NGUYỄN THỊ DIỆU LINH ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG HÀNH NGHỀ của các QUẦY THUỐC đạt TIÊU CHUẨN THỰC HÀNH tốt NHÀ THUỐC tại THÀNH PHỐ cần THƠ năm 2017 LUẬN văn THẠC sĩ dƣợc học

Với một số đặc điểm khác biệt so với nhà thuốc như người phụ trách chuyên môn quầy thuốc có trình độ là trung cấp dược thì việc duy trì các quy định của Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuố

THỰC HÀNH TỐT NHÀ THUỐC TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ NĂM 2017

LUẬN VĂN THẠC SĨ DƢỢC HỌC

HÀ NỘI 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ DIỆU LINH

ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG HÀNH NGHỀ CỦA CÁC QUẦY THUỐC ĐẠT TIÊU CHUẨN

THỰC HÀNH TỐT NHÀ THUỐC TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ NĂM 2017

LỜI CẢM ƠN

Với tất cả tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới GS.TS.Nguyễn Thanh Bình, Hiệu trưởng Trường đại học Dược Hà Nội đã chỉ bảo tận tình và trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS.Nguyễn Thị Song Hà, Trưởng phòng sau đại học Trường Đại học Dược Hà Nội, Ths.DS.Nguyễn Phương Thúy, bộ môn Quản lý kinh tế dược cùng với các Thầy, Cô trường Đại học Dược Hà Nội, những người đã giảng dạy nhiệt tình và hướng dẫn truyền đạt nhiều kiến thức quý báu, động viên và tạo mọi điều kiện giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu, thực hiện luận văn này Những kiến thức được học tập dưới mái trường Đại học Dược Hà Nội sẽ là hành trang quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập và công tác sau này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, phòng Sau đại học Trường Đại học Dược Hà Nội đã giúp đỡ để tôi có điều kiện thuận lợi nhất trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin gửi lời chân thành cảm ơn tới Ban Giám đốc và các phòng ban Sở Y

tế Cần Thơ, các Phòng Y tế Huyện nơi tôi thu thập số liệu đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành luận văn

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn thân thương nhất tới Bố mẹ, gia đình, bạn bè

và đồng nghiệp luôn động viên, cổ vũ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

và thực hiện luận văn

Hậu Giang, ngày 31 tháng 03 năm 2018 Học viên

Nguyễn Thị Diệu Linh

MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 TỔNG QUAN 3

1.1.KHÁIQUÁTVỀTHỰCHÀNHTỐTNHÀTHUỐCỞTRÊNTHẾ GIỚI 3

1.1.1 Quá trình hình thành 3

1.1.2 Khái niệm thực hành tốt nhà thuốc 4

1.1.3 Nội dung của thực hành tốt nhà thuốc 4

1.1.4 Yêu cầu của thực hành tốt nhà thuốc 4

1.1.5 Thực trạng thực hiện thực hành tốt nhà thuốc của một số nước và khu vực trên thế giới 5

1.2.TIÊUCHUẨNVÀTHỰCTRẠNGTHỰCHIỆNTHỰCHÀNHTỐT NHÀTHUỐCTẠIVIỆTNAM 6

1.2.1 Khái niệm thực hành tốt nhà thuốc áp dụng ở Việt Nam 7

1.2.2 Nguyên tắc cơ bản của thực hành tốt nhà thuốc 7

1.2.3 Các tiêu chuẩn cơ bản của thực hành tốt nhà thuốc 7

1.2.4 Hoạt động tư vấn sử dụng thuốc 11

1.2.5 Thực trạng thực hiện thực hành tốt nhà thuốc của các nhà thuốc tại một số tỉnh thành trong những năm gần đây 14

1.3.MỘTVÀINÉTVỀĐẶCĐIỂMKINHTẾXÃHỘIVÀHỆTHỐNGY TẾTẠITHÀNHPHỐCẦNTHƠ 21

1.3.1 Đặc điểm về vị trí địa lý, kinh tế và xã hội của thành phố Cần Thơ 21

1.3.2 Tổ chức mạng lưới y tế thành phố Cần Thơ 22

1.3.3 Thực trạng thực hiện Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ 23

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1.ĐỐITƯỢNGNGHIÊNCỨU 25

2.2.PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 25

2.2.1 Các biến số nghiên cứu 25

2.2.2 Thiết kế nghiên cứu 33

2.2.3 Cỡ mẫu nghiên cứu 33

2.2.4 Phương pháp thu thập số liệu 35

2.2.5 Phương pháp xử lí và phân tích số liệu 36

2.3.VẤNĐỀĐẠOĐỨCTRONGNGHIÊNCỨU 37

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 38

3.1.ĐÁNHGIÁVỀCƠSỞVẬTCHẤT,TRANGTHIẾTBỊBẢOQUẢN THUỐCVÀTHỰCHIỆNQUYCHẾCHUYÊNMÔNCỦAMỘTSỐ QUẦYTHUỐCTẠITHÀNHPHỐCẦNTHƠNĂM2017 38

3.1.1 Đánh giá việc thực hiện các quy định về diện tích, thiết kế và bố trí các khu vực của quầy thuốc 38

3.1.2 Đánh giá việc thực hiện các quy định về việc lắp đặt và hoạt động của các trang thiết bị trong quầy thuốc 39

3.1.3 Đánh giá việc thực hiện các quy định về nhân sự 41

3.1.4 Đánh giá việc thực hiện các quy định về hồ sơ sổ sách 43

3.2.ĐÁNHGIÁMỘTSỐKỸNĂNGTHỰCHÀNHCỦANGƯỜIBÁN LẺTHUỐCTẠIMỘTSỐQUẦYTHUỐCTRÊNĐỊABÀNTHÀNHPHỐ CẦNTHƠNĂM2017 44

3.2.1 Đánh giá hoạt động tư vấn sử dụng thuốc 44

3.2.2 Khảo sát thuốc đã mua 54

Chương 4 BÀN LUẬN 60

4.1.BÀNLUẬNVỀCƠSỞVẬTCHẤT,TRANGTHIẾTBỊBẢOQUẢN THUỐCVÀTHỰCHIỆNQUYCHẾCHUYÊNMÔNCỦAMỘTSỐ QUẦYTHUỐCTẠITHÀNHPHỐCẦNTHƠNĂM2017 60

4.1.1 Xây dựng thiết kế quầy thuốc 60

4.1.2 Trang thiết bị bảo quản thuốc tại quầy thuốc 61

4.1.3 Hồ sơ sổ sách liên quan đến hoạt động kinh doanh quầy thuốc 62

4.1.4 Thực hiện quy chế chuyên môn 63

4.2.BÀNLUẬNVỀKỸNĂNGTHỰCHÀNHCỦANGƯỜIBÁN THUỐCTẠIQUẦYTHUỐC 67

4.2.1 Kĩ năng hỏi 68

4.2.2 Kĩ năng khuyên 71

4.2.3 Kĩ năng hướng dẫn sử dụng thuốc 72

4.3.HẠNCHẾCỦANGHIÊNCỨU 74

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 75

5.1.KẾTLUẬN 75

5.2.KIẾNNGHỊ 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT

Kí hiệu Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt

IPA India Pharmaceutical

Association Hiệp hội dƣợc phẩm Ấn Độ

NSAID Non – steroidal anti –

inflammatory drug Thuốc chống viêm không steroid

SOP Standard operating

procedure Quy trình thao tác chuẩn

WHO World Health Oganization Tổ chức y tế thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Thực trạng thực hiện thực hành tốt nhà thuốc trên thế giới 5

Bảng 1.2 Sự khác biệt giữa nhà thuốc và quầy thuốc 8

Bảng 1.3 Quy trình bán và tư vấn sử dụng thuốc bán theo đơn và quy trình bán và tư vấn sử dụng bán thuốc không theo đơn 13

Bảng 1.4 Một số nghiên cứu về thực hiện Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc ở nước ta 15

Bảng 1.5 Một số nghiên cứu về việc hoạt động tư vấn sử dụng thuốc tại các nhà thuốc ở nước ta 18

Bảng 1.6 Các đơn vị hành chính trực thuộc thành phố Cần Thơ 22

Bảng 1.7 Phân bố hệ thống bán buôn, bán lẻ thuốc tại Cần Thơ 23

Bảng 2.8 Các biến số nghiên cứu 25

Bảng 2.9 Phân bố mẫu nghiên cứu 34

Bảng 2.10 Một số đặc điểm của các quầy thuốc nghiên cứu 34

Bảng 3.11 Diện tích, thiết kế và bố trí các khu vực của quầy thuốc 38

Bảng 3.12 Việc lắp đặt và hoạt động của các trang thiết bị trong quầy thuốc 40

Bảng 3.13 Điều kiện bảo quản trong quầy thuốc 40

Bảng 3.14 Trình độ chuyên môn của người bán thuốc tại quầy thuốc 41

Bảng 3.15 Điều kiện của người bán lẻ thuốc tại quầy thuốc 42

Bảng 3.16 Việc thực hiện các quy định về hồ sơ sổ sách và tài liệu chuyên môn 43

Bảng 3.17 Hình thức xuất nhập thuốc 44 Bảng 3.18 Những câu hỏi người bán thuốc đưa ra cho khách hàng 45 Bảng 3.19 Những câu hỏi người bán thuốc đưa ra cho khách hàng trong trường hợp mua thuốc ho trẻ em 47 Bảng 3.20 Những câu hỏi người bán thuốc đưa ra cho khách hàng trong trường hợp mua thuốc amoxicilin 49 Bảng 3.21 Những lời khuyên của người bán thuốc đối với khách hàng 51 Bảng 3.22 Những tư vấn dùng thuốc của người bán thuốc cho khách hàng 52 Bảng 3.23 Cách thức hướng dẫn sử dụng thuốc 53 Bảng 3.24 Thông tin của người bán thuốc về tác dụng phụ của thuốc

amoxicilin 54 Bảng 3.25 Số ngày dùng thuốc 55 Bảng 3.26 Kết quả khảo sát về việc đảm bảo chất lượng thuốc 55 Bảng 3.27 Các nhóm thuốc đã mua trong trường hợp mua thuốc ho trẻ em 57 Bảng 3.28 Phác đồ thuốc trong trường hợp mua thuốc ho trẻ em 58 Bảng 3.29 Các thuốc đã mua trong trường hợp mua thuốc amoxicilin 59

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Tỷ lệ duy trì các khu vực của quầy thuốc 37

Hình 3.2 Cơ cấu về trình độ chuyên môn của người bán lẻ tại

ĐẶT VẤN ĐỀ

Mạng lưới bán lẻ thuốc là kênh phân phối thuốc chủ yếu đến người dân, doanh số tiêu thụ chiếm tỉ lệ cao tổng giá trị doanh số tiêu thụ chung trên thị trường dược phẩm tại mỗi quốc gia Sự phát triển của hệ thống bán lẻ thuốc như các nhà thuốc, quầy thuốc giúp người dân được tiếp xúc với hệ thống chăm sóc dược tốt hơn

Ở Việt Nam nhiều nghiên cứu cho thấy khi có những bất thường về sức khỏe, phổ biến là những bệnh thông thường, 60% - 85% người dân thường đến các điểm bán lẻ thuốc để tự mua thuốc điều trị [10] Vì vậy nếu các cơ sở bán lẻ không được đảm bảo về chất lượng, không thực hiện đúng các quy chế thì sẽ gây ra hậu quả khi sử dụng thuốc và ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân trong cộng đồng Nhằm đảm bảo tính đồng bộ về chất lượng của các nhà thuốc, quầy thuốc Bộ Y tế đã quy định tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc Lộ trình thực hiện đầu tiên tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Đà Nẵng Đối với hình thức quầy thuốc theo lộ trình Bộ Y tế đưa ra, kể từ ngày 01/01/2013 tất cả các quầy thuốc đều phải đạt GPP [4] Cho đến nay sau hơn

10 năm thực hiện các nhà thuốc, quầy thuốc đang hoạt động trên toàn quốc đều đã đạt tiêu chuẩn GPP

Tuy nhiên nhiều nghiên cứu trước đây ở các tỉnh Vĩnh Phúc, Hải Dương, Nghệ An, [1], [15], [18] cho thấy vẫn còn nhiều tồn tại bất cập ở các nhà thuốc đạt Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc Ở các nhà thuốc thường xuyên vắng mặt dược sĩ phụ trách, cơ sở vật chất với sự phân chia các khu vực như tư vấn thuốc, ra lẻ thuốc vẫn còn chưa được sử dụng đúng mục đích, kỹ năng thực hành của người bán thuốc bán thuốc vẫn còn nhiều hạn chế,

Thành phố Cần Thơ là địa điểm đầu tiên triển khai lộ trình GPP, việc thực hiện tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc đã diễn ra đồng bộ, đến nay hầu

hết các nhà thuốc, quầy thuốc trên địa bàn đã đạt GPP Hiện nay đã có nhiều nghiên cứu về các nhà thuốc đạt GPP nhưng còn rất ít nghiên cứu về đối tượng quầy thuốc GPP Với một số đặc điểm khác biệt so với nhà thuốc như người phụ trách chuyên môn quầy thuốc có trình độ là trung cấp dược thì việc duy trì các quy định của Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc của các quầy thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ sẽ ra sao? Kỹ năng thực hành tư vấn thuốc của người bán hàng ở các quầy thuốc đã tuân thủ đúng quy định và có chất lượng hay chưa?

Để giải đáp những câu hỏi trên, chúng tôi tiến hành đề tài : “Đánh giá

hoạt động hành nghề của các quầy thuốc đạt Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc tại thành phố Cần Thơ năm 2017” với hai mục tiêu:

1 Đánh giá thực trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị bảo quản thuốc và thực hiện quy chế chuyên môn của một số quầy thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ năm 2017

2 Đánh giá một số kỹ năng thực hành của người bán lẻ thuốc tại một

số quầy thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ năm 2017

Từ đó đưa ra một số ý kiến đề xuất để nâng cao sự tuân thủ của các quầy thuốc trong thực hiện các tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc và nâng cao chất lượng hoạt động của quầy thuốc

để tìm ra giải pháp đồng bộ thì Tổ chức Y tế thế giới đã xây dựng và ban hành các quy định thực hành tốt nhà thuốc

Dựa theo chiến lược Thuốc được sửa đổi của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thông qua hội nghị Y tế thế giới vào năm 1986, WHO đã tổ chức hai cuộc họp về vai trò của Dược sĩ ở Delhi, Ấn Độ năm 1988 và tại Tokyo, Nhật Bản năm 1993

Năm 1992, Liên đoàn dược phẩm Quốc tế (FIP) đã xây dựng các tiêu chuẩn GPP

Năm 1993, FIP công bố hướng dẫn thực hiện các tiêu chuẩn GPP

Tháng 4/1997, FIP và WHO thống nhất các nội dung của tiêu chuẩn GPP

Tháng 9/1997, FIP tổ chức đại hội chính thức thông qua nội dung GPP bằng ba thứ tiếng Anh, Pháp, Tây Ban Nha

Năm 2006, FIP và WHO phối hợp phát hành cẩm nang Phát triển thực hành nhà thuốc – tập trung vào chăm sóc sức khỏe bệnh nhân

Tháng 10/2009, FIP và WHO chỉnh sửa lại tiêu chuẩn GPP

Năm 2011, FIP và WHO tiếp tục chỉnh sửa lại tiêu chuẩn GPP [20]

1.1.2 Khái niệm thực hành tốt nhà thuốc

Năm 1992, tại hội nghị của Liên đoàn dược phẩm quốc tế diễn ra ở Tokyo, Nhật Bản lần đầu tiên khái niệm GPP đã được đưa ra: “Thực hành tốt nhà thuốc là thực hành dược đáp ứng nhu cầu của người bệnh, qua đó dược sĩ

có thể cung cấp cho người bệnh những dịch vụ chăm sóc tốt nhất Để hỗ trợ thực hành này điều quan trọng là có một hệ thống tiêu chuẩn chung được đặt

ra trên toàn quốc gia” [26]

Và đồng thời cũng đưa ra khái niệm một nhà thuốc thực hành tốt là như thế nào: “Nhà thuốc thực hành tốt là nhà thuốc không chỉ nghĩ đến lợi nhuận kinh doanh của riêng mình mà còn quan tâm đến lợi ích của người mua hàng, lợi ích chung của toàn xã hội” [26]

1.1.3 Nội dung của thực hành tốt nhà thuốc

Sau khi sửa đổi bổ sung vào năm 1997, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã thông qua các tiêu chuẩn GPP với các mục tiêu sau:

- Giáo dục sức khỏe

- Cung ứng thuốc

- Tự điều trị

- Tác động đến việc kê đơn và sử dụng thuốc

Theo WHO, để thuận lợi trong quá trình thực hành tốt nhà thuốc, mỗi quốc gia phải xây dựng những tiêu chuẩn riêng về cơ sở vật chất, nhân sự và các quy trình chuẩn trong thực hành nghề của các nhà thuốc [26]

1.1.4 Yêu cầu của thực hành tốt nhà thuốc

Bốn yêu cầu quan trọng của GPP được WHO thông qua là:

- Quan tâm đầu tiên của dược sĩ trong mọi trường hợp là phúc lợi của bệnh nhân

- Hoạt động của các nhà thuốc là cung cấp các thuốc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe chất lượng cùng với các thông tin và lời khuyên thích hợp dành cho bệnh nhân, giám sát việc sử dụng các sản phẩm mà nhà thuốc cung cấp

- Thực hành dược phẩm tốt đòi hỏi dược sĩ thúc đẩy quá trình kê đơn kinh tế, hợp lí và hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả

- Mỗi yếu tố dịch vụ dược có liên quan đến bệnh nhân phải được xác định rõ ràng và có hiệu quả, được truyền đạt tới các người có liên quan để tiến hành một cách phù hợp [20]

1.1.5 Thực trạng thực hiện thực hành tốt nhà thuốc của một số nước và khu vực trên thế giới

Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng nước và khu vực dựa trên các quy định chung về tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc của FIP và WHO, mỗi quốc gia xây dựng cho mình các tiêu chuẩn riêng GPP phù hợp

Bảng 1.1 Thực trạng thực hiện thực hành tốt nhà thuốc trên thế giới Nước,

khu vực Thời gian Nội dung nghiên cứu việc triển khai tiêu chuẩn GPP

Các nước

Châu Âu

Tháng 10 năm 1996

Liên đoàn dược phẩm Châu Âu đưa ra các tiêu chuẩn chung

Năm 2003 Hướng dẫn về thực hiện GPP được ban hành bao gồm 5 tiêu

chuẩn thực hành tốt nhà thuốc, luật quy tắc và đạo đức nghề,

sự tham gia của xã hội và cộng đồng Thực hiện GPP tại Thái Lan gặp khá nhiều vấn đề khó khăn: nhận thức của cộng đồng còn tương đối thấp, các quy định về nhà thuốc còn chưa được tuân thủ nghiêm ngặt, GPP không được tuyên truyền tới sinh viên dược và các dược sĩ trẻ nên nhận thức về GPP của các dược sĩ trẻ còn hạn chế [25]

Ấn Độ

Năm 2004 Hiệp hội dược phẩm Ấn Độ (IPA) ban hành hướng dẫn GPP

IPA tiến hành dự án đào tạo cho người bán thuốc nhà thuốc

về việc sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả, ban hành hướng dẫn dược sĩ cộng đồng

Nước,

khu vực Thời gian Nội dung nghiên cứu việc triển khai tiêu chuẩn GPP

8/2004 đến 8/2007 Năm 2014

IPA thực hiện chương trình thí điểm “Hiệu thuốc tiêu chuẩn

ở Ấn Độ” [21]

Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng các dịch vụ dược cộng đồng còn ít, không hiệu quả, chưa được đổi mới và tổ chức hợp lý [22]

Tháng 6 năm 2007

FIP tiến hành khảo sát việc thực hiện GPP của các nhà thuốc

ở 6 nước Đông Nam Á cho thấy:

- Các nhà thuốc đều có địa điểm riêng biệt, cơ sở vật chất sạch sẽ

- Trong quá trình cấp phát thuốc, việc kiểm tra đơn thuốc về phản ứng bất lợi và kiểm tra đơn 2 lần trước khi bán hầu như chưa được thực hiện

- Nhãn thuốc không được ghi đầy đủ nội dung

- Lưu trữ hồ sơ bệnh nhân chưa được thực hiện

- Việc cung cấp thông tin và tư vấn sức khỏe cho bệnh nhân chưa được chú trọng

- Thiếu hụt trầm trọng dược sĩ cộng đồng, một dược sĩ phục vụ 35.000 – 52.000 dân

- Hầu hết các nhà thuốc không có dược sĩ làm việc cả ngày [25]

Diễn ra Hội nghị khu vực lần đầu tiên về chính sách và kế hoạch thực hiện GPP, đưa ra nội dung quan trọng của GPP

là tăng cường chất lượng dịch vụ của nhà thuốc và thái độ hành nghề của dược sĩ để cải thiện sức khỏe cộng đồng [25]

1.2 TIÊU CHUẨN VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN THỰC HÀNH TỐT NHÀ THUỐC TẠI VIỆT NAM

Căn cứ theo các tiêu chuẩn GPP của WHO và FIP đưa ra, Bộ Y tế Việt Nam đã ra quyết định 11/2007/QĐ – BYT ban hành nguyên tắc, tiêu chuẩn

“Thực hành tốt nhà thuốc GPP” [2], Thông tư số 46/2011/TT – BYT ban hành nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc” [5] , Thông tư 43/2010/TT – BYT quy định lộ trình thực hiện nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc” – GPP, địa bàn và phạm vi hoạt động của các cơ sở bán lẻ thuốc [4], Công văn 524/BYT – QLD ngày 25/01/2013 về việc thực hiện nguyên tắc, tiêu chuẩn GPP đối với quầy thuốc [6]

1.2.1 Khái niệm thực hành tốt nhà thuốc áp dụng ở Việt Nam

“Thực hành tốt nhà thuốc” (Good Pharmacy Practice, viết tắt: GPP) là văn bản đưa ra các nguyên tắc, tiêu chuẩn cơ bản trong thực hành nghề nghiệp tại nhà thuốc của dược sĩ và nhân sự dược trên cơ sở tự nguyện tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức và chuyên môn ở mức cao hơn những yêu cầu pháp lý tối thiểu [5]

1.2.2 Nguyên tắc cơ bản của thực hành tốt nhà thuốc

“Thực hành tốt nhà thuốc” phải đảm bảo thực hiện các nguyên tắc sau:

- Đặt lợi ích của người bệnh và sức khỏe của cộng đồng lên trên hết

- Cung cấp thuốc đảm bảo chất lượng kèm theo thông tin về thuốc, tư vấn thích hợp cho người sử dụng và theo dõi việc sử dụng thuốc của họ

- Tham gia vào hoạt động tự điều trị, bao gồm cung cấp thuốc và tư vấn dùng thuốc, tự điều trị triệu chứng của các bệnh đơn giản

- Góp phần đẩy mạnh việc kê đơn phù hợp, kinh tế và việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, có hiệu quả

1.2.3 Các tiêu chuẩn cơ bản của thực hành tốt nhà thuốc

Theo quy định có một số điểm khác nhau giữa nhà thuốc và quầy thuốc:

Bảng 1.2 Sự khác biệt giữa nhà thuốc và quầy thuốc

Người phụ trách

chuyên môn

Dược sĩ đại học phụ trách chuyên môn

Dược sĩ trung học phụ trách chuyên môn

Phạm vi hoạt động

Được bán lẻ thuốc thành phẩm, pha chế thuốc theo đơn

Được bán lẻ thuốc thành phẩm

Địa bàn hoạt động Được hoạt động trên tất cả

các địa bàn

Được mở tại địa bàn huyện,

xã của các huyện ngoại thành, ngoại thị của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Các tiêu chuẩn cơ bản của Thực hành tốt nhà thuốc

+ Có bằng cấp chuyên môn dược và có thời gian thực hành nghề nghiệp phù hợp với công việc được giao;

+ Có đủ sức khoẻ, không đang bị mắc bệnh truyền nhiễm;

+ Không đang trong thời gian bị kỷ luật từ hình thức cảnh cáo trở lên có liên quan đến chuyên môn y, dược

Cơ sở vật chất, kỹ thuật cơ sở bán lẻ thuốc

Xây dựng và thiết kế

- Địa điểm cố định, riêng biệt; bố trí ở nơi cao ráo, thoáng mát, an toàn, cách xa nguồn ô nhiễm;

- Xây dựng chắc chắn, có trần chống bụi, tường và nền nhà phải dễ làm

vệ sinh, đủ ánh sáng nhưng không để thuốc bị tác động trực tiếp của ánh sáng mặt trời

Diện tích

- Diện tích phù hợp với quy mô kinh doanh nhưng tối thiểu là 10m2, phải có khu vực để trưng bày, bảo quản thuốc và khu vực để người mua thuốc tiếp xúc và trao đổi thông tin về việc sử dụng thuốc với người bán lẻ;

- Phải bố trí thêm diện tích cho những hoạt động khác như:

+ Phòng ra lẻ các thuốc không còn bao bì tiếp xúc trực tiếp với thuốc để bán lẻ trực tiếp cho người bệnh;

+ Nơi rửa tay cho người bán lẻ và người mua thuốc;

+ Kho bảo quản thuốc riêng (nếu cần);

+ Phòng hoặc khu vực tư vấn riêng cho bệnh nhân và ghế cho người mua thuốc trong thời gian chờ đợi

- Trường hợp kinh doanh thêm mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, dụng

cụ y tế thì phải có khu vực riêng, không bày bán cùng với thuốc và không gây ảnh hưởng đến thuốc;

Thiết bị bảo quản thuốc tại cơ sở bán lẻ thuốc

- Có đủ thiết bị để bảo quản thuốc tránh được các ảnh hưởng bất lợi của ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, sự ô nhiễm, sự xâm nhập của côn trùng, bao gồm: + Tủ, quầy, giá kệ chắc chắn, trơn nhẵn, dễ vệ sinh, thuận tiện cho bày bán, bảo quản thuốc và đảm bảo thẩm mỹ;

+ Nhiệt kế, ẩm kế để kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm tại cơ sở bán lẻ thuốc

Có hệ thống chiếu sáng, quạt thông gió

- Thiết bị bảo quản thuốc phù hợp với yêu cầu bảo quản ghi trên nhãn

thuốc Điều kiện bảo quản ở nhiệt độ phòng duy trì ở nhiệt độ dưới 30OC, độ

+ Không dùng các bao bì ra lẻ thuốc có chứa nội dung quảng cáo các thuốc khác để làm túi đựng thuốc;

+ Thuốc dùng ngoài/thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần cần được đóng trong bao bì dễ phân biệt;

- Ghi nhãn thuốc:

+ Đối với trường hợp thuốc bán lẻ không đựng trong bao bì ngoài của thuốc thì phải ghi rõ: tên thuốc; dạng bào chế; nồng độ, hàm lượng thuốc; trường hợp không có đơn thuốc đi kèm phải ghi thêm liều dùng, số lần dùng

và cách dùng;

Hồ sơ, sổ sách và tài liệu chuyên môn của cơ sở bán lẻ thuốc

- Có các tài liệu hướng dẫn sử dụng thuốc, các quy chế dược hiện hành

để các người bán lẻ có thể tra cứu và sử dụng khi cần

- Các hồ sơ, sổ sách liên quan đến hoạt động kinh doanh thuốc, bao gồm:

+ Sổ sách hoặc máy tính để quản lý thuốc tồn trữ (bảo quản), theo dõi

số lô, hạn dùng của thuốc và các vấn đề khác có liên quan Khuyến khích các

cơ sở bán lẻ có hệ thống máy tính và phần mềm để quản lý các hoạt động và lưu trữ các dữ liệu;

+ Hồ sơ hoặc sổ sách lưu trữ các dữ liệu liên quan đến bệnh nhân

(bệnh nhân có đơn thuốc hoặc các trường hợp đặc biệt) đặt tại nơi bảo đảm để

có thể tra cứu kịp thời khi cần;

+ Sổ sách, hồ sơ và thường xuyên ghi chép hoạt động mua thuốc, bán thuốc, bảo quản thuốc đối với thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần và tiền chất theo quy định của Quy chế quản lý thuốc gây nghiện và Quy chế quản lý thuốc hướng tâm thần, sổ pha chế thuốc trong trường hợp có tổ chức pha chế theo đơn;

Hồ sơ, sổ sách lưu giữ ít nhất một năm kể từ khi thuốc hết hạn dùng

- Xây dựng và thực hiện theo các quy trình thao tác chuẩn dưới dạng văn bản cho tất cả các hoạt động chuyên môn để mọi người bán thuốc áp dụng, tối thiểu phải có các quy trình sau:

+ Quy trình mua thuốc và kiểm soát chất lượng;

+ Quy trình bán thuốc theo đơn;

+ Quy trình bán thuốc không kê đơn;

+ Quy trình bảo quản và theo dõi chất lượng;

+ Quy trình giải quyết đối với thuốc bị khiếu nại hoặc thu hồi;

+ Các quy trình khác có liên quan [5]

1.2.4 Hoạt động tư vấn sử dụng thuốc

Một cơ sở bán lẻ muốn tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường thì bên cạnh các yếu tố về cơ sở vật chất tốt, chất lượng thuốc tốt, giá cả hợp lý thì hoạt động tư vấn thuốc tốt cũng đóng vai trò quan trọng Dược sĩ bán thuốc phải thực hiện các hoạt động sau đây khi có bệnh nhân đến mua thuốc

- Hỏi người mua thuốc: người bán thuốc hỏi khách hàng các câu hỏi liên quan đến đối tượng sử dụng thuốc (ai sử dụng, tuổi, tiền sử bệnh ), thuốc cần mua (sử dụng để điều trị bệnh gì, tiền sử sử dụng thuốc, ), đơn thuốc

- Khuyên người mua thuốc: người bán thuốc khuyên khách hàng về chế

độ dinh dưỡng, tập luyện, tự điều trị bằng các biện pháp không sử dụng thuốc,

đi gặp bác sĩ khi có các triệu chứng bệnh như thế nào, không nên tự ý sử dụng thuốc

- Bán thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc: người bán thuốc cần đưa ra các hướng dẫn và thông tin về việc sử dụng thuốc như tên thuốc, nồng độ, hàm lượng, dạng bào chế, số lần dùng, liều dùng, thời điểm dùng, tác dụng không mong muốn và cách xử lý, các chú ý đặc biệt khi sử dụng, cho các thuốc được bán cho khách hàng Người bán lẻ tư vấn cho người mua, hướng dẫn cách sử dụng thuốc bằng lời nói Trường hợp không có đơn thuốc kèm theo, người bán lẻ phải hướng dẫn sử dụng thuốc thêm bằng cách viết tay hoặc đánh máy, in gắn lên đồ bao gói

- Người bán lẻ cung cấp các thuốc phù hợp, kiểm tra, đối chiếu thuốc bán

ra về nhãn thuốc, cảm quan về chất lượng, số lượng, chủng loại thuốc

Các quy định về tư vấn cho người mua, bao gồm:

- Người mua thuốc cần nhận được sự tư vấn đúng đắn, đảm bảo hiệu quả điều trị và phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng;

- Người bán lẻ phải xác định rõ trường hợp nào cần có tư vấn của người

có chuyên môn phù hợp với loại thuốc cung cấp để tư vấn cho người mua thông tin về thuốc, giá cả và lựa chọn các thuốc không cần kê đơn

- Đối với người bệnh đòi hỏi phải có chẩn đoán của thầy thuốc mới có thể dùng thuốc, Người bán lẻ cần tư vấn để bệnh nhân tới khám thầy thuốc chuyên khoa thích hợp hoặc bác sĩ điều trị

- Đối với những người mua thuốc chưa cần thiết phải dùng thuốc, người bán thuốc bán thuốc cần giải thích rõ cho họ hiểu và tự chăm sóc, tự theo dõi triệu chứng bệnh

- Đối với bệnh nhân nghèo, không đủ khả năng chi trả thì Người bán lẻ cần

tư vấn lựa chọn loại thuốc có giá cả hợp lý, đảm bảo điều trị bệnh và giảm tới mức thấp nhất khả năng chi phí

Quy định bán thuốc theo đơn:

- Khi bán các thuốc theo đơn phải có sự tham gia trực tiếp người bán lẻ có trình độ chuyên môn phù hợp và tuân thủ theo các quy định, quy chế hiện hành của Bộ Y tế về bán thuốc theo đơn

- Người bán lẻ phải bán theo đúng đơn thuốc Trường hợp phát hiện đơn thuốc không rõ ràng về tên thuốc, nồng độ, hàm lượng, số lượng, hoặc có sai phạm về pháp lý, chuyên môn hoặc ảnh hưởng đến sức khoẻ người bệnh, Người bán lẻ phải thông báo lại cho người kê đơn biết

- Người bán lẻ giải thích rõ cho người mua và có quyền từ chối bán thuốc theo đơn trong các trường hợp đơn thuốc không hợp lệ, đơn thuốc có sai sót hoặc nghi vấn, đơn thuốc kê không nhằm cụ đích chữa bệnh

- Người bán lẻ là dược sỹ đại học có quyền thay thế thuốc bằng một thuốc khác có cùng hoạt chất, dạng bào chế, cùng liều lượng khi có sự đồng ý của người mua

- Người bán lẻ hướng dẫn người mua về cách sử dụng thuốc, nhắc nhở người mua thực hiện đúng đơn thuốc

- Sau khi bán thuốc gây nghiện, người bán thuốc nhà thuốc phải vào sổ, lưu đơn thuốc bản chính [5]

Để cụ thể hóa hoạt động bán thuốc, Bộ Y tế đã ban hành 2 quy trình thao tác chuẩn: bán và tư vấn sử dụng thuốc bán không theo đơn, bán và tư vấn sử dung thuốc bán theo đơn (Phụ lục 4 và phụ lục 5)

Bảng 1.3 Quy trình bán và tư vấn sử dụng thuốc bán theo đơn và quy

trình bán và tư vấn sử dụng bán thuốc không theo đơn [3]

Các bước

thực hiện

Quy trình bán và tư vấn sử dụng thuốc bán theo đơn

Quy trình bán và tư vấn sử dụng bán thuốc không theo đơn

Bước 1 Tiếp đón và chào hỏi khách

hàng Tiếp đón và chào hỏi khách hàng

Các bước

thực hiện

Quy trình bán và tư vấn sử dụng thuốc bán theo đơn

Quy trình bán và tư vấn sử dụng bán thuốc không theo đơn

Bước 2 Kiểm tra đơn thuốc Tìm hiểu các thông tin về việc sử

dụng thuốc của khách hàng

Bước 3 Lựa chọn thuốc Đưa ra những lời khuyên đối với

từng bệnh nhân cụ thể Bước 4 Lấy thuốc theo đơn Lấy thuốc

Bước 5 Hướng dẫn cách dùng Hướng dẫn cách dùng

Bước 6 Thu tiền, giao hàng cho

khách Thu tiền, giao hàng cho khách

Nguồn cẩm nang thực hành tốt nhà thuốc

1.2.5 Thực trạng thực hiện thực hành tốt nhà thuốc của các nhà thuốc tại một số tỉnh thành trong những năm gần đây

Cùng với các nghị định, thông tư mà Bộ Y tế đưa ra nhằm hướng dẫn và thúc đẩy công tác triển khai GPP, đồng bộ trên cả nước các nhà thuốc đã triển khai và đạt chuẩn GPP Tính đến hết năm 2013, thống kê trên 52/63 tỉnh thành trên cả nước, số lượng các nhà thuốc là 6.481 trong đó có 6.239 nhà thuốc đạt GPP chiếm tỷ lệ 96,27%, số lượng quầy thuốc là 15.928 trong đó có 10.292 quầy thuốc đạt GPP chiếm tỷ lệ 64,62% Các tỉnh thành, thành phố có

toàn bộ nhà thuốc, quầy thuốc đạt GPP như Hà Nội, Quảng Ngãi, An Giang

Việc triển khai tiêu chuẩn GPP ở quầy thuốc còn đạt tỷ lệ thấp chưa đáp ứng được lộ trình đặt ra theo thông tư 43/2010/TT – BYT [4,12]

1.2.5.1 Thực trạng việc duy trì thực hiện thực hành tốt nhà thuốc

Sau khi triển khai các tiêu chuẩn GPP trên các nhà thuốc, đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực ở các nhà thuốc Các nhà thuốc có cơ sở vật chất và trang thiết bị được cải thiện hơn trước đây rất nhiều, trở nên khang trang sạch

đẹp Tuy nhiên, việc duy trì tuân thủ GPP ở các nhà thuốc (NT) còn nhiều bất cập và hạn chế

Bảng 1.4 Một số nghiên cứu về thực hiện Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà

NC của Đào Anh

Thái tại địa bàn

VĩnhPhúc [18]

+ NT có địa điểm

cố định, riêng biệt chiếm 100%

+ NT có diện tích

≥10 m 2 chiếm 100%

+ NT có khu vực (KV) tư vấn chiếm 23,3%

+ NT có KV ra lẻ thuốc chiếm 16,7%

+ NT có KV rửa tay chiếm 26,7%

+ NT có tủ quầy, giá kệ chắc chắn chiếm 100%

+ NT có nhiệt kế,

ẩm kế chiếm 63,3%

+ NT có điều hòa nhiệt độ chiếm 100%

+ NT có tủ lạnh chiếm 23,3%

+ NT có người phụ trách chuyên môn có mặt chiếm 6,7%

+ NT có người bán thuốc mặc áo blouse chiếm 83,3%

+ NT có người bán thuốc đeo thẻ chiếm 10%

+ NT có sổ theo dõi bán hàng chiếm 100%

+ NT có niêm yết giá bán thuốc chiếm 10%

+ NT có KV ra lẻ thuốc chiếm 22%

+ NT có KV rửa tay chiếm 52,5%

+ NT có KV tư vấn chiếm 8,1%

+ NT có tủ quầy, giá kệ chắc chắn chiếm 100%

+ NT có nhiệt kế,

ẩm kế chiếm 100%

+ NT có điều hòa nhiệt độ chiếm 93,2%

+ NT có người phụ trách chuyên môn có mặt chiếm 13,5% + NT có niêm yết giá thuốc chiếm 93,2%

+ NT có người bán thuốc mặc áo blouse chiếm 100%

+ NT có người bán thuốc đeo thẻ chiếm 38,9%

NC của Đinh Thu

Trang tại Bình

Dương [19]

+ NT có địa điểm riêng biệt chiếm 100%

+ NT có diện tích

≥10 m2 chiếm 100%

+ NT có KV ra lẻ thuốc, KV rửa tay,

KV tư vấn chiếm 100%

+ NT có đầy đủ

tủ, quầy, giá kệ, chiếm 100%

+ NT có nhiệt kế,

ẩm kế hoạt động chiếm 43,1%

+ NT có điều hòa hoạt động chiếm 100%

+ NT có người phụ trách chuyên môn có mặt chiếm 27,2% + NT có người bán thuốc mặc áo blouse và đeo biển hiệu chiếm 84%

+ NT có KV trưng bày, bảo quản chiếm 100%

+ NT có KV tư vấn chiếm 73,3%

+ NT có KV ra lẻ thuốc chiếm 57,1%

+ NT có tủ lạnh hoạt động chiếm 57,1%

+ NT có điều hòa hoạt động chiếm 63,8%

+ NT có bộ ẩm nhiệt kế hoạt động chiếm 100%

+ NT có người phụ trách chuyên môn có mặt chiếm 16,2% + NT có người bán lẻ mặc áo blouse chiếm 85,7%

+ NT có người bán lẻ đeo biển hiệu chiếm 62,9% + NT có trang bị

sổ sách đầy đủ chiếm 90,5% + NT có niêm yết giá đầy đủ chiếm

Bên cạnh những việc làm đƣợc thì một số Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc vẫn còn chƣa đƣợc thực hiện hay thực hiện một cách đối phó Đã có các khu vực tƣ vấn, khu vực ra lẻ thuốc, khu vực rửa tay nhƣng không đƣợc sử dụng hoặc sử dụng không đúng mục đích Một số trang thiết bị bảo quản nhƣ điều hòa nhiệt độ có lắp đặt nhƣng không hoạt động Và đặc biệt nhà thuốc có dƣợc sĩ đại học vắng mặt khi hoạt động chiếm tỉ lệ lớn

1.2.5.2 Thực trạng hoạt động tƣ vấn sử dụng thuốc tại các nhà thuốc

Nhằm giúp cho công tác tƣ vấn thuốc tại các cơ sở bán lẻ đƣợc đảm bảo tốt, hiệu quả và có chất lƣợng, Bộ Y tế đã xây dựng quy trình thao tác chuẩn bán thuốc theo đơn và quy trình thao tác chuẩn bán thuốc không theo đơn Tuy nhiên, việc tuân thủ quy trình thao tác chuẩn ở các nhà thuốc còn chƣa đƣợc tốt và có nhiều bất cập, đặc biệt là quy trình bán và tƣ vấn thuốc kê đơn

Bảng 1.5 Một số nghiên cứu về việc hoạt động tƣ vấn sử dụng thuốc tại

Kĩ năng tƣ vân sử dung thuốc

Mua NSAID

+ hỏi về triệu chứng bệnh:

56,7%, + hỏi về đối

+ hỏi về triệu chứng bệnh:

63,3%

+ hỏi về đối tƣợng

+ khuyên nên dùng

đủ liều:

43,3%

+ khuyên nên đi khám bác

+ khuyên nên đi khám bác sĩ:

10%

+ khuyên kết hợp

+ HD liều dùng/1 lần/ngày:

93,3%

+ HD tổng

số ngày dùng:

+ HD liều dùng/1 lần/ngày: 93,3% + HD tổng số

Kĩ năng tư vân sử dung thuốc

tượng dùng thuốc:

33,3%, + hỏi về đơn thuốc:

3,3%

+ không đưa ra câu hỏi

nào: 30%

dùng thuốc:

13,3%

+ hỏi về đơn thuốc:

10%

+ không đưa ra câu hỏi nào:

16,7%

sĩ: 3,3%

+ khuyên kết hợp thuốc:

76,7%

+ khuyên ngừng sử dụng thuốc khi

có dấu hiệu bất thường:

3,3%

+không đưa ra lời khuyên nào:23,3%

thuốc:

93,3%

+ khuyên vận động nghỉ ngơi:

16,7%

+ NT không đưa ra lời khuyên nào:

6,7%

16,7%

+ HD TDP của thuốc:

TH bán + ghi HDSD:

63,3%,

ngày dùng: 16,7% + HD TDP của thuốc: 6,7% + không

HD gì: 6,7% + HD bằng lời: 93,3% + ghi HDSD: 70%

+ hỏi về đối tượng sử dụng thuốc: 43%

+ hỏi về đơn thuốc:

+ HD tổng số ngày dùng: 26,5%

+ HD cách dùng thuốc: 20,9%

+ HD về tác dụng phụ: 4,5%

+ không HD: 14,1%

Kĩ năng tư vân sử dung thuốc

+ hỏi về đơn thuốc :0%

+ hỏi về việc đã đi khám chưa: 4%

+ hỏi về triệu chứng bệnh:14%

+ HD tổng số ngày dùng thuốc: 14% + HD tác dụng phụ của thuốc: 6%

TH mua thuốc không kê đơn

TH mua thuốc kê đơn

TH mua thuốc không kê đơn

TH mua thuốc kê đơn

TH mua thuốc không kê đơn

+ hỏi về đối tượng dùng thuốc:

24,3%

+ hỏi về đơn thuốc:

10,8%

+ hỏi về triệu chứng bệnh:

18,9%,

+ hỏi về đối tượng dùng thuốc:

5,4%

+ hỏi về triệu chứng bệnh:

29,7%

+ không hỏi gì:

+ khuyên nên đi khám bác sĩ: 10,8%

+ khuyên dùng thuốc đủ liều:

13,5%

+ khuyên chế độ sinh hoạt dinh

+ khuyên dùng thuốc đủ liều:

24,3%

+ khuyên dùng kết hợp thuốc khác:

10,8%

+ NT không

+ HD liều dùng/1 lần/ ngày:

51,4%

+HD tổng

số ngày dùng:

13,5%

+ HD tác dụng phụ:

5,4%

+không hướng

+ HD liều dùng/1 lần/ ngày: 40,5% + HD tác dụng phụ: 0% +không hướng dẫn: 51,4%

Kĩ năng tư vân sử dung thuốc

+ không hỏi gì:

40,5%

48,6% dưỡng:

21,6%

+ NT không khuyên gì:

48,6%

khuyên gì:

67,6%

dẫn:

35,1%

+ HD bằng lời:

32,4%

+ ghi HD:

32,4%

+ HD bằng lời: 48,6% + ghi

HD: 0%

Qua các nghiên cứu của các tác giả trên có thể thấy đã có một số nhà thuốc có thực hiện hoạt động tư vấn sử dụng thuốc cho bệnh nhân Tuy nhiên việc tư vấn sử dụng thuốc còn chưa được tốt, nội dung tư vấn chưa đầy đủ Tỉ lệ nhà thuốc vẫn bán thuốc kê đơn khi không có đơn chiếm tỉ lệ rất cao Kĩ năng hỏi của người bán thuốc vẫn còn nhiều bất cập, tỷ lệ các câu hỏi đưa ra vẫn còn ít, nội dung hỏi vẫn còn nghèo nàn Việc hướng dẫn cho bệnh nhân về các tác dụng phụ của thuốc vẫn chưa được chú trọng Kĩ năng khuyên của người bán thuốc còn chưa được chú ý, người bán thuốc chưa thực sự quan tâm đưa ra các lời khuyên bổ ích cho khách hàng để việc sử dụng thuốc được hợp lý, an toàn và hiệu quả Đối với các thuốc phải dùng đủ liều như kháng sinh nhưng vẫn có một tỉ lệ lớn các nhà thuốc không khuyên bệnh nhân việc dùng đủ liều Cũng rất ít nhà thuốc khuyên bệnh nhân nên đi khám bác sĩ

1.3 MỘT VÀI NÉT VỀ ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ XÃ HỘI VÀ HỆ THỐNG

Y TẾ TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ

1.3.1 Đặc điểm về vị trí địa lý, kinh tế và xã hội của thành phố Cần Thơ

Thành phố Cần Thơ nằm trong vùng trung – hạ lưu và ở vị trí trung tâm châu thổ đồng bằng sông Cửu Long, trải dài trên 55km dọc bờ Tây sông Hậu,

tổng diện tích tự nhiên 1.401,61 km2 Phía Bắc giáp tỉnh An Giang; phía Đông giáp tỉnh Đồng Tháp và tỉnh Vĩnh Long; phía Tây giáp tỉnh Kiên Giang; phía Nam giáp tỉnh Hậu Giang [27]

Thành phố Cần Thơ được chia làm 9 đơn vị hành chính gồm 5 quận và 4 huyện Tổng số thị trấn, xã, phường là 85, có 5 thị trấn, 44 phường và 36 xã

Bảng 1.6 Các đơn vị hành chính trực thuộc thành phố Cần Thơ

Danh sách các đơn vị hành chính trực thuộc thành phố Cần Thơ

Tên Dân số

(người) Hành chính Tên

Dân số (người) Hành chính

135.709 99.328 120.964 112.529

Thành phố có 2 bệnh viện thuộc Bộ Y tế, 2 bệnh viện của Công an, Quân đội,

12 bệnh viện tuyến thành phố, 10 trung tâm tuyến thành phố, 11 bệnh viện đa khoa quận – huyện, 4 trung tâm y tế dự phòng quận huyện

1.3.2.2 Hệ thống bán buôn, bán lẻ thuốc

Hệ thống bán buôn, bán lẻ thuốc ở địa bàn Cần Thơ được phân bố rộng khắp,

cụ thể được mô tả trong bảng sau:

Bảng 1.7 Phân bố hệ thống bán buôn, bán lẻ thuốc tại Cần Thơ

xuất

Cơ sở bán buôn

Nhà thuốc

Quầy thuốc

Đại lý thuốc bán lẻ

Cơ sở bán lẻ thuốc YHCT

Ninh Kiều 2 36 278 0 0 22 Cái Răng 0 17 72 0 0 4

Bình Thủy 1 11 89 0 0 6

Thới Lai 0 0 2 69 28 5 Phong Điền 0 0 2 70 9 2

Vĩnh Thạnh 0 0 0 58 20 0 Tổng 3 66 526 262 80 54

sóc tốt cho sức khỏe nhân dân

1.3.3 Thực trạng thực hiện Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ

Đã có nhiều nghiên cứu về việc thực hiện tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc của các nhà thuốc ở các tỉnh thành khác nhau nhƣ: nghiên cứu của tác giả

Phạm Thanh Phương tại Hà Nội năm 2009 [16], nghiên cứu của tác giả Võ Long Hải tại tỉnh Long An năm 2013 [14], nghiên cứu của tác giả Ngô Thị Thùy Dung tại Ninh Bình năm 2013 [13], nghiên cứu của Nguyễn Văn Phương ở Vinh, Nghệ An [15], nghiên cứu của Đào Anh Thái ở Vĩnh Phúc [18], nghiên cứu của Đinh Thu Trang ở Bình Dương [19], nghiên cứu của tác giả Trần Văn Cúc tại Đà Nẵng năm 2014 [11], nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim Anh ở Hải Dương [1]

Thành phố Cần Thơ là địa phương triển khai lộ trình thực hiện tiêu chuẩn Thực hành tốt nhà thuốc giai đoạn đầu trên cả nước cùng với các địa phương khác như Hà Nội, Hồ Chí Minh Thành phố Cần Thơ cũng đã triển khai thực hiện tốt các nguyên tắc, tiêu chuẩn Thực hành tốt nhà thuốc, đến nay đã có 100% nhà thuốc và quầy thuốc trên địa bàn thành phố đạt chuẩn GPP Việc thực hiện tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc đã mang lại một bộ mặt mới, khang trang cho các cơ sở bán lẻ thuốc tại Cần Thơ Tuy nhiên hiện tại chưa

có nghiên cứu nào về việc thực hiện tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc tại các quầy thuốc trên địa bàn Cần Thơ trong khi quầy thuốc là cơ sở bán lẻ chính phục vụ cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân trên địa bàn 4 huyện Phong Điền, Thới Lai, Cờ Đỏ, Vĩnh Thạnh Và việc thực hiện tốt các tiêu chuẩn GPP về việc duy trì cơ sở vật chất và thực hiện tốt các kỹ năng thực hành của người bán thuốc ở tại các quầy thuốc này có vai trò vô cùng quan trọng Nên để góp phần hạn chế những tồn tại và tìm hiểu rõ hơn việc duy trì thực hiện các tiêu chuẩn Thực hành tốt nhà thuốc, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các quầy thuốc đạt tiêu chuẩn GPP chúng tôi tiến hành đề tài “Đánh giá hoạt động hành nghề của các quầy thuốc đạt Tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc tại thành phố Cần Thơ năm 2017”

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Các quầy thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ đạt tiêu chuẩn GPP còn hoạt động tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2017

Người bán thuốc của quầy thuốc tại thời điểm khảo sát

- Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành từ ngày 01/10/2017 đến ngày 31/12/2017

- Địa điểm nghiên cứu: Các quầy thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.2.1 Các biến số nghiên cứu

Căn cứ vào bộ tiêu chuẩn chấm điểm trong Thông tư số 46/2011/TT – BYT

và Cẩm nang thực hành tốt nhà thuốc các biến số của các nội dung nghiên cứu

được xác định như sau:

Bảng 2.8 Các biến số nghiên cứu

Nguồn thu thập

Mục tiêu 1: Đánh giá về cơ sở vật chất, trang thiết bị bảo quản thuốc và thực

hiện quy chế chuyên môn của một số quầy thuốc tại thành phố Cần Thơ năm

2017

Xây dựng thiết kế quầy thuốc

1 Diện tích Diện tích của quầy thuốc

có/không ≥10 m2

Phân loại

Qua quan sát

2 Tính riêng biệt Quầy thuốc có vách ngăn,

đảm bảo tính riêng biệt

Phân loại

STT Biến số Cách tính/ diễn giải Loại biến

Nguồn thu thập

với sinh hoạt và với các

Phân loại

5 Khu vực trưng bày,

bảo quản

Có/ không khu vực để thuốc riêng biệt, thoáng mát, đủ ánh sáng, tránh ánh sáng mặt trời

Phân loại

6 Khu vực tư vấn

Có/ không khu vực để người mua thuốc có thể ngồi để nghe tư vấn sử dụng thuốc

Phân loại

7 Khu vực rửa tay

Có/ không vòi nước rửa tay cho người bán thuốc quầy thuốc và người mua (Nếu khuất, có biển chỉ dẫn)

Phân loại

8 Khu vực ra lẻ thuốc

Có/ không một phòng, một hộc hay một ô riêng

để ra lẻ thuốc đảm bảo vệ sinh

Phân loại

STT Biến số Cách tính/ diễn giải Loại biến

Nguồn thu thập

Phân loại

11

Thuốc kê đơn / không

kê đơn sắp xếp riêng

biệt

Thuốc có / không sắp xếp đúng loại thuốc kê đơn / không kê đơn

Phân loại

12

Biện pháp để ánh sáng

mặt trời không chiếu

trực tiếp vào thuốc

Có / không áp dụng biện pháp để ánh sáng mặt trời không chiếu trực tiếp vào khu vực trƣng bày và bảo quản thuốc

Phân loại

Trang thiết bị bảo quản thuốc tại quầy thuốc

13

Các trang thiết bị bảo

quản: Tủ, quầy giá kệ

Phân loại

Qua quan sát

Phân loại

STT Biến số Cách tính/ diễn giải Loại biến

Nguồn thu thập

15 Bộ ẩm nhiệt kế hiệu

chuẩn đúng tiêu chuẩn

Bộ ẩm nhiệt kế có / không còn thời gian hiệu chuẩn

Phân loại

16 Điều kiện bảo quản

Quầy thuốc có ẩm độ ≤ 75%, nhiệt độ < 30 0 C tại thời điểm khảo sát thông qua quan sát ẩm, nhiệt kế

Phân loại

Hồ sơ sổ sách liên quan đến hoạt động kinh doanh quầy thuốc

19 Các loại sổ sách Có / không sổ sách Phân loại

Qua quan sát

20 Việc ghi chép các loại

sổ sách

Có / không ghi chép sổ sách

Có / không ghi chép đầy

STT Biến số Cách tính/ diễn giải Loại biến

Nguồn thu thập Thực hiện quy chế chuyên môn

22 Dược sĩ phụ trách

chuyên môn

Có/ không dược sĩ phụ trách chuyên môn của quầy thuốc có mặt khi quầy thuốc hoạt động

Phân loại

Qua quan sát

và phỏng vấn

23 Mặc áo chuyên môn

Có/không người bán thuốc quầy thuốc mặc áo blouse khi bán hàng

Phân loại

25 Trình độ chuyên môn

của người bán thuốc

Dược sĩ đại học, cao đẳng dược, trung cấp dược, dược tá

Phân loại

Mục tiêu 2: Đánh giá một số kỹ năng thực hành của người bán lẻ thuốc một

số quầy thuốc trên địa bàn thành phố Cần Thơ năm 2017

27 Hỏi về đơn thuốc Câu hỏi này có / không

được hỏi Phân loại

28 Hỏi về đối tượng dùng

thuốc

Câu hỏi này có / không được hỏi Phân loại

STT Biến số Cách tính/ diễn giải Loại biến

Nguồn thu thập

32 Hỏi liên quan đến ho Câu hỏi này có/ không

đƣợc hỏi Phân loại

33 Hỏi liên quan đến

đờm

Câu hỏi này có/ không đƣợc hỏi Phân loại

34 Hỏi liên quan đến mũi Câu hỏi này có/ không

đƣợc hỏi Phân loại

35 Hỏi liên quan đến sốt Câu hỏi này có/ không

đƣợc hỏi Phân loại

36 Hỏi liên quan đến mệt

39 Hỏi liên quan đến nôn Câu hỏi này có/ không

đƣợc hỏi Phân loại