TIỂU LUẬN PHÂN TÍCH QUAN điểm của TRIẾT học mác – LÊNIN về CON NGƯỜI và bản CHẤT CON NGƯỜI ý NGHĨA lý LUẬN và THỰC TIỄN của QUAN điểm TRÊN

Riêng với triết học , vì có đặc trưng của tư duy triết học là sự phản ánh củatư duy con người đối với chính bản thân mình , có đối tượng nghiên cứu là những quy luật chung nhất của tự nh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

^ư^

ỤEH UNIVERSITY Bài tiểu luận kết thúc học phần Môn Triết học Mác - Lênin

ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ CON NGƯỜI VÀ BẢN CHẤT CON NGƯỜI Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC

TIỄN CỦA QUAN ĐIỂM TRÊN

Giảng viên

Lớp học phần

Sinh viên

Khóa - Lớp

MSSV

Bùi Văn Mưa 21C1PHI51002326 Phạm Thị Kim Ngọc K47 - HT002

31211025769

Lời cảm ơn

Trước tiên em xin gửi lởi cảm ơn đến trường Đại Học UEH đã đưa môn Triết học vào trong chương trình giảng dạy Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đen giảng viên bộ môn - thầy Bùi Văn Mưa đã dạy dỗ, rèn luyện và truyền đạt những kiến thức quý báu cho em trong suốt thời gian vừa qua Trong thời gian được tham dự lớp học của

thầy, em đã được tiếp thu thêm nhiều kiến thức bổ ích, học tập được tinh thần làm việc hiệu quả, nghiêm túc Đây thực sự là những điều rất cần thiết cho quá trình học tập và làm việc sau này của em

Bộ môn Triết học là môn học thú vị, vô cùng bổ ích đối với mỗi sinh viên Tuy nhiên,

thời gian học tập trên lớp không nhiều, mặc dù đã cố gắng nhưng chắc chắn những hiểu biết và kỹ năng về môn học này của em vẫn còn nhiều hạn che Do đó bài luận của em khó có thể tránh khỏi những thiếu sót và chưa chuẩn xác, kính mong thầy xem xét và góp ý giúp bài luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Lời nói đầu

Con người là một khách thể hết sức phong phú được rất nhiều ngành khoa học nghiên

cứu như sinh vật học, nhân chủng học, tâm lý học, xã hội học, y học, triết học, Chúng

ta cứ say mê tìm hiểu của mọi vật xung quanh nhưng khi nhìn lại thì bản chất con người

còn kì bí hơn cả Vấn đề về con người đã được tiến hành nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực khác nhau, song những lĩnh vực đó mới chỉ nghiên cứu những mặt riêng biệt, cụ thể về con người ( ví dụ: sinh học nghiên cứu các quy luật sinh lý , toán học nghiên cứu tư duy

logic ) Riêng với triết học , vì có đặc trưng của tư duy triết học là sự phản ánh của

tư duy con người đối với chính bản thân mình , có đối tượng nghiên cứu là những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội nên vấn đề về “Bản chất con người” được nghiên cứu một cách bao quát và đầy đủ nhất Hơn nữa, với triết học Mác - Lênin, lần đầu tiên, vấn đề con người được giải quyết một cách đúng đắn trên quan điểm biên chứng duy

MỤC LỤC

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về con người và bản chất con người 1

1.1 Con người là một thựthểsinhhọc - xã hội 1

1.2 Bản chất con ngườilàtổnghòa cácmối quan hệ xã hội 2

2 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn 3

2.1 Về lí luận 3

2.2 Về thực tiễn 4

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về con người và bản chất con người: 1.1 Con người là một thực thể sinh học - xã hội:

Dựa trên kết quả của những thành tựu của khoa học, triết học Mác khẳng định: Con người vừa là sản phẩm phát triển lâu dài của giới tự nhiên,vừa là sản phẩm hoạt động chính của bản thân con người Con người là sự thống nhất giữa yếu tố sinh học và xã hội Là thực thể sinh học, con người là kết quả của quá trình tiến hóa lâu dài của tự nhiên

(theo thuyết tiến hóa của ĐacUyn) Ph.Angghen cho rằng : “Bản thân cái sự kiện là con người từ loài động vật mà ra, cũng đã quyết định việc con người không bao giờ hoàn toàn thoát ly khỏi những đặc tính vốn có của con vật”1 Hay nói cách khác, tiền đề vật chất đầu tiên quyết định cho sự tồn tại của con người là giới tự nhiên

Con người “với tất cả xương thịt, máu mủ đều thuộc về giới tự nhiên”, và mãi mãi phải sống dựa vào giới tự nhiên Giới tự nhiên là “thân thể vô cơ của con người”, con người là một bộ phận của giới tự nhiên Những thuộc tính, những đặc điểm sinh học, các giai đoạn phát triển khác nhau nói lên bản chất sinh học của cá nhân con người Con

người tồn tại được trước tiên phải có cơ thể sống - sản phẩm của sự tiến hóa lâu dài Mặt

khác, con người phải đấu tranh để sinh tồn và chịu sự chi phối của các quy luật tự nhiên,

các quy luật sinh học (Ví dụ: quy luật sinh tử, quy luật đồng hóa, dị hóa )

Tuy nhiên, đó không phải là yếu tố duy nhất qui định bản chất con người Ăngghen

đã chỉ ra rằng, bước chuyển biến từ vượn phát triển thành người là nhờ quá trình lao động Thông qua hoạt động sản xuất vật chất, con người đã làm thay đổi, cải biến toàn

bộ giới tự nhiên “Con vật chỉ tái sản xuất ra bản thân nó, còn con người thì tái sản xuất

ra toàn bộ giới tự nhiên” Vì vậy, ta hoàn toàn có thể khẳng định: Lao động là điều kiện

kiên quyết, cần thiết và chủ yếu quyết định sự hình thành và phát triển của con người.

Mặt khác, tính xã hội chỉ có trong “xã hội loài người”, con người không thể tách khỏi

xã hội và là điểm cơ bản mà con người khác với con vật Xã hội biến đổi thì mỗi con

1 Theo C.Mác và Ph.Angghen (1994), Toàn tập, t.20 Sdd Tr.146

2 C.Mác và Ph.Angghen (1995) Toàn tập, t.3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

người cũng có sự thay đổi tương ứng và ngược lại, sự phát triển của mỗi cá nhân là tiền

đề cho sự phát triển của xã hội

Con người là một chỉnh thể thống nhất giữa mặt tự nhiên và mặt xã hội Hai mặt này vừa đối lập nhau, vừa quy định ràng buộc và làm tiền đề cho nhau, trong đó mặt tự nhiên

quyết định sự tồn tại của con người, còn mặt xã hội quyết định bản chất con người

1.2 Bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội:

Là thực thể sinh học - xã hội, con người khác xa những thực thể sinh học đơn thuần Cái khác này không chỉ thể hiện ở chỗ cơ thể của con người có một trình độ tổ chức sinh

học cao hơn, mà chủ yếu là ở chỗ con người có một lượng rất lớn các quan hệ xã hội cực kỳ phức tạp Có thể nói, con người vượt lên the giới loài vật trên cả 3 phương diện khác nhau: quan hệ với tự nhiên, quan hệ với cộng đồng (xã hội) và quan hệ với chính bản thân mình Cả ba mối quan hệ đó đều mang tính xã hội và quan hệ xã hội giữa người

với người là bản chất, bao trùm tất cả các mối quan hệ khác Bởi vậy, để nhấn mạnh bản

chất xã hội của con người, C.Mác đã nêu lên luận đề nổi tiếng trong tác phẩm Luận

cương về Phoiơbắc: "Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của

cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội 2 ”.

Mác cho rằng xem xét yếu tố cấu thành bản chất con người phải vạch ra bản chất con

người trong tính hiện thực của nó Đây là một luận đề hết sức khoa học, đầy đủ Với

quan niệm đó, Mác chỉ ra rằng bản chất con người không phải là trừu tượng mà là hiện thực, không phải tự nhiên mà là lịch sử, đồng thời khẳng định con người luôn cụ thể, xác định, sống trong một điều kiện lịch sử cụ thể nhất định, một thời đại nhất định Con người là một thực thể thống nhất giữa yếu tố sinh học và yếu tố xã hội, nhưng yếu tố xã hội mới là bản chất đích thực của con người Thông qua hoạt động thực tiễn, con người làm biến đổi tự nhiên, xã hội, biến đổi chính bản thân mình và đã làm nên lịch sử của xã

hội loài người Đó cũng là sự bổ khuyết và phát triển quan điểm triết học về con người của Phoiơbắc - quan điểm xem con người với tư cách là sinh vật trực quan và phủ nhận hoạt động thực tiễn của con người với tư cách là hoạt động vật chất, cảm tính Đây

2 C.Mác và Ph.Angghen (1995) Toàn tập, t.3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

là phát hiện có giá trị to lớn của Mác về bản chất con người

Và trong điều kiện lịch sử đó, bằng hoạt động thực tiễn của mình, con người tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển cả thể lực lẫn tư duy, trí tuệ

của mình Khi nói bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội

nghĩa:

Một là, tất cả các quan hệ xã hội (như quan hệ giai cấp; quan hệ chính trị; quan

hệ cá nhân, ) đều góp phần vào việc hình thành bản chất của con người; song có ý

nghĩa quyết định nhất là các quan hệ kinh tế mà trước hết là các quan hệ sản xuất, bởi

vì các quan hệ này đều trực tiếp hoặc gián tiếp chi phối các quan hệ xã hội khác

Hai là, không chỉ có các quan hệ xã hội đang tồn tại mà cả các quan hệ xã hội

trong quá khứ cũng góp phần quyết định bản chất con người đang sống, vì trong tiến trình lịch sử của mình, con người dù muốn hay không cũng phải ke thừa di sản của những the hệ trước

Ba là, bản chất con người không phải là cái ổn định, hoàn chỉnh, bất biến sau

khi

xuất hiện, mà nó là một quá trình luôn biến đổi theo sự biến đổi của các quan hệ xã hội

mà con người gia nhập

The nhưng, khi nghiên cứu luận đề trên cần lưu ý:

Thứ nhất, khi khẳng định bản chất xã hội không có nghĩa là phủ nhận mặt

tự nhiên trong đời sống con người mà chỉ muốn nhấn mạnh sự khác nhau về bản chất

giữa con người và động vật; cũng như sự thiếu sót trong các quan niệm về con người trước đó

Thứ hai, cần thấy rằng, cái bản chất không phải là cái duy nhất mà chỉ là cái chung

nhất, sâu sắc nhất; ở con người, mặt tự nhiên tồn tại trong sự thống nhất với mặt xã hội; ngay cả việc thực hiện những nhu cầu sinh vật ở con người cũng mang tính xã hội Quan

niệm bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội mới giúp cho chúng ta nhận thức đúng đắn, tránh khỏi cách hiểu thô thiển về mặt tự nhiên, cái sinh vật ở con người

2 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn:

2.1 Về lí luận:

Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về con người và bản chất con người là cơ sở phương pháp luận cho mọi hoạt động của con người Biểu hiện:

Thứ nhất, quá trình hình thành và phát triển bản chất con người đều chịu sự quy định

bởi các yếu tố thuộc về điều kiện kinh te - xã hội Bởi vì con người trong những điều kiện khác nhau sẽ có quan điểm, bản chất riêng Con người cá nhân hình thành con

2 C.Mác và Ph.Angghen (1995) Toàn tập, t.3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

người trong xã hội và người trong xã hội sẽ quay lại điều khiển, tác động lại những con người cá nhân

Thứ hai, nhân cách con người là tổng hòa các yếu tố tạo thành giá trị con người mới.

Mỗi con người trong quá trình định hình nhân cách phải hình thành trên các yếu tố thuộc

về tri thức và đạo đức Đấy là yếu tố để con người phát triển toàn diện bởi vì theo Bác

Hồ nói rằng: “Có tài mà không có đức là vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc

gì cũng khó”

Thứ ba, quá trình hình thành và phát triển nhân cách chịu sự quy định của yếu tố

thuộc về văn hóa - xã hội Bởi vì giá trị truyền thống của dân tộc quyết định đen hành

vi, tình cảm, nhân cách của mỗi con người Văn hóa - xã hội là tổng hòa các nhân tố cá nhân, được cấu thành bởi những yếu tố: toàn bộ the giới quan, chuẩn mực về thẩm mĩ, đạo đức, chính trị, xã hội Đe đảm bảo được tính giai cấp, tính dân tộc và tính thời đại, chúng ta phải giáo dục, tuyên truyền, nâng cao nhận thức để có được con người của thời

đại, xã hội đó, của văn hóa, dân tộc đó trong quá trình rèn luyện nên mỗi con người cá nhân trong xã hội

Thế nên, để lý giải một cách khoa học những vấn đề về con người thì không thể chỉ

đơn thuần từ phương diện bản tính tự nhiên của nó mà điều căn bản hơn, có tính quyết định phải là từ phương diện bản tính xã hội của nó, từ những quan hệ kinh te - xã hội của nó

2.2 về thực tiễn:

Đảng ta đã quán triệt và vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về con người

và bản chất con người cũng như tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nhân tố con người, đặc biệt là trong thời kì đổi mới đất nước:

+ Muốn đất nước có thể phát triển bền vững thì phải tập trung vào phát triển nhân tố con người Theo C.Mác:“Trong tính hiện thực của nó, bản chất của con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội” Mối quan hệ giữa con người và xã hội rất chặt chẽ, tác động qua lại với nhau Mà bản chất con người được quy định bởi môi trường và điều kiện xã hội Vì the, muốn phát triển bản chất con người theo hướng tích cực thì phải hiểu rõ môi trường, điều kiện xã hội ở nơi mình đang sinh sống, ở thời đại mình đang tồn tại Hiểu được tầm quan trọng của việc phát triển nhân tố con người, ke thừa quan

điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin trong tiến trình xây dựng xã hội mới, Đảng

định: nguồn lực quý báu nhất, có vai trò quyết định nhất là con người Việt

tố con người chính là nguồn sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam Trong

toàn cầu hoá và hội nhập quốc te, Đảng ta xác định một trong những yếu

việc chúng ta có tranh thủ tận dụng thành công những thuận lợi, cơ hội và

thách thức, khó khăn mà quá trình đó đặt ra hay không phụ thuộc đáng kể

Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 20 năm đổi mới

Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Con người và sự phát triển con

vào vị trí trung tâm của chiến lược kinh te - xã hội, mở rộng cơ hội, nâng

cho con người phát triển”2 Vì the, Đại hội XI của Đảng đã đề ra chủ trương

toàn diện các lĩnh vực văn hóa, xã hội hài hòa với phát triển kinh te, chính

dục, đào tạo; về y te; về lao động và việc làm; Đảng và Nhà nước cũng

lược phát triển kinh te - xã hội 2011 - 2020 xác định một trong ba khâu đột

triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập

đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát

nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ Có thể nói,

của Đảng và Nhà nước là những bước đi đúng đắn và mang tính đột phá

thác và phát huy nhân tố con người

+ Con người là một thành viên, là một te bào của xã hội, của đất nước và sẽ phát triển tốt khi được ở trong một môi trường tốt Vì the, muốn được phát triển một cách toàn diện, con người trước hết cần phải có trách nhiệm bảo vệ và phát triển xã hội bằng cách:

- Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì dân tộc và chủ nghĩa xã hội

- Có ý thức tập thể, đoàn kết vì lợi ích chung, đặt lợi ích chung trên lợi ích cá nhân

- Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa tôn trọng kỷ cương phép nước; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái

2 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 20 năm đổi mới (1986 - 2006), tr.78-79

- Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, năng suất lao

động cao vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và xã hội

- Học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực

Kết luận

Trong tất cả những nghiên cứu về bản chất con người cho đen thời điểm hiện tại thì quan điểm triết học Mác-Lênin đã giải quyết vấn đề một cách đúng đắn và đầy đủ nhất trên quan điểm biện chứng duy vật Theo ông, con người là thực thể sinh học-xã hội; là chủ thể và là sản phẩm của lịch sử Song trong đời sống xã hội, khi xem xét con người phải đặt nó trong tổng thể các quan hệ xã hội, bởi “Trong tính hiện thực, bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội.”

Quan điểm triết học Mác-Lênin về bản chất con người mang lại ý nghĩa vô cùng to lớn trên nhiều phương diện Nghiên cứu về vấn đề này, con người sẽ tiến gần hơn một bước trong việc khám phá về chính mình, từ đó ứng dụng vào đời sống ở những lĩnh vực khác nhau như: chính trị, kinh te, xã hội, Hiểu rõ hơn về bản chất của bản than

và những mối quan hệ liên quan , con người sẽ biết tự điều chỉnh hành vi sao cho phù hợp với những mối quan hệ đó, từ đó có động lực phát triển bản thân nói riêng cũng như

cộng đồng, xã hội nói chung bền vững đi lên

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Theo C.Mác và Ph.Angghen (1994), Toàn tập, t.20 Sdd Tr.146

[2] C.Mác và Ph.Angghen (1995) Toàn tập, t.3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.11

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn

qua 20 năm đổi mới (1986 - 2006), tr.78-79

Một số nội dung tham khảo từ TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN (HỆ THỐNG CÂU HỎI -ĐÁP ÁN GỢI MỞ & HƯỚNG DẪN VIẾT TIỂU LUẬN) (2005), Nxb Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, tr.435-441 và Sách Tài liệu hướng dẫn ôn tập môn học Triết học Mác - Lênin, Nxb.Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội 2014, tr.203-207

Các tài liệu sưu tầm từ Internet