TRÌNH BÀY KHÁI NIỆM, NGUYÊN NHÂN, HẬU QUẢ CỦA VẤN đề THOÁI HÓA đất VÀ NHỮNG BIỆN PHÁP SỬ DỤNG đất ĐAI PHỤC VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀNH VỮNG

- “Đất bị thoái hóa” là những loại đất do những nguyên nhân tác động nhất định theo thời gian đã và đang mất đi những đặc tính và tính chất không có lợi cho sinh trưởng và phát triển của

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TP HỒ CHÍ MINH

KHOA QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

…ddddd…

TIỂU LUẬN MÔN TÀI NGUYÊN ĐẤT ĐAI

TRÌNH BÀY KHÁI NIỆM, NGUYÊN NHÂN, HẬU QUẢ CỦA VẤN ĐỀ THOÁI HÓA ĐẤT VÀ NHỮNG BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI PHỤC VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP

BỀNH VỮNG

GVHD: ThS VÕ QUỐC KHÁNH SVTH: Nguyễn Thị Thanh Nhi Mssv: 0750040076

Lớp: 07_ĐHQH1 Niên khóa: 2020 – 2021

Tp Hồ Chí Minh, Tháng 10 năm 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TP HỒ CHÍ MINH

KHOA QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

…ddddd…

TIỂU LUẬN MÔN MÔ TÀI NGUYÊN ĐẤT ĐAI

TRÌNH BÀY KHÁI NIỆM, NGUYÊN NHÂN, HẬU QUẢ CỦA VẤN ĐỀ THOÁI HÓA ĐẤT VÀ NHỮNG BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI PHỤC VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP

BỀNH VỮNG

GVHD: ThS VÕ QUỐC KHÁNH SVTH: Nguyễn Thị Thanh Nhi Mssv: 0750040076

Lớp: 07_ĐHQH1 Niên khóa: 2020 – 2021

Tp Hồ Chí Minh, Tháng 10 năm 2021

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

(Giáo viên ghi nhận xét của mình, bằng tay, vào phần này)

………

………

………

………

………

………

Phần đánh giá: • Ý thức thực hiện: ………

………

• Nội dụng thực hiện: ………

………

• Hình thức trình bày: ………

………

• Tổng hợp kết quả:

[ ] Được bảo vệ;

[ ] Được bảo vệ có chỉnh sửa bổ sung;

[ ] Không được bảo vệ

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2021

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

(Ghi rõ họ, tên)

Mục lục

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích 1

PHẦN 2 NỘI DUNG 2

I THOÁI HÓA ĐẤT 2

1 Khái niệm, nguyên nhân, hậu quả 2

1.1 Khái niệm 2

1.2 Nguyên nhân 2

1.3 Hậu quả 4

II NHỮNG BIỆN PHÁP 4

1 Bảo vệ và trồng rừng 4

2 Tưới tiêu hợp lý 5

3 Trồng cây che phủ 5

4 Luân canh cây trồng 5

5 Bổ sung các chất hữu cơ cho đất 5

PHẦN 3 KẾT LUẬN 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt , là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư xây dựng các công trình kinh tế xã hội, an ninh, quốc phòng Mỗi chúng ta từ lúc sinh ra đến khi nhắm mắt xuôi tay đều luôn gắn liền với đất và sống nhờ vào đất Thật ra, còn hơn thế nữa, đất hay thổ nhưỡng là nguồn tài nguyên quan trọng bậc nhất trong việc duy trì sự sống cho cả hành tinh chúng ta Vì vậy đất đai cần phải được sử dụng một cách hợp lý, tiết kiệm, đầy đủ, sử dụng triệt để mang lại hiệu quả cao

Là một nước nông nghiệp, công việc nghiên cứu quá trình hình thành và đặc điểm thổ nhưỡng ở Việt Nam đã được thực hiện từ rất lâu trong lịch sử phục vụ cho việc hoạch định lãnh thổ sản xuất, trước hết là cho nông - lâm nghiệp Trong những năm gần đây, các hoạt động kinh tế, nhất là công nghiệp được mở rộng phát triển trên hầu hắp lãnh thổ

2 Mục đích

- Tìm hiểu khái niệm, nguyên nhân hậu quả của thoái hóa đất

-Tìm hiểu những biện phát sử dụng đất đai phục vụ cho phát triển nông nghiệp bềnh vững

1

PHẦN 2 NỘI DUNG

I THOÁI HÓA ĐẤT

1 Khái niệm, nguyên nhân, hậu quả

1.1 Khái niệm

- “Đất đai” là kết quả của mối quan hệ tổng hoà giữa đất và hoạt động kinh tế xã hội của con người trong cộng đồng dân tộc trên một lãnh thổ nhất định; về mặt không gian thì đất đai bao gồm cả phần bề mặt với không gian bên trên và bề sâu trong lòng đất Như vậy, đất đai bao gồm đất và người, có các tính chất tự nhiên và xã hội Tính chất tự nhiên của đất đai là các đặc điểm về không gian, địa hình, địa mạo, địa chất và địa chấn, cũng như các đặc điểm lí hóa sinh của môi trường đất Tính chất xã hội của đất đai là các đặc điểm văn hóa - xã hội và kinh tế của con người

- “Tài nguyên đất đai” được hiểu là số lượng, chất lượng và khả năng sử dụng quỹ đất của một lãnh thổ

- “Đất bị thoái hóa” là những loại đất do những nguyên nhân tác động nhất định theo thời gian đã và đang mất đi những đặc tính và tính chất không có lợi cho sinh trưởng và phát triển của các loại cây trồng nông lâm nghiệp do sự tác động của điều kiện tự nhiên và con người

Một loại đất bị thoái hóa nghĩa là bị suy giảm hoặc mất đi:

- Độ phì đất: các chất dinh dưỡng; cấu trúc đất; màu sắc ban đầu của đất; tầng dày đất, thay đổi pH đất

- Khả năng sản xuất: các loaik cây trồng, các loại vật nuôi, các loại cây lâm nghiệp

- Cảnh quan sinh thái: Rừng tự nhiên, rừng trống, hệ thống cây trồng - Hệ sinh vật: cây - con - Môi trường sống của con người: cây xanh, nguồn nước, không khí trong lành, nhiệt độ ôn hòa, ổn định

Sự thoái hóa đất là hậu quả của các tác động khác nhau từ bên ngoài và bên trong của quá trình sử dụng đất:

- Thiện tại: khô - hạn - bảo - lũ lụt - nóng - rét - lốc xoáy

Hoạt động sản xuất không hợp lý của con người

+ Các hoạt động sản xuất và kinh tế khác nhau

+ Từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp trực tiếp đến đất

Có những mức độ thoái hoá đất như:

+ Thoái hóa nhẹ: có một vài dấu hiệu của thoái hóa nhưng vẫn đang ở trong giai đoạn đầu, có thể dễ dàng ngừng quá trình này và sửa chữa thiệt hại mà không phải nỗ lực nhiều

+ Thoái hóa trung bình: nhìn thấy rõ thoái hóa nhưng vẫn có thể kiểm soát và phục hồi hoàn toàn vùng đất với nỗ lực vừa phải

+ Thoái hóa nặng: sự thoái hóa rõ ràng, thành phần đất bị thay đổi đáng kể và rất khó để hồi phục trong thời gian ngắn hoặc không thể hồi phục được

1.2 Nguyên nhân

+ Do tự nhiên:

- Vận động địa chất của trái đất: song thần, song suối thay đổi dòng chảy, núi lở

- Do thay đổi khí hậu, thời tiết: Mưa, nắng, nhiệt độ, gió, bão

3

+ Do con người gây nên

- Chặt đốt rừng làm nương rẫy

- Canh tác trên đất dốc lạc hậu: cạo sạch đổi, chọc lỗ bỏ hạt, không chống xói mòn, không luân canh

Chế độ canh tác độc canh, bỏ hoang hóa, không bón phân, hoặc bón phân không hợp lý, không phun thuốc trừ sâu, trở cô

Từ các nguồn nhân trên đã dẫn đến các kiểu thoái hóa đất

Có rất nhiều nguyên nhân khiến đất bị thoái hóa nhưng phần lớn nguyên nhân chính khiến đất bị thoái hóa chính là do con người tác động vào, dưới đây là 7 nguyên nhân chính do con người gây ra khiến đất trồng bị thoái hóa

1.2.1Trồng độc canh

Việc trồng độc canh khá là phổ biến trong canh tác hiện nay, khi một cây trồng có giá thì bắt đầu người dân ô ạt thay nhau trồng, làm mất cân bằng hệ sinh thái Cho dù đất phù sa phì nhiêu màu mỡ, sau một thời gian canh tác độc canh sẽ dẫn đến đất bị thoái hóa theo con đường bạc màu hóa hoặc (đất chua, mất chất hữu cơ, mất kết cấu đất, kiệt quệ chất dinh dưỡng), làm giảm khả năng sản xuất, năng suất cây trồng thấp và bấp bênh Trồng độc canh rất dễ thấy ở những vùng chuyên trồng cây công nghiệp

1.2.2 Lạm dụng phân bón hóa học

Đây là nguyên nhân gây thoái hóa đất phổ biến nhất ở vùng Tây Nguyên Khi bón các loại phân chuồng, phân hữu cơ phải mất một thời gian thì mới có tác dụng, trong khi sử dụng phân hóa học vừa nhanh lại vừa rẻ, đa phần vì muốn cây nhanh phát triển và cho năng suất cao, mà người trồng không ngần ngại việc sử dụng lượng lớn phân hóa học bón cho cây Việc sử dụng quá nhiều phân bón hóa học, lúc này đất bị tồn dư chất hóa học cây trồng chưa hấp thu kịp, lượng chất dư thừa làm cho đất bị acid hóa, dẫn đến tình trạng đất bị chua, đất trồng bị ngộ độc dẫn đến tình trạng cây trồng phát triển còi cọc, năng suất kém

1.2.3 Sử dụng thuốc BVTV quá nhiều

Để đáp nhu cầu, con người cần ngày càng thâm canh nên ngày càng xuất hiện nhiều loại dịch hại trên đồng ruộng.Để bảo vệ thành quả của mình, người dân đã sử dụng các loại thuốc BVTV với số lượng, chủng loại ngày càng gia tăng Thực trạng ô nhiễm môi truờng đất nông nghiệp thường sảy ra ở những vùng chuyên canh, khi chuyên canh một loại cây trồng dịch hại rất dễ lây lan với tốc độ nhanh chóng, chính vì thế mà việc sử dụng đến thuốc BVTV là điều tiết yếu để dập tắt dịch hại

1.2.4 Chặt đốt rừng làm nương rẫy

Tình trạng chặt phá rừng diễn ra ồ ạt để lấy đất canh tác, dễ thấy ở những vùng sâu vùng xa, dân tộc thiểu số.Trong quá trình canh tác lại không có các biện pháp chống rửa trôi, xói mòn vào mùa mưa, giữ ẩm cho mùa khô hay thậm chí không bón phân hữu cơ cho đất.Điều này dẫn đến tình trạng sau khoảng vài năm canh tác đất trồng bị thiếu dinh dưỡng, tầng canh tác mỏng.thiếu nước tưới, đất không còn khả năng để canh tác nữa thì liền bị bỏ hoang

1.2.5 Đất nhiễm kim loại nặng do rác thải của con người:

Đất bị thoái hóa do bị ô nhiễm chất độc bởi các hoạt động khác của con người như rác thải sinh hoạt và công nghiệp, nước thải sinh hoạt và công

4

nghiệp, nước thải của chế biến thực phẩm Đặc biệt nghiêm trọng khi đất bị nhiễm kim loại nặng vượt ngưỡng cho phép của tiêu chuẩn đo lường quốc gia

1.2.6 Đất bị nhiễm mặn do việc sử dụng phân bón không đúng cách

Tại một số vùng trồng rau, hiện nay vẫn còn có tập quán sử dụng phân cá chưa qua xử lý.Kết quả làm cho đất bị thoái hóa nghiêm trọng Khi bón phân cá vào đất, do trong phân có chứa các hàm lượng Nitrat tích lũy cao gây thay đổi tính chất vật lý của đất, phá hủy cấu trúc làm đất bị chai cứng, bí chặt, không thoát nước người dân phải thay đất sau một thời gian canh tác

1.2.7 Đất bị thoái hóa do ô nhiễm các vi sinh vật, tuyến trùng

Hiện nay, do canh tác độc canh, sử dụng nhiều sản phẩm hóa học nên quần thể vi sinh vật trong đất thay đổi Nhiều loài vi sinh vật có lợi bị tiêu diệt Hình thành nhiều quần thể có hại cho đất và cây trồng.Nhiều chân đất bị ô nhiễm các nguồn bệnh trong đất, làm cho đất mất khả năng sản xuất

1.3 Hậu quả

Thoái hóa đất dẫn đến một loạt các hậu quả, ảnh hưởng đến cấu trúc, thành phần

và năng suất canh tác của đất

Đầu tiên là sự mất các ion và chất dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng chẳng hạn như natri, kali, canxi, magiê,…

Độ phì nhiêu của đất giảm do hàm lượng chất hữu cơ giảm Bên cạnh đó cũng làm giảm lượng sinh vật sống trong đất

Sự mất cấu trúc của đất và sự phân tán của các hạt bởi các giọt nước trên đất trống gây nén dẽ đất, gây cản trở sự xâm nhập của nước, không khí, dễ gây ngập úng nước Khiến cây trồng phát triển chậm, dễ mắc các loại bệnh ở rễ, tuyến trùng

Ngoài ra đất bị xói mòn, gia tăng dòng chảy, rửa trôi các chất dinh dưỡng, chất hữu cơ khiến đất trở nên nghèo kiệt, rắn, chua, độ bão hòa Bazo thấp Khi đất không còn tơi xốp, thì khả năng giữ nước, giữ ẩm và chất dinh dưỡng của đất bị giảm Đất trở nên khô cằn, bạc màu ảnh hưởng rất lớn sức sản xuất, năng suất và chất lượng cây trồng giảm

Đất bị mất đi lớp che phủ thực vật, trơ ra các hạt thô, lớp đất dưới bị bí chặt, làm cho hệ thống rễ bị ảnh hưởng Rễ nổi lên trên mặt, không bám giữ được sâu trong đất,

dễ đổ cây

Thoái hóa đất còn ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm, nước bị ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người

II NHỮNG BIỆN PHÁP

1 Bảo vệ và trồng rừng

Đẩy mạnh trồng rừng đầu nguồn; trồng rừng mới, trồng lại rừng sau khai thác; xúc tiến tái sinh phục hồi, bổ sung rừng, nâng cao giá trị đa dạng sinh học, khả năng cung cấp lâm sản, khả năng phòng hộ và các giá trị khác của rừng Bảo vệ và quản lý nghiêm, kết hợp với tăng cường các biện pháp trồng mới, phục hồi, tái sinh rừng tự nhiên.Cần quản lý nguồn nước, điều tiết nguồn nước tưới một cách hợp lý, tăng mật độ cây xanh, trồng rừng và bảo vệ rừng để làm tăng nguồn nước ngầm, chống xói mòn Ngăn chặn các hoạt động khai thác rừng bừa bãi và các hoạt động đốt rừng thông qua việc kiểm soát các hoạt động đốt rừng làm nương rẫy

2 Tưới tiêu hợp lý

Nhằm bảo vệ nguồn nước và điều tiết nguồn nước tập trung, dự trữ nước cho mùa khô hạn và hạn chế được hiện tượng lũ lụt nên xây dựng hệ thống tưới tiêu nước

5

và kỹ thuật tưới nước hợp lý Đây là biện pháp rất quan trọng trong việc phục hồi khả năng sản xuất và tăng độ phì nhiêu của đất đã bị thoái hóa

Kỹ thuật tưới tiêu nước cũng rất quan trọng Nhìn chung, do đặc tính vật lý của các loại đất này phần lớn là kém, khả năng giữ nước giữ ẩm kém, nên cần áp dụng các

kỹ thuật tưới đảm bảo đưa lượng nước cho đất Mặc khác, tránh tạo dòng chảy trên bề mặt.Như vậy, vừa sử dụng được lượng nước hữu hiệu cho cây, vừa giữ ẩm cho đất, tránh được sự thất thoát nước trên bề mặt, cũng như xói mòn và rửa trôi đất khi tưới

3 Trồng cây che phủ

Trồng cây che phủ giúp hạn chế sự bốc thoát hơi nước, giữ độ ẩm cho đất Đặc biệt trong trồng trọt, việc trồng cây che phủ là vô cùng quan trọng giúp bảo vệ hệ sinh thái đất, bảo vệ cây trồng khỏi tác động xấu của tự nhiên

Trong các vườn cây ăn trái, cây công nghiệp cần để cỏ và trồng xen canh các loại cây họ đậu, vừa che phủ bảo vệ, vừa cải tạo đất Vùng trồng cây ngắn ngày như ngô, đậu,… có thể xen canh các loại cây rau màu

4 Luân canh cây trồng

Luân canh các loại cây trồng khác nhau trên một diện tích đất trồng nhằm hạn chế việc cạn kiệt chất dinh dưỡng trong đất Bằng việc trồng luân canh với các loại cây

có khả năng cung cấp lại dinh dưỡng cho đất sẽ giúp bảo vệ đất trồng khỏi bị thoái hóa

và bổ sung lại các dinh dưỡng trong đất bị mất đi do cây trồng hấp thu qua quá trình canh tác

5 Bổ sung các chất hữu cơ cho đất

Ngày nay đất trồng đang dần bị thoái hóa và mất dần đi cấu trúc cũng như chất mùn trong đất Bón phân hữu cơ giúp cung cấp dinh dưỡng lại cho đất đồng thời cải thiện cấu trúc đất, làm cho môi trường đất trở nên khỏe mạnh, giúp bổ sung các vi sinh vật cho đất làm cho cây trồng có thể phát triển tốt Phân bón hữu cơ sinh học thường được ứng dụng trong công tác cải tạo dất

Chất hữu cơ nên bổ sung như phân xanh, phân chuồng, phân ủ, rơm rạ, thân chuối, bèo lục bình,…

Đất trồng đang dần bị thoái hóa, điều đó cho thấy các hệ sinh thái tự nhiên đang

bị đe dọa Trước thực trạng rừng đang bị phá hủy, môi trường đất bị ảnh hưởng nghiêm trọng, các hoạt động canh tác lạc hậu cũng như việc sử dụng quá mức các loại phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật Trước tình hình đó chúng ta cần đưa ra những giải pháp tốt nhất nhằm cải thiện lại đất đã bị thoái hóa

6

PHẦN 3 KẾT LUẬN

Đất đai là bộ phận hợp thành quan trọng của môi trường Đất không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là nền tảng không gian để phân bổ dân cư và các hoạt động kinh

tế-xã hội, không chỉ là đối tượng của lao động mà còn là tư liệu sản xuất không thể thay thể được trong sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp

Hiện nay, đất trồng đang dần bị thoái hóa, hệ sinh thái tự nhiên đang bị đe dọa.Trước tình hình đó chúng ta cần đưa ra và thực hiện những giải pháp tốt nhất nhằm cải thiện lại môi trường đất

Tục ngữ Việt Nam có câu: “Tấc đấc, tấc vàng” Việc sử dụng đúng cách đất đai là bảo vệ một tài nguyên có giá trị đến muôn đời.Vậy nên, để “hồi sinh” cho những vùng đất bị thoái hóa mỗi người cần hành động ngay bằng những việc làm thiết thực Bên cạnh đó, chúng ta cần nêu cao tinh thần cũng như ý thức của mọi người trong việc bảo

vệ tài nguyên đất hạn chế những hành động xấu tác động làm ảnh hưởng đến môi trường, nhằm bảo vệ tài nguyên đất, bảo vệ tài nguyên mang giá trị bền vững

7

TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Tài liệu học “Tài nguyên đất đai” – Ths.Lê Minh Chiến

- Nongnghiepthuanthien.vn

- Phanbontruongsinh.com

- Biowish.vn

8