SKKN Giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An thông qua dạy học các môn khoa học xã hội và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Tuy nhiên trên thực tế, công tác giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An còn khá nhiều tồn tại như: Giáo dục truyền thống lịch sử văn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT PHAN ĐĂNG LƯU

TỔ CHỨC HOẠT TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO”

MÔN: LỊCH SỬ GIÁO VIÊN : NGUYỄN LỆ LAN

TỔ : XÃ HỘI ĐIỆN THOẠI : 0988.137.484

NĂM HỌC : 2020 – 2021

MỤC LỤC Trang

Chương 1: Cở sở lý luận và thực tiễn về giáo dục truyền thống lịch sử,

văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An 3

2.1.Thực trạng nhân thức của CBQL, GV, HS về việc giáo dục truyền thống

2.2.Thực trạng hoạt động giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS

Chương 2: Một số giải pháp giáo dục truyền thống LSVH địa phương

2.2 Các giải pháp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT

2.2.1 Nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho

2.2.2 Tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT trên

địa bàn tỉnh Nghệ An thông qua dạy học nội khóa các môn: Lịch sử, Ngữ

văn, địa lí, GDCD, tiếng Anh

12

2.2.3 Giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT trên địa bàn

tỉnh Nghệ An thông qua tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo 46

2.2.4 Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí để tổ chức các hoạt động

giáo dục truyền thống LSVH cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An 50

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm về các giải pháp giáo dục truyền

thống LSVH địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An 50

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương là một vấn đề quan trọng của mỗi quốc gia dân tộc, đặc biệt trong thời kì hội nhập quốc tế hiện nay Lịch sử văn hóa địa phương có mối quan hệ quan hệ chặt chẽ với lịch sử văn hóa dân tộc, là một

bộ phận cấu thành lịch sử dân tộc Nghệ An là vùng đất “địa linh, nhân kiệt”, giàu truyền thống cách mạng, văn hóa đậm đà bản sắc Trong suốt quá trình xây dựng và phát triển quê hương, nhân dân Nghệ An luôn cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất, kiên cường, anh dũng trong đấu tranh, luôn tự lực, tự cường, đoàn kết, khắc phục khó khăn, vượt qua thử thách, phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như trong công cuộc đổi mới xây dựng quê hương, đất nước phồn vinh

Để phát huy những truyền thống tốt đẹp của quê hương, đất nước đòi hỏi mỗi chúng ta, nhất là những người làm công tác giáo dục phải đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục lịch sử dân tộc nói chung và truyền thống lịch sử văn hóa địa phương nói riêng cho HS Trên cơ sở đó giúp các em học sinh có cách nhìn đúng đắn về truyền thống lịch sử của quê hương, đất nước Từ đó khơi dậy cho các em tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc và có ý thức vươn lên trong cuộc sống, xây dựng quê hương, đất nước ngày một phát triển

Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ và sự bùng nổ của cuộc cách mạng 4.0 đã tác động nhất định đến việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc nói chung, truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương nói riêng Vì vậy việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương cho HS trước những biến đổi của kinh tế - xã hội, xu thế toàn cầu hóa là vô cùng cấp thiết và quan trọng

Nhận thức được tầm quan trọng đó, trong những năm qua Sở GD-ĐT Nghệ An

đã chú trọng giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS, coi đó là nhiệm vụ chung của tất cả các bộ môn, đặc biệt những môn học có lợi thế trong việc giáo dục truyền thống như các môn khoa học xã hội và qua hoạt động ngoài giờ lên lớp Tuy nhiên trên thực tế, công tác giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An còn khá nhiều tồn tại như: Giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương chưa được thực hiện đồng bộ giữa các môn học (việc giáo dục truyền thống LSVH địa phương chủ yếu là môn lịch sử thực hiện); hình thức, phương pháp giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPT chưa phong phú, chưa hấp dẫn học sinh, GV gặp nhiều khó khăn trong việc tích hợp giáo dục truyền thống LSVH cho học sinh về cả mặt nội dung, phương pháp và kĩ thuật dạy học…Thực trạng trên là do nhiều nguyên nhân Một trong những nguyên nhân quan trọng là hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương chưa có một hệ thống các biện pháp giáo dục tổng thể và đồng bộ để định hướng cho giáo viên thực hiện Điều đó dẫn đến hệ quả một số học sinh chưa

nhận thức đầy đủ những giá trị lịch sử văn hóa của địa phương Vẫn còn một số

bộ phần lớp trẻ sống thực dụng, thờ ơ, lãng quên với truyền thống lịch sử văn hóa địa phương, thiếu ý thức, trách nhiệm trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị lịch

sử văn hóa địa phương

Vì vậy đổi mới phương pháp, các phương tiện, hình thức tổ chức dạy học nhằm giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương cho HS THPT là một nhu cầu tất yếu trong các nhà trường Để học sinh hiểu về truyền thống lịch sử văn hóa địa phương, từ đó các em có ý thức, trách nhiệm và có điều kiện thực hành việc gìn giữ

và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống thì cần thiết phải có sự đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động giáo dục phù hợp với nhu cầu khả năng của các

em Đồng thời công tác giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT cần được thực hiện thường xuyên, đồng bộ trong các môn học

Mặt khác, chương trình giáo dục phổ thông mới đã được xác định giáo dục địa phương là một thành phần hữu cơ của tổng thể thực hiện các hoạt động dạy học và giáo dục của nhà trường để hoàn thành nội dung giáo dục Mục tiêu xây dựng nội dung giáo dục địa phương nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp… của địa phương Từ

đó, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống lịch sử văn hóa của địa

phương, xây dựng văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

Nhận thức được tầm quan trọng đó, bản thân tôi nhận thấy nếu đưa ra các giải pháp, cách thức tiến hành phù hợp thì việc giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh THPT sẽ góp phần quan trọng để bảo tồn và phát huy truyền thống LSVH địa phương trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng và bản sắc văn hóa dân tộc nói chung Đồng thời góp phần hình thành và phát triển NL, PC cho HS

Với mong muốn góp phần đổi mới và nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương, tôi chọn đề tài “Giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An thông qua dạy học

các môn khoa học xã hội và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo” để nghiên

cứu, tìm hiểu và áp dụng trong quá trình dạy học

2 Điểm mới, đóng góp của sáng kiến

- Đề tài đã phân tích, hệ thống hóa cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Xác định được mục tiêu, nội dung giáo dục truyền thống LSVH cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Xác định được những nguyên tắc đề xuất giải pháp giáo dục truyền thống lịch

sử, văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Đề xuất một số giải pháp để tăng cường công tác giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An:

+ Đề xuất biện pháp, cách thức tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong dạy học một số môn học có ưu thế trong việc giáo dục truyền thống LSVH địa phương như môn: Lịch sử, Địa lí, Ngữ văn, GDCD, tiếng anh Qua đó phát triển NL, PC cho HS

+ Xây dựng bảng thống kê các nội dung dạy học của một số môn học: Ngữ văn, Lịch sử, Tiếng anh, Giáo dục công dân, địa lí có thể tích hợp giáo dục truyền thống LSVH cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

+ Đề xuất các phương pháp, kĩ thuật tích cực để tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh nghệ An trong dạy học một số môn học có ưu thế trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương như môn :Lịch sử, Địa lí, Ngữ văn, GDCD, tiếng anh Mỗi bộ môn có ưu thế tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương, tác giả đều lấy ví dụ cụ thể về việc sử dụng các phương pháp kĩ thuật tích cực vào dạy học bài nội khóa nhằm giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương theo hương phát triển NL, PC của HS

+ Đề xuất các biện pháp, hình thức tổ chức tích hợp giáo dục truyền thống lịch

sử, văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An qua tổ chức câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa, hoạt động tiết sinh hoạt lớp theo chủ đề dưới hình thức trải nghiệm sáng tạo, hoạt động từ thiện, hoạt động lao động công ích…

- Làm phong phú thêm lý luận và thực tiễn dạy ở trường THPT, đặc biệt là thiết

kế và tổ chức dạy học theo gắn liền với thực tiễn trong chương trình hiện hành và hướng tới CTGDPT môn Lịch sử năm 2018

- Kết quả này giúp tôi và đồng nghiệp vận dụng trong quá trình dạy học thực tiễn, đề tài là tài liệu tham khảo hữu ích cho HS, GV trong quá trình dạy và học

PHẦN II: NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG LỊCH SỬ VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HS THPT TRÊN ĐỊA

tố truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương trên địa bàn tỉnh Nghệ An dù đã chứa đựng những bản săc riêng vẫn có thể bị mai một, bị lãng quên

Có nhiều giải pháp để bảo tồn và phát huy truyền thống LSVH địa phương, trong

đó giáo dục là giải pháp quan trọng Giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa

phương cho học sinh THPT là một trong các biện pháp hữu hiệu, có tính bền vững trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá của các dân tộc nói chung, các địa

phương nói riêng, trong đó có tỉnh Nghệ An

Giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT góp phần làm cho vốn tri thức lịch sử dân tộc và cả lịch sử thế giới của học sinh trở nên hoàn chỉnh, đa dạng, sinh động, phong phú; làm cho học sinh không chỉ hiểu biết về truyền thống

LSVH địa phương mà còn hiểu biết đầy đủ, sâu sắc hơn tiến trình lịch sử dân tộc và thế giới Đồng thời, việc giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cũng góp phần quan trọng trong công tác bảo vệ di sản văn hóa địa phương nói riêng, di dản văn hóa dân tộc nói chung

Giáo dục truyền thống lịch sử địa phương cho HS THPT còn góp phần xây dựng thế giới quan và tư duy biện chứng cho học sinh; rèn luyện cho các em thói quen học kết hợp với hành cũng như các kỹ năng về hoạt động thực tiễn Qua đó góp phần giáo dục về tình yêu lao động cho học sinh Bên cạnh đó, còn nhằm định hướng cho các

em thái độ ứng xử phù hợp, có văn hóa

Giáo dục truyền thống LSVH địa phương góp phần hình thành ở HS tình yêu quê hương, yêu gia đình, làng xóm, tự hào về quê hương Từ đó có ý thức góp phần xây dựng quê hương, ý thức tôn trọng và giữ gìn phát huy truyền thống LSVH địa phương Đây là cơ sở để hình thành thành lòng yêu nước, hình thành lý tưởng sống cho HS

1.2 Mục tiêu giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Giáo dục truyền thống LSVH địa phương ở trường THPT nhằm trang bị cho học sinh có hiểu biết về các sự kiện lịch sử, biểu tượng lịch sử, quá trình hình thành, xây dựng và phát triển của vùng đất quê hương nơi các em đang học tập và sinh sống Giáo dục truyền thống LSVH địa phương nhằm thực hiện nguyên lý giáo dục gắn nhà trường với thực tiễn cuộc sống, học đi đôi với hành Chuyển biến trong hành động của các em để gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa địa phương, dân tộc Giáo dục truyền thống LSVH địa phương ở trường THPT nhằm hình thành và bồi đắp tình yêu quê hương, niềm tự hào về truyền thống lịch sử địa phương, giáo dục ý thức trách nhiệm của HS trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của địa phương

Giáo dục truyền thống LSVH địa phương không chỉ trang bị cho HS những hiểu biết cơ bản về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp…

mà còn góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, chính trị, lao động, đạo đức, thẩm mỹ cho HS và cho GV, cũng như góp phần gìn giữ và phát huy bản BSVH dân tộc Giáo dục truyền thống LSVH địa phương ở trường THPT nhằm khơi dậy trong thế hệ trẻ lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm xây dựng quê hương, đất nước ngày một giàu đẹp, văn minh

1.3 Nội dung giáo dục truyền thống truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Lịch sử địa phương là biểu hiện cụ thể, sinh động, đa dạng của tri thức lịch sử dân tộc Lịch sử địa phương là bộ phận cấu thành của lịch sử dân tộc Bất cứ một sự kiện, hiện tượng nào xảy ra trong lịch sử đều mang tính chất địa phương, bởi nó gắn với một vị trí không gian cụ thể ở một hoặc một số địa phương nhất định Chính vì vậy có những sự kiện lịch sử văn hóa địa phương gắn liền với lịch sử dân tộc hoặc rộng hơn là lịch sử thế giới Sự hiểu biết cần thiết về lịch sử văn hóa địa phương, hiểu biết về lịch sử của chính quê hương, xứ sở, nơi chôn nhau cắt rốn của mình, hiểu rõ mối quan hệ của lịch sử địa phương với lịch sử của dân tộc là điều rất cần thiết Theo công văn số 4325/BGDĐT- GDTrH ban hành ngày 01 tháng 9 năm 2016

về Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDTrH năm học 2016-2017 đã nhấn mạnh một trong những nội dung giáo dục trọng tâm đối với bậc trung học là: Chú ý cập nhật các nội dung học tập gắn với thời sự quê hương, đất nước, số liệu thống kê đối với các môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân,

Truyền thống LSVH của địa phương gắn liền và là một bộ phận không thể tách rời của truyền thống lịch sử dân tộc Vì vậy, nội dung giáo dục truyền thống LSVH địa phương là sự cụ thể những truyền thống lịch sử dân tộc ở một địa phương, một vùng đất cụ thể

Nội dung giáo dục truyền thống lịch sử địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An bao gồm:

- Truyền thống dựng nước và giữ nước của địa phương: Gắn liền với các sự kiện lịch sử phát triển của địa phương từ thời nguyên thủy đến nay, các phong trào đấu tranh chống giặc ngoại xâm của nhân dân Nghệ An, những biểu hiện yêu nước của nhân dân Nghệ An trong giai đoạn hiện nay

- Truyền thống văn hóa địa phương: Gắn liền với phong tục tập quán, nét đẹp văn hóa của địa phương như đoàn kết, tương thân tương ái, cần cù, sáng tạo trong lao động; các loại hình nghệ thuật văn hóa địa phương như dân ca ví dặm, tuồng, chèo…

- Truyền thống hiếu học: Gắn liền với lịch sử dạy học, khoa bảng, các tấm gương hiếu học, thành đạt của địa phương

Giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cần tập trung cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về quá trình phát triển của lịch sử dân tộc từ thời nguyên thủy đến nay, về các danh nhân, di tích lịch sử văn hóa địa phương, danh lam thắng cảnh, truyền thống đấu tranh anh dũng kiên cường, truyền thống hiếu học và những nét đẹp về phong tục tập quán của địa phương Nghệ An Qua đó giáo dục giáo dục truyền thống yêu nước, yêu quê hương, truyền thống cách mạng đối với học sinh, truyền thống hiếu học, truyền thống đoàn kết…Từ đó khơi dậy trong thế hệ trẻ lòng tự hào và ý thức trách nhiệm xây dựng quê hương, đất nước ngày một giàu đẹp

Mặc dù nội dung giáo dục truyền thống lịch sử địa phương có sự khác biệt rõ nét giữa các vùng miền địa phương ở các huyện trên địa bàn tỉnh Nghệ An nhưng việc lựa chọn các nội dung giáo dục luôn phải đảm bảo những yêu cầu: Gần gũi, dễ nhớ mang tính cụ thể, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh; đa dạng, phong phú không nhàm chán; phản ánh được bản sắc truyền thống văn hóa của địa phương nơi

học sinh đang tham gia học tập; lựa chọn cần đặc sắc, cô đọng, súc tích, không dàn trải; bảo tính chính xác về thông tin, không sai lệch

Đối tượng khảo sát:

- 60 GV trong đó: 20 Cán bộ quản lý, 40 giáo viên (bao gồm giáo viên giảng dạy môn lịch sử, ngữ văn, giáo dục công dân, địa lí, tiếng anh và giáo viên chủ nhiệm

của 10 trường THPT trong địa bàn tỉnh Nghệ An

- Khảo sát 200 học sinh THPT của 10 trường THPT trong địa bàn tỉnh Nghê An

Phương pháp khảo sát: gửi phiếu điều tra qua email/ facebook kết hợp với phỏng

vấn

Xử lý số liệu khảo sát

- Số liệu thu được từ phiếu hỏi được tôi tiến hành xử lý để sắp xếp theo thứ

bậc

- Xác định điểm số cho các mức độ đánh giá: Trong quá trình điều tra, để

lượng hoá các mức độ đánh giá, tôi đã tiến hành cho điểm tương ứng với các mức

Điểm = cấp độ 1x4 + cấp độ 2 x 3 + cấp độ 3 x 2 + cấp độ 4 x 1

Nội dung: phiếu khảo sát phụ lục 1

Thực trạng nhận thức về ý nghĩa của giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Nhận thức được ý nghĩa này là cơ sở quan trọng để cán bộ, giáo viên tiến hành các hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương trong nhà trường

Kết quả khảo sát bảng 2.1 [phần phụ lục 9]

Từ kết quả khảo sát qua phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp cho thấy: CBQL,

GV đánh giá cao các nội dung về đưa ra về ý nghĩa của giáo dục truyền thống lịch sử địa phương cho học sinh THTP Tuy nhiên, phân tích từng nội dung có thể mức độ đánh giá có sự phân tầng như sau: ý nghĩa trực tiếp ảnh hưởng đến kết quả giáo dục truyền thống LSVH địa phương được CBQL, GV đánh giá cao; còn nghĩa ý của giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương góp phần hình thành tư duy khoa học, định hướng hoàn thiện nhân cách lại không được đánh giá cao bằng Điều này làm cho những hoạt động giáo dục giá trị truyền thống LSVH phương có những định hướng

để làm tốt trong thực tế, nhưng chưa có tầm chiến lược lâu dài

2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Thực trạng về mức độ thực hiện về các con đường giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay

Giáo dục truyền thống lịch LSVH địa phương cho HS THPT được thực hiện thông qua nhiều con đường khác nhau, tuy nhiên mức độ và hiệu quả thực hiện lại khác nhau nên việc nhận biết được thực trạng này là cơ sở để đề xuất các biện pháp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho phù hợp Kết quả khảo sát ở bảng 2.2

Bảng 2.2.Thực trạng mức độ thực hiện con đường giáo dục truyền thống lịch sử địa văn hóa phương cho học sinh THPTtrên địa bàn tỉnh Nghệ An

STT Hình thức

Cán bộ, giáo viên Rất

thường Xuyên

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ Điểm Xếp thứ

Thông qua tổ chức hoạt

động ngoại khóa môn

thông qua con đường khác như hoạt động ngoài giờ lên lớp, ngoại khóa môn học, trải nghiệm sáng tạo… chỉ được thực hiện ở mức độ thỉnh thoảng

Qua phỏng vấn trực tiếp các giáo viên thì tôi nhận thấy: mặc dù nhiệm vụ giáo dục truyền thống LSVH là nhiệm vụ chung của tất cả các môn học, nhưng trên thực

tế giáo dục truyền thống LSVH địa phương chủ yếu là môn lịch sử thực hiện Như vậy, qua nghiên cứu thực tế tôi nhận thấy việc giáo dục truyền thống LSVH cho HS THPT chưa được thực hiện đồng bộ Nếu việc giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS được thực hiện thường xuyên thông qua tích hợp trong dạy học các môn học như lịch sử, Ngữ văn, địa lí, GDCD cho học sinh sẽ đạt hiệu quả cao

- Thực trạng thực hiện phương pháp giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh

Bảng 2.3: Thực trạng mức độ sử dụng phương pháp trong giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPTtrên địa bàn tỉnh Nghệ An

Ý kiến đánh giá Rất

thường xuyên

Thường xuyên

Đôi khi

Không bao giờ Điểm TB Thứ tự

1 Phương pháp giảng giải 20 28 10 2 186 3

8 Phương pháp giao việc 3 33 20 4 155 5

Từ kết quả trên cho thấy: công tác giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh đã được nhà trường tổ chức chủ yếu qua con đường dạy học thông qua tổ chức hoạt động giáo dục trên lớp Phương pháp sử dụng trong giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh chủ yếu là các phương pháp truyền thống như: thuyết trình, nêu vấn đề, kể chuyện vì vậy chủ yếu truyền thụ một chiều, học sinh tiếp thu thụ động (hoạt động dạy của giáo viên là trung tâm), không có tính hấp dẫn đối với học sinh Mặc dù có lồng ghép giáo dục LSVH địa phương quan hoạt động ngoài giờ lên lớp nhưng còn rất hạn chế dưới dạng chuyên đề của các trường Kết quả khảo sát học sinh

* Nhận thức của học sinh về đặc điểm vùng miền và giá trị truyền thống lich sử

văn hóa của địa phương

Để biết được nhận thức của học sinh về đặc điểm vùng miền và giá trị truyền thống của địa phương, tôi đã tiến hành điều tra 200 học sinh của 10 trường THPT trên tỉnh Nghệ An Nội dung phiếu khảo sát dành cho học sinh ( Phụ lục 2)

- Với câu hỏi số 1: Em hãy kể tên các huyện, thị xã, thành phố hiện nay của tỉnh Nghệ An hiện nay Có 132/200 HS (66%) trả lời đúng và đầy đủ 68/200 HS (34%) trả lời chưa đầy đủ

- Với câu hỏi số 2: tỉnh Nghệ An giáp với các tỉnh nào? Có 105/200 em (52.5

% ) trả lời đúng, còn lại 95 HS (47.5%) trả lời chưa đầy đủ

- Với câu hỏi số 3 trong phần phụ lục phiếu khảo sát hiểu biết về truyền thống lịch sử văn hóa địa phương dành cho học sinh thì 44 HS (22%) trả lời đúng và đầy

đủ, 156 HS (78%) trả lời chưa đầy đủ

- Với câu hỏi số 4: Hãy kể tên các lễ hội ở Nghệ An mà em biết Kết quả: 152 HS (51% ) kể được 3 lễ hội nổi tiếng của tỉnh Nghệ An 98 HS (49%) kể được 2 lễ hội

ở Nghệ An

Qua kết quả khảo trên và phỏng vấn trực tiếp HS cho thấy hiểu biết của các em

về truyền thống LSVH địa phương chưa cao HS đã có nhận thức đúng nhưng chưa đầy đủ về tên các huyện, thị xã và thành phố của tỉnh, về vị trí địa lý, các lễ hội, làng nghề, của tỉnh Điều này cho thấy nhận thức của HS chưa thật sự sâu sắc, HS chưa tích cực tham gia vào hoạt động tìm hiểu về truyền thống LSVH địa phương

Chương 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC TRUYỀN LỊCH SỬ VĂN HÓA CHO HỌC SINH THPT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN

2.1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục

Đây là nguyên tắc có tính xuyên suốt, chỉ đạo mọi hoạt động giáo dục Đảm bảo mục tiêu giáo dục trong đề xuất các biện pháp là mục tiêu của biện pháp phải xuất phát và phù hợp với mục tiêu giáo dục của cấp học và mục tiêu của chương trình giáo dục THPT Biện pháp đề xuất phải nhằm đến hai mục tiêu sau:

- Trang bị cho HS những kiến thức về truyền thống LSVH địa phương đất nước

để các em có hiểu biết về truyền thống lịch sử văn hóa địa phương Từ đó, HS có thái độ, hành vi phù hợp việc giữ gìn và phát huy truyền thống LSVH địa phương

- Giáo dục cho HS các giá trị chân - thiện - mỹ, biết giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống, BSVH của dân tộc, đấu tranh chống lại những nét VH tiêu cực không phù hợp với thời đại Đảm bảo mục tiêu giáo dục được thể hiện trong mục tiêu, nội dung, cách thức tiến hành từng biện pháp

2.1.2 Đảm bảo tính khả thi

Các giải pháp giáo dục truyền thống lịch sử địa phương đề xuất có tính khả thi

trước hết phải có tính thực tiễn, phải dựa trên các chủ trương, đường lối, chính sách

và thực trạng công tác quản lý của nhà trường, công tác giảng dạy của GV Các biện pháp đề xuất phải sát với thực tế đáp ứng của các trường THPT phù hợp với điều kiện vật chất và nhân lực, có khả năng ứng dụng cao Các biện pháp khi xây dựng phải mang tính khoa học, được kiểm chứng, khảo nghiệm để mang tính khách quan,

có hiệu quả khi sử dụng Tính khả thi là một nguyên tắc vô cùng quan trọng, nó giúp cho các biện pháp đề xuất có giá trị và có thể trở thành hiện thực trong thực tế

2.1.3 Đảm bảo tính đồng bộ

Tất cả các giải pháp, biện pháp đưa ra để giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT đều có mối quan hệ chặt chẽ với nhau vì mỗi biện pháp là một phần tử tạo nên sự thống nhất trong công tác giáo dục truyền thống LSVH địa phương Sự đồng bộ thể hiện từ mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục, PP giáo dục… Mỗi một giải pháp thực hiện tốt sẽ thúc đẩy các giải pháp khác thực hiện tốt, còn nếu giải pháp nào thực hiện còn chưa hiệu quả thì sẽ ảnh hưởng tới những giải pháp còn lại Chính vì vậy, chỉ khi thực hiện đồng bộ các biện pháp thì mới phát huy thế mạnh của từng biện pháp, qua đó hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương mới thực sự có chất lượng và hiệu quả

2.1.4 Đảm bảo nguyên tắc hoạt động và cùng tham gia của học sinh

Để giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An có hiệu quả đòi hỏi trong nội dung và cách thực hiện của từng giải pháp phải chỉ rõ vai trò của GV và HS HS phải là chủ thể tham gia tích cực vào các hoạt động bởi đó là nhân tố quyết định đến chất lượng của quá trình giáo dục

2.2 Các giải pháp giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

2.2.1 Nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho CBQL,

GV, HS ở các trường THPT trên địa bàn, tỉnh Nghệ An

- Mục tiêu giải pháp

Giúp cán bộ quản lí, GV, HS có nhận thức đúng đắn và đầy đủ về ý nghĩa, tầm quan trọng của giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An Từ đó làm cơ sở khoa học cho việc tổ chức các hoạt động dạy học, giáo dục hướng đến mục tiêu giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa cho học sinh Đề xuất giải pháp này này nhằm giúp CBQL, GV, học sinh nâng cao nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử địa phương, nhận thức được các con đường, phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục Trên

cơ sở đó giúp các cho các em có được thái độ, hành vi đúng đắn và hứng thú trong học tập Từ đó, giúp cho HS có được những hiểu biết sâu sắc về truyền thống quê hương, đất nước, tạo động lực thúc đẩy các em trong quá trình học tập, lao động và cuộc sống sau này

- Nội dung biện pháp và cách thức tiến hành

Lãnh đạo các trường THPT chủ động xây dựng chủ trương, kế hoạch nâng cao nhận thức cho CBQL, GV, HS tăng cường các hình thức tuyên truyền, để GV, HS

thấy được tầm quan trọng của việc giáo dục truyền thống LSVH trong nhà trường Phổ biến các văn bản của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT liên quan đến công tác giáo dục truyền thống LSVH địa phương đến tổ trưởng các bộ môn, đến toàn bộ GV để

GV lấy đó làm định hướng cho việc triển khai trong quá trình dạy học, giáo dục HS

Tổ chức thường xuyên, định kì hoạt động giáo dục có tích hợp mục tiêu giáo dục truyền thống LSVH địa phương để GV, HS tham dự Qua đó nâng cao nhận thức, hiểu biết về di sản văn hóa địa phương Khuyến khích các tổ chuyên môn sinh hoạt các chuyên đề về tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS thông qua các môn học cụ thể Tạo điều kiện để GV được tham gia đầy đủ các lớp tập huấn, tham gia các hội thảo khoa học liên quan để GV được

tiếp thu các kiến thức, kĩ năng mới, tích lũy những kinh nghiệm trong tổ chức các

hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS Tổ chức giao

lưu học tập cho GV các trường THPT với cán bộ quản lý bảo tàng, quản lý các

di tích lịch sử văn hóa địa phương, các nghệ nhân làng nghề thủ công, nghệ nhân các loại hình văn hóa nghệ thuật như tuồng, dân ca, ví dặm… để GV được mở rộng

hiểu biết cũng như lấy đó làm nguồn tư liệu phục vụ cho hoạt động dạy học, giáo dục Khuyến khích GV tổ chức hoạt động dạy học, giáo dục theo hướng phát triển năng lực cho HS, phát huy sự sáng tạo, chủ động, tò mò ham tìm tòi học hỏi cho

HS qua các phương pháp, hình thức giáo dục tích cực

GV tự bồi dưỡng nâng cao nhận thức: Tự học, đọc sách, tài liệu về chuyên ngành

và phương pháp dạy học, phương pháp giáo dục để không ngừng cập nhật các kiến thức mới về các lĩnh vực liên quan đến hoạt động nghề nghiệp của bản thân Từ đó,

có những cải tiến hiệu quả trong tổ chức các hoạt động dạy học - giáo dục cho HS

2.2.2 Tích hợp giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An thông qua dạy học nội khóa các môn: Lịch sử, Địa

lí, Giáo dục công dân, Tiếng anh, Ngữ văn

Mục tiêu của biện pháp

Thông qua tổ chức dạy học các môn học có ưu thế trong giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương, giáo viên tích hợp mục tiêu giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS vào mục tiêu bài dạy đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học và giáo dục theo hướng tích hợp, phát triển năng lực phẩm chất HS Giáo dục truyền thống LSVH địa phương thông qua dạy học các môn học lịch sử, ngữ văn, giáo dục công dân, địa lí… giúp quá trình giáo dục được thực hiện một cách thường xuyên, liên tục có thể đạt được hiệu quả lâu dài Từ đó HS có thái độ tôn trọng và phát huy các giá trị truyền thống LSVH của địa phương, của đất nước Mục tiêu của biện pháp này là xây dựng quy trình tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương vào bài học Từ đó định hướng, đề xuất cho giáo viên cách thức tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục theo qui trình đã xây dựng, đồng thời để quá

trình giáo dục được diễn ra thường xuyên, liên tục, đồng bộ trong trường THPT

Nội dung và cách thức tiến hành biện pháp

Xây dựng chương trình hoạt động giáo dục theo hướng tích hợp nội dung giáo dục truyền thống LSVH địa phương vào các môn học cần tiến hành theo các bước:

Bước 1: Xác định mục tiêu của hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Việc xác định mục tiêu của hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương trước tiên cần căn cứ vào các hướng dẫn, chỉ đạo của các cơ quan quản lý cấp trên như Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT Nghệ An Bên cạnh đó, mục tiêu cũng cần được xây dựng trên cơ sở phân tích những yêu cầu của sự phát triển kinh tế, văn hoá,

xã hội của địa phương và điều kiện thực tế của nhà trường

Bước 2: Lựa chọn các nội dung giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương phù hợp để lồng ghép vào các môn học

- Tổ, nhóm, giáo viên nghiên cứu kỹ chương trình dạy học của môn học ở trường THPT để xác định được nội dung truyền thống LSVH địa phương có thể được tích hợp trong dạy học môn học Cụ thể GV nghiên cứu kỹ nội dung của từng chương, từng bài học, nội dung trong bài có thể tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS vào bài học cho phù hợp trong các môn học cụ thể Đồng thời xây dựng các bài học ngoại khóa đưa HS học tập tại các địa điểm tại địa phương sao cho phù hợp với đặc trưng LSVH địa phương, trình độ nhận thức của HS THPT các

huyện trên địa bàn tỉnh Nghệ An Việc xác định nội dung giáo dục tích hợp trong bài học được căn cứ vào mối liên hệ kiến thức môn học với kiến thức về truyền thống LSVH địa phương đất nước từ đó GV lựa chọn tư liệu dạy học và các mức độ tích hợp sao cho đảm bảo sự khoa học, logic, đảm bảo về thời gian tổ chức bài học

- Trên cơ sở nghiên cứu kĩ chương trình và nội dung giáo dục truyền thống LSVH địa phương có thể tích hợp, GV xác định mức độ tích hợp theo bốn hình thức

+ Mức độ toàn phần: Khi nội dung bài học và nội dung tích hợp về giáo dục truyền thống LSVH địa phương có sự đồng nhất với nhau có thể xây dựng thành một chủ

đề hay một số bài học trọn vẹn (vận dụng trong bài học về LS địa phương, địa lý địa phương)

+ Mức độ bộ phận: Lựa chọn một số kiến thức về giáo dục truyền thống LSVH địa phương để đưa vào một phần, một mục trong bài học

+ Mức độ lồng ghép: Lồng ghép những nội dung về giáo dục truyền thống LSVH địa phương trong từng mục hay từng đơn vị nội dung bài học khi GV thấy phù hợp + Mức độ liên hệ: GV mở rộng kiến thức bài học trong sách giáo khoa và nội dung tích hợp với kiến thức ngoài xã hội

Bước 3: Lựa chọn các phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục truyền thống lịch

sử văn hóa địa phương phù hợp với nội dung môn học

Bước 4: Thiết kế và tổ chức bài học tích hợp nội dung giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương

Từ mục tiêu, nội dung bài học đã có tích hợp nội dung giáo dục truyền thống LSVH địa phương, GV lựa chọn hình thức, phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp theo hướng phát triển năng lực HS Các hình thức có ưu thế trong giáo dục truyền thống LSVH địa phương như hình thức dạy học ngoại khóa (tổ chức dạy học tại bảo tàng, tại các di tích LSVH , tại các làng nghề truyền thống ), hình thức tham quan trải nghiệm Tuy nhiên, trên thực tế hình thức dạy học này không dễ tổ chức thực hiện do cần có sự đầu tư công sức của GV, thời gian, phương tiện đi lại, sự phối hợp của nhiều lực lượng Vì vậy GV cần khai thác tối đa hình thức dạy học nội khóa trong tổ chức bài học có tích hợp nội dung giáo dục truyền thống LSVH địa phương

Để phát huy huy hiệu quả trong việc giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho

HS thì GV cần quan tâm đến các PP, kĩ thuật dạy học tích cực để tăng cường tính trực quan và hứng thú cho HS như PPDH dự án, PPDH vấn đề, PPDH trò chơi, PP đóng vai, thảo luận nhóm, đi thăm quan, đi thực tế, kĩ thuật phòng tranh, kĩ thuật tia chớp, kĩ thuật khăn trải bàn…

Trong dạy học có tích hợp nội dung giáo dục truyền thống LSVH địa phương vai trò của phương tiện dạy học rất quan trọng, các tranh ảnh, máy chiếu, tư liệu hình ảnh, mô hình có tác dụng hỗ trợ quá trình tổ chức triển khai bài học, hình ảnh hóa nội dung GV truyền tải Điều quan trọng là GV cần phải linh hoạt, khéo léo trong sử dụng phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp với điều kiện nhà trường, với trình

độ HS để bài học diễn ra có hiệu quả và đạt được mục tiêu của bài học và mục tiêu

về giáo dục truyền thống LSVH địa phương PP và hình thức giáo dục rất đa dạng Tuy nhiên, khi lựa chọn PP và hình thức giáo dục cần đảm bảo các yêu cầu: Phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh; Phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường và địa phương; Phù hợp với năng lực và khả năng thực hiện của GV, HS

Bước 5 Đánh giá kết quả hoạt động giáo dục truyền thống LSVH địa phương

Kết quả của quá trình dạy học được thể hiện thông qua kết quả kiểm tra, đánh giá mức độ hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ của HS Vì vậy khi xây dựng tiêu chí kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS, GV cần quan tâm, tích hợp kiểm tra đánh giá kiến thức, kĩ năng, thái độ của HS về nội dung giáo dục truyền thống lịch

sử địa phương theo mục tiêu đã xác định Có thể được thực hiện như sau:

Trong các câu hỏi của bài kiểm tra thường xuyên, định kì, GV nên thiết kế câu hỏi có nội dung liên quan đến truyền thống LSVH địa phương mà HS đã được tiếp cận trong quá trình học tập của các bài học GV đánh giá HS qua kết quả hoàn thành các nhiệm vụ chung của bài học và nhiệm vụ riêng cho nội dung giáo dục truyền thống lịch sử địa phương Kết quả hoàn thành nhiệm vụ được HS thể hiện qua thuyết trình, bài báo cáo, tiểu luận, hay một sản phẩm theo yêu cầu của GV

CHO HS THPT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN THÔNG QUA DẠY HỌC

BÀI NỘI KHÓA MÔN NGỮ VĂN

- Ưu thế của môn Ngữ văn trong việc giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Văn học bắt nguồn từ hiện thực, là tấm gương phản ánh hiện thực khách quan Hiện thực được phản ánh trong văn chương là hiện thực của đời sống văn hóa, xã hội, lịch sử và đời sống tâm hồn, tính cách, lý tưởng, hoài bão của con người muôn hình muôn vẻ Bởi vậy, các tác phẩm văn học thường phản ảnh vẻ đẹp của quê hương đất nước, truyền thống của dân tộc, vẻ đẹp tâm hồn, tư tương, tình cảm của con

người trong bối cảnh lịch sử, văn hóa

Để hiểu được con người, trong văn chương, không thể tách rời các yếu tố địa lí, văn hóa, tín ngưỡng, các phong tục tập quán tồn tại lâu đời của từng vùng niềm địa phương Bản thân các tác phẩm văn học khi được nghiên cứu và xem xét, cắt nghĩa, thường được tiếp cận và nhìn nhận dưới góc độ LSVH Xu hướng tiếp cận tác phẩm văn học từ góc độ văn hóa làm cho việc tìm hiểu tác phẩm trở nên sâu sắc và toàn diện hơn

Nhiều bài học trong chương trình Ngữ văn THPT có mối liên hệ, có sợi dây kết nối với truyền thống LSVH địa phương Nghệ An mà chúng ta có thể liên hệ Để

từ đó học sinh có thể khám phá bài học có chiều sâu hơn và cũng từ đó mà phát

huy sâu sắc hơn giá trị, chức năng của văn học: chức năng nhận thức, chức năng

giáo dục và thẩm mĩ Qua tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương trong dạy học môn ngữ văn thì học sinh sẽ lắng nhận được nhiều giá trị của tác phẩm, nhận biết, vỡ ra được những bài học, thông điệp ý nghĩa về tình yêu quê hương, đất nước,

ý thức trách nhiệm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương mình Trong văn học, có nhiều kiểu loại làm văn có thể tích hợp với LSVH địa phương, trong đó loại văn nghị luận xã hội có rất nhiều lợi thế Bởi lẽ, chủ đề các bài viết của học sinh đều có liên quan đến tư tưởng, đạo lí, hiện tượng đời sống xã hội không thể không liên hệ đến thực tế của địa phương mình Các bài viết văn kiểu loại nghị luận

xã hội thường là “không gian mở” để học sinh vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng làm văn và hiểu biết cá nhân bắt nguồn từ cuộc sống để bày tỏ những suy nghĩ, đánh giá, bàn luận của mình về các vấn đề văn hóa, lịch sử, xã hội gần gũi ở địa phương

Từ đó khơi gợi, hình thành và phát triển ý thức bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, truyền thống lịch sử địa phương mình một cách tự nhiên và hiệu quả hơn các bài giảng lí luận, đạo dức khô khan nào khác

Trong dòng chảy của nền văn học dân tộc, bộ phận văn học dân gian với đặc trưng là sáng tác của tập thể nhân dân lao động, có tính truyền miệng và gắn bó mật thiết với sinh hoạt cộng đồng nên mối quan hệ giữa văn học dân gian với lịch sử, văn hóa địa phương càng mật thiết, gắn kết Các tác phẩm văn học dân gian thường phản ánh phong tục, tập quán của từng địa phương trong đó có Nghệ An

Từ những dẫn giải trên, cho thấy khả năng tích hợp giáo dục truyền thống lịch

sử, văn hóa địa phương trong môn Ngữ văn ở trường THPT là rất nhiều và khá thuận

lợi, phù hợp với quan điểm dạy học tích hợp của giáo dục nước ta hiện nay

- Nội dung và phương pháp/kĩ thuật tích hợp dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong dạy học môn Ngữ văn theo hướng phát triển NL, PC cho HS

Lớp Tên bài Văn Tiếng Việt Làm văn Gợi ý nội dung, phương pháp/kĩ thuật dạy học

10

Khái quát văn học

dân gian Việt Nam X

- Kĩ thuật phòng tranh: HS sưu tầm và trưng bày sản phẩm về các câu ca dao, tục ngữ, truyền thuyết, về phong tục tập quán, về truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của địa phương mình

- PP đóng vai: Khuyến khích học sinh sân khấu hóa, diễn xướng các tác phẩm

X

- PP hoạt động nhóm:

HS thuyết trình về di tích lịch sử Đền Cuông -Diễn An- Diễn Châu gắn liến với truyền thuyết An Dương và Mị Châu - Trọng Thủy

- PP đàm thoại: về trách nhiệm của hs trong việc bảo tồn, quảng bá di tích Đền Cuông,

lễ hội Đền Cuông cũng là ý thức trách nhiệm bảo tồn, phát triển giá trị LSVH địa phương và dân tộc

- PP Kể chuyện sáng tạo: Viết tiếp câu chuyện gặp gỡ giữa Mị Châu và Trọng Thủy dưới thủy cung thể hiện ứng xử độ lượng, nhân văn của người Nghệ nói riêng, của dân tộc ta nói chung

Ca dao than thân, yêu

và các bài ca dao hài hước với mục đích mua vui hoặc châm biếm phong tục tập quán của địa phương mình

- HS vẽ tranh và trưng bày sản phẩm về chủ

đề các bài ca dao hài hước

- Phương pháp trò chơi: Hs hát dân ca đối

Khuyến khích HS thuyết minh về nét đẹp văn hóa của quê hương: sản vật, ngành nghề đặc trưng, phong tục, tập quán, nét đẹp tâm hồn con người của quê hương mình

Văn chính luận Việt

Nam thời trung đại:

Bình Ngô Đại Cáo (

Nguyễn Trãi) X

- PP tổ chức trò chơi: nhận diện lịch sử: tìm hiểu về hình tượng nhân vật Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trong bài “bình ngô đại cáo”: kể tên, thuyết trình các vùng đất của Nghệ An được nhắc đến trong bài “Bình ngô đạo cáo”, các tướng lĩnh đất Nghệ An như Nguyễn Xí, Nguyễn Cảnh Chân… trong K/N Lam Sơn

- Vận dụng sáng tạo: Liên hệ với truyền thống yêu nước, nhân đạo của nhân dân địa phương, ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với truyền thống lịch sử, văn hóa đó

Văn chính luận Việt

Nam thời trung đại:

Hiền tài là nguyên khí

của quốc gia (Thân

Nhân Trung)

X

- PP tổ chức trò chơi” theo dòng lịch sử”: tìm hiểu về một số người hiền tài của địa phương (danh nhân, các nhân vật lịch sử tài giỏi, đức

độ trên nhiều lĩnh vực) cũng như truyền thống trọng dụng nhân tài của địa phương

- Kĩ thuật khăn trải bàn: các nhóm kể một

số gương tiêu biểu về truyền thống hiếu học của địa phương

Bài làm văn giữa kì

II: Văn thuyết minh X

-PPDH dự án: thuyết minh về thắng cảnh quê hương, loại hình dân ca, lễ hội, đặc sản,

ẩm thực của địa phương mình

HS chọn danh ngôn, thành ngữ, tục ngữ của địa phương mình

Văn bản nghị luận

Việt nam trung đại:

Xin lập khoa luật

- PP giải quyết vấn đề: liên hệ thực tiễn bình luận về ý thức thực hiện luật pháp của nhân dân địa phương, đóng góp của Nguyễn Trường Tộ

Bài làm văn giữa kì I

Nghị luận xã hội X

-PP kiểm tra đánh giá: HS viết về vấn đề bảo tồn và phát huy truyền thống LSVH địa phương

- PP đóng vai: HS đóng vai các danh nhân

LS, hoặc diễn các đoạn kịch ngắn về câu chuyện truyền thống hiếu học, về cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng tổ quốc của địa phương trong quá khứ, hiện tại

PPDH khám phá: Khuyến khích sáng tác vở kịch phản ánh được nét đẹp văn hóa, truyền thống LSVH của quê hương mình

- PP kiểm tra đánh giá: học sinh viết bài nghị luận xã hội viết về vấn đề bảo tồn và phát huy truyền thống lịch sử văn hóa địa phương phương

12

Nghị luận về một tư

tưởng đạo lí

Và Nghị luận về một

hiện tượng đời sống X

-PP kiểm tra đánh giá: Có thể gợi ý cho HS viết bài nghị luận về tư tưởng, đạo lí uống nước nhớ nguồn, tôn sư trong đạo…về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy truyền thống lịch sử văn hóa địa phương

Định hướng cho HS viết bài nghị luận về một hiện tượng đời sống phản ánh nét đẹp truyền thống văn hóa, lịch sử của địa phương và về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy truyền thống LSVH địa phương

Thơ ca chống Pháp:

Tây Tiến (Quang

Dũng), Việt Bắc (Tố

Hữu) Thơ ca chống Mỹ:

- Vận dụng sáng tạo:bình luận hoặc sáng tác thơ về tình yêu đất nước của thế hệ trẻ

Phát biểu theo chủ đề

X

- PP dự án: HS chọn chủ đề về truyền thống lịch sử văn hóa địa phương, về ý thức, trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với việc bảo tồn, phát huy truyền thống LSVH địa phương

Nhìn về vốn văn hóa

dân tộc (Ngữ văn 12)

X

-PP tổ chức trò chơi tiếp sức: Hs tìm hiểu, bình luận về phong tục, tập quán, nét đẹp truyền thống LSVH, con người địa phương ( người xứ Nghệ: thật thà, bộc trực, thẳng thắn, nặng tình, nặng nghĩa, các phong tục cưới hỏi, ma chay, tập tục cúng, lễ…) (Bài kiểm tra cuối kì

Ví dụ 1: GV sử dụng phương pháp trò chơi tiếp sức trong phần khởi động nhằm tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An qua dạy học bài: Nhìn về vốn văn hóa dân tộc - Trần Đình Hượu (Ngữ văn 12)

GV tổ chức cho HS trò chơi “Tiếp sức đồng đội” như sau

Bước 1: Gv chia lớp thành 4 nhóm

Bước 2: GV thông qua thể lệ trò chơi:

Gv chuyển giao nhiệm vụ: Hãy kể tên các di tích lịch sử văn hóa, phong tục tập quán, đặc trưng tính cách con người của quê hương xứ Nghệ

Học sinh trong nhóm được bàn bạc, trao đổi tìm cách hoàn thành trò chơi trước khi cử đại diện lên trình bày kết quả bằng hình thức tiếp sức Nghĩa là bạn thứ nhất viết kết quả lên bảng rồi về chỗ ngồi, đến lượt bạn thứ 2, cứ lần lượt như vậy trong các thành viên trong nhóm cho đến khi hết giờ chơi…Thời gian: 2 phút được tính dựa trên tiêu chí: đúng, nhanh, trình bày hợp lí

Bước 3: Hs tham gia trò chơi

Hoạt động HS tham gia trò chơi tiếp sức đồng đội

+ Sau khi HS hoàn thành phần chơi, cho các đội tự đánh giá lẫn nhau Đội nào ghi chính xác và nhiều các dữ liệu, trình bày đẹp trong thời gian 2 phút là đạt giải nhất + Sau khi trò chơi kết thúc: Gv dẫn dắt vào chủ đề bằng câu hỏi:

Em có nhận xét gì về nét đẹp gì về văn hóa và con người xứ Nghệ?

Yêu cầu HS suy nghĩ trả lời, sau đó GV dựa và vài sản phẩm của HS để dẫn dắt vào chủ đề bài học: Nhìn về vốn văn hóa dân tộc Với phương pháp này giáo viên tạo hứng thú, hấp dẫn cho các em ngày phần khởi đông, phát triển năng lực phẩm chất cho HS Qua đó giáo dục HS về truyền thống văn hóa lịch sử địa phương Đồng thời giáo viên dẫn dắt vào bài mới

Ví dụ 2: Sử dụng phương pháp đóng vai, sân khấu hóa để tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương trong dạy học môn ngữ văn bài: Văn nghị luận Việt Nam trung đại: Xin lập khoa luật ( trích: Tế cấp bát điều)-Nguyễn Trường

Tộ (Ngữ văn 11)

Gv tổ chức phương pháp đóng vai như sau:

Công tác chuẩn bị:

Bước 1: GV dựa vào kiến thức bài học để lựa chọn nội dung đóng vai hợp lí

Bước 2: Giao nhiệm vụ đóng vai cho các nhóm về chuẩn bị, xây dựng kịch bản,

phân công đóng vai: Một hs đóng vai biên tập viên dẫn chương trình “Nhân vật và

sự kiện” của đài truyền hình 1 HS đóng vai nhân vật Nguyễn Tường Tộ

Nội dung cuộc phỏng vấn: trò chuyện với giữa biên tập viên và nhân vật Nguyễn Trường Tộ với chủ đề về cuộc đời và những đóng góp của Nguyễn Trường Tộ trong lịch sử và trong văn học Đồng thời trao đổi về nội dung, tư tưởng, ý nghĩa đoạn trích “Xin lập khoa luật”

Bước 3: Nhóm thông qua kịch bản với GV và tiến hành tập diễn

Báo cáo sản phẩm: Bước 4: Đến giờ học trên lớp, nhóm trình diễn trên lớp

Bước 5: Nhận xét của HS, GV về: sự sáng tạo trong thể hiện nhân vật, đúng/ sai về

nội dung, thông tin cần bổ sung (Sản phẩm kịch bản HS đóng vai ở phụ lục 5)

Thông qua sử dụng phương pháp dạy học đóng vai trong ví dụ trên giáo viên đã khai thác được các nội dung, ý nghĩa cốt lõi, sâu sắc của văn bản đó là vai trò quan trọng của luật pháp, mối quan hệ giữa luật pháp với Nho giáo, luật pháp với đạo đức Đồng thời học sinh thấy được cuộc đời, sự nghiệp và đóng góp của Nguyễn Trường

Tộ đối với lịch sử dân tộc nói chung và văn học nói riêng… Các em thấy tự hào về quê hương xứ Nghệ đã sinh thành ra rất nhiều người con tài giỏi, hiếu học, có lòng yêu quê hương, đất nước sâu sắc Với PP đóng vai này giúp học sinh có những trải

nghiệm thú vị Học sinh thông qua vai diễn tự tưởng tượng, các em sẽ bộc lộ được khả năng tự nhận thức, khả năng giao tiếp, tự giải quyết vấn đề, được rèn luyện khả năng thực hành, điều chỉnh hành vi thái độ theo hướng tích cực trong cuộc sống

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHÊ AN THÔNG QUA DẠY HỌC BÀI NỘI KHÓA MÔN LỊCH SỬ THEO HƯƠNG PHÁT TRIỂN NL, PC CHO HS

- Ưu thế của môn lịch sử trong việc giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Môn Lịch sử có một vị trí và ý nghĩa to lớn trong việc giáo dục bảo tồn và phát

huy truyền thống LSVH địa phương cho học sinh Lịch sử địa phương là biểu hiện

cụ thể, sinh động, đa dạng của truyền thống lịch sử dân tộc Nói cách khác, truyền thống lịch sử địa phương là bộ phận cấu thành của truyền thống LS dân tộc Truyền thống LSVH địa phương vận động theo những biến đổi của lịch sử dân tộc và không tách rời lịch sử dân tộc Giữa lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương có mối quan hệ biện chứng không thể tách rời Dạy học LS địa phương có khả năng rất to lớn trong việc cung cấp cho HS những tri thức lịch sử về địa phương, trên cơ sở đó giáo dục cho HS tình yêu quê hương tha thiết, niềm tự hào về nơi “chôn nhau cắt rốn" Trong quá trình dạy học của mình, nếu GV tiến hành dạy học lịch sử địa phương theo chương trình quy định hoặc liên hệ với lịch sử địa phương khi giảng dạy lịch

sử dân tộc và tổ chức công tác ngoại khóa lịch sử thì sẽ làm cho HS say mê, hứng thú học tập bộ môn và nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học Điều này cũng phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh phổ thông Các em đang độ tuổi thiếu niên hoặc bước sang ngưỡng cửa của thanh niên, còn nặng tình cảm, quen nhận biết từ gần đến

xa, từ hẹp đến rộng, từ cụ thể đến trừu tượng Vì vậy cần giáo dục cho các em lòng yêu quê hương, làng xóm Từ tình yêu gia đình, yêu làng xóm, yêu quê hương tạo nên lòng yêu tổ quốc Dạy học lịch sử địa phương còn góp phần hình thành ở học sinh phương pháp nghiên cứu khoa học, biết vận dụng kiến thức vào cuộc sống Môn LS giữ vai trò chủ đạo trong việc giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, truyền thống LSVH dân tộc nói chung, địa phương nói riêng, bởi vậy môn

LS chiếm ưu thế trong việc giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT

N ội dung và phương pháp/kĩ thuật dạy học nhằm giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT qua dạy học bài nội khóa môn lịch sử theo hướng phát triển NL, PC học sinh

- PPDH dự án: tìm hiểu các di tích LSVH địa phương gắn với thời kì nguyên thủy

-Kĩ thuật phòng tranh: triển lãm các tranh ảnh, hiện vật ở địa phương thời nguyên thủy

- PP tổ chức trò chơi “ai nhanh hơn ai”: tìm hiểu về làng nghề thủ công địa phương

-PPDH dự án: làm video quảng

bá về các làng nghề thủ công địa phương

- PP trải nghiệm tại các làng nghề thủ công địa phương

- Kĩ thuật phòng tranh: trưng bày anh trảnh, sản phẩm của một số làng nghề thủ công địa phương

nhất đất nước,

bảo vệ tổ quóc

cuối thế kỉ XVIII

Những đóng góp của nhân dân Nghệ An trong cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm thế kỉ X-XVIII

-PPDH dự án: tìm hiểu về các di tích lịch sử địa phương và những đóng góp của nhân dân nghệ an trong cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên, khởi nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi và kháng chiến chống Thanh

- PPDH tổ chức trò chơi “nhận diện lịch sử” Đàm thoại về các nhân vật lịch sử địa phương có đóng góp cho cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm như: Hoàng Tá Thốn, trạng nguyên Bạch Liêu, Nguyễn Xí, Nguyễn Vĩnh Lộc, Nguyễn Thiếp…

- Các lễ hội và các loại hình nghệ

Hồ Xuân Hương (Quỳnh Lưu – Nghệ An)

địa phương như tuồng, chèo, dân

ca ví dặm

- PPDH khám phá: Phân tích

những biểu hiện của Nho giáo, phật giáo, truyền thống hiếu học trong đời sống văn hóa địa phương

ở địa phương

- Phương pháp dự án: tìm hiểu các di tích lịch sử địa phương gắn liền với phong trào cần vương ở địa phương

- Kĩ thuật khăn trải bàn tìm hiểu

về con đường và đóng góp của Phan Bôi Châu trong hoạt động cứu nước

- Phương pháp đóng vai

- PPdạy học thực địa tại nhà lưu niệm cụ Phan Bội Châu hoặc tượng đài Phan Bội Châu

Bài 24: Việt Nam

Ái Quốc

- PP học thực địa tại di tích quê lịch sử Kim Liên

- PP kể chuyện, PP đóng vai về bác Hồ

- PPDH trực quan, PP tổ chức trò chơi

PP dự án: Tìm hiểu các di tích lịch sử như mộ đồng chí Lê Hồng Sơn ở xã Xuân Hòa (Nam Đàn) Khu lưu niệm Tổng Bí thư

Lê Hồng Phong tại xã Hưng Thông (Hưng Nguyên), nhà lưu niệm Phan Đăng Lưu (xã Hoa thành, Yên Thành, Nghệ An)

12

-PPDH tổ chức trò chơi “nhận diện nhân vật”: tìm hiểu về các nhân vật lịch sử:Lê Hồng Sơn,

Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Phong, Phan Đăng Lưu

- Kĩ thuật phòng tranh: triển lãm các tranh ảnh, tư liệu liên quan đến phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh Kĩ thuật KWL/KWLH

- PP dự án: làm video quảng bá các DTLS Xô Viết Nghệ Tĩnh

-Kĩ thuật phòng tranh: HS sưu tầm ,triển lãm tranh ảnh, thơ ca,

vẽ tranh về những đóng góp của Nghệ An trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

- Phương pháp dự án tìm hiểu về địa danh lịch sử và các nhân vật lịch sử địa phương gắn liền với chiến dịch Điện Biên Phủ

- PP kể chuyện về các nhân vật lịch sử địa phương có đóng góp cho chiến dịch Đông Xuân 1953-

1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ như Trần Can, Phan Tư…

- PPDH hợp tác: tìm hiểu về thành tựu của Nghệ An trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và hậu phương cho Miền

Nam

- PPDH dự án: tìm hiểu các di tích LSVH địa phương gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mĩ

- Kĩ thuật phòng tranh: HS sưu tầm, triển lãm tranh ảnh, thơ ca,

vè tranh về những đống góp của nghệ An trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

Lịch sử địa phương 10, 11,

Ví dụ 1: Gv sử dụng hình thức dạy học thực địa tích hợp giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa cho hs THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An tại di tích Tràng Kè (xã

Mỹ thành, Huyện Yên Thành, Tỉnh Nghệ An) trong dạy học bài 14: phong trào cách mạng 1930- 1935 (Lịch sử 12) với các phương pháp dạy học như sau:

Hoạt động 1: Ổn định tổ chức và cho HS dâng hương, dâng hoa tại tượng đài di tích

Tràng Kè

Hoạt động 2: Tổ chức dạy học ở thực địa tại di tích lịch sử Tràng Kè

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

1 Mục tiêu: Kích thích sự tò mò, lòng khát khao mong muốn tìm hiểu những điều

chưa biết về di tích lịch sử Tràng Kè và hoạt động hình thành kiến thức mới của bài

học của HS

2 Phương thức: Giáo viên sử dụng kĩ thuật K-W- L- H

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập: GV sử dụng kĩ thuật K-W-L-H yêu cầu

HS hoạt động cá nhân GV yêu cầu HS hoàn thành 2 ô K, W trước ở nhà, còn hai ô

L, H sẽ hoàn thành trong quá trình học tập

gì về các di tích lịch sử gắn liền với phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh

Em nhận xét như thế nào về đóng góp của nhân dân Nghệ An trong phong trào 1930-1931

- Em hãy kể tên những di sản Xô Viết Nghệ Tĩnh có trên địa bàn Tĩnh Nghệ An

- Em sẽ làm gì để bảo tồn và phát huy truyền thống lịch sử văn hóa địa phương? Hãy chia sẽ ý tưởng

đó với thầy cô và bạn bè

GV thu bảng KWLH, tìm hiểu nhanh những kiến thức HS đã biết và muốn biết

về bài học Đây là khởi động trong bài học cho bài học Hoạt động này hoạt động này khoảng 5 phút

Học sinh hoạt động các nhân, giáo viên quan sát và hỗ trợ Giáo viên yêu cầu 2 học sinh có thể trình bày sản phẩm với các mức độ khác nhau, giáo viên lựa chọn một số sản phẩm để làm tình huống kết nối vào bài mới

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

1 Việt Nam trong những năm (1929 - 1933)

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Hoạt động cặp đôi: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh: đọc thông tin SGK

trang 90, 91, quan sát hình ảnh (giáo viên cung cấp) về khủng hoảng kinh tế

1929-1933, hình ảnh về kinh tế, xã hội Việt Nam

1 Tại sao khủng hoảng kinh tế lại tác động mạnh mẽ đến Việt Nam

2 Thực trạng kinh tế, xã hội Việt Nam 1929-1933?

3 Yêu cầu cấp bách của xã hội Việt Nam trong những năm 1929-1933?

Bước 2: HS làm việc cặp đôi, thảo luận theo thời gian quy định

Bước 3: Đại diện HS báo cáo, bổ sung

Bước 4: HS đánh giá lẫn nhau, GV nhận xét, đánh giá

2 Phong trào cách mạng 1930-1931 với đỉnh cao là Xô viết Nghệ- Tĩnh

Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ

- Nhiệm vụ 1: HS quan sát tượng đài tại di tích Tràng Kè

- Nhiệm vụ 2: HS tham gia trò chơi “ghép hình bắt chữ”

Bức tranh số 3: Hình ảnh tượng đài tại di tích Tràng Kè (Xã Mỹ Thành, Yên Thành,

Nghệ An)

- Mặt sau của mỗi bức tranh, là một câu hỏi như sau:

Câu 1:

- Mặt sau bức tranh số 1 là câu hỏi:

+ Hãy điền vào vào chổ trống……….là đỉnh cao của Xô Viết Nghệ Tĩnh + Em biết gì phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh được thể hiện qua bức tranh sơn dầu

- Mặt sau của bức tranh số 2 là câu hỏi:

Câu 2: Lực lượng chính tham gia phong trào 1930-1931 là giai cấp nào? khẩu hiệu đấu tranh của trong phong trào 1930-1931 là gì?

- Mặt sau của bức tranh số 3 là câu hỏi:

Câu 3: Nêu biểu tượng trên tượng đài ở di tích Tràng Kè mà em nhìn thấy Ý nghĩa của biểu tượng đó

Sau khi viết các câu hỏi ở mặt sau mỗi bước tranh thì GV cắt mỗi bức tranh thành

4 mảnh Tổng cộng của ba bức tranh là 12 mảnh

- Gv chuẩn bị học liệu cho 3 nhóm Mỗi nhóm gồm 12 mảnh được cắt từ 3 bức tranh nói trên, keo dán, kéo và một tờ giấy A0

b Tiến thành tổ chức trò chơi “ghép hình bắt chữ”

Gv chia lớp thành 3 nhóm thông qua thể lệ trò chơi:

Từ 12 mảnh ghép giáo viên cung cấp các nhóm hãy tìm các mảnh ghép phù hợp để ghép thành các bức tranh hoàn chỉnh và dán bức tranh vào tờ Ao sao cho vừa nhìn thấy hai mặt của bức tranh: mặt trước là hình ảnh của bức tranh, mặt sau là câu hỏi

ở bức tranh Thời gian cho hoạt động trò chơi này là 3 phút

Hoạt động HS tham gia trò chơi ghép hình bắt chữ diễn ra tại di tích Tràng

Kè xã Mỹ Thành, Huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An

Bước 2: HS làm việc theo nhóm, thảo luận theo thời gian quy định

Bước 3: Đại diện HS báo cáo, bổ sung

- Sau khi hoàn thành ghép các mảnh ghép, các nhóm trưng bày sản phẩm của nhóm mình và lặt mặt sau của mỗi bức tranh để trả lời câu hỏi

Bước 4: HS đánh giá lẫn nhau, GV nhận xét, đánh giá, khích lệ HS

Tiêu chí đánh giá: ghép chính xác, đẹp, thời gian thực hiện nhiệm vụ, câu trả lời đúng, chính xác; mức độ thể hiện sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm

Gợi ý sản phẩm:

Bức tranh số 1: Bức tranh sơn dầu về cuộc đấu tranh trong phong trào Xô Viết Nghệ

Tĩnh

Trả lời câu hỏi số 1: Xô Viết Nghệ tĩnh là đỉnh cao của phong trào 1930-1931

Bức tranh số 2: Tượng đài Xô Viết Nghệ Tĩnh

Trả lời câu hỏi số 2:

- Lực lượng chính tham gia phong trào 1930-1931 là giai cấp công nhân và nông dân

- Khẩu hiệu đấu tranh trong phong trào 1930-1931: "Đả đảo đế quốc", "Đả đảo phong kiến" " Thả tù chính trị"

Bức tranh số 3: Bức tranh tượng đài ở di tích lịch sử Tràng Kè

Biểu tượng trên tượng đài và ý nghĩa của các biểu tượng:

Trên thân Tượng đài có hình vòng tròn đắp nổi hình tượng búa và liềm, biểu tượng cho liên minh giai cấp công nhân và giai cấp nông dân Nhìn xuống bên dưới

là một vòng tròn lớn với những đường vòng tròn nhỏ xung quanh trong giống như mặt trống đồng, ở giữa dòng số 1930 – 1931, như để khắc sâu sự kiện của những năm 1930 – 1931 Hình tượng những người chiến sỹ bên dưới Đó là hình tượng của một người nam, một người nữ, được xem như biểu tượng cho tinh thần quật cường của nhân dân Mỹ Thành nói riêng, của nhân dân Nghệ An nói chung

Nhiệm vụ 3: Gv sử dụng phương pháp đàm thoại với câu hỏi: Tại sao Xô Viết Nghệ

Tỉnh là đỉnh cao trong phong trào 1930-1931?

Bước 2: HS làm việc cặp đôi, thảo luận theo thời gian quy định

Bước 3: Đại diện HS báo cáo, bổ sung

Bước 4: HS đánh giá lẫn nhau, GV nhận xét, đánh giá

Nhiệm vụ 4: HS đọc thông tin SGK trang 91,92,93 kết hợp quan sát lược đồ phong

trào cách mạng 1930-193, hoàn thành phiếu học tập: Phong trào CM 1930-1931

Nội dung/ Sự kiện Nhận xét

Khẩu hiệu đấu tranh

Diễn biến của phong trào

Chính sách của Xô viết Nghệ- Tĩnh

Hoạt động HS đóng vai hướng dẫn viên du lịch ở di tích lịch sử Tràng Kè

(Xã Mỹ Thành Yên thành – Nghệ An)

S ản phẩm HS đóng vai hướng dẫn viên du lịch tại di tích lịch sử Tràng Kè (Xã

M ỹ Thành, Huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An) Đường liên kết của video:

https://youtu.be/BXeTG_ppeX4 [Phụ lục 4]

4 Hoạt động luyện tập, vận dụng, tìm tòi sáng tạo:

- Gv sử dụng kĩ thuật K-W-L-H trên lớp, tổ chức hoạt động luyện tập, cũng cố nhằm

giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương trong bài học, HS điền vào bảng

- L: Em hãy nhận xét về những đóng góp của địa phương trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh?

- H: Em hãy kể tên những di sản xô Viết Nghệ Tĩnh trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Em sẽ làm gì để bảo tồn và phát huy truyền thống lịch sử văn hóa địa phương?

G V yêu cầu HS hoàn thành 2 ô K, W trước ở nhà Hai ô: L, H sẽ hoàn thành trong quá trình học tập của tiết học

gì về di tích Tràng Kè

Em hãy nhận xét những đóng góp của nhân dân Nghệ An trong phong trò Xô Viết Nghệ Tĩnh?

- Em hãy kể tên những di sản Xô Viết Nghệ Tĩnh có trên địa bàn Tĩnh Nghệ An

- Em sẽ làm gì để bảo tồn

và phát huy truyền thống LSVH địa phương?

4 Hoạt động vận dụng, mở rộng:

- Sưu tầm thơ ca ca ngợi phong trào cách mạng 1930- 1931 và Xô viết Nghệ- Tĩnh

- Trình bày đôi nét về phong trào cách mạng ở nghệ an trong những năm 1930- 1931

- Vì sao XVNT là chính quyền của dân, do dân, vì dân?

- Hướng dẫn tự học

+ Học bài cũ, Sưu tầm tranh ảnh, tài liệu về phong trào CM Xô Viết Nghệ Tĩnh + Chuẩn bị bài mới: Bài 14 tiết 2

Thông qua việc sử dụng hình thức và các phương pháp, kĩ thuật trong ví dụ trên, học sinh được rèn luyện được các năng lực đặc thù bộ môn lịch sử như tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức và kĩ năng đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn Thông qua hợp tác các nhiệm vụ học tập GV giao cho,

HS còn được rèn luyện NL giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo Đặc biệt thông việc thực hiện nhiệm vụ học tập và trực quan tại di tích giúp HS có hiểu biết sâu sắc về tinh thần đấu tranh của nhân dân Nghệ An trong phong trào cách mạng 1930-1931 Qua đó giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS

Ví dụ 2: Sử dụng phương pháp dạy học khám phá nhằm tích hợp giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương trong dạy học bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa trong các TK X – XV.(Lịch sử 10)

Nội dung tìm hiểu về phật giáo, GV áp dụng PP dạy hoc khám phá như sau:

Bước 1: Dựa vào mục tiêu, yêu cầu cần đạt của nội dung bài học GV thiết kế nhiệm

vụ học tập cho HS

- Nhiệm vụ khám phá: Chỉ ra những biểu hiện từ ảnh hưởng của Phật giáo trên các

mặt tư tưởng, vă hóa, đời sống xã hội của nhân dân ta từ thế kỉ X-XV và của nhân dân ở địa phương em giai đoạn hiện nay

Phương tiện, học liệu : Các tài liệu tranh ảnh liên quan, phim tư liệu

Bước 2: GV giao nhiệm vụ cho HS khám phá, thực hiện trình bày theo nhóm học tập

Nhóm 1: Tìm và phân tích ảnh hưởng của Phật giáo về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc của nhân dân ta từ thế kỉ X-XV và của địa phương em giai đoạn hiện nay Nhóm 2 : Tìm và phân tích ảnh hưởng của Phật giáo về tư tưởng, đời sống xã hội của nhân dân ta từ thế kỉ X-XV và của nhân dân địa phương em giai đoạn hiện nay

GV yêu cầu HS đọc tài liêu, chọn thông tin để điền vào phiếu học tập, chuẩn bị báo cáo sản phẩm

HS khai thác tài liệu, thảo luận nhóm để hoàn thành phiếu học tập

Bước 3: Hs trình bày kết quả nghiên cứu theo nhóm

Bước 4: Hs nhận xét, đánh giá lẫn nhau theo kĩ thuật 321

Bước 5: GV nhận xét, đánh giá, tổng kết

Thông qua việc vận dụng PPDH khám phá trong ví dụ trên, HS được hình thành năng lực tìm hiểu lịch sử; năng lực nhận thức và tư duy lịch sử, năng lực sáng tạo và giả quyết vấn đề Thông qua nhiệm vụ giáo viên yêu cầu HS hiểu thêm nét đẹp trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương Từ đó, các em có trách nhiệm: giữ gìn

và phát huy những nét đẹp trong đời sống văn hóa tinh thần của địa phương

Ví dụ 3: Sử dụng kĩ thuật phòng tranh nhằm giáo dục truyền thống yêu nước của miền Bắc nói chung và của nhân dân địa phương nói riêng khi mục IV 2 Miền

Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương - bài 22: nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất.(1965-1973) (Lịch sử 12) Cách thức tiến hành

Công tác chuẩn bị: GV giao nhiệm vụ trước tiết học 1 tuần yêu cầu các nhóm sưu

tầm các tranh ảnh, thơ ca thể hiện những đóng góp của nhân dân Nghệ An trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ

Tại buổi học: Khi dạy mục mục IV 2 Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh

phá hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương

- GV cho HS các nhóm trưng bày sản phẩm tạo thành phòng triển lãm về những đóng góp của Nghệ An trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ Các nhóm trình bày,

báo cáo về sản phẩm của nhóm mình

- HS tham quan và bỏ phiếu để bình chọn ra sản phẩm tốt nhất theo các tiêu chí: Đúng, đủ về nội dung, đẹp về hình thức, sáng tạo, mức độ hợp tác giữa các thành viên trong nhóm

HS thuyết trình sản phẩm theo kĩ thuật phòng tranh

Thông qua việc vận dụng kĩ thuật phòng tranh trong ví dụ trên, HS hình thành được NL tìm hiểu lịch sử; NL nhận thức và tư duy lịch sử, NL giao tiếp và hợp tác Đồng thời qua nhiệm vụ GV yêu cầu trong kĩ thuật dạy học phòng tranh đã giúp HS biết được những đóng góp của nhân dân Nghệ An trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

Từ đó bồi dưỡng tình yêu quê hương, lòng tự hào của các em đối với truyền thống yêu nước của nhân dân địa phương

Ví dụ 4: Sử dụng tổ chức trò chơi nhận diện lịch sử để tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho học sinh THTP trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong dạy học mục III Bài 19: Những cuộc KC chống giặc ngoại xâm ở các thế kỉ X-XV

Cách thức thực hiện

Công tác chuẩn bị: GV lựa chọn các hình ảnh gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam

Sơn, trong đó có những hình ảnh nói về các trận đánh của khởi nghĩa Lam Sơn trên

đất Nghệ An, những danh tướng người Nghệ An trong khởi nghĩa Lam Sơn để thiết

kế trò chơi “nhận diện lịch sử”

T ổ chức trò chơi: GV chia lớp thành 2 đội và thông qua thể lệ luật chơi: Các đội

chơi lần lượt lựa chọn các con số tùy ý để chọn hình ảnh gắn liền với câu hỏi Sau khi lựa chọn con số mỗi đội có 10 giây để trả lời Trả lời đúng câu hỏi ở mỗi hình ảnh sẽ được 10 điểm, nếu đội nào trả lời sai thì sẽ nhường quyền cho đội còn lại

Hoạt động HS tham gia trò chơi nhận diện lịch sử

-HS tham gia trò chơi dưới sự điều hành của GV

- Kết thúc trò chơi, Gv nhận xét, khích lệ, động viên HS và chốt ý

Với PPDH trong ví dụ trên tạo không khí lớp học sôi nổi, rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy lịch sử Đồng thời giúp HS nhận diện được những nhân vật lịch sử, di tích lịch sử địa phương gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Qua đó giáo dục truyền thống yêu nước của địa phương

Ví dụ 5 : Sử dụng PPDH dự án, PP trò chơi nhằm giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT khi học tiết “lịch sử địa phương” khối 10,

11, 12, trên lớp như sau:

GV sử dụng phương pháp dự án theo quy trình đã giao từ tiết học trước như sau:

Bước 1: Lập kế hoạch:

- Công tác chuẩn bị :

+ Bước 1: Trước khi học tiết lịch sử địa phương, Gv phân công nhiệm vụ sưu tầm

các tài liệu về di tích lịch sử - văn hóa cho học sinh theo từng khối lớp như sau:

Khối 10:

Nhóm 1: Tìm hiểu các di tích lịch sử– văn hóa lưu giữ thành tích giáo dục, khoa cử

ở tỉnh nghệ An thời Phong kiến?

Nhóm 2: Tìm hiểu các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh Nghệ An gắn liên với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời phong kiến giai đoạn từ thế kỉ

X đến nữa đầu thế kỉ XIX

Khối 11:

Tìm hiểu các di tích lịch sử - văn hóa, nhân vật lịch sử trên địa bàn tỉnh Nghệ An liên quan đến phong trào cần vương

Khối 12:

Nhóm 1: tìm hiểu khái quát về lịch sử địa phương Nghệ An giai đoạn 1919- 1975 Nhóm 2: tìm hiểu về khái quát về lịch sử địa phương Nghệ An giai đoạn 1975- 2000 Nhóm 3: Tìm hiểu các di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu trên địa bàn Tỉnh Nghệ An gắn liền với hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ Đồng thời nêu cảm nghỉ bản thân khi tìm hiểu về di tích lịch sử - văn hóa đó

+ Lập kế hoạch các nhiệm vụ học tập

Bước 2: Thực hiện dự án

+ Thu thập thông tin; Thảo luận giữa các thành viên trong nhóm; Tham vấn của GV

Để hoàn thành loại bài tập này cùa dự án, giáo viên hướng dẫn HS phương pháp giải quyết như: Đọc báo, sách, tài liệu viết về di tích và tự tìm hiểu di tích trên thực

tế Như vậy, việc hướng dẫn HS tìm hiểu về LSVH địa phương có tác dụng lớn trong việc phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu của HS và phát triển phẩm chất HS Sau khi tìm hiểu thu thập nguồn tư liệu nêu trên thì giáo viên yêu cầu HS phải viết thành các bài lịch sử địa phương kết hợp với các nguồn tư liệu như tranh ảnh, phim tư liệu theo chủ đề giáo viên đã phân công… Để viết được bài lịch sử địa phương theo các mảng chủ đề nêu trên sẽ rèn luyện tính tự lập của HS, buộc các em phải tìm kiếm tư liệu, xử lí thông tin từ các nguồn tư liệu khác nhau Như vậy sẽ giúp học sinh làm việc độc lập để lĩnh hội kiến thức lịch sử địa phương trong dòng chảy chung của lịch sử dân tộc và các kĩ năng khác trong quá trình tìm tòi, sáng tạo Mỗi bài viết của các em là sản phẩm của quá trình học tập thực tế, là thực tiễn hấp dẫn đối với HS vì vấn đề các em đang giải quyết là vấn đề có thực Điều này sẽ

có tác dụng lớn trong việc phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo của các em

+ Giáo viên yêu cầu ban cán sự lớp chọn 2 học sinh trong lớp có khả năng dẫn chương trình và giao nhiệm vụ cụ thể như sau:

* Sau khi các học sinh trong lớp hoàn chỉnh bài viết kèm theo các nguồn tư liệu, tranh ảnh thì nạp cho 2 học sinh dẫn chương trình

* 2 học sinh dẫn chương trình có nhiệm vụ đọc và phân loại các bài viết theo chủ đề

mà giáo viên đã hướng dẫn Trên cơ sở đó chọn những bài viết xuất sắc kèm theo các nguồn tư liệu về tranh ảnh, phim tư liệu hay và có giá trị nhất

* 2 Học sinh dẫn chương trình dàn dựng chương trình theo những nội dung cụ thể cho tiết lịch sử địa phương trên cơ sở gợi ý, hướng dẫn của giáo viên

Lưu ý : Công tác chuẩn bị này phải được hoàn thành trước khi tiến hành học lịch sử

địa phương Sau khi hoàn thành công tác chuẩn bị, học sinh phải báo cáo cho GV

GV phải kiểm tra và duyệt chương trình Địa điểm học: tại phòng máy chiếu

- Bước 3: kết thúc dự án

Tổng hợp kết quả; Xây dựng sản phẩm; Trình bày sản phẩm; Phản ánh lại quá trình học tập Đến tiết học trên lớp, GV yêu cầu HS tiến hành báo cáo sản phẩm, (kết hợp trình bày sản phẩm bằng lược đồ, máy chiếu

- Tiến trình dạy học tiết lịch sử địa phương:

+ Hoạt động 1: giáo viên nêu mục đính và chủ đề của tiết học

+ Hoạt động 2: HS làm việc theo những nội dung đã được giáo viên phê duyệt

dưới sự tổ chức của hai học sinh dẫn chương trình GV đóng vai trò là cố vấn

+ Hoạt động 3: Cuối tiết học, GV cũng cố kiến thức và cùng hs nhận xét , đánh giá

Gv thu bài viết lịch sử địa phương của các em về chấm điểm

(Giáo dục truyền thống LSVH địa phương qua tiết LS địa phương khối 11 đường

liên kết của video: https://youtu.be/ddmG1wSiViI ) [ Phụ lục 4]

Với biện pháp này, giáo viên đã đặt ra vấn đề để học sinh tự tìm hiểu, nghiên cứu lịch sử văn hóa địa phương Phương pháp này rèn luyện tính sẵn sàng và kĩ năng hợp tác, kĩ năng tìm kiếm nguồn tư liệu, kĩ năng phân tích, tổng hợp Đồng thời khuyến khích, động viên các em kịp thời Qua đó học sinh nắm vững những kiến thức về lịch sử địa phương trong dòng chảy của lịch sử dân tộc Đồng thời cũng phát huy được năng lực nhận thức tư duy độc lập, năng lực thực hành bộ môn Việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu, viết bài về các di tích lịch sử - văn hóa, còn ý nghĩa lớn trong việc bồi dưỡng hứng thú học tập bộ môn lịch sử cũng như tình yêu quê hương đất nước, tâm lí khám phá tìm tòi của lứa tuổi học sinh THPT

Tuy nhiên để áp dụng phương pháp này vào giảng dạy lịch sử địa phương đạt hiệu quả cao thì các giáo viên cần áp dụng một cách linh hoạt để phù hợp giữa dung lượng kiến thức với thời lượng cho phép trong phân phối chương trình quy định, và phải linh hoạt cho từng đối tượng học sinh trên địa bàn trường mình đóng

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN THÔNG QUA DẠY HỌC BÀI NỘI KHÓA MÔN ĐỊA LÍ

- Ưu thế của môn lịch sử trong việc giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Môn Địa lí 10 đề cập tới những kiến thức của địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế - xã

Hoạt động HS đóng vai dẫn chương trình và tham gia trò chơi.

hội Trong các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố dân cư, các ngành kinh

tế, thì yếu tố liên quan đến con người với những phong tục, tập quán, truyền thống trong sinh hoạt, sản xuất là một trong những yếu tố quan trọng Ví dụ các di sản văn hóa của một địa phương, quốc gia là một trong những yếu tố tác động đến sự phát triển, phân bố của du lịch, một bộ phận của ngành dịch vụ

Môn Địa lí 11 còn đề cập về đặc điểm kinh tế- xã hội của thế giới, của khu vực

và của một số quốc gia Việc lồng ghép giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương giúp học sinh biết thêm một số nét đặc trưng văn hóa địa phương Qua đó làm giàu thêm sự hiểu biết của các em về văn hóa dân tộc HS có bài học kinh nghiệm quý báu và ý thức được trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc nói chung, truyền thống lịch sử văn hóa địa phương nói riêng Địa lí ở lớp 12 với phần đặc điểm dân số Việt Nam, với việc giới thiệu thành phần dân tộc, truyền thống sản xuất, văn hóa, phong tục tập quán của người dân Việt Nam giúp các em tìm hiểu về truyền thống LSVH địa phương địa phương Trong các bài

về vùng kinh tế, một trong những nguồn lực phát triển kinh tế của các vùng được đề cập là các DSVH địa phương Đặc biệt các bài địa lí địa phương tạo điều kiện cho học sinh tìm hiểu quê hương mình, tự tìm thông tin, trình bày kết quả thu được Như vậy môn địa lí cũng là môn học có ưu thế trong việc giáo dục truyền thống lịch sử văn hóa địa phương cho HS THPT

Nội dung và phương pháp/kĩ thuật dạy học nhằm giáo dục truyền thống LSVH địa phương cho HS THPT qua dạy học bài nội khóa môn địa lí theo hướng phát triển NL, PC học sinh

Nhân tố vị trí địa

lí, tự nhiên, kinh tế- xã hội

- PP tổ chức trò chơi: tieeos sức đồng đội”: tìm hiểu và phân tích các phân tích các yếu tố tạo nên sự phát triển khác nhau của nông nghiệp địa phương

bố công nghiệp ở mỗi địa phương

-Kĩ thuật khăn trải bàn: phân tích các yếu tố khác nhau tạo nên các ngành công nghiệp khác nhau ở địa phương trên địa bàn tỉnh nghệ an (công nghiệp hiện đại, truyền thống… khác nhau)

và sự ưu đãi của tự nhiên, các di tích LSVH

- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân

-PPDH tổ chức trò chơi đi tìm ẩn số: tìm hiểu ảnh hưởng của nhân

tố truyền thống văn hóa, phong tục tập quán; Di sản văn hóa, lịch

sử địa phương tới ngành dịch vụ

du lịch

Bài 14: Sử dụng

và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

Biện pháp bảo vệ môi trường và phòng chống bão, lụt, lũ, hạn hán và các thiên tai khác

- Gv sử dung PPDH tình huống liên quan đến vấn đề tài nguyên

ở địa phương để HS giải quyết PPDH dự án:Tìm hiểu cách ứng

xử của người dân địa phương đối với tài nguyên thiên nhiên từ đó nhận biết được nét văn hóa đặc trưng trong giải quyết mối quan

hệ giữa con người và tự nhiên

- PP đàm thoại: Trao đổi, liên hệ tìm hiểu cách ứng xử của người dân địa phương đối với thiên tai,

từ đó nhận biết được nét VH đặc trưng trong giải quyết mối quan

hệ giữa con người và tự nhiên

PP động não: nêu những nét đặc trưng thể hiện bản sắc địa phương của người lao động Nghệ An trong lao động sản xuất

- Kĩ thuật phòng tranh:

Sưu tầm và triển lãm phòng tranh về các làng nghề truyền

Các ví dụ về việc sử dụng hình thức, phương pháp, kĩ thuật dạy học nhằm tích hợp giáo dục truyền thống LSVH địa phương trong bài học nội khóa môn địa

lí theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất HS

và hướng giải quyết việc làm:

Đa dạng hóa các hoạt động sản xuất (nghề truyền thống thủ công nghiệp…)

Người dân Việt Nam khai thác các điều kiện thuận lợi

để phát triển ngành thủy sản

- Tài nguyên rừng của nước ta:Rừng tạo điều kiện phát triển một số ngành nghề

PPDH trò chơi: hiểu ý đồng đội : Tìm hiểu nét đặc trưng trong ngư nghiệp và lâm nghiệp ở địa phương

Bài 31: Vấn đề

phát triển thương

mại, du lịch

Tài nguyên du lịch: di tích lịch

sử, danh lam thắng cảnh , lễ hội ở địa phương

- PP tổ chức trò chơi tiếp sức: kể tên các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thăng cảnh trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- PPDH động não tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến du lịch địa phương

đ ị a p h ư ơ n g qua đó biết thêm về đặc trưng văn hóa của địa phương

Bài 44, 45: Tìm

hiểu địa lí tỉnh/

thành phố

- Những nét đặc trưng của LSVH địa phương

- PPDH tại thực địa

- PPDH dự án