Luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng: KIẾN THỨC, THỰC HÀNH VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM HỘ GIA ĐÌNH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI NỘI TRỢ

Ngộ độc thực phẩm và các bệnh do thực phẩm gây ra không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ và cuộc sống của mỗi người, mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế, là gánh nặng chi phí cho chăm sóc sức khoẻ. Đảm bảo an toàn thực phẩm góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, xoá đói giảm nghèo và hội nhập quốc tế (1). Trong năm 2016 cả nước xảy ra 129 vụ ngộ độc thực phẩm với 4.139 người mắc, 12 người tử vong, so với năm 2014 số vụ, số người mắc, số người tử vong về ngộ độc thực phẩm có giảm, tuy nhiên đây chỉ là những vụ ngộ độc cấp tính được ghi nhận, trên thực tế con số này còn lớn hơn rất nhiều do người dân khi bị ngộ độc thường tự điều trị không khai báo và những vụ ngộ độc mãn tính do ăn thực phẩm không an toàn tích lũy trong cơ thể. Do đó vấn đề lựa chọn, bảo quản, chế biến thực phẩm hàng ngày người nội trợ đóng vai trò rất quan trọng vì họ là người có thể đảm bảo bữa ăn an toàn cho gia đình đảm bảo sức khỏe cho người thân (2, 3). Thống kê tình hình ngộ độc thực phẩm tại TG từ 20062015 cho thấy trung bình mỗi năm có 7,9 vụ ngộ độc thực phẩm với 358,9 người mắc và 0,8 người tử vong. Có 35,4% các vụ xảy ra tại bữa ăn gia đình, 29,1% tiệc cướigiỗ, 24,1% bếp ăn tập thểbếp ăn trường học. Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm nhiều nhất là do vi sinh vật 64,56%, kế đến là độc tố tự nhiên 20,25% (4). Tại huyện ABCD, từ năm 2010 đến nay, huyện có 3 vụ ngộ độc thực phẩm, tất cả đều xảy ra tại bếp ăn gia đình, bao gồm các thức ăn căn nguyên như nấm dại, Mấm tôm chua,... Xã XYZK, huyện ABCD là một trong 6 xã đảo của huyện, đây là địa bàn có nhiều đặc điểm mang tính đại diện cho điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội của huyện như vừa có loại hình nông nghiệp, làm vườn, vừa nuôi trồng thủy sản, vừa phát triển mạnh chăn nuôi,..........Đây được xem là trung gian giao lưu hàng hóa thực phẩm của nhiều địa phương, đặc biệt là các sản phẩm kém chất lượng từ các địa phương khác chuyển về để đánh lừa người tiêu dùng có nhân thức chưa cao về ATTP. Trước nguy cơ tìm ẩn ngộ dộc thực phẩm, đặc biệt là từ hộ gia đình, việc tìm hiểu thực trạng kiến thức, thực hành về ATTP và các yếu tố liên quan của người nội trợ là rất quan trọng. Câu hỏi đặt ra là thực trạng kiến thức, thực hành của người nội trợ chính tại xã XYZK như thế nào? Đâu là các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức thực hành của họ? Từ nhận định trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Kiến thức, thực hành về an toàn thực phẩm hộ gia đình và một số yếu tố liên quan của người nội trợ xã XYZK, huyện ABCD, tỉnh TG năm 2020”nhầm hiểu rõ thêm về thực trạng và các yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành về an toàn thực phẩm hộ gia đình làm cơ sở xây dựng nội dung truyền thông nâng cao nhận thức người nội trợ trong gia đình, đề xuất các giải pháp cải thiện an toàn thực phẩm hộ gia đình góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Người nội trợ xã XYZK, huyện ABCD, tỉnh TG.

⚠️The Pollinations legacy text API is being deprecated for **authenticated users**.Please migrate to our new service at https://enter.pollinations.ai for better performance and access to all the latest models.Note: Anonymous requests to text.pollinations.ai are NOT affected and will continue to work normally.

Người đủ điều kiện tham nghiên cứu do yếu tố khách quan (bị bệnh, bận việc riêng,vắng mặt) không tham gia phỏng vấn được.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Địa điểm: Xã XYZK, huyện ABCD, tỉnh TG

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 01 /2020 đến tháng 05/2020

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu cắt ngang có phân tích,

Tính được cỡ mẫu là: 263 người Dự trù 20% đối tượng từ chối tham gia, vắng nhà hoặc bỏ cuộc thì cỡ mẫu thành 415 người Trên thực tế, nghiên cứu đã phỏng vấn được 300 NNT.

Phương pháp chọn mẫu

Chọn hộ gia đình theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống với trình tự như sau:

Bước 1: Lập danh sách hộ gia đình trên địa bàn nghiên cứu Đánh số thứ tự từ 1 đến

N (số hộ gia đình trên địa bàn nghiên cứu) vào danh sách.

Bước 2 : Xác định khoảng cách mẫu : k= N/n (N = 3.217 là tổng số hộ của địa bàn nghiên cứu, n là số hộ chọn vào mẫu); k =3.217/300

Phương pháp thu thập số liệu

2.5.1 Công cụ thu thập số liệu

2.5.2 Phương pháp thu thập số liệu

2.5.3 Chuẩn bị cho nghiên cứu

Người tập huấn: Học viên trực tiếp tập huấn bộ công cụ đánh giá, phỏng vấn và triển khai kế hoạch cho các điều tra viên nắm.

Hoàn chỉnh bộ câu hỏi đánh giá phỏng vấn, in phiếu đánh giá, phỏng vấn và danh sách mẫu.

2.5.4 Quy trình thu thập số liệu

Các biến số nghiên cứu

2.6.1 Thông tin cá nhân và thói quen đối tượng

2.6.2 Nhóm biến số về kiến thức

23 phẩm tươi sống có thể gây ô nhiễm thực phẩm; nhãn của thực phẩm bao gói, đóng hộp sẵn.

2.6.3 Nhóm biến số về thực hành

Tiêu chuẩn đánh giá kiến thức, thực hành ATTP của người nội trợ

2.7.1 Đánh giá kiến thức Đánh giá kiến thức dựa trên tổng điểm của 22 câu hỏi.

Mỗi câu tương ứng 1 điểm, điểm tối đa là 22 điểm.Trả lời đạt trên 2/3 tổng trở lên là có kiến thức đạt (Chi tiết ở phụ lục 2)

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu

- Loại bỏ phiếu không phù hợp.

- Làm sạch phiếu là bổ sung thông tin còn thiếu, xử lý thông tin không nhất quán.

- Mã hóa phiếu điều tra, thu thập vào máy tính.

- Sử dụng phần mềm Epidata 3.1 để nhập số liệu và phần mềm SPSS 22.0 để phân tích số liệu.

Các phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để tính tần số và tỷ lệ phần trăm thể hiện phân bố của một số biến số.

Đạo đức trong nghiên cứu

Tất cả các đối tượng tham gia nghiên cứu đều được giải thích rõ về mục đích nghiên cứu.

Nghiên cứu được thực hiện với sự tự nguyện của ĐTNC và hỗ trợ của TTYT huyện, UBND và Trạm Y tế xã, cộng tác viên ATTP xã.

Nghiên cứu được phê duyệt bởi Hội đồng đạo đức trường Đại học Y tế công cộng theo Quyết định số: 81/2020/YTCC_HD3 ngày 5 tháng 3 năm 2020.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.1 Một số thông tin về đối tượng nghiên cứu Đặc điểm cá nhân của ĐTNC Tần số (%)

Trình độ học vấn Đại học, sau đại học 18 (6,0) Trung cấp, cao đẳng 39 (13,0) Trung học phổ thông 102 (34,0)

Thời gian làm nội trợ < 5 năm 81 (27,0)

Thời gian lựa chọn thực phẩm Không đủ thời gian 132 (44,0) Đủ thời gian 168 (56,0)

Quy mô gia đình Một thế hệ 117 (39,0)

Ba thế hệ 72 (24,0) Ăn chung mâm 3 người 78 (26,0)

Số tiền mua thực phẩm trong ngày

Kiến thức về an toàn thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.2 Kiến thức cơ bản về an toàn thực phẩm của người nội trợ

Biết khái niệm về thực phẩm an toàn 262 (87,3)

Biết nguyên nhân gây NĐTP 253 (84,3)

Biết tác hại của ngộ độc thực phẩm 246 (82,0)

Biết đối tượng nguy cơ dễ bị ngộ độc 198 (66,0)

Bảng 3.3 Kiến thức chung về lựa chọn nguyên liệu thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

Biết thời điểm mua thực phẩm 261 (87,0)

Biết nhận dạng thịt tươi 204 (68,0)

Biết nhận dạng cá tươi 232 (77,3)

Biết nhận dạng rau tươi 248 (82,7) Đặc điểm cần chú ý khi mua thực phẩm bao gói sẵn, đóng hộp 233 (77,7)

Biết thực phẩm tươi sống là nguyên nhân gây NĐTP 264 (88,0)

NĐTP chiếm tỷ lệ cao nhất 88% Các nội dung còn lại người nội trợ cũng có kiến thức khá tốt, năm trong khoảng từ 68% đến 87%.

Bảng 3.4 Kiến thức chung trong chế biến thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

Sử dụng thực phẩm để ngăn đá 206 (68,7)

Thời gian từ lúc chế biến xong đến bữa ăn 221 (73,7)

Bảng 3.5 Kiến thức chung trong bảo quản thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

Dụng cụ bảo quản thực phẩm 242 (80,7)

Bảo quản thịt, cá trước khi chế biến 250 (83,3)

Bảo quản rau, củ trước khi chế biến 241 (80,3)

Bảo quản TP bao gói, đóng hộp sẵn 244 (81,3)

Bảo quản TP thức ăn còn lại sau bữa ăn 286 (95,3)

Vệ sinh dụng cụ bảo quản thực phẩm 251 (83,7)

Về kiến thức chung trong bảo quản thực phẩm người nội trợ có kiến thức khá cao.

Bảng 3.6 Kiến thức về vệ sinh cá nhân của người nội trợ

Sử dụng bảo hộ lao động của trong chế biến 291 (97,0)

Vệ sinh tay trong chế biến 289 (96,3)

Thời điểm rửa tay đảm bảo ATTP của NNT 290 (96,7) Nguyên tác, quy trình rửa tay đảm bảo ATTP của NNT 253 (83)

Kiến thưc về chọn NLTP

Kiến thức trong chế biến TP

Tổng hợp kiến thức chung

Biểu đồ 3.1 Tổng hợp kiến thức an toàn thực phẩm của người nội trợ

Thực hành về an toàn thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.7 Thực hành lựa chọn nguyên liệu thực phẩm của người nội trợ

Nơi mua thực phẩm hàng ngày 176 (58,7)

Thời gian dành cho việc mua thực phẩm 90 (30)

Có xem thông tin sản phẩm trước khi mua 238 (79,3)

Có đảm bảo nội dung tối thiểu khi xem nhãn sản phẩm 206 (68,7)

Thực hành mua 4 nhóm thực phẩm 186 (62,0)

Bảng 3.8 Thực hành chung về chế biến và bảo quản của đối tượng nghiên cứu

Thực hiện vệ sinh bếp 220 (73,3) Đổ rác đúng quy định 257 (85,7)

Nguồn nước đang sử dụng 213 (71,0)

Cách rửa rau trước khi chế biến 248 (82,7)

Số lượng thớt sử dụng 228 (76,0)

Cách sử dụng thức ăn còn lại của bữa trước 212 (70,7) Thực hiện việc rửa tay trước khi chế biến 197 (65,7)

Thực hiện phân chia thức ăn 284 (94,7)

Thói quen hâm nóng thức ăn 251 (83,7)

Bảo quản TP sau khi chế biến 235 (78,3)

32 tỷ lệ cao nhất (94,7%) Tỷ lệ người nội trợ có thực hành đúng về Thói quen nấu ăn chiếm tỉ lệ thấp nhất 60%.

Bảng 3.9 Thực trạng điều kiện an toàn thực phẩm qua quan sát thực tế tại hộ gia đình

Nội dung đánh giá Tần số (%)

Mặt bàn, mặt kệ chế biến sạch sẽ 200 (66,7)

Bề mặt dao, thớt không bị dính thực phẩm từ những lần trước 113 (37,7)

Rổ, rá đựng không bị dính thực phẩm từ những lần trước 167 (55,7)

Sử dụng riêng các dụng cụ cho thực phẩm sống, chín riêng 188 (62,7) Trong bếp và khu chế biến có đang dùng 2 thớt và ≥ 2 dao 161 (53,7)

Bể chưa nước chế, sinh hoạt có nấp đậy 118 (39,3)

Không có côn trùng xuất hiện trong bếp ăn gia đình 193 (64,3)

Có các biện pháp phòng chống và xử lý côn trùng 247 (82,3) Nhà vệ sinh trong khuân viên bếp có được đóng thường xuyên 46 (15,3)

Xử lý rác hợp vệ sinh 121 (40,3)

Thực hành Chọn NLTP Thực hành CBBQ thực phẩm

Quan sát điều kiện ATTP tại hộ gia đình

Biểu đồ 3.2 Tổng hợp thực hành an toàn thực phẩm của người nội trợ

Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về an toàn thực phẩm của người nội trợ.34 3.5 Các yếu tố liên quan đến thực hành an toàn thực phẩm của đối tượng

3.4 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức về an toàn thực phẩm của người nội trợ

Bảng 3.10 Mối liên quan giữa đặc điểm cá nhân của đối tượng với kiến thức về an toàn thực phẩm

Biến độc lập Kiến thức về ATTP OR p _Value

THPT trở lên THCS trở xuống

Chỉ làm nội trợ Các ngành nghề khác

Thời gian làm nội trợ

Hộ đủ ăn, khá giả

Thời gian chọn thực phẩm Đủ thời gian Không đủ thời gian

Số thế hệ trong gia đình

Một thế hệ Hai thế hệ

Số người ăn chung mâm

Khoảng tiền mua thực phẩm hàng ngày Dưới 50.0000 đ

Trong đó, nhóm người dưới 35 tuổi có kiến thức đạt cao gấp 2,42 lần nhóm người từ

Số người ăn chung mâm với kiến thức về ATTP của người nội trợ (p>0,05).

3.5 Các yếu tố liên quan đến thực hành an toàn thực phẩm của đối tượng

Bảng 3.11 Mối liên quan giữa đặc điểm cá nhân của đối tượng với thực hành về an toàn thực phẩm

Biến độc lập Thực hành về ATTP OR

(KTC 95%) p _Value Đạt Không đạt

THPT trở lên THCS trở xuống

Chỉ làm nội trợ Các ngành nghề khác

Thời gian làm nội trợ

Hộ đủ ăn, khá giả

Thời gian chọn thực phẩm Đủ thời gian Không đủ thời gian

Số thế hệ trong gia đình

Một thế hệ Hai thế hệ

Số người ăn chung mâm

Khoảng tiền mua thực phẩm hàng ngày Dưới 50.0000 đ

Bảng 3.12 Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành về ATTP

Biến độc lập Thực hành về ATTP OR

(KTC 95%) p _Value Đạt Không đạt

Kiến thức về ATTP Đạt Không đạt

Kiến thức về an toàn thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

4.1.1 Kiến thức cơ bản về an toàn thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

4.1.2 Kiến thức về lựa chọn nguyên liệu thực phẩm của đối tượng nghiên cứu

Sự ngộ nhận này cũng được tìm thấy trong nghiên cứu của Lê Thị Ngọc Dung

(2017) tại Đồng Tháp với 84% (23) hay Đỗ Ngọc Ánh (2012) với 86,93% (20).

Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy có 77,7% NNT biết các đặc điểm cần chú ý khi

4.1.3 Kiến thức về an toàn thực phẩm trong chế biến của đối tượng nghiên cứu

Thực hành về an toàn thực phẩm của người nội trợ

4.2.1 Thực hành lựa chọn nguyên liệu thực phẩm của người nội trợ

NNT có thực hành đúng Kết quả này cũng tương tự nghiên cứu của Nguyễn Thị Ánh (2019) tại Thái Nguyên, tỉ lệ chọn đúng rau quả và thịt là 56,9% (20).

4.2.2 Thực hành chế biến, bảo quản thực phẩm

4.2.3 Quan sát thực hành: đánh giá điều kiện an toàn thực phẩm tại hộ gia đình

Tỉ lệ trong bếp và khu chế biến có đang dùng 2 thớt và ≥ 2 dao chỉ có 53,7% và tỉ lệ

4.2.4 Thực hành chung về an toàn thực phẩm của người nội trợ

Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành của người nội trợ

4.3.2 Mối liên quan đến thực hành về an toàn thực phẩm của người nội trợ

50 nghiên cứu của Võ Thị Trúc Phương; nghiên cứu của Nguyễn Thị Ánh (32) hay Lê Thị Ngọc Dung (23).

Hạn chế của nghiên cứu

Định dạng
Số trang	85
Dung lượng	246,75 KB