiện tập trung trong xác định vị trí, vai trò, mối quan hệ chống đế quốc và chống phong kiến trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân
- Về kỹ năng: giúp học viên phát triển phương pháp tư duy khoa học độc
lập, nâng cao khả năng vận dụng, giải quyết các vấn đề về mối quan hệ giữa mục tiêu, nguyên tắc chiến lược và chỉ đạo chiến lược, giữa nhiệm vụ cơ bản với nhiệm vụ chủ yếu; vị trí, vai trò khác nhau của các giai cấp, tầng lớp trong lực lượng cách mạng; lựa chọn phương pháp cách mạng phù hợp; công tác xây dựng Đảng; mối quan hệ của cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới
- Về tư tưởng: Qua nghiên cứu chuyên đề này, học viên khẳng định trí tuệ,
bản lĩnh của Đảng trong xác định đường lối CMDTDCND tuy cam go, phức tạp, thậm chí thụt lùi tạm thời nhưng đường lối đúng đắn của Đảng là cội nguồn của những thắng lợi trong CMDTDCND; qua đó củng cố niềm tin, tích cực tham gia đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận chống những quan điểm sai trái, thù địch, tích cực bảo vệ và xây dựng Đảng
NỘI DUNG
1 Quan điểm của Nguyễn Ái Quốc về cách mạng thuộc địa và cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam
* Quan điểm của Nguyễn Ái Quốc về cách mạng thuộc địa
Từ tháng 12 năm 1920, Nguyễn Ái Quốc tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin chuyển biến lập trường từ chủ nghĩa yêu nước chân chính sang lập trường giai cấp
vô sản và trở thành người cộng sản đầu tiên của Việt Nam Từ quá trình nghiên cứu lý luận Mác - Lênin, khảo nghiệm các cuộc cách mạng trên thế giới và thực tiễn cách mạng thuộc địa trên thế giới, Đông Dương và Việt Nam, Người đã hình
Trang 2thành những quan điểm về cách mạng thuộc địa Theo Người: Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản Vấn đề dân tộc phải kết kợp chặt với vấn đề giai cấp của giai cấp công nhân, độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội Cách mạng vô sản ở chính quốc và cách mạng thuộc địa đều có tầm chiến lược quan trọng ngang nhau, không thể coi nhẹ cuộc cách mạng này hay cuộc cách mạng kia Các dân tộc thuộc địa phải tự giải phóng mình, không ỷ lại, trông chờ ở lực lượng bên ngoài Cách mạng một số nước thuộc địa có khả năng thắng lợi trước cách mạng chính quốc, không những không lệ thuộc, chờ đợi vào cách mạng chính quốc mà còn tác động tích cực đến cách mạng vô sản ở chính quốc Cách mạng ở các nước Đông Dương có cùng hoàn cảnh, quan hệ khăng khít với nhau, mỗi dân tộc phải tự giải quyết vấn đề của dân tộc mình, phải thực hiện quyền dân tộc tự quyết, phải phát huy tinh thần dân tộc của từng nước, nhưng cần phải xây dựng khối đoàn kết chiến đấu giữa ba nước anh em Những người yêu nước chân chính cần phải tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin để trở thành người cộng sản Đạo đức cách mạng là cái gốc của người cách mạng Trước hết phải rèn luyện tư cách người cách mạng
Quan điểm của Nguyễn Ái Quốc về cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam
Ở Việt Nam, làm dân tộc cách mạng luôn gắn liền với làm giai cấp cách mạng Ách áp bức dân tộc là đế quốc Pháp, kẻ thù của cách mạng là thực dân Pháp (kẻ thù của dân tộc và giai cấp là thực dân Pháp và các thế lực phong kiến phản động)
Mục tiêu của cách mạng là đem lại độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân Quyền lợi của cách mạng phải đem lại cho dân chúng số nhiều, chớ
để trong tay bọn ít người, thế mới khỏi hy sinh làm cách mạng nhiều lần, dân chúng mới được hạnh phúc
Về lực lượng cách mạng: Công nông là gốc của cách mạng, là chủ cách mạng, giai cấp công nhân phải giữ vai trò lãnh đạo cách mạng, còn học trò, nhà buôn, điền chủ nhỏ là bầu bạn của công nông Sĩ, nông, công, thương, phụ nữ, trẻ
em đều tham gia cách mạng được, không phân biệt giai cấp, tuổi tác Do đó, phải làm cho nhân dân hiểu cách mạng là việc chung của cả dân chúng, không phải việc của một hai người
Trang 3Về đoàn kết quốc tế: Cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới, ai làm cách mạng trên thế giới đều là đồng chí của cách mạng Việt Nam
Về phương thức hoạt động: Phải giác ngộ, tổ chức quần chúng giảng giải lý luận và chủ nghĩa Mác - Lênin cho dân hiểu Người cho rằng dân khí mạnh thì súng ống nào cũng không chống lại nổi
Về vai trò lãnh đạo của Đảng: Cách mạng phải có Đảng cách mạng lãnh đạo để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với các dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng là nhân tố quyết định thành công của cách mạng
Quan điểm của Nguyễn Ái Quốc về cách mạng thuộc địa, về cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam được Đảng ta kế thừa hoạch định Cương lĩnh đầu tiên
2 Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt - Cương lĩnh đầu tiên của Đảng
Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam đã thông qua Chánh cương
vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt, Điều lệ vắn tắt do lãnh tụ Nguyễn
Ái Quốc soạn thảo Đó là Cương lĩnh và Điều lệ đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam Cương lĩnh đã trình bày những nội dung cơ bản nhất về con đường cách mạng Việt Nam, về đường lối “tư sản dân quyền cách mạng” và “thổ địa cách mạng” ở Việt Nam
Cương lĩnh xác định cách mạng Việt Nam làm “tư sản dân quyền cách mạng”… và “thổ địa cách mạng”… để đi tới xã hội cộng sản
Nhiệm vụ của “tư sản dân quyền cách mạng” và “thổ địa cách mạng”là đánh
đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến làm cho nước Nam hoàn toàn độc lập Thâu hết sản nghiệp lớn… của tư bản đế quốc chủ nghĩa Pháp để giao cho Chính phủ công nông binh Quốc hữu hóa toàn bộ đồn điền và đất đai của bọn đế quốc và tay sai phản cách mạng Việt Nam chia cho nông dân nghèo Tổ chức quân đội công nông Đảng phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông, Thanh niên, Tân Việt, v.v để kéo họ đi vào phe vô sản giai cấp Còn đối với bọn phú nông, trung, tiểu địa chủ và tư bản An Nam mà chưa ra mặt phản cách mạng
Trang 4thì lợi dụng, ít lâu mới làm cho họ đứng trung lập Bộ phận nào đã ra mặt phản cách mạng thì phải đánh đổ… Phải đồng tuyên truyền và thực hành liên lạc với bị
áp bức dân tộc và vô sản giai cấp thế giới, nhất là vô sản giai cấp Pháp “Đảng là đội tiền phong của vô sản giai cấp phải thu phục cho được bộ phận mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng” 1 Những nội dung cơ bản của Cương lĩnh đầu tiên của Đảng đã phản ánh sự vận dụng đúng đắn sáng tạo chủ nghĩa Mác
- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào hoàn cảnh cụ thể của một nước thuộc địa nửa phong kiến; kết hợp đúng đắn vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc; kết hợp truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng của nhân dân ta với những kinh nghiệm của cách mạng thế giới; kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản
và kết hợp thực tiễn, yêu cầu của Cách mạng Việt Nam với tư tưởng tiên tiến, cách mạng thời đại Cương lĩnh đầu tiên của Đảng là đường lối chính trị phản ảnh đúng qui luật khách quan, phù hợp nguyện vọng của nhân dân, đáp ứng yêu cầu của dân tộc, vạch ra mục tiêu, phương hướng cơ bản của Cách mạng Việt Nam
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, cùng với Cương lĩnh đúng đắn đã chấm dứt thời kỳ khủng hoảng đường lối cách mạng kéo dài hơn 7 thập kỷ, mở ra thời kỳ phát triển mới của cách mạng Việt Nam, thời kỳ độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa
xã hội, gắn cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới
Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt của Đảng xác định những vấn đề cơ
bản, định hướng sự phát triển đúng đắn con đường cách mạng Việt Nam Nhưng là văn kiện vắn tắt, nên chưa thể bao quát hết những vấn đề lý luận, thực tiễn vốn rất phức tạp của cuộc cách mạng ở một nước thuộc địa nửa phong kiến như nước ta Do
đó, sau Hội nghị thành lập Đảng, đòi hỏi Đảng tiếp tục bổ sung, phát triển, từng bước hoàn thiện đường lối cách mạng của Đảng Đó là nhu cầu khách quan của cách mạng,
và của chính bản thân Đảng
3 Luận cương Chính trị (tháng 10 năm 1930) bổ sung, phát triển Cương lĩnh đầu tiên của Đảng
1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, tr 4.
Trang 5Đồng chí Trần Phú, sau khi nghiên cứu, học tập ở nước ngoài về nước, được
bổ sung vào Ban Chấp hành Trung ương và được giao nhiệm vụ chuẩn bị Luận cương Chính trị của Đảng Đồng chí đã nghiên cứu khảo sát thực tiễn phong trào cách mạng trong nước; tham khảo tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm cách mạng của các nước anh em; vận dụng sáng tạo lý luận Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam; kế thừa Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt của Đảng để viết Luận cương Chính trị Luận cương Chính trị do đồng chí Trần Phú soạn thảo được thông qua tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng (tháng 10 năm 1930)
Luận cương Chính trị tiếp tục khẳng định sự đúng đắn của con đường cách mạng trong Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt đề cập và có sự bổ sung, phát triển mới Luận cương khẳng định: “Trong lúc đầu cuộc cách mạng Đông Dương sẽ
là một cuộc cách mạng tư sản dân quyền Tư sản dân quyền cách mạng là thời kỳ
dự bị để làm xã hội cách mạng”2 Sau khi hoàn thành cách mạng tư sản dân quyền (kiểu mới) tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa Xác định hai nhiệm vụ cơ bản của cách mạng tư sản dân quyền là chống đế quốc và phong kiến; mục tiêu là thực hiện độc lập và dân chủ; chủ lực quân là công nông; phải đoàn kết quốc tế, giành chính quyền bằng khởi nghĩa vũ trang; cách mạng phải do Đảng Cộng sản lãnh đạo Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt và Luận cương Chính trị tháng 10 năm 1930 đều thống nhất khẳng định cách mạng Việt Nam phải trải qua hai giai đoạn, cách mạng tư sản dân quyền và cách mạng xã hội chủ nghĩa Hai giai đoạn có mối quan hệ khăng khít với nhau, gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội Luận cương bổ sung, phát triển một số nội dung chủ yếu sau:
Thứ nhất, Luận cương Chính trị chỉ rõ lúc đầu là cách mạng tư sản dân
quyền do giai cấp công nhân lãnh đạo, sau đó bỏ qua thời kỳ tư bản chuyển sang giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa Đồng thời, Luận cương xác định những điều kiện bỏ qua thời kỳ phát triển tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam Những điều kiện
đó là: Về chủ quan, cách mạng tư sản dân quyền đã thắng lợi, chính quyền cách mạng do giai cấp công nhân lãnh đạo đã được thiết lập trên phạm vi toàn quốc; khối liên minh công nông được xây dựng và củng cố vững chắc; vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản được xác lập trên thực tế Về điều kiện khách quan bảo đảm
2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 93.
Trang 6cho sự chuyển biến từ cách mạng tư sản dân quyền lên cách mạng xã hội chủ nghĩa
ở mỗi nước phải có sự giúp đỡ quốc tế của các nước xã hội chủ nghĩa anh em trên thế giới Luận cương cũng chỉ rõ, giai đoạn đầu đấu tranh giành độc lập dân tộc, ruộng đất cho dân cày là mục tiêu trực tiếp, tất yếu phải đi qua, nhiệm vụ giai đoạn này thực hiện càng triệt để càng tạo điều kiện cho giai đoạn sau phát triển vững chắc Giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội là phương hướng tiến lên quyết định phát triển của cách mạng Việt Nam, đồng thời có giá trị củng cố, giữ vững thành quả cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, quyết định tính chất triệt để của giai đoạn đầu Việc xác định đúng phương hướng cách mạng có ý nghĩa hết sức quan trọng, là ngọn cờ tập hợp lực lượng cách mạng, là cơ sở giải quyết đúng đắn các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, định hướng sự phát triển đúng đắn của cách mạng
Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt và Luận cương Chính trị (tháng 10 năm 1930) về con đường cách mạng Việt Nam đã được Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện đối với miền Bắc sau năm 1954, tiến lên chủ nghĩa xã hội; đối với cả nước sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trên phạm vi cả nước, chuyển sang giai đoạn cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội
và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Điều đó khẳng định giá trị lý luận, ý nghĩa lịch sử, hiện thực về con đường tiến lên của cách mạng Việt Nam mà các văn kiên đầu tiên của Đảng đã đề cập Với ý nghĩa đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng (tháng 12 năm 1976) đã khẳng định: Trong thời đại ngày nay, khi độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội không thể tách rời nhau, ở nước ta khi giai cấp công nhân giữ vai trò lãnh đạo cách mạng thì thắng lợi của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng là sự bắt đầu của cách mạng xã hội chủ nghĩa,
sự bắt đầu của thời kỳ quá độ tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, sự bắt đầu của thời kỳ thực hiện nhiệm vụ lịch sử của chuyên chính vô sản
Thứ hai,Luận cương Chính trị phát triển về phương pháp cách mạng
Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt đã xác định cách mạng nước ta phải được tiến hành bằng phương pháp cách mạng bạo lực mới lật đổ được chính quyền của bọn thực dân, phong kiến; dựa vào sức mạnh của quần chúng nhân dân được tổ chức lại dưới sự lãnh đạo của Đảng Trung thành với quan điểm đó, Luận cương
Trang 7Chính trị tháng 10 năm 1930 bổ sung, phát triển phương pháp cách mạng bạo lực giành chính quyền phải bằng khởi nghĩa vũ trang, không thể là con đường hòa bình, cải lương Luận cương chỉ rõ, khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền không phải là việc bình thường, mà là một nghệ thuật, phải theo “khuôn phép nhà binh”; phải đề phòng, ngăn ngừa thái độ “đùa với khởi nghĩa”; phải đặt khởi nghĩa vũ trang của quần chúng trong khuôn khổ tình thế cách mạng và theo quy luật của đấu tranh cách mạng Khởi nghĩa phải dựa trên một cao trào cách mạng của quần chúng, nổ ra đúng thời cơ Thời cơ đó là: Khi kẻ thù hoang mang cực độ, các tầng lớp trung gian ngả về phía cách mạng, quần chúng cách mạng và đội tiền phong đã sẵn sàng Đồng thời, Luận cương cũng chỉ rõ: Lúc thường, chưa có tình thế cách mạng trực tiếp chỉ sử dụng những hình thức đấu tranh thấp, nhằm đấu tranh giành quyền dân sinh, dân chủ, thực hiện “đấu tranh phần ít”, qua đó mà tập hợp, tổ chức quần chúng và rèn luyện Đảng Khi tình thế cách mạng xuất hiện thì khẩu hiệu và hình thức đấu tranh phải cao hơn, từng bước đưa quần chúng ra đấu tranh từ thấp đến cao, tiến hành khởi nghĩa toàn dân, lập Xô viết, lập hội đồng tịch ký ruộng đất, sản nghiệp của bọn bóc lột, do giai cấp công nhân kiểm soát…
Nội dung bổ sung, phát triển về phương pháp cách mạng bạo lực trong Luận cương đã thể hiện sự tiếp thu sâu sắc tư tưởng bạo lực cách mạng và khởi nghĩa vũ trang của chủ nghĩa Mác - Lênin, phù hợp thực tiễn nhu cầu xã hội Việt Nam Phương pháp cách mạng đó đã giúp cho những người cách mạng và quần chúng nhân dân chủ động tiến hành đấu tranh, khi tình thế, thời cơ cách mạng xuất hiện kịp thời lãnh đạo tiến hành khởi nghĩa giành thắng lợi
Thứ ba, Luận cương Chính trị bổ sung, phát triển lý luận về xây dựng Đảng
kiểu mới ở Việt Nam Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt, Điều lệ vắn tắt khẳng định vai trò, vị trí của Đảng “là đội tiền phong của vô sản giai cấp phải thu phục cho được đại bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng”3 Đảng có vững, cách mạng mới thành công Kế thừa, phát triển tư tưởng cơ bản ấy, Luận cương Chính trị một mặt tiếp tục khẳng định
vị trí, vai trò của Đảng đối với cách mạng Việt Nam, mặt khác, Luận cương đã chỉ ra những nguyên lý về xây dựng Đảng kiểu mới ở một nước thuộc địa nửa phong kiến như nước ta:“Điều kiện cốt yếu cho sự thắng lợi của cuộc cách mạng ở Đông Dương là
3 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 4.
Trang 8cần phải có một Đảng Cộng sản, có một đường lối chính trị đúng, có kỷ luật, tập trung, mật thiết liên lạc với quần chúng, và từng trải tranh đấu mà trưởng thành Đảng là đội tiền phong của vô sản giai cấp lấy chủ nghĩa Các Mác và Lênin làm gốc”4 Sự phát triển về những nguyên tắc xây dựng Đảng kiểu mới do Luận cương Chính trị nêu ra đảm bảo cho Đảng luôn giữ vững bản chất giai cấp công nhân, vững mạnh về chính trị,
tư tưởng, tổ chức, đáp ứng nhu cầu nhiệm vụ chính trị của Đảng qua các thời kì, giai đoạn cách mạng
Lịch sử cách mạng Việt Nam hơn 80 năm qua đã chứng minh, công tác xây dựng Đảng luôn bám sát những nguyên tắc do Luận cương Chính trị đã chỉ
ra, đảm bảo cho Đảng ta luôn là Đảng chân chính, cách mạng lãnh đạo cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác và không ngừng lớn mạnh, trưởng thành
Bên cạnh những nội dung bổ sung, phát triển nêu trên, Luận cương Chính trị còn một số hạn chế so với Cươnglĩnh đầu tiên được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng
Hạn chế thứ nhất, Luận cương không nêu mâu thuẫn chủ yếu giữa dân tộc
Việt Nam và đế quốc Pháp, từ đó không đặt nhiệm vụ chống đế quốc lên hàng đầu Luận cương mới giải quyết được về vấn đề chiến lược, chưa giải quyết đúng vấn
đề sách lược với kẻ thù; chưa xác định được nhiệm vụ, mục tiêu cụ thể trước mắt Đó
là hạn chế mang tính “tả” khuynh, nóng vội
Hạn chế thứ hai, Luận cương đánh giá không đúng khả năng cách mạng của
giai cấp tiểu tư sản và mặt yêu nước của giai cấp tư sản dân tộc, một bộ phận địa chủ nhỏ, chỉ thấy mặt do dự, cải lương của các giai cấp đó, từ đó không coi họ là lực lượng của cách mạng tư sản dân quyền Từ hạn chế đó, Luận cương Chính trị chưa đưa ra được chủ trương thành lập một mặt trận thống nhất rộng rãi để phát huy sức mạnh của cả dân tộc vào nhiệm vụ chống đế quốc, phong kiến, thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc, người cày có ruộng
Những hạn chế trên, có cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan, trước hết là do trình độ của Đảng lúc đó còn hạn chế, chưa từng trải, chưa nắm vững thực tiễn cách mạng ở một nước thuộc địa nửa phong kiến, chưa nhận thức sâu sắc đặc điểm truyền thống đấu tranh của dân tộc; đặc biệt, chưa nghiên
4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 100.
Trang 9cứu kỹ và tiếp thu được những tư tưởng cơ bản trong Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt của Đảng; có biểu hiện vận dụng máy móc quan điểm của Quốc tế Cộng sản và kinh nghiệm của nước ngoài
Về nguyên nhân khách quan, do tình hình thực tiễn thế giới và ở Việt Nam vào thời điểm đó cũng tác động đến nhận thức của những người được giao nhiệm
vụ soạn thảo Luận cương Chính trị Trên thế giới, giai cấp tư sản đã trở thành giai cấp phản động, chủ nghĩa tư bản phát triển thành chủ nghĩa đế quốc Giai cấp tư sản đã phản bội lại lợi ích của dân tộc mình, đang ráo riết chuẩn bị chiến tranh xâm lược các nước khác Vào thời điểm lịch sử đó, cách mạng vô sản trên thế giới chưa
có tiền lệ về sự liên minh thành công giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản Thực tiễn cách mạng Nga, cách mạng Trung Quốc, cách mạng Ấn Độ đã chứng minh điều đó
Ở Việt Nam, vào thời điểm của những năm 30 thế kỷ XX, mặt tích cực của giai cấp tiểu tư sản và tư sản dân tộc chưa bộc lộ rõ, trong khi đó một số đảng phái của các giai cấp đó lại theo khuynh hướng quốc gia cải lương, có biểu hiện ngăn cản
sự phát triển của phong trào vô sản, phong trào giải phóng dân tộc
So với Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt thì Luận cương Chính trị có sự bổ sung, phát triển rất cơ bản và quan trọng Luận cương Chính trị đã kế thừa, phát triển những nội dung cơ bản của Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt Bên cạnh đó Luận cương Chính trị có những hạn chế nhất định, do những nguyên nhân chủ quan và khách quan nói trên Không vì thế mà cho rằng Luận cương Chính trị đối lập với Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt Không nên cho rằng Luận cương Chính trị nhấn vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp, Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt nhấn vấn đề dân tộc và đấu tranh dân tộc Cần khẳng định, Luận cương Chính trị và Chính cương, Sách lược vắn tắt thống nhất trên những vấn đề cơ bản của đường lối cách mạng Việt Nam Cả hai văn kiện trên đều giải quyết mối quan
hệ giữa dân tộc và giai cấp, giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, gắn liền độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, đó là đường lối cơ bản của cách mạng Việt Nam, sợi chỉ
đỏ xuyên suốt, nguồn gốc, nguyên nhân dẫn đến mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng đến nay
Trang 104 Nghị quyết Trung ương 6, 7, 8 (năm 1939, năm 1940, năm 1941) chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược
Chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ (tháng 9 năm 1939) tác động mạnh
mẽ đến cách mạng Việt Nam, tạo điều kiện trực tiếp cho cách mạng Việt Nam bùng nổ Nước Pháp tham gia Chiến tranh thế giới lần thứ hai ngay từ đầu Ở trong nước, Chính phủ Pháp thi hành chính sách phát xít, giải tán Đảng Cộng sản Pháp
và các Đảng Cộng sản ở các nước thuộc địa, thủ tiêu luật xã hội, các quyền tự do dân chủ Ở Đông Dương, chúng thi hành chính sách khủng bố, ban bố lệnh tổng động viên, ra sức bắt người, cướp bóc của cải của nhân dân Đông Dương để cung cấp cho chiến tranh, làm cho mâu thuẫn giữa toàn thể các dân tộc ở Đông Dương với đế quốc Pháp ngày càng sâu sắc hơn Tình thế cách mạng xuất hiện Đảng kịp thời chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đưa cách mạng tiến lên từng bước vững chắc Trước tình hình mới, Đảng đã họp Hội nghị Trung ương lần thứ sáu (tháng
11 năm 1939), Hội nghị Trung ương lần thứ bảy (tháng 11 năm 1940) và Hội nghị Trung ương lần thứ tám (tháng 5 năm 1941), tiếp tục bổ sung, phát triển đường lối giải phóng dân tộc trên những nội dung sau:
Đảng chủ trương đặt nhiệm vụ chống đế quốc, tay sai, giải phóng dân tộc lên hàng đầu, tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất
Cách mạng Đông Dương lúc này phải là cách mạng giải phóng dân tộc, đó là một kiểu của cách mạng tư sản dân quyền Chống đế quốc và chống phong kiến là hai nhiệm vụ cơ bản của cách mạng tư sản dân quyền luôn quan hệ khăng khít với nhau Nhiệm vụ cốt yếu trước mắt là đánh đổ đế quốc vàtay sai giải phóng Đông Dương, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập Nghị quyết nêu: “Bước đường sinh tồn của các dân tộc Đông Dương không có con đường nào khác là con đường đánh đổ đế quốc Pháp, chống tất cả ách ngoại xâm vô luận là da trắng hay da vàng
để tranh lấy giải phóng dân tộc”5 Về hậu quả của Chiến tranh thế giới lần thứ hai, Đảng chỉ rõ: “Cuộc khủng hoảng kinh tế, chính trị gây nên bởi đế quốc chiến tranh lần này sẽ nung nấu cách mạng Đông Dương bùng nổ và tiền đồ cách mạng Đông
mạng phản đế và cách mạng giải phóng dân tộc cao hơn, thiệt dụng hơn, song nếu
5 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr 536.
66 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr 112-113.