Hiện nay không ít ý kiến cho rằng, ở Việt Nam phải đa đảng mới có dân chủ. Họ viện dẫn rằng, do kinh tế có nhiều thành phần thì chính trị phải có đa đảng. Có đa đảng mới có dân chủ, hay nói cách khác Nhà nước có một đảng thì không có dân chủ. Các ý kiến này không đúng, mang tính chất tuyên truyền sai lệch về nền dân chủ ở nước ta. Nên biết rằng, bản chất của một nền dân chủ không lệ thuộc vào chế độ đa đảng hay một đảng, mà ở chỗ, đảng cầm quyền đại diện cho lợi ích của ai, sử dụng quyền lực nhà nước vào những mục đích gì trên thực tế. Không nên chỉ xem xét chế độ đa đảng hay một đảng làm căn cứ duy nhất để đánh giá tính chất và trình độ của dân chủ. Nếu cho rằng đa đảng mới có dân chủ thì nhận thức như vậy là hoàn toàn sai lầm.
Trang 1BÀI THU HOẠCH
LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TÊN MÔN HỌC: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
TÊN BÀI THU HOẠCH:
NHỮNG THÀNH TỰU, HẠN CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM; LIÊN HỆ THỰC TIỄN VIỆC THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở ĐỊA PHƯƠNG
CÔNG TÁC
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ
TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021
Trang 2PHẦN II: NỘI DUNG 2
1 Dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa 2
1.1.Dân chủ 2
1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa 2
1.2.1.Quá trình hình thành phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
2 1.2.2 Bản chất nền dân chủ xã hội chủ nghĩa 2
2 Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 3
2.1.Quá trình hình thành, phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 3
2.2.Phương hướng xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 4
2.3.Giải pháp chủ yếu xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 5
3 Những thành tựu trong quá trình thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5
3.1 Dân chủ trong chính trị 6
3.2 Dân chủ trong kinh tế 8
3.3 Dân chủ trong lĩnh vực văn hóa – xã hội 9
4 Những hạn chế trong quá trình thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 10
5 Kết quả thực hiện dân chủ tại huyện Xuân Lộc năm 2021, tỉnh Đồng Nai
13 6 Liên hệ bản thân 16
PHẦN III: KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 3PHẦN I: MỞ ĐẦU
Hiện nay không ít ý kiến cho rằng, ở Việt Nam phải đa đảng mới có dânchủ Họ viện dẫn rằng, do kinh tế có nhiều thành phần thì chính trị phải có đađảng Có đa đảng mới có dân chủ, hay nói cách khác Nhà nước có một đảng thìkhông có dân chủ Các ý kiến này không đúng, mang tính chất tuyên truyền sailệch về nền dân chủ ở nước ta
Nên biết rằng, bản chất của một nền dân chủ không lệ thuộc vào chế độ đađảng hay một đảng, mà ở chỗ, đảng cầm quyền đại diện cho lợi ích của ai, sửdụng quyền lực nhà nước vào những mục đích gì trên thực tế Không nên chỉxem xét chế độ đa đảng hay một đảng làm căn cứ duy nhất để đánh giá tính chất
và trình độ của dân chủ Nếu cho rằng đa đảng mới có dân chủ thì nhận thức nhưvậy là hoàn toàn sai lầm
Vấn đề một đảng duy nhất cầm quyền hay các đảng khác nhau cầm quyềnkhông ảnh hưởng quyết định tới dân chủ, mà quan trọng là đảng đó là đảng nhưthế nào khi cầm quyền Vì vậy, một đảng khi đã độc quyền lãnh đạo thì phải tổchức, xây dựng thể chế chính trị và lãnh đạo sự vận hành của tổ chức như thếnào để không hạn chế, vi phạm dân chủ Nếu Đảng cầm quyền vi phạm dân chủthì sẽ làm mất lòng tin của nhân dân, và sớm muộn, Đảng sẽ mất quyền lãnh đạo,mất khả năng cầm quyền
Để nâng cao kiến thức, phản bác lại các luận điểm sai trái của các thế lựcchống phá Nhà nước ta, và để góp phần chung tay đóng góp xây dựng nền dân
chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, bản thân chọn chủ đề “ Những thành tựu, hạn chế trong quá trình thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; liên hệ thực tiễn việc thực hiện dân chủ ở địa phương công tác” làm bài thu hoạch môn Chủ nghĩa xã hội khoa học.
Trong khuôn khổ chủ đề đặt ra, với sự vận dụng lý luận của bản thân sẽkhông tránh khỏi những thiếu sót nhất định về trình bày bố cục bài thu hoạch,nội dung lý luận chưa trọng tâm…, rất mong nhận được sự hướng dẫn và góp ý
từ quý thầy, quý cô để hoàn thiện hơn./
Trân trọng cảm ơn!
Trang 4PHẦN II: NỘI DUNG
1 Dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa
1.1 Dân chủ
Dân chủ là sản phẩm của lịch sử, là thành quả của cuộc đấu tranh giai cấp,đấu tranh giải phóng dân tộc, đấu tranh cho văn minh tiến bộ của loài người quacác giai đoạn lịch sử
Dân chủ là một giá trị xã hội (giá trị nhân văn) phản ánh những quyền cơbản của con người; là một hình thức tổ chức nhà nước của giai cấp cầm quyền,một chế độ chính trị-xã hội mà ở đó những quyền cơ bản của con người (tự do,bình đẳng, tôn trọng sự thống nhất trong đa dạng ) được pháp luật thừa nhận vàbảo vệ; đồng thời, những quyền này được thể chế thành các nguyên tắc (quyềnlực thuộc về nhân dân, mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, thiểu số phụctùng đa số, quyền tự do tư tưởng, ý chí, hành động, bầu cử tự do và công bằng )
để quy định quyền lợi, trách nhiệm của nhân dân đối với nhà nước, cộng đồng vàngược lại
1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa
1.2.1 Quá trình hình thành phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa chỉ được xác lập sau khi giai cấp công nhânthông qua đội tiền phong của mình là đảng cộng sản giành được chính quyền, tiếnhành cải tạo và xây dựng xã hội mới thông qua cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩadưới các hình thức khác nhau
Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa không phải là nền dân chủ của thiểu số vàcho thiểu số bóc lột, có đặc quyền đặc lợi và muốn dành thêm đặc quyền, đặc lợi;ngược lại, nó là nền dân chủ của đa số và vì đa số
1.2.2 Bản chất nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
- Trên lĩnh vực chính trị: Dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai
cấp công nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi, tính dân tộc sâu sắc
- Trên lĩnh vực kinh tế: Dân chủ xã hội chủ nghĩa được biểu hiện là sự đảm
bảo về lợi ích kinh tế, phải coi lợi ích kinh tế của người lao động là động lực cơbản nhất có sức thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Lao động, việc làm và phânphối lợi ích tương ứng với kết quả lao động là nội dung kinh tế của dân chủ, đây
Trang 5cũng là nội dung mà quyền dân chủ được thể hiện một cách rộng rãi, trực tiếp.
- Trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa: Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa xây
dựng và hoàn thiện ttên cơ sở lấy hệ tư tưởng Mác-Lênin (hệ tư tưởng của giaicấp công nhân) làm chủ đạo đối với mọi hình thái ý thức xã hội khác trong xã hộimới Đồng thời, nó kế thừa, phát huy những tinh hoa văn hóa truyền thống củacác dân tộc; tiếp thu những giá trị tư tưởng - văn hóa, văn minh, tiến bộ xã hội
mà nhân loại đã tạo ra ở tất cả các quốc gia, dân tộc
Dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với kỷ luật, kỷ cương, quyền và nghĩa
vụ công dân do Hiến pháp và pháp luật quy định Nhà nước được tổ chức và hoạtđộng theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng pháp luật, thực hiệnnguyên tắc tập trung dân chủ Cốt lõi của dân chủ xã hội chủ nghĩa là khẳng địnhquyền lực của nhân dân, là giải quyết mối quan hệ giữa quyền và lợi ích, quyền
và nghĩa vụ, lợi ích và trách nhiệm
2 Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
2.1 Quá trình hình thành, phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta đã hình thành và phát triển quacác thời kỳ cách mạng Qua mỗi kỳ đại hội của Đảng, dân chủ ngày càng đượcnhận thức, phát triển và hoàn thiện đúng đắn, phù hợp hơn với điều kiện cụ thểcủa nước ta
Đến Đại hội XII (2016), vấn đề dân chủ đã được Đảng ta đưa vào chủ đềcủa Đại hội, đồng thời, trở thành một mục độc lập trong phần XIII của Báo cáochính trị với tiêu đề: “Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm thực hiệnquyền làm chủ của nhân dân”, đồng thời bổ sung thành tố “hoàn thiện, phát huydân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân” trong mục tiêu, nhiệm
vụ của Đại hội Điều này thể hiện sự nhận thức sâu sắc, đầy đủ của Đảng khôngchỉ về bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, mà còn về vai trò to lớn củadân chủ, vì không phát huy dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân sẽkhông có chủ nghĩa xã hội
- Nhiều luận điểm mới được bổ sung trong Văn kiện Đại hội XIII
Một là, bổ sung thêm nội dung, phương châm thực hiện dân chủ, như thêm
Trang 6"dân giám sát, dân thụ hưởng" trong Phương châm: " dân biết, dân bàn, dân làm,dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" Làm tốt, có hiệu quả phương châm
"Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng"
Hai là, xác định rõ hơn vai trò "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Mặt
trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị- xã hội làm nòng cốt" để nhân dân làm chủ.Đảng và Nhà nước ban hành đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật tạo nềntảng chính trị, pháp lý, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền làm chủ của nhân dân.Cấp uỷ, tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ thống chính trị, đội ngũ đảng viên, cán
bộ, công chức, viên chức nêu gương thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, đềcao đạo đức xã hội
Ba là, khẳng định: "Vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân trong
chiến lược phát triển đất nước, trong toàn bộ quá trình xây dựng, bảo vệ Tổquốc", và đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước lànền tảng chính trị, pháp lý để nhân dân thực hiện quyền làm chủ Điều đó đòi hỏiphải phát huy tính tích cực chính trị - xã hội, trí tuệ, quyền và trách nhiệm củanhân dân tham gia xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, xây dựng độingũ đảng viên, cán bộ, công chức
Bốn là, nêu rõ yêu cầu: "Cấp ủy, tổ chức Đảng, các tổ chức trong hệ thống
chính trị, đội ngũ đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức phải nêu gương thựchành dân chủ, tuân thủ pháp luật, đề cao đạo đức xã hội" trong thực hành dân chủ,trong thực hiện các nhiệm vụ chính trị Trên cơ sở đó: " Xử lý kịp thời, nghiêmminh những tổ chức, cá nhân lợi dụng dân chủ, gây rối nội bộ, làm mất ổn địnhchính trị - xã hội hoặc vi phạm dân chủ, làm phương hại đến quyền làm chủ củanhân dân" Xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, ngoại giaonhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, thếtrận lòng dân Động viên nhân dân tham gia phát triển kinh tế; góp phần quản lý
xã hội thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp,các hoạt động tự quản cộng đồng; xây dựng, quản lý, thụ hưởng văn hoá
2.2 Phương hướng xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
Thứ nhất, tiếp tục nghiên cứu sâu hơn hệ thống quan điểm của chủ nghĩa
Trang 7Mác-Lênin về dân chủ, dân chủ xã hội chủ nghĩa; kinh nghiệm xây dựng nền dânchủ ở các quốc gia trên thế giới.
Thứ hai, phân biệt rõ và phù hợp giữa dân chủ xã hội chủ nghĩa trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và dân chủ trong điều kiện chủ nghĩa xã hội đầy
đủ (đích thực)
Thứ ba, cần hiểu đúng bản chất của mối quan hệ dân chủ và nhất nguyên
chính trị, thực hành dân chủ trong điều kiện một đảng lãnh đạo, cầm quyền
2.3 Giải pháp chủ yếu xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
Thứ nhất: Xây dựng mô hình dân chủ xã hội chủ nghĩa Việt Nam dựa trên
ba trụ cột chính:
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: xây dựng, hoàn thiện thểchế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo cơ sở kinh tế vững chắccho xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: xây dựng hoàn thiện Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân theohướng “kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động”
Các tổ chức xã hội tự nguyên, hợp pháp của nhân dân: củng cố, phát triển
cơ sở xã hội của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Thứ hai: Nâng cao dân trí, văn hóa pháp luật cho toàn thể xã hội, từng
người dân (cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức )
Thứ ba: Thực hành dân chủ trong Đảng làm trung tâm để thực hiện dân
Trang 8Những đổi mới trong từng bộ phận cấu thành hệ thống chính trị và mốiquan hệ qua lại giữa các bộ phận đã góp phần quan trọng vào việc phát huy dânchủ xã hội Đã chế định ngày càng đầy đủ hơn thiết chế và cơ chế thực thi dânchủ Thực hiện dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp có những chuyển biến tíchcực Dân chủ trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, hoạt độngkhoa học có những kết quả nổi bật đã góp phần làm cho dân chủ trong xã hội cóbước phát triển toàn diện.
3.1 Dân chủ trong chính trị
Hệ thống chính trị có những đổi mới theo hướng tinh, gọn, hiệu lực, hiệuquả; dân chủ hóa, công khai minh bạch trong phương thức hoạt động, qua đó dânchủ xã hội ngày càng được phát huy, hiệu quả
Chúng ta đã tiến hành đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệthống chính trị, qua đó dân chủ xã hội chủ nghĩa ngày càng được phát huy Thựchiện bầu cử có số dư, ban hành Quy chế chất vấn trong Đảng Việc quy chế hóahoạt động của cơ quan lãnh đạo các cấp đã đưa sự lãnh đạo của Đảng ngày càngvào nền nếp, dân chủ tốt hơn Sự tham gia của các tổ chức cơ sở đảng và đảngviên vào việc hoạch định, triển khai đường lối, chủ trương, chính sách của Đảngngày càng rộng rãi và có hiệu quả Sinh hoạt dân chủ trong nội bộ Đảng có bướctiến rõ rệt Những bước tiến đó đã có tác động mạnh mẽ đến việc phát huy dânchủ trong xã hội
Chúng ta tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Đã ban hành Hiến pháp năm 1992,Hiến pháp năm 2013 với nhiều sửa đổi, bổ sung rất mới liên quan đến quyền conngười, quyền công dân, quyền làm chủ của nhân dân Đã ban hành nhiều văn bảnpháp luật quan trọng liên quan tới tổ chức và hoạt động của các cơ quan quyềnlực nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các thành phần kinh tế; nhiều quyềncông dân và quyền con người đã được cụ thể hóa và thể chế hóa Hoạt động củaQuốc hội ngày càng dân chủ, tăng cường hoạt động chất vấn và trả lời chất vấntại các phiên họp của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc
và các Ủy ban của Quốc hội; lấy phiếu tín nhiệm các chức danh do Quốc hội, hộiđồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn; toàn dân góp ý sửa đổi Hiến pháp năm 1992;cải tiến việc bầu cử Quốc hội và hội đồng nhân dân, bầu cử có số dư; tăng cường
Trang 9đóng góp ý kiến của nhân dân vào các dự án luật, các chính sách của Đảng vàNhà nước.
Hoạt động của ngành tòa án và Viện kiểm sát cũng có nhiều đổi mới theohướng phát huy dân chủ của công dân, tăng cường vai trò của luật sư và tranhtụng tại tòa án để hạn chế bớt các án oan, sai
Đã cải cách một bước nền hành chính quốc gia trên cả bốn phương diện:thể chế hành chính, tổ chức bộ máy, cán bộ công chức và tài chính công để giảmbớt phiền hà cho người dân
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã từng bướcđổi mới nội dung và phương thức hoạt động, phát huy vai trò giám sát và phảnbiện xã hội, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân,chăm lo lợi ích của các đoàn viên, hội viên; thực hiện dân chủ và xây dựng xã hộilành mạnh Vừa qua Bộ Chính trị đã ban hành “Quy chế giám sát và phản biện xãhội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội” và “Quy định về việcMặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tham gia góp ý xâydựng Đảng, xây dựng chính quyền”
Các hình thức thực hiện dân chủ (dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện)từng bước được hoàn thiện Quy chế dân chủ cơ sở và Pháp lệnh thực hiện dânchủ ở xã, phường, thị trấn đã thâm nhập sâu rộng vào mọi tầng lớp nhân dân, làmcho bầu không khí dân chủ ở cơ sở ngày càng khởi sắc, có sinh khí
Cụ thể hóa Dân chủ trong lĩnh vực chính trị:
Quyền bầu cử và ứng cử vào các cơ quan quyền lực nhà nước, các tổ chứcchính trị – xã hội
Quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận các vấn
đề chung của Nhà nước và địa phương
Quyền kiến nghị với các cơ quan nhà nước, biểu quyết khi Nhà nước tổchức trưng cầu ý dân
Quyền được thông tin, tự do ngôn luận, tự do báo chí
Ngoài ra dân chủ trong chính trị còn được thể hiện ở quyền giám sát cáchoạt động của các cơ quan nhà nước, quyền khiếu nại, tố cáo… của công dân
Trang 103.2 Dân chủ trong kinh tế
Dân chủ trong kinh tế là cơ sở cho dân chủ trong các lĩnh vực khác Trongnhững năm đổi mới, với đường lối xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa đã mở ra những dư địa cho việc thực hành và pháthuy dân chủ Đảng ta chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, lấy kinh tếnhà nước làm chủ đạo, kinh tế tư nhân làm động lực phát triển; hình thức tổ chứckinh doanh và hình thức phân phối
Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thànhquan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợptác và cạnh tranh lành mạnh Nhà nước đã ban hành Hiến pháp và nhiều đạo luật
về kinh tế để tạo hành lang pháp lý cho sự vận hành của nền kinh tế và cho hoạtđộng sản xuất, kinh doanh, như Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Hợp tác xã,Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai, Luật Phá sản Nhờ đó người dân đã có quyềnđược tự do kinh doanh, quyền làm chủ trong lao động sản xuất, quyền sở hữu tàisản, quyền được làm những gì mà pháp luật không cấm Người dân cũng cóquyền tham gia các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng vàNhà nước; tham gia quản lý và giám sát các hoạt động kinh tế của bộ máy nhànước và các doanh nghiệp nhà nước, hợp tác xã Người lao động có quyền đượchưởng thụ một cách bình đẳng những thành quả kinh tế của đất nước Tinh thầndân chủ, công khai, minh bạch trong hoạt động kinh tế ngày càng thể hiện rõ.Tính chủ động, sáng tạo trong sản xuất, kinh doanh của người dân ngày càngđược phát huy Nhà nước chăm lo cho người dân có công ăn việc làm, quan tâmđến vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn để nâng cao chất lượng cuộc sống, xóađói, giảm nghèo
Cụ thể hóa Dân chủ trong lĩnh vực kinh tế:
Thực hiện quyền làm chủ của công dân đối với tư liệu sản xuất, trên cơ
sở đó làm chủ quá trình quản lí sản xuất và phân phối sản phẩm
Biểu hiện của quyền làm chủ về kinh tế ở nước ta hiện nay là chínhsách kinh tế nhiều thành phần
Trong lĩnh vực kinh tế, cùng với quyền tự do kinh doanh, công dân