MỤC LỤCPHẦN MỞ ĐẦU...1 1 Lý do chọn đề tài...1 2 Mục tiêu nghiên cứu...1 3 Phương pháp nghiên cứu...1 PHẦN NỘI DUNG 1 Các khái niệm về tranh chấp hợp đồng kinh doanh, thương mại...2 1.1
Trang 1HỌC VIỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM
VỚI CÁC QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI.
Giảng viên hướng dẫn: Lê Thị Khánh Hòa Sinh viên thực hiện:
1 Nguyễn Kiều Đoan Ngọc – 2051010257
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1) Lý do chọn đề tài 1
2) Mục tiêu nghiên cứu 1
3) Phương pháp nghiên cứu 1
PHẦN NỘI DUNG 1) Các khái niệm về tranh chấp hợp đồng kinh doanh, thương mại 2
1.1) Định nghĩa về hợp đồng 2
1.2) Các loại hợp đồng trong kinh doanh, thương mại 2
1.3) Giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại là gì? 2
2) Các trường hợp cụ thể trong tranh chấp thương mại hàng không Việt Nam 4
2.1) Vụ kiện xăng dầu hàng không của Jetstar Pacific airlines (JPA) với Vinapco 5
2.2) Tranh chấp tên thương hiệu giữa Vietjet Air và VietAir 8
2.3) Tranh chấp hợp đồng lao động giữa ông Huỳnh Phú Tài và Hàng không Vietjet 11
3) So sánh cách thức giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại trong lĩnh vực hàng không tại Việt Nam so với các quốc gia trên thế giới 16
3.1) Chi tiết vụ tranh chấp giữa Boeing (Mỹ) và Airbus (Liên minh châu Âu - EU) 17
3.2) So sánh cách thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trong lĩnh vực hàng không của Việt Nam so với thế giới 20
PHẦN KẾT LUẬN 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1) Lý do chọn đề tài.
Trong nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển và đổi mới hiện nay, các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế đều có quyền tự do kinh doanh và bình đẳng trướcpháp luật Quyền tự do kinh doanh và bình đẳng giữa các doanh nghiệp với nhau trên mọi lĩnh vực chỉ thực sự được đảm bảo trên cơ sở một hệ thống pháp luật hoàn thiện Mặc dù vậy, nhưng vẫn có thể phát sinh và tồn tại một số vấn đề tranh chấp không mong muốn trong những hợp đồng kinh doanh và thương mại Sau khi xem xét và nhận thấy rằng không thể không nói đến pháp luật trong ngành hàng không chúng ta hiện nay Một trong những ngành phát triển vượt bậc hiện nay cũng không thể tránh khỏi các vấn đề về tranh chấp các hợp đồng kinh doanh và thương mại Nhóm quyết định chọn đề tài “Pháp luật về tranh chấp hợp đồng kinh doanh, thương mại trong lĩnh vực hàng không”
2) Mục đích nghiên cứu.
Với đề tài này, nhóm sẽ tìm hiểu về hợp đồng trong kinh doanh thương mại, các
phương thức giải quyết các vấn đề về tranh chấp từ đó để hiểu rõ hơn sẽ đi sâu vào bằng các diễn biến, cách giải quyết,… của các trường hợp tranh chấp cụ thể xảy ra trong lĩnh vực hàng không Việt Nam Nhằm giúp mọi người hiểu sâu hơn về các lý do dẫn đến tranh chấp ồn ào không mong muốn, hiểu thêm về các cách thức giải quyết Sau đó, sẽ so sánh cách thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trong lĩnh vực hàng không tại Việt Nam so với các quốc gia trên thế giới và đưa ra lời nhận xét
3) Phương pháp nghiên cứu.
Tra cứu tài liệu, bài báo tổng hợp và phân tích thông tin, nghiên cứu và đưa ra những nhận xét đánh giá
Vận dụng quan điểm toàn diện và hệ thống, kết hợp khái quát và mô tả, phân tích vàtổng hợp các phương pháp liên ngành khoa học xã hội
Trang 41.2) Các loại hợp đồng trong kinh doanh, thương mại.
Hợp đồng trong kinh doanh thương mại được chia thành ba loại:
- Thứ nhất là hợp đồng mua bán hàng hóa: Đây là loại hợp đồng không có yếu
tố quốc tế; hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (bao gồm xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất và tạm xuất tái nhập) và hợp đồng mua bán qua sở giao dịch hàng hóa (bao gồm hợp đồng quyền chọn và hợp đồng kỳ hạn)
- Thứ hai là hợp đồng dịch vụ: đây là hợp đồng cung cấp dịch vụ liên quan đến mua bán hàng hóa (bao gồm hợp đồng xúc tiến thương mại, trung gian thương mại và các hoạt động thương mại khác) và hợp đồng cung ứng dịch vụ chuyên nghiệp (như hợp đồng dịch vụ tài chính, bảo hiểm, ngân hàng, du lịch, v.v.)
- Cuối cùng là hợp đồng hoạt động đầu tư kinh doanh khác, nó tương tự như cáchợp đồng xây dựng khác, chẳng hạn như hợp đồng chuyển nhượng khu đô thị mới, dự
án hạ tầng kỹ thuật công nghiệp, nhà ở )
1.3) Giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại là gì?
Các vấn đề về tranh chấp giữa các hợp đồng trong kinh doanh thương mại nếu không có cách cách giải quyết thỏa đáng thì đưa đến nhiều hệ lụy như làm giảm ý thức
Trang 5tôn trọng pháp luật của mỗi một công dân dẫn đến vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại Để giải quyết vấn đề đó hiện nay pháp luật nước ta có bốn phương thức đểgiải quyết các tranh chấp nhằm có thể bảo thể vệ quyền lợi các bên Bốn phương thức
đó là: thông qua thương lượng, thông qua hòa giải, thông qua trọng tài và thông qua tòaán
a) Thông qua thương lượng.
Đây là phương thức được các bên lựa chọn đầu tiên, và trong thực tế thì phần lớn các tranh chấp kinh doanh thương mại được giải quyết theo phương thức này Nhà nước ta cũng khuyến khích các bên nên áp dụng phương thức thương lượng này trên tinh thần hoàn toàn tôn trọng quyền thỏa thuận của các bên
b) Thông qua hòa giải.
Hòa giải là việc hai bên trong tranh chấp thảo luận thông qua một cơ quan trung gian chính là hòa giải viên thương mại làm trung tâm hòa giải và sau đó đi đến thống nhất về phương án giải quyết Khi hai bên có sự khác biệt sẽ tự nguyện thực hiện giải pháp đã thỏa thuận thông qua hòa giải
Phương thức này sẽ không làm chúng ta bị gò bó về mặt thời gian như khi làm thủ tục tố tụng tại tòa án Thêm nữa là thủ tục hòa giải được tiến hành nhanh gọn, giảm được một số chi phí Đều có lợi cho các bên bởi họ có quyền tự định đoạt để lựa chọn địa điểm tiến hành giải hòa cũng như người làm trung gian hòa giải Phương thức hòa giải này sẽ mang lại tính thân thiện nhằm mục đích giữ gìn và phát triển mối quan hệ kinh doanh, mong muốn sao cho không có bên nào sẽ bị thua cuộc và tránh dẫn đến tình trạng đối đầu nhau
c) Thông qua trọng tài.
Đây được xem là phương thức không thể thiếu khi nền kinh kế thị trường đã và đang ngày càng phát triển Phương thức này là hình thức giải quyết thông qua hoạt động của hội đồng trọng tài hoặc trọng tài viên với tư cách là bên thứ ba độc lập Theo
Trang 6quy định tại điều 61 khoản 5 Luật trọng tài thương mại 2010, thì tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thỏa thuận trọng tài Có nghĩa là các bên đồng ý đưa ra trọng tài giải quyết tranh chấp đã hoặc sẽ xảy ra giữa hai bên, hội đồng trọng tài
sẽ đưa ra phán quyết có hiệu lực thi hành đối với tranh chấp sau khi xem xét tranh chấp Mục đích của phương pháp này nhằm để giải quyết mâu thuẫn bằng việc đưa ra phán quyết có tính bắt buộc mà các bên phải thi hành
d) Thông qua tòa án.
Phương thức này được sử dụng khi tranh chấp hợp đồng phát sinh và nếu các bên không tự thương lượng, hòa giải với nhau thì có thể được giải quyết tại Tào án nhân dân có thẩm quyền giải quyết với hầu hết các tranh chấp Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng của Tòa án được xác định theo bốn bước đó là thẩm quyền theo
vụ việc, thẩm quyền theo cấp xét xử, thẩm quyền theo lãnh thổ, thẩm quyền của tòa án theo sự lựa chọn của nguyên đơn
Việc giải quyết thông qua tòa án này cũng có nhiều ưu điểm nhưng bên cạnh đó cũng có những nhược điểm nhất định Về ưu điểm, do là cơ quan xét xử của Nhà nước nên các phán quyết của tòa án mang tính cưỡng chế cao Nếu không chấp hành thực hiện sẽ bị cưỡng chế, vì vậy khi đã đưa ra tòa án thì quyền lợi của người thắng kiện luôn được đảm bảo nếu như bên thua kiện có tài sản để thi hành án Về nhược điểm chính là thủ tục tại tòa án bị thiếu tính linh hoạt do đã được pháp luật quy định trước
đó, nguyên tắc xét xử công khai của tòa án là nguyên tắc được coi là tiến bộ, mang tínhchất răn đe Nhưng việc công khai sẽ dẫn đến một mặt khác chính là cản trở đối với doanh nhân khi những bí mật khinh doanh bị tiết lộ Thế nên phương thức giải quyết này ít được các thương nhân lựa chọn Đây cũng chính là phương thức cuối cùng của
sự lựa chọn khi mà các phương thức hòa giải, thương lượng, trọng tài không mang lại hiệu quả
2) Các trường hợp cụ thể trong tranh chấp thương mại hàng không Việt Nam.
Trang 72.1) Vụ kiện xăng dầu hàng không của Jetstar Pacific airlines (JPA) với Vinapco.
Sau nhiều năm thực thi, Luật cạnh tranh (2004) đã được áp dụng để xử lý khá nhiều vụ việc về hành vi cạnh tranh không lành mạnh và hành vi hạn chế cạnh tranh của các doanh nghiệp Trong các vụ việc đó, nổi cộm là vụ kiện giữa Công ty xăng dầu Hàng không Việt Nam Vinapco (VNC) với hãng hàng không Jetstar Pacific Airlines (JPA) Trong một bài đăng trên Viện Nghiên Cứu Lập Pháp thuộc Ủy ban thường vụ Quốc Hội, đã cho biết rằng đây là vụ việc liên quan đến hành vi lạm dụng vị trí độc quyền trên thị trường của VNC lạm dụng vị trí độc quyền tra nạp nhiên liệu hàng không tại Việt Nam đối với hãng hàng không JPA
a) Nguyên nhân:
Nguyên nhân trực tiếp của cuộc tranh cãi là do hai bên không đạt được thỏa thuận về giá nhiên liệu Tháng 3/2008, do giá nhiên liệu thế giới tăng cao, Vinapco đãthông báo cho JPA và không nhận được phản hồi Bởi lí do này, Vinapco đã ngừng cung cấp nhiên liệu cho JPA, khiến nhiều chuyến bay bị chậm, bị hoãn, đồng thời làmảnh hưởng tới hàng ngàn khách hàng của hãng bị trễ chuyến bay Đây là điều chưa từng có ở Việt Nam và hi hữu trên phạm vi quốc tế Vụ việc này cũng làm bùng phát hàng loạt mâu thuẫn trong quan hệ kinh tế giữa Vinapco và JPA JPA lên án Vinapco chi sai quỹ buộc hãng này phải ứng trước tiền mua xăng đắt hơn Vietnam Airlines, khiến mỗi tháng hãng này chịu thiệt hại hơn 500 triệu đồng Và Vinapco cáo buộc lạiJPA không thanh toán tiền xăng dầu nên đã ngừng cung cấp
b) Diễn biến.
Vụ kiện bị kéo dài đến tận 3 năm
Ngày 01/04/2008, Vinapco chính thức ngừng cung cấp nhiên liệu bay cho Hãng hàng không JPA Hậu quả là hàng loạt máy bay của hãng bị chậm chuyến, 30 chuyến bay bị hủy và 5.100 hành khách của hãng phải chờ hàng giờ tại sân bay mới
Trang 8có chuyến bay, ảnh hưởng đến công việc của Jetstar Pacific Airlines (JPA), đặc biệt là
uy tín của hãng Phải đến khi Bộ Giao Thông vận tải can thiệp thì Vinapco mới tiếp tục cung cấp xăng trở lại
Sau phát biểu của JPA, ngày 28/5/2008, cơ quan quản lý cạnh tranh đã có quyết định điều tra chính thức và ngày 2/1/2009 kết luận: Vinapco đã vi phạm Điều 14 khoản 2 Luật Cạnh tranh: "Điều kiện của khách hàng" và Điều 14 Khoản 3 của "Luật Cạnh tranh" "Lạm dụng vị trí độc quyền, đơn phương thay đổi hoặc hủy bỏ hợp đồng đã ký
Không chấp nhận phán quyết trên, Vinapco đã khởi kiện Hội đồng cạnh tranh quốc ra tòa hành chính-TAND TP Hà Nội Tuy nhiên, TAND TP Hà Nội đã quyết định: Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty Xăng dầu hàng không này, về việc đề nghị hủy Quyết định số 12/QĐ-HĐCT ngày 26/6/2009 của Hội đồng Cạnh tranh về việc giảiquyết khiếu nại đối với Quyết định số 11/QĐ-HĐXL ngày 14/4/2009 của Hội đồng Xử
Trang 9Vụ kiện giữa Jetstar và Vinapco là vụ kiện đầu tiên được Hội đồng Cạnh tranh Quốc gia đưa ra giải quyết về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường theo Luật Cạnh tranh Kết quả là Vinapco đã bị phạt 3 tỉ đồng (chính xác là 3,378 tỉ) vì vi phạm
và kèm theo đó, Hội đồng Cạnh tranh Quốc gia đã loại bỏ vị thế độc quyền của
Vinapco thay vì tách Vinapco ra khỏi Vietnam Airlines
c) Nhận xét đánh giá.
Theo quan điểm của Ủy ban Cạnh tranh, giải pháp cho vấn đề là tách Vinapco
ra khỏi Vietnam Airlines, mở các doanh nghiệp khác tham gia cung cấp dịch vụ xăng dầu cho các hãng hàng không, đồng thời tăng cường hơn nữa công tác quản lý của quốc gia đối với dịch vụ này Đặc biệt, JPA cũng đồng tình với quan điểm Vinapco tách khỏi Vietnam Airlines và điều quan trọng hơn là Vinapco không còn độc quyền xăng dầu hàng không Mới đây, Công ty Cổ phần Nhiên liệu bay Petrolimex (PJF), công ty con của Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam, đã được cấp phép tạm nhập tái xuất xăng hàng không vào thị trường Campuchia Đây là cơ sở để PJE gia nhập thị trường dầu hàng không nội địa sau khi đáp ứng đủ các điều kiện pháp lý Do đó, các quyết định của Ủy ban xử lý vụ việc cạnh tranh và Ủy ban Cạnh tranh về tính chất hành vi và mức xử phạt là có cơ sở pháp lý, phù hợp với quy định của Luật Cạnh tranh và các văn bản hướng dẫn thi hành “Luật Cạnh tranh” là một văn bản pháp luậtmới của đất nước trong quá trình Việt Nam chuyển đổi nền kinh tế sang vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước Sau khi thua kiện, Vinapco đang từng bước chuyển đổi sang lĩnh vực kinh doanh mới, đầu tư xe tải hiện đại, cải tạo bổsung thêm phương tiện vận chuyển nhiên liệu hàng không chuyên dụng nhằm đảm bảo an toàn, chất lượng nhiên liệu sân bay và dịch vụ tiếp nhiên liệu Ngoài ra, việc đầu tư xây dựng hệ thống kho lưu vực sông, kho trung chuyển, kho chứa dầu trên cả nước cũng được khẩn trương hoàn thành và đưa vào sử dụng Theo quan điểm thươngmại, phản ứng lại việc các doanh nghiệp độc quyền lạm dụng quyền lực thị trường sẽ buộc các doanh nghiệp độc quyền phải nhìn nhận lại trách nhiệm của mình đối với thịtrường và xã hội
Trang 102.2) Tranh chấp tên thương hiệu giữa Vietjet Air và VietAir.
ý cho thành lập hãng hàng không với tên tương tự - Viet Air (có dấu cách)
Đầu tháng 3, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải ký quyết định cho phép Hãng hàng không quốc gia Việt Nam (Vietnam Airlines) thành lập công ty cổ phần Hàng không Viet Air trên cơ sở tái cơ cấu Công ty Bay dịch vụ Vasco Dự án này đang được Vietnam Airlines chỉnh sửa hoàn thiện và trình lên Chính phủ phê duyệt thì phát sinh
sự cố Thương hiệu VietAir đã được Hãng hàng không tư nhân Vietjet Air đăng ký bảo
hộ độc quyền Vì thế, Vietnam Airlines vội gửi đơn tới Cục sở hữu trí tuệ đề nghị không cấp giấy chứng nhận bảo hộ độc quyền nhãn hiệu VietAir cho phía Vietjet Air
Cái lý để Vietnam Airlines phản đối là trong thực tế, Vietnam Airlines đã sử dụng thương hiệu Viet Air trên các chuyến bay quốc tế đến Đài Loan liên tục từ năm
1992 đến nay Chữ Viet Air của Vietnam Airlines gồm hai chữ riêng biệt (có dấu cách), còn chữ VietAir của VietJet đăng ký được viết liền nhau Vietnam Airlines cũng cho biết thêm là mặc dù thương hiệu Viet Air chưa được họ đăng ký tại Việt Nam cho các dịch vụ của mình cung ứng nhưng trong thực tế, nhãn hiệu này đã được sử dụng từ rất lâu tại Việt Nam và nước ngoài dưới tên của Vietnam Airlines Như vậy, thương hiệu này đã được Vietnam Airlines sử dụng trước thời điểm VietJet được thành lập (tháng 7-2007) Nếu thương hiệu VietAir được cấp cho VietJet, khả năng gây nhầm lẫn cho các chuyến bay của hai hãng là không thể tránh khỏi
c) Cách giải quyết.
Trang 11Căn cứ theo Pháp luật Việt Nam thì nguyên tắc nộp đơn sớm nhất ở đây là Vietjet chiếm được nhiều ưu thế hơn Trong trường hợp cả hai đơn vị, cá nhân cùng đề nghị được cấp bằng bảo hộ cho một nhãn hiệu trùng nhau, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ xét đến quyền ưu tiên, quyền đó thuộc về người nộp đơn đầu tiên
Như vậy, VietJet có lợi thế của người nộp đơn trước Tuy nhiên, Vietnam
Airlines lại có thể phủ quyết vì hãng này trong thực tế đã sử dụng thương hiệu Viet Air.Nếu chứng minh được nhãn hiệu này đã được sử dụng rộng rãi, phổ biến, Vietnam Airlines vẫn có thể giành được thắng lợi
Có điều, Vietnam Airlines đã hợp tác mở đường bay đến hơn 40 thành phố trên thế giới nhưng mới chỉ sử dụng thương hiệu Viet Air tại một thị trường thì khó chứng minh được tính “sử dụng rộng rãi, phổ biến” của thương hiệu Trong trường hợp này, theo Luật Sở hữu trí tuệ, Vietnam Airlines không được xem xét với tư cách là hãng hàng không quốc gia để được ưu tiên sử dụng thương hiệu bắt đầu bằng chữ “Viet”
Nhằm đảm bảo tính cạnh tranh cho nên đến bây giờ nhà nước vẫn chưa công bố quyết định chính thức về việc cấp bằng bảo hộ thương hiệu VietAir cho cả hai hãng này Lý do là nhãn hiệu này đã được Vietnam Airlines sử dụng trước thời điểm Vietjet được thành lập (7/2007) và tránh sự nhầm lẫn cho hành khách Đây là một quyết định
vô cùng đúng đắn Đối với Vietnam Airlines trong trường hợp này thì có hai cách xử lýsau khi bị Vietjet dành quyền đăng ký bảo hộ như sau: Đàm phán với chủ sở hữu (đối với trường hợp cục Sở hữu trí tuệ đã chấp nhận cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu cho Vietjet); Chứng minh quyền sử dụng rộng rãi như Vietnam Airlines đã áp dụng
d) Nhận xét, đánh giá.
Vấn đề nằm ở chỗ là mặc dù sử dụng thương hiệu này hơn 10 năm nhưngVietnam Airlines lại không hề đăng ký tại Việt Nam cho dịch vụ của mình cung ứng.Việc chậm trễ đáng tiếc này dẫn tới tranh chấp thương hiệu kéo dài hơn 10 năm nay.Cho tới nay vẫn không hãng hàng không nào được cấp văn bằng bảo hộ thương hiệunày