TIỂU LUẬN nhận thức phương pháp luận sáng tạo khoa học kỹ thuật

Trong 40 thu thuát sáng tao co nhưng thu thuát “ngược nhau” hoác co nhưng thủ thuát dương như chưa đựng các thu thuát khác, vì váy khi xêm xêt giai quyết mọt bái toán tá co thê gáp trươn

1

-TRAN HUY CƯỜNG

NHẬN THỨC PHƯƠNG PHÁP LUẬN SANG TẬO KHOÁ HỌC KỸ THUẬT

(TIỂU LUẬN PHƯƠNG PHÁP LUẬN SÁNG TAO KHKT)

TP HCM - 2006

LƠI NĨI ĐẤU

Đứng trước ngưỡng cửa cơng nghiệp hĩa - hiện đại hĩa mà đất nước chtìng

ta đang từng bước xay dựng cùng với sự phất triện chĩng mạt của thời đại ngày nay thời đai cùa ky thuật caĩ, cùa tự đĩng hĩa, vì vậy cơn người chỉ đe phùc vù nện “kinh tệ hang hĩa” sệ mai mai bị bĩc lĩt, đệ đất nước giá manh mĩi người phai tự nang cap mình lện mĩt tam mới tam cùa nện “kinh tệ tri thức”

Vì saĩ đat nước chùng ta trĩng sùĩt qùa trình dai phat triển lai khĩng cĩ mĩt phat minh, sang chệ naĩ đước thệ giới cĩng nhân Cĩ phải vì chùng ta khĩng thĩng minh, kiến thưc kệm? Khĩng, bang chưng la chùng ta lùĩn đưng đá trĩng cac cùĩc thi kiến thưc phĩ thĩng trên thệ giới Vay thì ngùyện nhan la dĩ đá?

Đĩ la dĩ nện gia ĩ dùc cùa chùng ta hiện nay chỉ mới chù trĩng đệh việc gia ĩ dùc thệĩ kiệ’ii hĩc cĩng nghệ, lam việc thệĩ khùĩn má, bat chước ma khĩng cĩ sư pha cach, tư dĩ Đĩ la dĩ chùng ta chưa chù trĩng đệh việc giáĩ dùc đệ cĩ the

“phat triển”, ma rèn lùyện sự sang taĩ la mĩt trĩng những vấn đệ qùan trĩng trĩng việc giáĩ dùc “phat triển” ma chùng ta đang lang qùện, thiết nghĩ việc nay can đước qùan tam nhiệù hớn trĩng giáĩ dùc

Kha nang sang ta ĩ ớ mĩi ngưới đệù cĩ, dĩ nhiện mĩi ngưới cĩ mưc đĩ sang taĩ khac nhá Mặc dù vây, chùng ta van cĩ thệ cai thiện kha nang sang taĩ cùa mình thĩng qùa qùá trình rện lùyện kha nang sang taĩ bang cac phướng phap saĩ chĩ sự sang taĩ trớ thanh thĩi qùện, thanh ky nang cùa mĩi ngưới

nghiện cưù đước sự tan tình hướng dan

cùa Thay Thai Ba Can cùng với nĩ lực

thù thap, tĩng hớp tai liệù xin đước giới

thiệù mĩt sĩ phướng phap rện lùyện sự

sang taĩ cĩ hiệù qùa caĩ Tiệ’ii lùan baĩ

gĩm 4 chướng, trĩng đĩ 3 chướng đá

trình bay nhan thưc cùa ngưới nghiện cưù

đĩi với phướng phap lùan sang taĩ khĩa

hĩc ky thùat, chướng cùĩì la bai tĩán ưng

dùng ly thùyệt ly thùyệt giai cac bai tĩán

sang chệ đệ cai tiện may vi tính phù hớp

hớn với nhù cá ngay cang khac khệ cùa

ngưới sử dùng như tiện lới, đa nang, manh

mệ, cĩ ca tính

Chương 2

NHẬN THỨC CAC THỦ THUẬT SẬNG TẬO Cơ BẬN

1.1 CẬC THỦ THUẬT SẬNG TẬO Cơ BẬN

Thu thuật là thao tác tư duy đơn lẻ, chỉ ra hướng mà người giải cần suy nghĩ được thẻ hiẻn ơ cho đơn giàn, tương đối độc láp, thương sử dung và phu hớp vơi các quy luật phát triển hẻ thống

Cán hiểu lơi phát biểu cua các thu thuật thẻo nghĩa rộng, nghĩa khái quát một cách biẻn chứng - hẻ thống cộng vơi trí tương tương sáng tao Khống nẻn hiẻu thu thuát mọt cách go bo, cưng nhác thẻo ngon từ phát biẻu thu thuát

co tong công 40 thu thuát sáng tao cơ bán tuy thẻo tưng bái toan má tá dựa váo 6 bươc sau đáy đẻ tìm ra các thu thuát phu hơp :

> Bươc 1 : Chon đoi tương tiẻn thán

> Bươc 2 : So sánh đoi tương cho trươc vơi đoi tương tiẻn thán

> Bươc 3 : Tìm “Tính mơi”

> Bươc 4 : Trá lơi cáu hoi “Nhơ thu thuát náo, ngươi giai co thẻ biến đổi đoi tương tiẻn thán thánh đoi tương cho trươc”

> Bươc 5 : Láp lái các bươc tư 1 đến 4 đẻ tìm thẻm các thu thuát co thẻ co

từ đoi tương cho truơc

> Bươc 6 : Sáp xếp các thu thuát mọt cách logích, phán ánh quá trình suy nghĩ đẻ co đươc đoi tương cho trươc

> > Các thủ thuát

> Các nguồn dự trư

> Các kiến thưc

Tliơi gian

►

Các nhu cáu

1.2 NHẬN THỨC CUA NGƯỜI NGHIÊN CỨU

Các thú thuật co vai tro trong phương pháp luận sáng tạo như vai tro cua các chữ cái trong ngon ngữ, các nguyên to hoa học trong hoa học do vậy các thú thuật co the to hơp lái vơi nhau tao nên những y tương sáng tao phức tap, hiêu quá hơn Các thu thuát co the dung độc láp, dung theo các to hơp nhưng sưc manh cua các thu thuát sê táng lên khi dung hê thong các thu thuát như lá mọt bo phán hơp thánh cua ARIZ noi riêng vá cua TRIZ noi chung

Trong 40 thu thuát sáng tao co nhưng thu thuát “ngược nhau” hoác co nhưng thủ thuát dương như chưa đựng các thu thuát khác, vì váy khi xêm xêt giai quyết mọt bái toán tá co thê gáp trương hơp cung mọt giai pháp nhưng nhìn tư hương náy ta tháy phái dung thu thuát A, nhưng khi nhìn tư hương khác thì lái thấy phái dung thu thuát B Sơ dĩ các thu thuát khong chính xác lá do hiên thưc khách quan ván đông thêo qui luát biên chưng, do đo bất ky sư vát hiên tương náo cung

lá sự thong nhất các mát đoi láp khong tách rơi nhau

Các thu thuát cơ bán mọt mát phán ánh tính biên chưng cua thê giơi khách quan, mát khác giup hình thánh các ky nang suy nghĩ biên chưng cua ngươi học

đê giai các bái toán thực tê, cu thể Do váy, khong nên quá bán khoán vá cưng nhác vê ván bán phát biêu các thu thuát, vê tính biên chưng cua chung

Vấn đê cốt loi trong cách sử dung các thu thuát sáng tao lá trá lơi cáu hoi

“Nhơ thu thuát náo, tá co thê biến đổi đoi tương tiên thán thánh đoi tương cho trươc” trong quá trình tìm ra tính mơi, quá trình náy láp đi láp lái cáng nhiêu chừng náo sê giup tá tìm ra đươc nhiêu thu thuát chứng đo qua đo sê tìm ra cáng nhiêu lơi giai

So sanh để tìm ra tính môi

Bằng cach tra lôi cau hoi : “Thủ thuật nao để co thể từ A1 đưa ra Ậ2 ”

Từ các thu thuát sáng tao tá co thê tiến đến các phương pháp sáng tao Phương pháp lá táp hơp nhát định mọt so thu thuát cơ bán, đươc sử thêo thứ tư nhất định, gom nhiêu bươc hay nhiêu giai đoan đê giai mọt loai bái toán nhất định Thong thương phương pháp đươc xáy dưng dựa trên cơ sơ cua mọt so kết luán hoác tiên đê liên quan đến sáng tao Sau đáy lá nhưng phương pháp manh, tiêu biêu giup hê thong trong bái toán đi thêo các quy luát phát triền mọt cách khách quan

Chương 2

NHẬN THỨC CAC PHƯƠNG PHẬP TÍCH CựC HOẬ TƯ DUY

2.1 CẤC PHƯƠNG PHẬP TÍCH CƯC HOẬ TƯ DUY

Phương pháp thường được chúng ta sử dụng để giải quyết và ra quyết định

là phương pháp thử sai, tuy nhiển khi dúng phương pháp này viểc tìm ra lơi giải thương diển ra một cấch mò mấm Để khấc phục nhược điểm nay chúng ta co thể dúng cấc phương phấp tích cực hòa tư duy để lam tang sò lương cấc y tương phất ra tròng một đơn vị thơi gian, nghĩa la tang nang suất phat y tương va khấc phuc tính ì tam ly Cấc phương phấp nay rất thích hơp để giai bai toan can nhiểu lơi giai đa dang, đơn gian va khòng thích hơp chò những bai toan đòi hòi sự tư duy, sang tạò caò

2.1.1 Phương pháp đỏi tương tiêu điểm :

Phương phấp phat y tương nhơ chuyển giaò những dấu hiểu của nhưng đòi tương đươc thu thập mòt cấch tình cơ, ngẫu nhiển chò đòi tương tiểu điểm can đươc cai tiển dò giấò sư F Kunzể đưa ra va đươc C.Waiting hòan thiển Phương phấp nay gòm 5 bươc như sau :

> Bươc 1 : Chòn đòi tương tiểu điểm

> Bươc 2 : Chòn 3 - 4 đòi tương ngau nhiển va lạp danh sấch nhưng dấu hiểu cua nhưng đòi tương nay

> Bươc 3 : Kểt hơp từng dấu hiểu tròng danh sấch vơi đòi tương tiểu điểm

> Bươc 4 : Phất y tương bang sư liển tương tư dò dưa trển từng kểt hơp

> Bươc 5 : Đanh gia va lưa chòn nhưng y tương cò tính kha thi

2.1.2 Phương pháp phán tích hình thái :

Phương phấp nham đưa ra va nghiển cưu tất ca cấc phương an mòt cấch hể thòng vể nguyển tấc, bang viểc phan đòi tương thanh từng phan sau đò đa dang hòa chung ròi kểt hơp chung lai nham chòn đươc những phương ấn bất ngơ, đòc đấò ma chung ta cò thể bò quển tròng phương phấp thư - sai Phương phấp nấy

dò F Zwicky đưa ra nấm 1942 bấò gòm 5 giai đòan như sau :

> Giai đòan 1 : Phất biểu bai tòấn mòt cấch chính xấc

> Giai đòan 2 : Xấc định cấc bò phân - chưc nấng cua đòi tương

> Giai đòan 3 : Liểt kể cấc hình thai cò thể cua cấc bò phấn - chức nấng

> Giai đòan 4 : Lấp còng thưc hình thai

> Giai đòan 5 : Phấn tích, đanh gia vấ lựa chòn những phương ấn kha thi 2.1.3 Phương pháp các cáu hỏi kiêm trá :

Phương phâp giúp người giải quyết vấn đề không sa đă văo hướng suy nghĩ quen thuộc mă quền đi những hương giải quyết khâc cô thề cô, ngoăi ra câc cău hôi kiềm tră côn cho nhưng lơi khuyến sử dung thu thuăt, phương phăp, căc gơi y, căc kinh nghiệm săng tẵ Tuy nhiền căc lĩnh vực khăc nhău đôi hôi dănh săch cău hôi kiềm tră khăc nhău, dô văy trền thực tề cô rất nhiều dănh săch căc cău hôi kiềm tră, điền hình cô 3 dănh săch cău hôi kiềm tră đước đănh giă cô hiẹu quă cẵ nhăt lă :

> Dung chô lĩnh vưc săng chề củă A Osbôrn (1953)

> Dung chô lĩnh vưc săng chề cuă T Eilôărt (1969)

> Dung đề giăi căc băi tăp tôăn học cuă G Pôlyă (1945)

2.1.4 Phương phêp nêo công :

Phương phăp đước A Osbôrn đưă ră năm 1938 vơi muc đích thu đước thăt nhiều y tương giăi băi tôăn băng căch lăm viíc tăp thề Phương phăp năy chiă môt tăp thề thănh hăi nhôm phăt y tương vă đăng giă y tương đề hăi nhôm cô thề khăc phục nhươc điểm cuă nhău, bẵ gôm 4 giăi đôăn như său :

> Giăi đôăn 1 : Phăn nhôm

> Giăi đôăn 2 : Phăt y tương tư dô, thôăi măi

> Giăi đôăn 3 : Phăn tích, đănh giă từng y tương

> Giăi đôăn 4 : Chôn lơi giăi khă thi

2.1.5 Phương phêp sứ dung cêc phep tương tư :

Phương phăp dô W Gôrdôn đưă ră năm 1952 giăi quyết vấn đề dưă trín cơ

sơ “kết hơp căc yếu tô khăc nhău, không dính dăng gì vơi nhău”, đăy lă nhưng nhôm ngươi cô ngănh nghề khăc nhău, đươc tăp hơp lăi vơi muc đích cô găng giăi môt căch săng tẵ căc băi tôăn băng viẹc luyến tăp không hăn chế trí tương tương vă kết hơp những yếu tô không liến quăn vơi nhău, quă trình thưc hiẹn trăi quă 4 giăi đôăn như său :

> Giăi đôăn 1 : Thănh lăp nhôm

> Giăi đôăn 2 : Luyến tăp sử dung căc phĩp tương tư

> Giăi đôăn 3 : Giăi quyết căc băi tôăn

> Giăi đôăn 4 : Đănh giă vă ră quyết định vơi căc kết quă thu đươc

2.2 NHẬN THỨC CUA NGƯỜI NGHIÊN CỨU

Các phương pháp tích cực hoa tư duy co the giúp chung ta giải quyết những vấn đế cán sự đa dang những đơn gián vá khác phục được tính ì tám ly cúng như

mo mám trong việc tìm lơi giai qua đo tiết kiếm được thơi gian vá kinh tế Ngoái

ra đáy con con một cong cu hếu quá trong việc luyện táp trí tương tượng đoi vơi moi lưa tuổi

Phương pháp đoi tương tiếu điếm rất hiệu quá trong việc khác phuc tính ì tám ly do sư thu tháp các dấu hiệu mang tính ngáu nhiến sệ cho chung tá nhiếu lơi giai khác nhau qua đo việc phát y tương sệ khong bị go bo Phương pháp náy khá dơn gián do đo chung tá co thế lĩnh hoi nhanh chỉ sau 2-3 lán luyện táp Thích hơp trong việc nhanh chong tìm nhưng y tương mơi đoi vơi máu má đo dung, háng hoa , đo chơi

Phương pháp phán tích hình thái co thế khác phuc đươc nhươc điếm khong thế bao quát hết các phệp thư co thế co cua phương pháp thư - sai, do đo co thế tránh đươc việc đế lot mất lơi giai Phương pháp náy thích hơp cho việc giai các bái toán mang tính chát chung, tong quát cua mọt hệ thong như thiết kệ kết cấu,

to chưc, bo cuc

Phương pháp các cáu hoi kiếm tra co thế đươc sử dung trong các giai đoan đáu cua đát ván đệ hoác giai các bái toán khong đoi hoi mức đo phưc tap cao Các tác giá cua các bán danh sách đưa ra các cáu hoi đươc rut tư kinh nghiệm thực tệ giai các bái toán cua nhiệu ngươi nến co hiệu quá tốt hơn những suy nghĩ

tự phát vá khác phuc đươc sự thiệu bao quát co thế bo lot mất lơi giai cua phương pháp thư - sai

Phương pháp náo cong co thế khác phuc đươc tính ì tám ly đế co đươc nhiệu lơi giai đa dang, thong thương nhưng ngươi giáu trí tương tương thì yếu vệ mát phán tích, đánh giá vá ngươc lái, do đo phương pháp náo cong sệ giup khác phuc nhươc điểm vá giup phát huy toi đá khá nang cua moi ngươi, thương đươc sư dung đế giai các bái toán khong đoi hoi đo chính xác cao hoác quá sáu vệ chuyện mon như các vấn đệ láp dư án, thiết kệ, kinh tệ, quáng cáo

Phương pháp sư dung phệp tương tự co phán dựa trến phương pháp náo cong, tán dung hái khá nang sau đáy đế khác phuc tính ì tám ly báng cách dung nhom ngươi giai :

> Tao ra khong chỉ môt phương pháp má táp hơp các phương - các phệp tương tư

> Phương pháp náy khác vơi phương pháp luyện náo cong ơ cho, ho lá những nhom chuyện nghiệp, đươc huấn luyện đác biệt vá dán dán tích luy các kinh nghiệm cán thiết vệ phương pháp luán giai các bái toán sáng chế

Chương 3

NHẬN THỨC

LY THUYẾT GIAI CÁC BÀI TOÀN SÀNG CHE

3.1 LY THUYẾT GIAI CÀC BÀI TOÁN SANG CHẾ

Co the dễ dang nhận thây là không phải tất cả các bài toán đều giông nhau

về đô khô cung như về cách giải, vì vậy đôi với những bải toan cô mức đô khô cao ta cô thề vận dung Ly thuyềt giải các bải toan sảng chề đễ tìm ra lới giải thích hớp nhảt

Tảc giả TRIZ lả G S Altsullềr đả xảy dứng sớ đô khôi TRIZ đề giải cảc bải toan ky thuảt cu thề, thềô đô môt bải toan sề thuôc môt trong 2 dang lả chuẩn hoặc không chuan Nều thuôc dang chuẩn (đả đứớc giải rôi) thì cô thề sứ dung kho thông tin đề tìm lới giải Nều bải toan lả không chuan ngứới giải phải sử dung “Algôrit giải cảc bải toan sảng chề” viết tảt lả ARIZ

ARIZ đảu tiền đứa ra vảo nảm 1959, gôi lả ARIZ-59 Tứ đô đền nay vả về sau ARIZ luôn đứớc cải tiền vả hoan thiền đề phục vu tốt hớn cho cảc nhả sảng chề, đền nay lả ARIZ-85 cô 7 giải đoan với 38 bứớc cu thề nhứ sau :

Nều lả bải toan chuan

Sớ đô khôi ARIZ - 85

> Giai đoan 1 (9 bứớc): Phản tích tình huống xuất phảt

> Giai đoan 2 (6 bứớc): Phản tích bải toan

> Giai đoan 3 (8 bứớc): Phản tích mô hình bải toan

> Giai đoan 4 (7 bứớc): Giải quyềt mảu thuản ly hoc

> Giai đoan 5 (3 bứớc): Phản tích cảch khảc phuc mảu thuản ly hoc

> Giai đoan 6 (3 bứớc): Phảt triền mảu thuản ly hoc thu đứớc

> Giai đoan 7 (2 bứớc): Phản tích quả trình giải

3.2 NHẬN THỨC CUA NGƯỜI NGHIÊN CỨU

Nhìn vào lịch sử 200 năm “tiến hoa” cua chân vịt tàu thuy ta mới thấy đửỢc tàm quan trong cua ly thuyết giải cac bai toan sang chế cua tac gia G S Altsullếr Viếc sang tao chan vịt tau thuy ban đau chỉ la sử mo mam cua phửớng phap thử - sai

Nghiến cửu xếp loại cac bang tac gia sang chế thếo 5 mửc sang tao tử thap đến cao, ngửới

ta rut ra cac con so thong kế nhử sau : Khoang 95% so bang sang chế la Ợ tử mửc 1 đến mức 3,

mức 5 Ma nhửng bang sang chế Ợ mửc cao chính la nguồn tao ra những bửớc ngoặc trong cong nghế Do vậy, viếc sang chế ra những

“cong cu” giai cac bai toan mức cao phai bat nguon tử Ly thuyết giai cac bai toan sang chế của tac gia G S Altsullếr

Trong 7 giai đoan cua ARIZ - 85 thì giai đoan 7 la giai đoan đac biết so với những phửớng phap khac, đoi hoi ngửới giai phai phan tích lai qua trình giai đế tong kết rut kinh nghiếm sang tao cho ban than bới vì thửớng khi giai xong bai toan, moi viếc trớ nến ro rang hớn, tự ngửới giai co thế đanh gia đửỢc mình đung cho nao, cho nao con bị anh hửớng cua tính ì tam ly

lan giai sau

Lịch sử 200 nam “tiến hoa” cua chan vịt tau thuy