Vấn đề tính dục thể hiện ở mặt nghệ thuật trong thơ nôm hồ xuân hương và thơ vi thuỳ linh

Chính vì vậy, bài viết tìm hiểu về vấn đề tính dục trong thơ Hồ Xuân Hương và Vi Thuỳ Linh để thấy được những sự tiếp nối cũng như những sự khác biệt trong cách nói, cách dùng từ ngữ, hì

MỤC LỤC

MỤC LỤC 0

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

NỘI DUNG 2

1 Giới thiệu về vấn đề tính dục - tính dục trong văn học 2

1.1 Quan niệm phương Đông và phương Tây về tính dục 2

1.2 Sơ lược về yếu tố tính dục trong văn học Việt Nam 5

2 Biểu hiện vấn đề tính dục ở phương diện nội dung thơ Nôm Hồ Xuân Hương và thơ Vi Thùy Linh 8

2.1 Vẻ đẹp hình thể của người phụ nữ 9

2.2 Thú vui trần thế và khát vọng tình yêu 13

3 Vấn đề tính dục thể hiện ở mặt nghệ thuật trong thơ Nôm Hồ Xuân Hương và thơ Vi Thuỳ Linh 23

3.1 Những biểu tượng tạo nghĩa 23

3.2 Từ ngữ gây ấn tượng 26

KẾT LUẬN 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

•

Hồ Xuân Hương từ trước đến nay luôn luôn là một hiện tượng độc đáo đầy bí

ẩn khiến biết bao nhà nghiên cứu với hàng trăm bài viết, bài phê bình mong muốnđược khám phá đến tận cùng Cho đến nay, nhiều ý kiến khen, chê, đồng tình, phảnbác thơ Hồ Xuân Hương vẫn đồng thời diễn ra không có điểm kết Và vấn đề màkhiến người ta tranh luận, bàn cãi nhiều nhất là cái dâm, cái tục, hay nói cách khác

là yếu tố tính dục trong thơ Nôm của bà Vấn đề tính dục trong văn học thật ra đãtồn tại từ xa xưa trong nền văn học thế giới cũng như trong văn học Việt Nam HồXuân Hương đã nối tiếp, kế thừa truyền thống văn hoá dân tộc, và sau thời đại của

Hồ Xuân Hương, văn học Việt Nam vẫn tiếp tục đề cập đến yếu tố tục, yếu tố tínhdục Một trong những cây bút trẻ của văn học đương đại cũng gây nhiều dư luận tráichiều là Vi Thuỳ Linh Chính vì vậy, bài viết tìm hiểu về vấn đề tính dục trong thơ

Hồ Xuân Hương và Vi Thuỳ Linh để thấy được những sự tiếp nối cũng như những

sự khác biệt trong cách nói, cách dùng từ ngữ, hình ảnh trong thơ của họ

NỘI DUNG

1 Giới thiệu về vấn đề tính dục - tính dục trong văn học

1.1 Quan niệm phương Đông và phương Tây về tính dục

Tính dục là đòi hỏi sinh lí về quan hệ tính giao, hay nói cách khác, tính dục làthú vui xác thịt giữa nam và nữ và lấy sự khoái cảm làm mục đích

Trên thế giới, trong các lĩnh vực từ nghệ thuật đến tôn giáo, y học, từ phươngĐông đến phương Tây, xuất hiện nhiều quan niệm về tính dục

Trước tiên, tính dục được xem là một văn hóa, gắn liền với tín ngưỡng, tôngiáo Trong tín ngưỡng phồn thực thì tính dục cùng với phồn thực, tôn giáo là bayếu tố đan bện vào nhau, không thể tách rời, là một thứ “tam vị nhất thể” Ở đây,tính dục là đáng lưu ý hơn cả Tuy nhiên, “tính dục trong tín ngưỡng phồn thụckhông phải là thứ tình dục lấy sự cực khoái làm mục đích, mà nó chỉ mang tính chấtnhư một thứ thị phạm ma thuật để cầu phần thực phần sinh” Tính dục trong tínngưỡng phồn thực là phương tiện để thực hiện sinh sản và là cái thiêng, cái truyềnthống

Theo tín ngưỡng Hindu giáo, của cải vật chất trên trần thế, tính dục và sự cứurỗi của linh hồn đều có tầm quan trọng như nhau Sự thiếu vắng của một trongnhững yếu tố này sẽ làm cho cuộc sống con người không hoàn hảo Không có tínhdục, xã hội loài người sẽ biến mất, đó là lý do tại sao mỹ thuật tính dục chiếm một

vị trí vừa quan trọng, vừa thiêng liêng trong kinh cổ của người Hindu

Theo giáo lý của Phật giáo cổ truyền (nguyên thủy), tính dục cũng như tất

cả những gì liên hệ đến thân xác và lạc thú phát sinh từ giác cảm đều được nhìndưới khía cạnh của sự thèm khát và bám víu phát sinh từ sự ham muốn, khổ đau sẽphát sinh từ những thứ xúc cảm ấy không tránh khỏi được Tính dục liên hệ trựctiếp đến sự cảm nhận của thân xác Thế nhưng thân xác lại là sản phẩm phát sinh từ

nghiệp trong quá khứ, tức là hậu quả phát sinh từ các hành động của mình từ trước.

Thân xác thường được ví như một cỗ xe quý giá, một phương tiện đưa đến giác ngộ,thế nhưng thân xác cũng được mô tả như một gánh nặng hay nguyên nhân làm phátsinh dâm dục và mọi thứ lo lắng khác, cản trở đời sống tâm linh của chính mình.Vậy hai cách hình dung ấy có mâu thuẫn với nhau hay không ? Hoàn toàn không !

Bởi vì mọi khó khăn đều phát sinh từ sự bám víu do chính mình

nhưng tuyệt nhiên không phải thân xác tự tạo ra những khó khăn ấy cho

và dục vọng là nguyên nhân của khổ đau Sự thèm khát là động cơ chủ yếu tạo ra

các phản ứng trong tâm thức Dù cho chữ "ham muốn" (thèm khát, khát vọng, ước

mong : désir - desire) trong ngôn ngữ Tây phương phản ảnh khá trung thực ý nghĩa

của chữ Phạn "râga", thế nhưng cũng cần phải hiểu đối với Phật giáo chữ " râga"

(ham muốn, thèm khát) không hề mang sắc thái tích cực như trường hợp của chữ

"ham muốn" (désir - desire ) trong ngôn ngữ Tây phương Kinh sách định nghĩa chữ

"râga" như sau : " Đấy là sự ham-muốn-bám-víu, có nghĩa vừa là sự bám-víu cực

mạnh vào sự hiện hữu và các vật thể chiếm hữu khác vừa là sự thèm-muốn do tất cả

các thứ ấy tạo ra Tác động của nó làm phát sinh mọi thứ khổ đau" Cách định nghĩatrên đây cho thấy tính cách cảnh giác khía cạnh tiêu cực trong ý nghĩa của chữ ham-muốn Thế nhưng trong tư tưởng Tây phương, ham-muốn (désir - desire) được hiểunhư một trạng thái căng thẳng thúc đẩy con người hành động, trạng thái ấy trên một

khía cạnh nào đó có thể mang lại sự sáng tạo và những phẩm tính thượng thặng,

chẳng hạn như sự "mong-muốn của Trời" hay của người nghệ sĩ khi sáng tạo, nhưng

đồng thời ham-muốn (désir - desire) cũng có nghĩa là một động

Dưới nhãn quan Phật giáo, hôn nhân không mang tính cách thiêng liêng,không cần đến các lễ nghi ban phép lành Giáo lý nhà Phật chỉ đòi hỏi phải có sựtương kính, hy sinh cho nhau và tránh mọi hung bạo Phật giáo không hề xem thânxác và thế giới này là những gì xấu xa, Đức Phật chủ trương con đường trung đạobác bỏ mọi hình thức khổ hạnh và hành xác có nghĩa là giữ đúng vị thế giữa hai tháicực, một bên là đời sống thế tục một bên là sự khắc nghiệt của khổ hạnh, sự khắcnghiệt ấy chỉ đày đọa thêm cho thân xác nhưng không mang lại một sự giải thoátnào Ý thức được bổn phận của mình tức là cách giữ gìn đạo đức tính dục, hôn nhânkhông phải là một sự chiếm đoạt Đối với những người chưa thấu triệt đạo lý, đờisống tính dục sẽ biến thành động cơ chính yếu thúc đẩy sự vận hành của khổ đautrong chu kỳ hiện hữu (thế giới ta-bà), đấy là điều mà Phật giáo chủ trương phải rathoát Dựa trên quan điểm đó người Phật giáo tại gia phải biết kính trọng mình vàngười khác và người tu hành khi đã xa lánh cuộc sống thế tục phải tuyệt đối tránhcác hành vi tính dục Thế nhưng Phật giáo Đại thừa có vẻ cởi mở hơn so với sự khắt

khe của Phật giáo Nguyên thủy (Nam tông) Trong học phái Tan-tra thừa tính dục

được chuyển thành một hình thức tập luyện Du-già và được xem

pháp mang lại Giác ngộ Nói chung Phật giáo giữ một thái độ rất phóng

với vấn đề tính dục

1.2 Sơ lược về yếu tố tính dục trong văn học Việt Nam

Vấn đề tính dục, hay yếu tố “tục”, yếu tố sex trong văn học thế giới nóichung và văn học Việt Nam nói riêng đã xuất hiện từ xa xưa chứ không phải đếngần đây mới có

Lướt qua nền văn học dân gian Việt Nam, ta thấy yếu tố “tục”, sex xuất hiệnkhá nhiều trong những bài ca dao, dân ca, nhất là kho tàng câu đô, truyện tiếu lâm

Ca dao, dân ca là những tiếng nói ca ngợi vẻ đẹp của người bình dân không chỉ ởtâm hồn mà còn ở hình thể:

Đàn ông đóng khố đuôi lươn Đàn bà mặc yếm hở lườn mới xinh

Ca dao, tục ngữ, câu đố của ta còn thấp thoáng yếu tố nhục thể qua những lờinói bóng gió, nôm na, ý nhị:

- “Có trầu mà chẳng có cau Làm sao cho đỏ môi nhau thì làm”

- “Càng già càng dẻo càng dai Càng gãy chân chõng càng sai chân giường”

Người Việt sử dụng yếu tố tục trong các câu đố ở dạng đố tục giảng thanhhoặc đố thanh giảng tục:

Xưa kia em trắng như ngà Bởi chàng ngủ lắm nên đà em thâm Khi bẩn chàng đánh chàng đâm Đến khi sạch sẽ chàng nằm lên trên

(Cái chiếu) Dày như múi mít, đỏ tựa hạt hồng, giống cái lá vông Trong như rễ ấu, xấu thì thật xấu, xem vẫn muốn xem

Nói đến thì thèm, bảo ăn lại giận

(Sinh thực khí đàn bà)

Tiến lên văn học trung đại, ta thấy một số tác phẩm có ẩn chứa yếu tố tínhdục như: Chinh phục ngâm, Cung oán ngâm, Truyện Kiều, Song Tinh bất dạ, Đến đây thì vấn đề giới tính, những khát vọng trần thế của con người được biểuhiện cụ thể, rõ ràng Những câu thơ đã nói về thân xác và khát vọng về thân xác,tình yêu của con người rất độc đáo:

“Cái đêm hôm ấy hôm ấy hôm gì Bóng dương lồng bóng trà mi trập trùng”

(Cung oán ngâm khúc)

“Hoa giãi nguyệt nguyệt in một tấm Nguyệt lồng hoa hoa thắm từng bông Nguyệt hoa hoa nguyệt trùng trùng Trên hoa dưới nguyệt trong lòng xiết đau”

(Chinh phụ ngâm)

Đến văn học hiện đại, đầu thế kỉ XX, trong thơ Mới, các nhà thơ thể hiệnnhững cung bậc của tình yêuc, không chỉ ở mặt tâm hồn mà còn ở mặt thể xác.Xuân Diệu - ông hoàng thơ tình yêu đã có những vần thơ đầy nhục cảm:

“Hãy sát đôi đầu, hãy kề đôi ngực Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài Những cánh tay hãy quấn riết đôi vai Hãy dâng cả tình yêu lên sóng mắt Hãy khắng khít những cặp môi gắn chặt Cho anh nghe đôi hàm ngọc của răng”

(Xa cách) Hay:

“Thánggiêng ngon như một cặp môi gần”

(Vội vàng)

“Minh em không được quân chân anh”

(Giục giã)

Bích Khê, Hàn Mặc Tử cũng có cách nói của riêng mình:

“Trăng nằm sóng soãi trên cành liễu Đợi gió đông về để lả lơi

Vô tinh để gió hôn lên má Bẽn lẽn làm sao lúc nửa đêm”

(Bẽn lẽn - Hàn Mặc Tử)

“Nàng ở mô! Xiêm áo bỏ đâu đây Đến triễn lãm cả tâm thân kiều diễm Nàng là tuyết hay da nàng tuyết điểm?

Nàng là hương hay nhan sắc lên hương?

Đêmy huyền ngủ mơ trên mái tóc Vài chút trăng say động ở làn môi”

(Tranh loã thể - Bích Khê)

Những vần thơ say đắm, nồng nàn của họ đã tấu lên bản nhạc của tình yêu,tuổi trẻ, của hạnh phúc đời thường

Văn xuôi hiện đại cũng là mảnh đất cho những vấn đề giới tính, thân xác, Đầu thế kỉ XX, tác phầm của Vũ Trọng Phụng như: Giông tố, Số đỏ, Kỹ nghệ lấyTây, cũng có những trang viết nói đến thú vui xác thịt của con người, những phatình tứ, lang chạ của những con người với lối sống nhố nhăng, kệch cỡm,

Sau khi đất nước giải phóng, những câu chuyện viết về chiến tranh như “Nỗibuồn chiến tranh” của Bảo Ninh, đến những chuyện viết về cuộc mưu sinh , kiếpphận của những con người như một số sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp như “Không

có vua”, “Phẩm tiết”, đến những tác phẩm viết về những mặt khuất, góc tối củacon người đều như đều có bóng dáng, hơi thở của ái tình Tình yêu, thân xác, đờisống tình dục của con người được đề cập một cách chân thật qua tác phẩm củanhững cây bút nữ như Phạm Thị Hoài (“Man nương”, “Chín bỏ làm mười”, Ám

thị”), Nguyễn Thị Thu Huệ (“Hậu thiên đường”), Lê Minh Khuê

lùng sục thân thể tôi Bàn tay lần mò trọn đường viền môi, nắn từng

xắn, hệt như Thụ trườn lên tôi thổi khúc dạo đầu Đến hai núm vú, bàn

2 Biểu hiện vấn đề tính dục ở phương diện nội dung thơ Nôm Hồ Xuân Hương và thơ Vi Thùy Linh

Hồ Xuân Hương là một trong những nhà thơ tiêu biểu cho trào lưu nhân đạochủ nghĩa của văn học Việt Nam giai đoạn nửa cuối thế kỉ XVIII - nửa đầu thế kỉ

XIX Bởi những sáng tác thơ Nôm của Hồ Xuân Hương đã nêu bật được những vấn

đề riêng tư của con người cá nhân với những đau đớn, bất hạnh, những khát khao

yêu đương mãnh liệt Không chỉ cảm thông với nỗi đau cùng những

Giếng ấy thanh tân ai chẳng biết

(Cái quạt)

Vẻ đẹp cơ thể của người phụ nữ ẩn hiện sau những hình ảnh quen thuộc, bình

dị bánh trôi nước, giếng nước, cái quạt, quả mít, con ốc nhồi Vẻ đẹp ấy được tôđậm bằng hàng loạt những tính từ gây ấn tượng Trắng, tròn gợi vẻ đẹp đầy đặn,trắng trẻo Thanh thơi lại gợi vẻ đẹp hấp dẫn, cuốn hút, thanh tân nhấn mạnh vẻ đẹptrong trắng, trinh nguyên Vẻ đẹp của người phụ nữ hiện lên trong thơ Hồ XuânHương phong phú, đa dạng và chân thực Đó không phải là vẻ đẹp liễu yếu đào tơqua cách nói tượng trưng, ước lệ quen thuộc trong văn học trung đại: mắt phượngmày ngài, lông mày lá liễu, má đào, làn thu thủy, nét xuân sơn Đó là vẻ đẹp thanhtân, khỏe mạnh đầy quyến rũ nhưng gần gũi

Màu sắc tính dục biểu hiện ở vẻ đẹp cơ thể của người phụ nữ với những bộphận gợi cảm, nữ tính Tính dục trong thơ Hồ Xuân Hương đậm màu sắc tính dục

nữ Vì thế, bà đặc biệt chú ý đến những bộ phận gợi dục của người phụ nữ Vì thế,trong thơ Hồ Xuân Hương xuất hiện những hình ảnh gợi liên tưởng đến âm vật, sinhthực khí nữ như hình ảnh hang động :

Trời đất sinh ra đá một chòm Nứt làm đôi mảnh hỏm hòm hom

Kẽ hầm rêu mốc trơ toen hoẻn, Luồng gió thông reo vỗ phập phòm.

Giọt nước hữu tình rơi lõm bõm, Con đường vô ngạn tối om om.

(Hang Cắc Cớ)

Những câu thơ tả rất thực, rất cụ thể, sinh động hang Cắc Cớ với những hìnhảnh: nứt làm đôi mảnh, kẽ hầm rêu mốc, giọt nước hữu tình, con đường vô ngạn.Nhưng những hình ảnh này được đặt cạnh nhau một cách có hệ thống và có dụng ýcùng với lời nhắc khéo “khéo hờ hênh ra lắm kẻ dòm” đã dậy lên một nghĩa khác,nghĩa ngầm về bộ phận của người phụ nũ.

Hay đó là hình ảnh giếng nước với: cầu trắng phau phau đôi ván ghép, nướctrong leo lẻo một dòng thông, cỏ gà lún phún leo quanh mép Đây là một cái giếngthanh tân ở thời điểm dậy thì của người con gái Ở người thiếu nữ tất cả đã pháttriển đầy đủ nhưng vẫn thiếu yếu tố nam tính “Đố ai dám thả nạ dòng dòng”

Để tôn vinh, ca ngợi vẻ đẹp hoàn mỹ của người phụ nữ, Hồ Xuân Hương mạnhdạn đưa vào thơ mình bức truyền thần khỏa thân của những người thiếu nữ:

Mùa hè hây hẩy gió nồm đông Thiếu nữ nằm chơi quá giấc nồng.

Lược trúc biếng cài trên mái tóc, Yếm đào trễ xuống dưới nương long Đôi gò bồng đảo sương còn ngậm Một lạch Đào Nguyên suối chửa thông Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt,

Đi thì cũng dở, ở không xong.

(Thiếu nữ ngủ ngày)

Bài thơ mở ra trước mắt người đọc vẻ đẹp mơn mởn xuân thì của người thiếu

nữ căng tràn sức sống Vẻ đẹp ấy là “tòa thiên nhiên” “dày dày đúc sẵn” khiếnngười ta phải chiêm ngưỡng, phải mê mẩn trong sự trân trọng, thán phục trước tuyệttác của hóa công Một người thiếu nữ chìm trong giấc ngủ hiện lên trong thơ HồXuân Hương vô tình, tự nhiên để lộ những điểm nhấn gợi cảm nhât trên cơ thểthanh xuân của mình: “đôi gò bồng đảo”, “một lạch Đào Nguyên” Hồ Xuân Hươngkhéo chọn những hình ành đẹp, giàu sức gợi để nâng vẻ đẹp của người phụ nữ đếnmức thần tiên Cái đáng trân trọng và cao quý ở đây là “gò bồng đảo” vẫn e ấp

“sương còn ngậm”, “lạch Đào Nguyên” kia vẫn trinh nguyên “suối chửa thông”

Hồ Xuân Hương dùng ngôn ngữ văn chương để đúc tạc vẻ đẹp vừa mơn mởnsức sống vừa duyên dáng của cô thôn nữ không chỉ ca ngợi vẻ đẹp trời phú của

người lao động mà còn là phản ứng của nữ sĩ trước quan niệm đạo

đã khơi dậy bản năng, những tình cảm, những khát khao, những ham muốn thườngtình của bậc quân tử, khiến họ trở về đúng bản chất của con người bình thường, lột

bỏ đi lớp áo đạo mạo của con người bị ràng buộc bởi những quan niệm đạo đức.Chính vẻ đẹp hình thể căng tràn nhựa sống của người phụ nữ là khởi nguồn, là điềulàm nên hạnh phúc cho trần gian, là điểm bắt đầu cho sự duy trì nòi giống linhthiêng trong quan niệm truyền thống của dân tộc Do đó, vẻ đẹp hình thể của ngườiphụ nữ càng đáng trân trọng, càng được ca ngợi Vì nó không gợi những điều xấu

xa mà thể hiện vẻ đẹp nhân văn, nhân tính Hồ Xuân Hương thực sự mạnh dạn bướcnhững bước đi trước thời đại, trở thành nhà thơ Phục hưng của văn học Việt Namthời trung đại

Văn học trung đại là thời đại của văn chương đạo đức, giáo điều thế nhưng HồXuân Hương, nữ sĩ sinh ra giữa thời đại ấy lại dám dũng cảm phá toang rào cản phi

lí của xã hội phong kiến để đề cao ca ngợi vẻ đẹp hình thể gợi cảm của người phụ

nữ Khi văn học trung đại lùi vào quá khứ, nhường chỗ cho nền văn học mới - vănhọc hiện đại ra đời cùng những quan điểm mới mẻ, phóng khoáng trong cách sángtác, thể hiện, nhìn nhận về con người thì màu sắc tính dục trở thành một khuynh

hướng Khuynh hướng ấy nở rộ cùng nhiều tên tuổi, trong đó xuất hiện nhà thơ trẻ