Phương pháp sử dụng hình ảnh trực quan trong dạy học Địa lý tự nhiên lớp 10

Địa lý là một môn khoa học có phạm trù rộng lớn và có tính thực nghiệm. Nó không chỉ dừng lại ở việc mô tả các sự việc và hiện tượng Địa lý xảy ra trên bề mặt Trái Đất mà còn biết cách giải thích, phân tích, so sánh, tổng hợp các yếu tố Địa lý, cũng như thấy được mối quan hệ giữa chúng với nhau. Mặt khác nó còn góp phần phát hiện, khai thác, sử dụng, bảo vệ và cải tạo tài nguyên thiên nhiên, môi trường một cách hợp lý nhằm góp phần tích cực vào việc xây dựng kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh đất nước. Để phù hợp với đặc trưng bộ môn, đồng thời thực hiện tốt quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá các hoạt động của học sinh, việc dạy học môn Địa lý ở các trường phổ thông muốn đạt được chất lượng cao thì đi đôi với lý thuyết, việc sử dụng đồ dùng trực quan, đặc biệt là kênh hình là một yếu tố bắt buộc và có tác dụng lớn phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập, tăng cường kỹ năng Địa lý (nhận xét, phân tích, giải thích, đánh giá, so sánh, tổng hợp, các bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh, số liệu thống kê). Qua đó, học sinh sẽ tự mình phát hiện kiến thức và khắc sâu hơn nội dung bài học. Mặt khác, nó còn giúp giáo viên tổ chức việc dạy học theo đặc trưng bộ môn có hiệu quả trong giảng dạy Địa lý ở trường THPT nói chung và đặc biệt ở lớp 10 nói riêng. Để giúp cho các em nắm và hiểu bài, người giáo viên phải biết sử dụng tốt kênh hình. Đây là một trong những yếu tố gây hứng thú, lôi cuốn học sinh, giúp các em hiểu bài dễ dàng, ghi nhớ lôgich, không máy móc, làm cho tư duy trong các em sau này tự phân tích, giải thích khi không có giáo viên bên cạnh và trong thực tế.

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Địa lý là một môn khoa học có phạm trù rộng lớn và có tính thực nghiệm Nó không chỉ dừng lại ở việc mô tả các sự việc và hiện tượng Địa lý xảy ra trên bề mặt Trái Đất mà còn biết cách giải thích, phân tích, so sánh, tổng hợp các yếu tố Địa lý, cũng như thấy được mối quan hệ giữa chúng với nhau Mặt khác nó còn góp phần phát hiện, khai thác, sử dụng, bảo vệ và cải tạo tài nguyên thiên nhiên, môi trường một cách hợp lý nhằm góp phần tích cực vào việc xây dựng kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh đất nước

Để phù hợp với đặc trưng bộ môn, đồng thời thực hiện tốt quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá các hoạt động của học sinh, việc dạy học môn Địa lý ở các trường phổ thông muốn đạt được chất lượng cao thì đi đôi với

lý thuyết, việc sử dụng đồ dùng trực quan, đặc biệt là kênh hình là một yếu tố bắt buộc và có tác dụng lớn phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình

học tập, tăng cường kỹ năng Địa lý (nhận xét, phân tích, giải thích, đánh giá, so sánh, tổng hợp, các bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh, số liệu thống kê) Qua đó, học sinh sẽ

tự mình phát hiện kiến thức và khắc sâu hơn nội dung bài học Mặt khác, nó còn giúp giáo viên tổ chức việc dạy học theo đặc trưng bộ môn có hiệu quả trong giảng dạy Địa lý ở trường THPT nói chung và đặc biệt ở lớp 10 nói riêng Để giúp cho các em nắm và hiểu bài, người giáo viên phải biết sử dụng tốt kênh hình Đây là một trong những yếu tố gây hứng thú, lôi cuốn học sinh, giúp các em hiểu bài dễ dàng, ghi nhớ lôgich, không máy móc, làm cho tư duy trong các em sau này tự phân tích, giải thích khi không có giáo viên bên cạnh và trong thực tế

Qua thực tế giảng dạy môn Địa lý lớp 10 ở đơn vị, tôi nhận thấy rằng nhiều

em còn quan niệm rằng Địa lý là một môn học thuộc lòng Thực tế không phải là như vậy Chính vì thế trong những năm qua khi tiến hành cải cách giáo dục chúng ta đã có những cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm tăng cường tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, bằng cách phải chú ý rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng kênh hình như: Bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh, bảng thống kê Bởi vì tất

cả các kiến thức Địa lý lớp 10 không được trình bày, phân tích mô tả một cách đầy

đủ, mà còn tiềm ẩn trong các kênh hình có trong bài học, trong khi tư duy của học sinh ở lứa tuổi này còn thiên về tính cụ thể Vì thế trong quá trình dạy Địa lý lớp 10, giáo viên cần rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng kênh hình để giảm tính trừu tượng cho học sinh

Vì những lí do trên, nên những năm học qua bản thân tôi trên cơ sở kinh nghiệm giảng dạy của mình cũng như một số đồng nghiệp, tôi đã chọn đề tài:

“Phương pháp sử dụng hình ảnh trực quan trong dạy học Địa lý tự nhiên lớp 10”

2 Mục đích của đề tài:

Trong khuôn khổ của đề tài, tôi mạnh dạn trình bày phương pháp sử dụng hình

ảnh trực quan trong giảng dạy Địa lý hiệu quả nhất Nhằm khắc phục một số hạn chế của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học Địa lý, đồng thời giúp học sinh

có được phương pháp học một cách tích cực nhất, khắc sâu kiến thức nhất

3 Phương pháp nghiên cứu:

- Khảo sát thái độ, kỹ năng của học sinh để nắm được mức độ hiểu biết của các

em về khả năng này

- Trên cơ sở kết quả khảo sát, phân tích đánh giá tình hình để lựa chọn những phương pháp phù hợp và hiệu quả nhất

- Trong quá trình giảng dạy, thường xuyên sử dụng phương pháp này và chú ý rèn luyện cho học sinh vào các bài học, vào việc kiểm tra bài cũ, nhất là trong các bài thực hành

- Kiểm tra lại kết quả và có điều chỉnh bổ sung kịp thời

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu ở đây là đối tượng học sinh, cụ thể là học sinh khối lớp

10 Đối với mỗi bài sẽ có mức độ khai thác và kỹ năng sử dụng hình ảnh khác nhau Song, trong giới hạn của đề tài, tôi xin được trình bày những nét chung nhất, cơ bản nhất của khối 10 phần địa lý tự nhiên

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Khái quát chung:

Phương pháp sử dụng hình ảnh trực quan là phương pháp sử dụng các phương pháp trực quan trước, trong và sau khi lĩnh hội kiến thức, tài liệu học tập mới

Sử dụng các phương tiện trực quan và hình ảnh nhằm gợi mở và hướng dẫn học sinh khai thác các nguồn tri thức và phát triển các năng lực tư duy, sáng tạo cho học sinh

Phương pháp dạy học sử dụng hình ảnh trực quan có vai trò rất quan trọng đối với việc dạy và học Địa lý, đặc biệt là đối với dạy và học môn Địa lý theo phương pháp đổi mới Kênh hình vừa là phương tiện để dạy học vừa chứa đựng nguồn tri thức cụ thể cho học sinh khai thác Các kênh hình được thể hiện thông qua phương pháp dạy học trực quan, giúp học sinh hiểu bài nhanh chóng và nhớ lâu hơn, đặc biệt

nó gây hứng thú học tập, kích thích trí tò mò, khả năng sáng tạo của học sinh, làm cho giờ học thêm sinh động

Vai trò của phương tiện dạy học trực quan và sử dụng kênh hình đối với chức năng quan trọng nhất là cơ sở hình thành các biểu tượng Địa lý và từ biểu tượng để đi đến khái niệm Các thiết bị dạy học là điều kiện, phương tiện dạy học không thể thiếu được trong quá trình dạy học Đặc biệt trước yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, thiết bị dạy học lại càng có vai trò quan trọng, bởi chúng là cơ sở vật chất để giáo viên hướng dẫn học sinh hoạt động và tạo môi trường hoạt động cho học sinh nhất là trong quá trình thảo luận

Các thiết bị dạy học Địa lý vừa là nguồn cung cấp kiến thức, vừa là phương tiện minh họa cho bài học, là nguồn kiến thức khi nó được sử dụng để khai thác kiến thức Địa lý, là phương tiện minh họa khi nó được sử dụng để minh họa nội dung đã được thông báo trước đó

Tính trực quan trong kênh hình tạo cho học sinh có sự tin tưởng vào tính chân thực của sự vật được quan sát Tuy nhiên bất kì sự tri giác thực sự nào cũng không thể diễn ra ngoài điều kiện tư duy tích cực Nói một cách khác trong dạy học

sử dụng kênh hình thì ở bất cứ hoạt động tri giác nào cũng thống nhất với tư duy trừu tượng Việc giảng dạy bằng kênh hình sẽ dễ dẫn tới khái quát hóa, quy nạp

Như vậy, việc sử dụng hình ảnh trong dạy học có một chức năng quan trọng:

Đó là làm chỗ dựa cho hoạt động tư duy, phát triển tư duy, phát triển trí tuệ Kênh hình là một nguồn kiến thức quan trọng mà trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người học dưới sự tổ chức, chỉ đạo của giáo viên khai thác tìm hiểu, từ đó những tri thức cần thiết phục vụ cho việc nhận thức các mối quan hệ, các khái niệm, các quy luật Địa lý Sử dụng các phương tiện dạy học Địa lý, yêu cầu giáo viên phải rèn luyện cho học sinh các kĩ năng khai thác tri thức từ nguồn tri thức khác nhau như bản đồ, bảng thống kê, các số liệu, lát cắt, sơ đồ hình vẽ, tranh ảnh trong sách giáo khoa và các phương tiện khác Chính nhờ vào các kĩ năng đó, học sinh có thể độc lập làm việc với các nguồn tri thức khác nhau để nhận thức nội dung học tập

Như vậy, trong dạy học Địa lý còn chú ý nhiều hơn đến chức năng, nguồn kiến thức của các thiết bị dạy học, tranh ảnh, lược đồ, biểu đồ, bảng số liệu trong sách giáo khoa đồng thời cũng tạo điều kiện để học sinh làm việc với phương tiện này

Trong điều kiện kênh hình còn chưa được cung cấp đồng bộ, trước mắt người giáo viên phải biết linh hoạt vận dụng mọi biện pháp, mọi khả năng có thể để xây dựng kế hoạch hoạt động cho mình, tự thiết kế những đồ dùng đơn giản Sưu tầm tranh ảnh minh họa, đặc biệt sử dụng quả địa cầu dạy được rất nhiều bài, cung cấp được rất nhiều thông tin cho học sinh hoặc vẽ những sơ đồ tư duy, hình vẽ trong sách giáo khoa phóng to để sử dụng và chuyển chúng sang dạng hình vẽ, sơ đồ, lược đồ, đoạn video … để kiểm tra kiến thức

Như vậy việc chuẩn bị của giáo viên ở nhà là rất quan trọng, giáo viên phải nghiên cứu thật kỹ nội dung bài dạy để sáng tạo cho mình những dụng cụ trực quan phù hợp sinh động nhất

Đối với kênh hình đã có sẵn chúng ta cần khai thác trịêt để lượng kiến thức cho phép trong đó phát huy vai trò của chúng và kênh chữ trong một bài học, chú trọng vào chất lượng dạy và học, lựa chọn phương pháp phù hợp cần kết hợp giữa khai thác, kiểm tra và rèn luyện kỹ năng, đặc biệt là các kĩ năng sống cho học sinh

Trong chương trình Địa lý 10 được biên soạn theo tinh thần cung cấp các tình huống, thông tin đã được lựa chọn Vậy giáo viên phải tổ chức học tập, phân tích, tổng hợp và xử lí thông tin, tạo điều kiện cho học sinh trong quá trình học tập vừa

tiếp nhận được kiến thức vừa rèn luyện các kỹ năng và nắm được phương pháp học tập tạo điều kiện tự khám phá, tự phát hiện, tự tìm đến với kiến thức mới, phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh

Những tranh ảnh, hình vẽ trong sách giáo khoa không đơn thuần chỉ là minh họa cho bài giảng mà chúng còn gắn bó hữu cơ với bài học là một phần không thể thiếu được trong nội dung bài học, trong đó chứa đựng một dung lượng kiến thức của bài học

2 Cơ sở lý luận:

Đất nước ta ngày càng phát triển mạnh mẽ từ một nền kinh tế nông nghiệp nay chuyển sang nền kinh tế công nghiệp Trước sự phát triển đó, đòi hỏi ngành Giáo dục - Đào tạo phải đổi mới phương pháp dạy học nhằm mục đích đào tạo con người mới, năng động sáng tạo, những chủ nhân khoa học tương lai của đất nước, phù hợp

xu thế phát triển đi lên của đất nước

Chính vì thế, tại kỳ họp Lần thứ 8 (khoá XI) của Ban Chấp hành Trung Ương

Đảng đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng Xã hội Chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”.

Mục tiêu của Giáo dục Việt Nam là “Hình thành, phát triển phẩm chất, năng lực của công dân Việt Nam, tự chủ, năng động, sáng tạo có kiến thức văn hóa, khoa học công nghệ, có kĩ năng nghề nghiệp, có sức khỏe, có niềm tin và lòng tự hào dân tộc, có ý chí vươn lên, có khả năng tự học, tự rèn, biết vận dụng lý thuyết vào thực tiễn cuộc sống đáp ứng nhu cầu xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa”

Để đạt được mục tiêu đó, ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường học sinh phải luyện khả năng suy nghĩ, hoạt động một cách tự chủ, năng động và sáng tạo Giáo viên cần từng bước áp dụng phương tiện dạy học tiên tiến hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian tự học và tự nghiên cứu cho học sinh để các em biết ứng dụng những điều đã học vào thực tiễn

3 Cơ sở thực tiễn:

3.1 Về phía giáo viên:

Từ trước đến nay, trong dạy học Địa lý, giáo viên chủ yếu sử dụng các phương pháp dạy học như phương pháp dùng lời, ảnh Có thể nói một số không ít giáo viên có tâm huyết với nghề nghiệp, có hiểu biết sâu sắc về bộ môn đã sử dụng các phương pháp này khá tốt, gợi được suy nghĩ, tìm tòi, tự lực của học sinh Tuy nhiên, cũng không ít giáo viên còn ít quan tâm tới việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh khi sử dụng các phương pháp dạy học nói trên

Trong những năm qua, cùng với việc triển khai cải cách giáo dục, phương pháp dạy học Địa lý tuy có một số cải tiến, chú ý tới việc phát huy tính tích cực của

học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức bằng cách tăng cường hệ thống câu hỏi có yêu cầu phát triển tư duy Nhưng đó chỉ là những câu hỏi do giáo viên nêu ra và giáo viên dẫn dắt đến đâu thì giải quyết đến đó Về mặt hình thức, các giờ học đó có vẻ sinh động vì học sinh tích cực hoạt động Song nếu theo quan niệm về học tập tích cực thì những giờ học như vậy chưa thể nói rằng học sinh đã học tập một cách tích cực, bởi hoạt động của học sinh ở đây mới chỉ là việc trả lời thụ động các câu hỏi của chứ bản thân học sinh chưa có nhu cầu nhận thức, chưa chủ động tìm tòi, suy nghĩ và giải quyết những vấn đề đặt ra trong bài học

Nguyên nhân của những tồn tại trên đó là chưa có sự thống nhất về quan điểm: Thế nào là đổi mới phương pháp dạy học Địa lý? Chưa có sự triển khai đồng

bộ trong các khâu: cơ sở vật chất kỹ thuật, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá; trong

đó chế độ thi cử còn chia ra các môn “chính phụ” là những trở ngại lớn Nhiều giáo viên chưa tâm huyết với nghề nghiệp, chưa đầu tư nhiều vào chuyên môn vì quan niệm môn Địa lý là môn phụ

Đối với đơn vị hàng năm tổ chức thi làm đồ dùng dạy học trực quan nên dụng

cụ giảng dạy phong phú thêm, nên việc dạy và học cũng có những thuận lợi đáng kể Nhiều dụng cụ trực quan nói chung và kênh hình nói riêng rất phong phú, sinh động gây hứng thú cho học sinh nhưng tính chất lâu dài, độ bền và hiệu quả của sản phẩm chưa cao

Nhìn chung việc sử dụng dụng cụ trực quan đã được đưa vào thực hiện ở hầu hết ở các trường, đặc biệt từ khi đổi mới sách giáo khoa năm 2007 đến nay, hầu hết các trường đã có rất nhiều đồ dùng dạy học phục vụ cho các bộ môn Sách giáo khoa

có số lượng kênh hình phong phú màu sắc phù hợp giáo viên có điều kiện phát huy tính tích cực, sáng tạo, học sinh có hứng thú học tập Tuy nhiên không phải trường nào cũng làm được, giáo viên nào cũng thực hiện như vậy và việc sử dụng thực sự có hiệu quả

Chúng ta cần nhìn thẳng vào vấn đề, hầu hết các giáo viên có mượn dụng cụ trực quan, trong đó: có hình ảnh, biểu đồ, bản đồ,… nhưng chưa thường xuyên, sử dụng còn qua loa, nên vai trò và chức năng của chúng bị hạn chế rất nhiều mà chúng

là yếu tố quyết định trong dạy học Địa lý Đồ dùng trực quan nói chung và hình ảnh nói riêng khâu bảo quản và chất lượng chưa thực sự tốt, chưa khoa học đặc biệt bộ tranh ảnh khối 10

3.2 Về phía học sinh:

Có trang bị sách giáo khoa, tập vở ghi đầy đủ, nhưng vẫn có quan niệm đây

là bộ môn phụ nên học sinh chưa đầu tư thời gian thích đáng cho việc học tập bộ môn Phần vì kiến thức Địa lý khá trừu tượng đặc biệt là khối 10, nhiều mối quan hệ

tự nhiên - xã hội rất phức tạp, bản chất là một môn học rất khô khan nên học sinh ít thích học

Hầu hết các em học mang tính chất đối phó, học Địa lý nhưng chưa hiểu để làm gì, ứng dụng vào lĩnh vực nào của cuộc sống Như vậy có nghĩa là học sinh chưa hiểu được vai trò, vị trí, tầm quan trọng của bộ môn phần vì giáo viên có lẽ chưa tạo được hứng thú môn học cho các em, phần vì nhiều phụ huynh cũng có cùng quan niệm với các em chỉ đầu tư cho con em tập trung học các môn tự nhiên

Qua kết quả khảo sát đầu năm cho thấy thái độ và chất lượng học tập môn Địa lý của học sinh nhìn chung còn chưa cao

4 Áp dụng đề tài vào một số bài cụ thể:

Bài 5 : VŨ TRỤ HỆ MẶT TRỜI VÀ TRÁI ĐẤT HỆ QUẢ CHUYỂN

ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT

Phần I Vũ trụ Hệ mặt trời và Trái Đất

Nếu chỉ đơn thuần khai thác kênh chữ thì cả giáo viên và học sinh sẽ vô tình

bỏ qua vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt trời Như vậy phần quan trọng nhất trong mục I.3 sẽ bị bỏ qua Trong phần này kênh hình đã thể hiện đầy đủ nội dung cơ bản của mục I.3 Chỉ bằng một câu hỏi: Quan sát H5.2 em hãy kể tên các hành tinh trong hệ Mặt Trời và cho biết Trái Đất nằm ở vị trí thứ mấy trong hệ Mặt trời tính theo thứ tự

xa dần Mặt trời ?

học sinh sẽ quan sát H5.2 và dễ dàng trả lời được yêu cầu của giáo viên, sau đó giáo viên có thể tổng kết mục I.3 như sau:

- Trái đất là một trong 8 hành tinh của hệ Mặt trời

- Trái đất đứng vị trí thứ 3 tính theo thứ tự xa dần Mặt trời

Như vậy, kênh hình phải được giáo viên sử dụng tối đa, triệt để, để khai thác kiến thức

Từ thực tế trên thì công việc chuẩn bị bài giảng ở nhà của giáo viên là rất quan trọng, mang tính khoa học cao, hình vẽ, sơ đồ, lược đồ phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ quan sát, câu hỏi phải gãy gọn, hàm ý rõ ràng, kích thích sự tìm tòi, hứng thú học tập của học sinh Giáo viên không chỉ đơn thuần dạy bằng những thiết bị có sẵn, mà còn phải sáng tạo ra những hình vẽ đơn giản, sưu tầm tranh ảnh, minh họa tổ chức hoạt động có hiệu quả, phù hợp với đối tượng học sinh Khi dạy giáo viên cần tận dụng việc khai thác kiến thức kết hợp kiểm tra kiến thức và rèn luyện kỹ năng cho học sinh

Bài 6: HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT

Phần I Chuyển động biểu kiến hàng năm của mặt trời

Phần II Các mùa trong năm

- Khai thác kiến thức: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 6.1 và 6.2 hãy cho biết: Hướng chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời? Độ nghiêng và hướng nghiêng của trục Trái Đất ở các vị trí: Xuân phân, Hạ chí, Thu phân và Đông chí?

- Học sinh quan sát hình rồi trả lời qua đó rèn các kĩ năng: tìm kiếm thông tin, trình bày kiến thức

- Giáo viên chuẩn kiến thức (kết hợp với kênh chữ): Trái Đất chuyển động

một vòng quanh Mặt Trời là 365 ngày 6 giờ trên một quỹ đạo hình e-lip gần tròn theo hướng từ Tây sang Đông với sự chuyển động tịnh tiến và không đổi phương…

Bài 7: CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT THẠCH QUYỂN THUYẾT KIẾN TẠO MẢNG

Phần I: Cấu trúc của Trái Đất (Hình 7.1)

- Khai thác kiến thức: Tuy là phần I (giảm tải) nhưng giáo viên yêu cầu học

sinh quan sát Hình 7.1 Sách giáo khoa để nắm thêm kiến thức để vận dụng vào bài 8, bài 9: Dựa vào hình trên hãy trình bày cấu tạo bên trong của Trái Đất?

- Học sinh quan sát hình 7.1 dễ dàng phát hiện các lớp cấu tạo nên Trái Đất Qua đó giáo viên rèn luyện cho học sinh các kĩ năng: Quan sát, đọc và trình bày các đối tượng Địa lý trên hình vẽ

Bài 8, 9: TÁC ĐỘNG CỦA NỘI LỰC, NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH BỀ

MẶT TRÁI ĐẤT

Đối với các bài này giáo viên có thể sử dụng hình ảnh in sẵn trong Sách giáo khoa mô tả các loại địa hình: núi, bình nguyên, đồng bằng, núi lửa, động đất

Cho học sinh quan sát tranh, sau đó đặt câu hỏi, học sinh thảo luận về đặc điểm, hình dạng các loại địa hình Giáo viên tổng hợp kết quả thảo luận rút ra kết luận chính xác cuối cùng rồi rút ra nội dung bài học

Sau mỗi nội dung bài học giáo viên có thể kiểm tra kiến thức học sinh bằng nhiều hình thức khác nhau trên cơ sở dựa trên các kênh hình trong Sách giáo khoa hoặc tự làm hay sưu tầm được

5 Đánh giá kết quả thực hiện của đề tài:

Để có được một giờ học sử dụng phương pháp trực quan và sử dụng kênh hình đạt hiệu quả, học sinh có hứng thú học tập thì theo tôi trong công tác giảng dạy nên làm theo những nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc 1 Chuẩn bị bài giảng chu đáo trước khi lên lớp

- Nguyên tắc 2 Bố trí thời gian phù hợp

- Nguyên tắc 3 Khuyến khích học sinh học tập sáng tạo, chủ động

- Nguyên tắc 4 Hướng dẫn học sinh phương pháp sử dụng kênh hình không phụ thuộc nhiều vào kênh chữ

- Nguyên tắc 5 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà, kết hợp kiến thức đã học vào thực tế sau mỗi bài học

Từ thực tế giảng dạy tôi có một vài phương pháp nhỏ và đã thực hiện đạt hiệu quả Qua công tác dự giờ đồng nghiệp và thông qua kinh nghiệm giảng dạy tôi đã tìm

ra phương pháp dạy có hiệu quả cao, các giờ học luôn gây hứng thú cho học sinh, các

em hiểu bài, học tập chủ động, sáng tạo không nặng nề Học sinh biết vận dụng kiến thức đã học vào giải thích những hiện tượng tự nhiên trong đời sống

Kết quả thưc nghiệm: Trải qua quá trình dạy học tại đơn vị kết quả cho thấy:

Về kiến thức: Thông qua quan sát mô hình, hình vẽ, lược đồ, bản đồ tranh ảnh và vận dụng các mô hình, hình vẽ trong giờ học, học sinh lĩnh hội kiến thức nhanh hơn, tiếp nhận thông tin Địa lý nhẹ nhàng hơn, kiến thức nắm được vững vàng hơn và buớc đầu học sinh yêu thích học tập bộ môn hơn, giờ học sôi nổi hơn

Cụ thể kết quả đạt được trong học kì I năm học 2018 – 2019, ở 2 lớp bản thân hiện đang phụ trách giảng dạy:

số

Về kĩ năng: Học sinh đã sử dụng tương đối thành thạo các kĩ năng Địa lý như: Quan sát, mô tả, phân tích, nhận xét và trình bày các đối tượng Địa lý, biết lập những sơ đồ đơn giản, biết vận dụng kiến thức đã học để tìm hiểu thiên nhiên môi trường xung quanh, bổ sung kiến thức Địa lý cho mình Giải thích được các hiện tuợng tự nhiên đơn giản và vận dụng vào thực tế đời sống sản xuất tại địa phương

Rèn luyện cho học sinh khả năng thu thập, xử lý, tổng hợp thông tin Địa lý; rèn các kĩ năng sống: tìm kiếm và xử lí thông tin, so sánh, phán đoán, tự tin, tự nhận thức, làm chủ bản thân, phản hồi, lắng nghe tích cực, trình bày 1 phút

Về thái độ tình cảm: Học sinh yêu thích học tập bộ môn, yêu mến thiên nhiên, từ đó có ý thức bảo vệ thiên nhiên môi trường; có niềm tin vào khả năng của con người để chinh phục tự nhiên, cải tạo tự nhiên để phục vụ cuộc sống.Từ đó các

em có ý thức bảo vệ môi trường xung quanh “Xanh - Sạch - Đẹp” Giữ gìn vệ sinh trường, lớp, có ý thức chăm sóc và bảo vệ cảnh quan trường học

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1 Kết luận:

Phương pháp dạy học trực quan và sử dụng kênh hình là phương pháp dạy học tích cực, cơ bản nhất trong dạy học Địa lý

Nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, tạo hứng thú học tập Địa lý, nắm được phương pháp học tập môn Địa lý Học sinh có thể tự khai thác, tìm tòi kiến thức để bổ sung cho nguồn tri thức Địa lý của mình thêm phong phú tránh lối học thuộc lòng, tạo nên những năng lực cần thiết để sau này học sinh trở thành người lao động sáng tạo, năng động

Việc sử dụng kênh hình trong dạy học Địa lý là một vấn đề quan trọng vì chương trình Địa lý 10 mang tính đại cương cung cấp thông tin, thông qua các hình

vẽ, sơ đồ và một số lược đồ đơn giản