SKKN Tổ chức dạy học sát đối tượng thông qua chương Sóng Cơ Vật lý 12 theo hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh tại trường THPT Kỳ Sơn

Đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định rõ trong Luật giáo dục, các Nghị quyết của Trung ương Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII; Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII; được cụ thể hoá tr

NỘI DUNG

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 Tổng quan chung về phương pháp dạy học sát đối tượng

⚠️The Pollinations legacy text API is being deprecated for **authenticated users**.Please migrate to our new service at https://enter.pollinations.ai for better performance and access to all the latest models.Note: Anonymous requests to text.pollinations.ai are NOT affected and will continue to work normally.

1.2 Quy trình thực hiện dạy học sát đối tượng

Bước 1 Khảo sát học sinh

Bước 2 Thiết kế, tổ chức dạy học

Bước 3 Ôn tập lý thuyết

Bước 4 Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập theo bốn mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao

Bước 5 Giao nhiệm vụ cho học sinh

Bước 6 Học sinh thực hiện nhiệm vụ, giáo viên theo dõi và hỗ trợ khi cần Bước 7 Nhận xét, đánh giá học sinh

2.1 Thực trạng dạy học Vật lý 12 THPT Miền núi Để phục vụ cho hướng nghiên cứu của đề tài, tôi đã tiến hành tìm hiểu thực trạng dạy học bộ môn Vật lý nói chung và phần kiến thức chương Sóng cơ lớp 12 nói riêng ở trường THPT Kỳ Sơn trong năm học 2018 – 2019

+ Điều tra học sinh tại các lớp

+ Phiếu điều tra nhằm thu thập số liệu cụ thể

+ Dự giờ GV bộ môn

+ Soạn thảo phiếu thăm dò ý kiến của GV

Kết quả điều tra cho thấy: a Việc học của HS

Bảng 2.1: Kết quả điều tra tình hình học tập môn Vật lý của HS

STT Các chỉ tiêu Số lượng

1 Thái độ học tập môn Vật lý

Yêu thích môn học Bắt buộc phải học Không thích môn học

Thụ động học thuộc lòng không nắm được ý chính 5 8,1

Chú ý lắng nghe GV giảng bài, ghi chép các ý chính, nhớ lâu 20 32,3

Nghe giảng, tham gia tích cực các hoạt động học tập nhóm 12 19,4

Biết cách đọc tài liệu, sưu tầm, tự tìm hiểu, làm ra đồ dùng học tập 5 8,1

Có ý thức chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp 17 27,4

Tìm đọc các tài liệu ngoài SGK liên quan đến môn học 3 4,7

Kết quả học tập môn Vật lý của em năm học trước

Loại giỏi Loại khá Loại trung bình Loại yếu kém

Qua bảng 2.1 tôi rút ra nhận xét như sau:

- Quan sát những lớp học, tiết học mà GV có tổ chức hoạt động học tập cho

GV chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình, giảng giải thì không khí học tập rất kém sôi nổi

Lớp Số lượng Điểm từ 6 đến 7 Điểm từ 5 đến 6 Điểm dưới 5

Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ

Bảng 2.2: Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học Vật lý của thầy cô hiện nay

TT Tên phương pháp Số lượng

Sử dụng thường xuyên Ít sử dụng Không sử dụng

2 Hỏi đáp, thông báo tái hiện 10 3 30 5 50 2 20

5 Dạy học giải quyết vấn đề 10 7 70 2 20 1 10

Kết luận: Qua điều tra thực trạng dạy học dạy chương Sóng cơ Vật lý 12

Từ đó chúng tôi đặt ra câu hỏi đâu là nguyên nhân của thực trạng nêu trên ở Trường THPT Kỳ Sơn

2.2 Nguyên nhân của thực trạng dạy học Vật lý 12 THPT các trường Miền núi hiện nay

- Với học sinh trường THPT Kỳ Sơn học lực còn yếu, các em lại mất gốc nên việc đổi mới dạy học gặp nhiều khó khăn

- Yêu cầu kiểm tra, thi cử còn tập trung vào kiểm tra kiến thức chữ chưa tập

HS Chính những điều này đã tạo nên những trở ngại trong việc đổi mới PPDH cho

TỔ CHỨC DẠY HỌC SÁT ĐỐI TƯỢNG CHƯƠNG SÓNG CƠ VẬT LÝ 12 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT NĂNG LỰC HỌC

CƠ VẬT LÝ 12 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT NĂNG LỰC HỌC SINH TẠI TRƯỜNG THPT KỲ SƠN

5) Từ kết quả thu được và quá trình tìm hiểu đối tượng để phân loại học sinh

Giỏi Khá TB Yếu Kém lượng Số (em)

Tỉ lệ (%) Số lượng (em)

2 Thiết kế, tổ chức dạy học các bài học, chủ đề dạy học chương Sóng cơ theo hướng sát đối tượng học sinh

2.1 Mục tiêu của chương: Đã nêu ở mục 2.4.1 phần II

- Giáo viên: máy chiếu, clip giao thoa sóng trong thực tế, bộ thí nghiệm sóng dừng, sáo, khèn, phiếu học tập

- Học sinh: sách giáo khoa, các tài liệu liên quan, vật liệu, đồ dùng làm sáo, khèn, giấy A0, bút màu, bút dạ

2.3 Thiết kế hoạt động học tập bài “Sóng cơ và sự truyền sóng cơ”

HĐ 1(5 phút) : Khởi động: Làm nảy sinh vấn đề tìm hiểu về sóng cơ

Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS

- Kiểm tra bài cũ: Không

- Các em có thích đi du lịch Cửa Lò để tắm biển không?

Các em sẽ rất thích thú với những con sóng từ ngoài khơi chạy xô vào bờ Vậy sóng hình thành như thế nào?

HĐ 2(15 phút): Tìm hiểu sự truyền sóng cơ

Chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm có 9 học sinh, gồm các cả ba đối tượng: yếu, trung bình, khá Giao mỗi nhóm 1 bảng phụ và bút

*GV cho HS xem lại thí nghiệm hình 7.1 SGK mà các bạn đã thực hiện và trả lời các câu hỏi:

Câu hỏi 1: Khi nguồn O dao động ta trông thấy gì trên mặt nước?

Câu hỏi 2: Khi có sóng trên mặt nước O, M dao động như thế nào?

Câu hỏi 3: Sóng truyền từ O đến M theo phương nào?

Với nhóm yếu, kém các em sẽ trả lời được CH1, nhóm

TB có thể trả lời được CH1, CH 2, nhóm khá trả lời được 3 câu hỏi

- GV gợi ý CH 2: Quan sát phương dao động của O và

M - GV gợi ý CH3: Quan sát phương lan truyền các vòng

HS quan sát và thực hiện nhiệm vụ

HS báo cáo và thảo luận tròn từ O tới M

Nhận xét, đánh giá kết quả các nhóm Chốt lại kiến thức cần nắm về định nghĩa sóng cơ, sóng ngang

*GV thực hiện thí nghiệm ảo hình 7.2 SGK.Yêu cầu học sinh quan sát trả lời các câu hỏi:

CH 1: Nhận xét phương dao động của lò xo và phương truyền dao động từ vòng này sang vòng khác?

CH 2: Thế nào là sóng dọc?

Với CH 2: học sinh thường xem SGK để trả lời GV cần làm rõ để HS nắm được đặc điểm sóng dọc, sóng ngang

HĐ 3 (20 phút): Tìm hiểu các đặc điểm sóng cơ

- Sự truyền sóng hình sin: Đây là một phần khó hình dung vì học sinh yếu môn toán GV cho HS quan sát trên máy chiếu để thấy được

Hình 1: Sóng trên mặt nước

P1 trong 1 chu kỳ Đặc biệt GV vẽ hình minh họa và đặt ra các câu hỏi để HS nắm vững kiến thức: Dao động cùng pha, ngược pha

CH 1: Những điểm nào dao động cùng pha, những điểm nào dao động ngược pha?

- Dùng hình vẽ minh hoạ thêm bước sóng

- HS quan sát, tiếp thu

- Dưới sự hướng dẫn của GV viết công thức tính bước sóng

HĐ 4 (5phút): Củng cố, giao nhiệm vụ

- Nhóm HS yếu nhắc lại định nghĩa sóng cơ, sóng dọc, sóng ngang Nếu các em chưa nắm vững thì GV mời nhóm HS khá nhắc lại

- Nhóm HS trung bình nhắc lại định nghĩa, công thức tính bước sóng

- Giao bài tập về nhà và nhiệm vụ ở nhà

- Tìm hiểu thêm về nguồn năng lượng sóng và nguồn năng lượng sạch bền vững từ sóng biển

- Suy nghĩ, thảo luận trả lời

- Ghi nhận các bài tập

HĐ 1 (7 phút): Ổn định, vào bài

CH 1: Thế nào là sóng dọc? Sóng ngang?

CH 2: Viết công thức tính bước sóng?

CH 3: Một sóng cơ học có f = 50 Hz truyền trong một môi trường với vận tốc 2m/s Tính bước sóng?

Với 3 câu hỏi này GV có thể đánh giá được các em về nhà có học bài cũ và nắm vững kiến thức không Ở CH 3, nếu nhóm HS yếu

HĐ 2 (15 phút): Xây dựng phương trình sóng

Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS Đây là một phần khó, vận dụng kiến thức toán nên GV đưa ra câu hỏi phù hợp:

- Tâm O phát sóng, dao động điều hòa với phương trình: u0 = Acost

CH 1: Tính thời gian sóng truyền từ O đến

CH 2: Viết dao động tại điểm M cách O một khoảng là x?

Với nhóm HS yếu, GV gợi ý để HS có thể trả lời được CH1

Với CH2: GV hướng dẫn để nhóm HS khá cùng xây dựng

- Theo dõi, tham gia xây dựng bài uM os(t – t ) = Acos(t –x v)

Hđ 3 (23 phút): Củng cố, giao nhiệm vụ

- Trả lời vào phiếu học tập

- Ghi nhận các bài tập và nhiệm vụ về nhà

2.4 Thiết kế hoạt động học tập bài “Giao thoa sóng”

HĐ1 ( 10 phút): Ổn định lớp, kiểm tra, đặt vấn đề vào bài mới

CH 1: Viết phương trình sóng tại M cách O một khoảng x?

CH 2: Cho phương trình sóng tại O là u = 10cos20t cm Viết phương trình sóng tại

Nhóm HS trung bình, khá có thể trả lời được cả 2 câu Riêng những em yếu, GV nên nhấn mạnh lại và hướng dẫn câu 2

Hình 2: Thí nghiệm giao thoa

HĐ 2 (10 phút) Tìm hiểu hiện tượng giao thoa sóng nước

GV kiểm tra sự chuẩn bị TN ở nhà của các nhóm Đánh giá nhận xét để các em cố gắng

- GV: Qua hình ảnh các em thu được khi thực hiện nhiệm vụ ở nhà Các em quat sát được hiện tượng nào trên mặt nước?

Hình ảnh mà các em quan sát được trong TN là hiện tượng giao thoa Vậy thế nào là giao thoa sóng?

Những HS đã làm có thể trả lời được:

Trên mặt nước xuất hiện các gợn sóng và vùng mà mặt nước đứng yên

HĐ 3 ( 10 phút): Tìm phương trình sóng tổng hợp

Với nhóm HS yếu, trung bình không bắt buộc các em xây dựng phương trình

Với nhóm HS khá GV có thể gợi ý để các em xây dựng ở bảng nháp

- CH gợi ý 1: Viết phương trình sóng do S1 gây ra tại M? Viết phương trình sóng do S2 gây ra tại M?

- CH gợi ý 2: Biểu thức sóng tại điểm M do sóng từ S1 và S2 truyền đến?

Gợi ý thêm áp dụng công thức lượng giác: cosa +cosb =2cos( ) os( )

- CH gợi ý 2: Tìm biên độ sóng tổng hợp tại

GV đưa ra công thức cuối cùng:

Học sinh quan sát cùng giáo viên lập phương trình sóng

- Nắm công thức tính biên độ dao động tổng hợp

HĐ 4 (7 phút): Vị trí cực đại, cực tiểu giao thoa sóng

GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm cặp đôi

- M dao động với biên độ cực đại khi nào? M dao động với biên độ cực tiểu khi khi nào?

Nhận xét giá trị hiệu đường đi?

GV đưa ra các gợi ý: Những điểm cực đại có biên độ như thế nào? Những điểm cực tiểu có biên độ như thế nào?

Với nhóm HS yếu chỉ cần yêu cầu nắm được thế nào là điểm cực đại, cực tiểu Điều kiện cực đại, cực tiểu giao thoa

Thảo luận trả lời câu hỏi

-Những điểm cực đại thì biên độ cực đại, tức là

- Những điểm cực tiểu thì biên độ bằng 0, tức là

HĐ 5 (3 phút): Điều kiện giao thoa, sóng kết hợp

- Để có giao thao sóng hai nguồn sóng phải có đặc điểm gì?

- Chốt kiến thức, nói rõ hai nguồn kết hợp, hai sóng kết hợp

- Nghiên cứu SGK trả lời

- Cùng phương, cùng tần số, hiệu số pha không đổi theo thời gian

HĐ 6 (5 phút): Củng cố, vận dụng

- Đưa ra các câu hỏi củng cố ở máy chiếu (5 câu)

- Giao bài tập về nhà

- Mở rộng: Tìm hiểu về giao thoa trong đời sống và kỹ thuật Giải thích sự hình thành sóng thần

- Tiếp nhận nhiệm vụ về nhà

2.5 Thiết kế hoạt động học tập bài “Sóng dừng”

HĐ1 ( 10 phút): Ổn định lớp, kiểm tra, đặt vấn đề vào bài mới

CH 1: Thế nào là hiện tượng giao thoa?

CH 2: Xác định điều kiện cực đại, cực tiểu giao thoa?

CH 3: Điều kiện giao thoa?

Với 3 câu hỏi này GV dành cho những em yếu và trung bình trả lời

HĐ 2 (10 phút): Tìm hiểu phản xạ sóng

Trình bày TN trên máy chiếu: Tay cầm đầu P của dây mềm dài chừng vài m ,giật mạnh đầu nó lên trên rồi hạ xuống về chỗ cũ

CH 1: Nhận xét sự biến dạng của dây?

- Nếu cho P dao động điều hòa có sóng hình sin từ P đến Q (sóng tới ) đến Q sóng bị phản xạ

CH 2: Nhận xét pha dao động của sóng tới và sóng phản xạ?

Với HS yếu GV gợi ý: Nhận xét biến dạng từ P truyền đến Q và biến dạng từ Q truyền đến P

- Cho HS quan sát thí nghiệm với vật cản tự do Nhận xét pha sóng tới và sóng phản xạ?

HĐ 3 (15 phút): Tổ chức dạy học hợp tác tìm hiểu sóng dừng

Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS Đặt vấn đề : Nếu sóng tới và sóng phản xạ gặp nhau thì có hiện tượng gì xảy ra?

GV tiến hành thí nghiệm, yêu cầu HS quan sát và mô tả hiện tượng quan sát được?

GV: Dùng hình vẽ kết hợp thí nghiệm hướng dẫn học sinh xác định vị trí nút, bụng và đặt ra câu hỏi:

- Quan sát, trả lời các câu hỏi

CH 2: Lúc này có xảy ra hiện tượng giao thoa không?

CH 3:Thế nào là sóng dừng?

Dựa vào câu trả lời của HS để biết được các em đã nắm được kiến thức chưa Từ đó GV làm rõ thêm

Với HS yếu dựa vào thí nghiệm quan sát được chỉ cần nắm được định nghĩa sóng dừng

GV tổ chức hoạt động nhóm: Chia lớp thành 4 nhóm mỗi nhóm gồm 7 học sinh: gồm cả HS yếu, trung bình, khá

Phát PHT, hướng dẫn HS làm thí nghiệm trong trường hợp hai đầu cố định (xem như hai nút)

GV: quan sát, hỗ trợ khi cần

Những em HS khá có thể lắp nhanh

Với những em yếu hơn GV hướng dẫn thêm về cách thay đổi tần số

Sau khi tiến hành thí nghiệm GV yêu cầu

Bước 1(2 phút): Học sinh thảo luận theo cặp

Bước 2( 3 phút): HS thảo luận nhóm hợp tác

Trả lời câu hỏi: Nêu điều kiện xảy ra sóng dừng trên sợi dây có hai đầu cố định?

Yêu cầu 1 HS bất kỳ của một nhóm nào đó lên báo cáo

Nếu HS yếu chưa báo cáo được thì GV gợi ý thêm

GV chốt kiến thức, lưu ý:

- Nếu một đầu dây cố định, một đầu tự do thì chiều dài dây phải thế nào?

GV dùng TN ảo minh họa TN trên dây có một đầu cố định, một đầu tự do, kết hợp hình vẽ 9.1

SGK yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

Nêu điều kiện xảy ra sóng dừng trên sợi dây có

-Trên sợi dây có sóng tới và sóng phản xạ

- Có sự giao thoa giữa sóng tới và sóng phản xạ

Các nhóm tiến hành thí nghiệm

HS quan sát thí nghiệm, quan sát đếm, ghi chép số nút, bụng sau mỗi lần thay đổi tần số

- HS phỏng vấn theo cặp

- HS trở về nhóm thảo luận

- HS báo cáo Điều kiện để có sóng dừng trên một đầu cố định và một đầu tự do?

Với HS khá có thể trả lời được

GV chốt kiến thức, lưu ý:

- Số bụng: k+1; số nút: k+1 sợi dây có hai đầu cố định:

Khoảng cách giữa hai nút hoặc hai bụng liên tiếp bằng nửa bước sóng, khoảng cách giữa một bụng và nút liên tiếp bằng một phần tư bước sóng

- Điều kiện để có sóng dừng trên sợi dây một đầu cố định, một đầu tự do: (2 1) k  4

HĐ (5 phút): Củng cố, vận dụng

- Đưa ra các câu hỏi củng cố ở máy chiếu (5 câu)

- Giao bài tập về nhà

- Chuẩn bị bài mới: Chuẩn bị vật liệu và đồ dùng để làm sáo, khèn; thổi khèn, sáo, nghiên cứu trước bài 10,11 SGK

- Tiếp nhận nhiệm vụ về nhà

2.6 Thiết kế hoạt động học tập chủ đề “Sóng âm” (Sử dụng dạy học dự án theo hướng sát đối tượng)

2.6.1 Lý do chọn dạy học dự án theo hướng sát đối tượng để dạy chủ đề “Sóng âm” Âm nhạc vốn là một phần không thể thiếu của cuộc sống Âm nhạc giúp cho cuộc sống trở nên thi vị hơn Nó giúp cho con người giải tỏa những căng thẳng mệt mỏi, giúp người ta bình tĩnh, sáng suốt trước những áp lực, lo toan trong cuộc sống Đặc biệt giải tỏa những áp lực về thi cử, học hành của học sinh lớp 12 Với học sinh Kỳ Sơn có rất nhiều lễ hội các em thổi khèn, sáo như: Đám vui, lễ hội mừng lúa mới, các ngày lễ, tết, Mặc dầu nhiều em học yếu nhưng lại thích khám phá thực tế, thích âm nhạc Nên việc tự mình chế tạo một nhạc cụ rồi tự mình biểu diễn một bài hát đơn giản chắc chắn các em sẽ nhiệt tình hưởng ứng.Từ đó học sinh hiểu rõ các đặc trưng của sóng âm, khắc sâu kiến thức bài học thêm yêu âm nhạc, yêu môn Vật lý và yêu cuộc sống Trong chủ đề này học sinh sẽ thực hiện dự án thiết kế, chế tạo nhạc cụ đơn giản như sáo, khèn và biểu diễn các nhạc cụ đó Điều quan trọng là giáo viên phải biết cách tổ chức, giao nhiệm vụ phù hợp với từng đối tượng, phát huy sở trường của từng em

2.6.2 Mục tiêu dạy học chủ đề “Sóng âm”: Đã nêu ở phần 2.4.2

2.6.3 Đối tượng dạy học chủ đề “Sóng âm”:

Dự án thực hiện cho học sinh khối 12 THPT

2.6.4 Thiết bị dạy học, tư liệu, học liệu dạy chủ đề “Sóng âm”:

- Giáo viên: Máy tính, máy chiếu, bảng phụ, sách giáo khoa Vật lý 12, tài liệu, sáo,khèn, các video

- Học sinh: sách giáo khoa Vật lý 12, Công nghệ 11, âm nhạc, tài liệu, các vật liệu để chế tạo sáo, khèn

2.6.5 Kế hoạch chung của chủ đề “Sóng âm”

Sau đây là bảng tiến trình tổ chức các hoạt động học tập Tiến trình cụ thể của các hoạt động được trình bày dưới bảng sau:

Thời gian Tiến trình dạy học

Hoạt động của học sinh Hỗ trợ của giáo viên

Kết quả/ sản phẩm dự kiến (tên và yêu cầu của sản phẩm; tiêu chí đánh giá)

(giao nhiệm vụ cho hs từ cuối giờ dạy tiết 18

Khởi động và giao nhiệm vụ

- Tiếp nhận nhiệm vụ của GV giao về tìm hiểu những vấn đề của dự án

- Chế tạo và sưu tầm các nhạc cụ

- Biểu diễn các nhạc cụ, bài hát

- Âm, nguồn âm, sự truyền âm

-Những đặc trưng của âm

- Điền nội dung vào phiếu điều tra để thành lập nhóm

- GV nêu tính cấp thiết chủ đề và chuyển giao nhiệm vụ cho

HS bằng các câu hỏi

- Cung cấp các tư liệu mang tính chất hỗ trợ

HS, hoàn thành phiếu điều tra thành lập nhóm

- Bàn kế hoạch hoạt động

- Học sinh nêu được những hiểu biết ban đầu có thể chưa đầy đủ về các nội dung liên quan đến bài học

Tuần 1 Hoạt Trên cơ sở các - Trợ giúp HS - Bản phân công động 2:

Xây dựng kế hoạch hoạt động giao, HS thực hiện các nhiệm vụ theo nhóm và công việc này được thực hiện ngoài lớp học

- Sau khi thành lập nhóm các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm

Qua thực nghiệm để kiểm tra hiệu quả và khả năng thực thi của việc dạy học sát đối tượng chương “ Sóng cơ” Vật lý 12 THPT

3.2 Nội dung của thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm dạy học sát đối tượng chương “ Sóng cơ” Vật lý 12 THPT

3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Để đánh giá kết quả học tập sau khi tổ chức dạy học sát đối tượng chương Sóng cơ chúng tôi tiến hành thực nghiệm với 2 lớp đối chứng 12A3, 12A5 và 2 lớp thực nghiệm 12A2, 12A4 có trình độ học lực tương đương nhau

Bảng khảo sát kết quả học tập của HS sau thực nghiệm Điểm

Lớp đối chứng Lớp thực nghiệm Lớp 12A3 Lớp 12A5 Lớp 12A2 Lớp 12A4 lượng Số

Tỉ lệ (%) lượng Số (em)

Từ năm học 2018-2019 chúng tôi đã tiến hành dạy học sát đối tượng Kết quả kỳ thi tốt nghiệp năm học 2018-2019 cao hơn năm học 2017-2018 và năm học

Định dạng
Số trang	84
Dung lượng	2,52 MB