SKKN Thiết kế hoạt động khởi động trong một số bài dạy học Lịch sử 12 Ban cơ bản tại Trường trung học phổ thông Nghi Lộc 5

Bởi vậy một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác,năng lực

SÁNG KI ẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

BAN CƠ BẢNTẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔTHÔNG

NGHI L ỘC 5

MÔN: L ỊCH SỬ

S Ở GD&ĐT NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT NGHI LỘC 5 _

Đề tài:

BAN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

NGHI L ỘC 5

MÔN: L ỊCH SỬ

H ọ và tên: Tr ần Thị Hồng

T ổ: Khoa h ọc xã hội Năm thực hiện: 2020 - 2021

S ố điện thoại: 0981673313

Nghi L ộc, tháng 3 năm 2021

M ỤC LỤC

Trang

I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Phạm vi nghiên cứu 2

II NỘI DUNG 2

1 Cơ sở lí luận 3

1.1 Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học 3

1.2 Vai trò của hoạt động khởi động trong trong tiến trình dạy học 3

1.3 Vai trò của hoạt động khởi động trong dạy học lịch sử 5

1.4 Những yêu cầu của hoạt động khởi động 6

1.5 Một số hình thức và phương pháp sử dụng cho hoạt động khởi động 7

1.6 Một số lưu ý khi thực hiện hoạt động khởi động 8

2 Cơ sở thực tiễn 9

2.1.Thực trạng của việc tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học nói chung hiện nay 9

2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động khởi động trong việc dạy học Lịch sử tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Nghi Lộc 11

3 Kinh nghiệm thiết kế hoạt động khởi động trong một số bài dạy Lịch sử lớp 12 Ban cơ bản tại Trường trung học phổ thông Nghi Lộc 5 12

3.1 Sử dụng phương pháp trò chơi khi thiết kế hoạt động khởi động 13

3.2.Sử dụng tình huống có vấn đề khi thiết kế hoạt động khởi động 17

3.3 Sử dụng phương pháp đóng vai khi thiết kế hoạt động khởi động 20

3.4 Vận dụng kiến thức liên môn với Âm nhạc, Văn học khi thiết kế hoạt động khởi động 23

3.5 Khai thác khai thác kênh hình, xem phim tư liệu… trong việc thiết kế hoạt động khởi động 28

4 Hoạt động thực nghiệm 33

4.1 Các hoạt động khởi động đối với một số bài học lịch sử cụ thể 33

4.2 Giáo án thực nghiệm thiết kế và tổ chức hoạt động khởi động bài học nhằm phát triển năng lực học sinh 35

4.3 Về khả năng áp dụng của sáng kiến 44

4.4 Thời gian, địa điểm, đối tượng thực nghiệm sư phạm 44

4.5 Nội dung và phương pháp thực nghiệm 44

4.6 Tiến trình thực nghiệm 45

4.7 Kết quả thực nghiệm 45

III PHẦN KẾT LUẬN 47

1 Đóng góp của đề tài 47

1.1 Tính mới 48

1.2 Tính khoa học 48

2 Phạm vi ứng dụng của đề tài 48

3 Mức độ vận dụng 48

4 Kết luận 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50 PHỤ LỤC 1 PHIẾU KHẢO SÁT DÀNH CHO GIÁO VIÊN

PHỤ LỤC 2 MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG TRONG MỘT SỐ BÀI DẠY LỊCH SỬ 12 TẠI TRƯỜNG THPT NGHI LỘC

5

Bảng 2 Thống kê kết quả kiểm tra của hai lớp 12A3 VÀ 12A5 46

Bảng 3 Thống kê kết quả kiểm tra lớp 12A3 và 12A5 (theo nhóm điểm và tỷ lệ %)

46

Biểu

Biểu đồ 1 Thể hiện mức độ hứng thú với giờ học ở lớp thực nghiệm và đối chứng 46

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do ch ọn đề tài

Hiện nay chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực đã trở thành

xu hướng giáo dục quốc tế Nhiều nước trên thế giới đã có sự thay đổi mạnh mẽ theo hướng chuyển từ dạy học truyền thụ kiến thức sang dạy học phát triển năng lực người học.Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học cái gì đến chỗ quan tâm học sinhlàm được cái gì qua

việc học

Theo tinh thần của Nghị quyết số 29-NQ/TW, hiện nay, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh (HS) được đặt ra như một yêu cầu bức thiết Nghị quyết khẳng định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng

hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng

của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc (Ban

Chấp hành Trung ương, 2013).Vì vậy, trong dạy học, giáo viên (GV) cần quan tâm đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) để người học có cơ hội tự cập nhật tri thức

và phát triển năng lực bản thân Trong đó, việc tổ chức một cách hiệu quả các hoạt động học tập để “kích hoạt” tinh thần học tập của HS là rất quan trọng (Trương Thanh Tòng, 2019) Thông thường, mỗi bài học lịch sử được thiết kế thành các hoạt động nối tiếp nhau, đó là: Hoạt động khởi động (HĐKĐ); Hoạt động hình thành kiến

thức; Hoạt động luyện tập; Hoạt động vận dụng/tìm tòi, mở rộng Như vậy, HĐKĐ

là hoạt động đầu tiên của một bài học, có thể coi là bước “trải đệm” để dẫn dắt HS vào bài mới tốt hơn Trước yêu cầu đổi mới PPDH lịch sử hiện nay, tất yếu GV cần coi trọng HĐKĐ sao cho tạo được ấn tượng đầu tiên tốt đẹp nhất giúp HS chủ động,

tự tin khám phá kiến thức Khởi động là hoạt động đầu tiêntrong tiến trình dạy học của một bài nên có có vai trò, ý nghĩa quan trọng với thành công của tiết học HĐKĐ giúp học sinh ôn tập củng cố lại nội dung của bài cũ đồng thời là sự chuẩn bị cho bài

học mới HĐKĐ nhằm tạo ra không khí vui vẻtrong lớp và tình huống có vấn đề giúp học sinh tiếp cận được với nội dung bài học HĐKĐ sẽ tạo nên sự hấp dẫn,

hứng thú với học sinh ngay từ giây phút đầu tiên.Chính vì vậy, việc tìm kiếm các ý tưởng sáng tạo để tổ chức các hoạt động khởi động là điều rất cần thiết trong mỗi

tiết học Với ý nghĩa đó, trong những năm qua bản thân tôi luôn quan tâm, tìm tòi đổi mới để tìm ra cách khởi động bài học hấp dẫn, đúng yêu cầu và đem lại hiệu quả

cho từng tiết dạy Chính vì vậy, tôi viết đề tài “Thiết kế hoạt động khởi động trong

m ột số bàidạy học Lịch sử 12 Ban cơ bản tại Trường trung học phổ thông Nghi

L ộc 5” với mong muốn chia sẻ những kinh nghiệm hiểu biết của mình tới đồng

nghiệp, áp dụng vào thực tiễn dạy học để nâng cao chất lượng bộ môn

2 M ục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm mục đích cung cấp một số cơ sở lí luận về đổi mới phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học cho việc tổ chức hoạt động khởi động trong các bài dạy

Đồng thời cung cấp một số kinh nghiệm của bản thân tôi trong việcthiết kế hoạt động khởi động cho các bài dạy môn Lịch sử nhằm phát huy năng lực của học sinh

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là một số biện pháp thiết kế hoạt động trong một số bài dạy học Lịch sử 12 Ban cơ bản ở Trường THPT nhằm phát triển năng lực sáng tạo,

tự học của học sinh

Khách thể nghiên cứu là học sinh lớp 12 ở trường THPT Nghi Lộc 5

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Tiến hành thu thập tài liệu qua sách, báo, các văn bản liên quan đến đề tài.Trên cơ sở đó phân tích, tổng hợp và rút ra những vấn đề cần thiết của đề tài

4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Trong đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp lịch sử, logic, phương pháp liên ngành…

Bên cạnh đó, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù như:

- Phương pháp thu thập, xử lý tài liệu, thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu, tranh ảnh…

5 Ph ạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại trường THPT Nghi Lộc 5

II.N ỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

Đổi mới chương trình giáo dục và cùng với nó là đổi mới phương pháp dạy

học (PPDH) và đổi mới đánh giá là những phương diện thể hiện sự quyết tâm cách tân, đem lại những thay đổi về chất lượng và hiệu quả giáo dục Và ở khía cạnh hoạt động, tất cả những đổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong mỗi giờ học qua

hoạt động của người dạy và người học Chính vì thế những câu hỏi như: Làm thế nào để có một giờ học tốt? Đánh giá một giờ học tốt như thế nào cho chính xác, khách quan, công bằng? Luôn có tính chất thời sự và thu hút sự quan tâm của tất cả các giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục

Về phương pháp dạy học, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến

thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người

học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ

yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Bởi vậy một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác,năng lực vận dụng tri thức vào thực

tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học,tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm, đem

lại hứng thú học tập cho người học.Về bản chất, đó là giờ học có sự kết hợp giữa

học tập cá thể (hình thức học cá nhân) với học tập hợp tác (hình thức học theo nhóm, theo lớp); Chú trọng kết hợp học với hành, nâng cao tri thức với rèn luyện các kỹ năng, gắn với thực tiễncuộc sống; Phát huy thế mạnh của các phương pháp dạy học tiên tiến, hiện đại; Các phương tiện, thiết bị dạy học và những ứng dụng của công nghệ thông tin…; Chú trọng cả hoạt động đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của

học sinh Mặt khác đổi mới phương pháp dạy học còn được cụ thể hóa trong các văn

bản chỉ đạo về việc thực hiện nhiệm vụ năm học hàng năm của Bộ Giáo dục và Đào

tạo; Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Sở Giáo dục và Đào tạo; Kế hoạch năm học của nhà trường và kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học của mỗi giáo viên

Chính vì lẽ đó trong những năm gần đây, nhiều giáo viên đã có sáng kiến trong việc áp dụng kỹ thuật dạy học,đổi mới phương pháp dạy học đã góp phần tăng

hiệu quả giờ dạy Tuy nhiên, trên thực tế đa số giáo viên mới chỉ tập trung đổi mới hoạt động hình thành kiến thức là chủ yếu, chưa quan tâm đúng mức tới hoạt động

khởi động cũng như vai trò của khởi động trong việc định hướng giờ dạy học

Trong tiến trình dạy học bao gồm các chuỗi hoạt động sau: Hoạt động khởi động; Hoạt động hình thành kiến thức; Hoạt động luyện tập; Hoạt động vận dụng;

Hoạt động mở rộng Theo tiến sỹ Đặng Thị Thu Hương, Học viện quản lý giáo dục, một trong những nội dungcủa phương pháp giảng dạy mà giáo viên cần chú trọng

tới đó là tổ chức các hoạtđộng khởi động trong giờ học Hoạt động này có vai trò làm “tan băng” (ice-breaking), xóa đi sự ngại ngùng, e dè của người học và thu hẹp khoảng cách giữa người dạy -người học, người học - người học Thay vào đó, nó giúp làm “ấm lên”bầukhông khí trong lớp học.Hoạt động này thường được sử dụng trước khi bắt đầu buổi học, trước một nội dunghọc nhưng cũng có lúc được dùng đan xen trong giờ nếu giáo viên nhận thấy người học đang chán nản hoặc mệt mỏi

Có rất nhiều hoạt động khởi động được tổ chức trong giờ học Chẳng hạn, hoạt động“Giới thiệu bản thân” của giáo viên, giáo viên ghi lên bảng một số từ khóa về

bản thân Giáo viên cho học sinh làm việc theo cặp để đoán thông tin trên bảng, sau

đó mời một số học sinh đặt câu Hoạt động khởi động rất cần thiết trong dạy học

nhằm phát triển năng lực cho học sinh, phát triển năng lực tư duy nêu để giải quyết

vấn đề Hoạt động này cần tạo ra những tình huống, những vấn đề ở đó người học

cần được huy động tất cả các kiến thức hiện có, những kinh nghiệm, vốn sống của mình để cố gắng nhìn nhận và giải quyết theo cách riêng của mình và cảm thấy thiếu

hụt kiến thức, thông tin để giải quyết Như vậy, hoạt động “khởi động” nêu vấn đề

là một hoạt động học tập, nhiệm vụ chuyển giao của giáo viên phải rõ ràng, học sinh

phải được bày tỏ ý kiến riêng của mình cũng như ý kiến của nhóm về vấn đề đó cũng như việc trình bày báo cáo kết quả Hoạt động khởi động bài học thường chỉ chiếm

một vài phút đầu giờ nhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích

cực của người học

Trước hết, hoạt động khởi động có vai trò tạo hứngthú học tập cho học sinh

Một khởi động bài học hiệu quả trước hết phải tạo được hứng thú cho học sinh “Hứng thú là một thái độ đặc biệt của cá nhân đối với một hiện tượng nào đó

v ừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa mang lại cảm xúc cho cá nhân trong quá trình

h ọc tập”

Hứng thú có một vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động của con người

Nó là động cơ thúc đẩy con người tham gia tích cực vào hoạt động, là động lực thúc đẩy chủ thể tạo ra những sản phẩm góp phần vào sự phát triển của xã hội

Trong hoạt động học tập, hứng thú có vai trò hết sức quan trọng, thực tế cho

thấy hứng thú đối với các bộ môn của học sinh tỉ lệ thuận với kết quả học tập của các em Không phải bất cứ học sinh nào đều có sẵn niềm say mê, yêu thích đối với môn học Vì vậy, nhiệm vụ của hoạt động khởi động là khơi gợi hứng thú đối với bài học và hơn thế nữa còn khơi dậy niềm đam mê, gây dựng, bồi đắp tình yêu lâu bền đối với môn học Dạy học trò không có hứngthú cũng chỉ như “đập búa trên sắt nguội” mà thôi Bởi vậy, người thầy trước hết phải là người “thắp lửa đam mê”.Bên

cạnh đó, hoạt động khởi động còn huy động vốn tri thức, kĩ năng nền tảng của học sinh Bởi dạy học là một quá trình kiến tạo Nếu ví tri thức, kĩ năng học sinh tiếp

nhận được ví như ngôi nhà, thì nền móng sẽ xuất phát từ những tri thức, kĩ năng vốn

có, nền tảng của người học Quan điểm dạy học kiến tạo đặc biệt chú ý đến việc huy động kiến thức, kĩ năng, hệ giá trị nền tảng của cá nhân người học tạo tiền đề cho

việc tiếp nhận kiến thức mới Vì vậy, một khởi động bài học hiệu quả nên tạo ra cơ

hội cho các em tự làm sống lại những kiến thức nền đã có, cần thiết cho việc học bài

mới Đó là một tiền đề để thầy cô thiết kế hoạt động khởi động Có thể nói rằng học

tập là một quá trình khám phá,quá trình ấy bắt đầu bằng sự tò mò, nhu cầu cần được

hiểu biết và giải quyết mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều muốn biết Một khởi động bài học thành công cần khơi gợi trong học trò mong muốn được tìm hiểu, khám phá

bằng những hoạt động tiếp theo trong giờ học, thậm chí là sau giờ học Muốn như

vậy, hoạt động khởi động cần tạo ra mâu thuẫn trong nhận thức cho học trò Đây là

tiền đề để thực hiện một loạt các hoạt động tìm tòi, giải quyết vấn đề Muốn như

vậy, giáo viên phải là người có ý tưởng, biết gieo vấn đề để kích thích trí tò mò của người học

Ở mỗi bài học, HĐKĐ chỉ chiếm khoảng vài phút đầu giờ, nhưng lại đóng vai trò rất quan trọng đối với việc phát triển tính tích cực học tập của HS

Thứ nhất, một bài học với cách khởi động thú vị, hấp dẫn sẽ có tác dụng kích thích hứng thú học tập Bởi sự say mê, yêu thích đối với mỗi môn học không phải

em nào cũng sẵn có Phần nhiều nhờ sự sáng tạo của GV biết cách dẫn dắt HS vào

từng hoạt động học tập - trước tiên là HĐKĐ mà các em có được sự thích thú Theo

kết quả nghiên cứu của Xlôvaytrich (1975), có việc gì người ta không làm được dưới ảnh hưởng của hứng thú Điều đó cho thấy, khi đã có hứng thú, HS sẽ tự nguyện tham gia vào các hoạt động học tập một cách tự nhiên, sáng tạo

Thứ hai, HĐKĐ có tác dụng nối liền kiến thức cũ với kiến thức mới, tạo nền

tảng cho việc thực hiện các nhiệm vụ học tập của bài học Bởi, lịch sử là tất cả những

gì đã xảy ra trong quá khứ và không lặp lại dưới bất cứ hình thức nào Nhưng các sự

kiện, hiện tượng lịch sử bao giờ cũng có mối quan hệ qua lại, tác động lẫn nhau, cái này là hệ quả tất yếu của cái kia Vì vậy, khi thiết kế HĐKĐ, GV cần tạo cơ hội cho

HS tự làm sống lại các kiến thức nền đã học, cần thiết cho việc lĩnh hội nhiệm vụ

mới Như vậy, vừa giúp các em ghi nhớ chắc chắn hơn kiến thức cũ, vừa giúp hình thành các kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong học tập và trong cuộc sống

Thứ ba, HĐKĐ giúp tạo ra mâu thuẫn nhận thức cho người học Bởi học tập

lịch sử là một quá trình khám phá Quá trình ấy phát huy được nội lực của HS, tư duy tích cực - độc lập - sáng tạo với mong muốn được hiểu biết và giải quyết mâu thuẫn giữa những điều đã biết và chưa biết Có thể thấy, HĐKĐ chứa đựng mâu thuẫn về mặt nhận thức sẽ kích thích sự tò mò của HS, khiến các em có mong muốn tìm được câu trả lời thỏa đáng cho các vấn đề còn thắc mắc, thậm chí còn biết tự đặt

ra những vấn đề nghiên cứu tiếp theo

Thứ tư, HĐKĐ giúp khái quát nội dung cơ bản của bài học, hướng sự suy nghĩ, tư duy của HS vào nội dung chính ngay từ đầu, bởi có một thực tế là khi bắt đầu bài học, nếu GV không có sự định hướng, HS sẽ loay hoay với rất nhiều câu hỏi như: “Hôm nay không biết học bài gì? Nội dung có khó (hoặc hấp dẫn) hay không? Chúng ta sẽ phải thực hiện những nhiệm vụ nào?” Như vậy, tư duy HS bị phân tán

sẽ ảnh hưởng đến việc lĩnh hội kiến thức của bài Do đó, trong HĐKĐ cần thiết GV

phải có những cách thức chuyển giao nhiệm vụ linh hoạt để khái quát nội dung cơ

bản của bài

Thứ năm, HĐKĐ giúp GV và HS có cơ hội hiểu nhau hơn; thậm chí, theo Nguyễn Thị Minh Phượng và cộng sự (2016), HĐKĐ giúp phá tan sự lo lắng, e ngại ban đầu của người học đối với GV, thu hút HS vào việc học chủ động, tích cực, tạo tâm thế và kiến thức cần thiết cho bài mới Như vậy, khởi động tốt của mỗi tiết học giúp HS hứng thú, hăng hái trong học tập, thuận lợi cho hoạt động hình thành kiến

thức ở phần sau Nhưng GV cần lưu ý, kết thúc hoạt động này, GV không “chốt” về

nội dung kiến thức của bài mà chỉ giúp HS phát biểu được vấn đề học tập để chuyển sang các hoạt động tiếp theo Qua đó tiếp tục hoàn thiện câu trả lời hoặc giải quyết được vấn đề trong suốt quá trình dạy học

Để HĐKĐ góp phần vào hiệu quả của bài học lịch sử, khi thực hiện, GV cần đảm bảo những yêu cầu sau:

Thứ nhất, HĐKĐ phải gắn chặt với nội dung cơ bản của bài học để giúp định hướng tư duy HS vào nội dung chính ngay từ đầu, tránh bị phân tán vào các vấn đề lan man, không cần thiết, làm giảm hiệu quả bài học

Thứ hai, HĐKĐ phải phù hợp với trình độ HS và điều kiện dạy học của nhà trường Đảm bảo tính vừa sức HS trong HĐKĐ cũng nhằm mục đích giúp HS dễ dàng tham gia vào hoạt động học tập, đạt được mục tiêu dạy học đề ra Ngoài ra, HĐKĐ cũng cần phải phù hợp với điều kiện dạy học của nhà trường Chẳng hạn,

GV không thể thực hiện được HĐKĐ có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin nếu GV không có máy tính hoặc nhà trường không được trang bị máy chiếu Do vậy, ngay

từ khi xây dựng kế hoạch dạy học, GV đã phải xem xét điều kiện dạy học cần thiết

Thứ năm, kết thúc HĐKĐ, GV cần bố trí thời gian thích hợp để HS bày tỏ quan điểm cũng như sản phẩm hoạt động của mình Đây cũng là dịp để GV đánh giá

sự nỗ lực của các thành viên trong lớp Qua đây, các em có hứng thú học tập, có động lực để thực hiện các nhiệm vụ tiếp theo, có sự tự tin trước tập thể, phát triển các năng lực của bản thân

Việc vận dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, thiết kế tiến trình

dạy học các bài học hoặc chủ đề dạy học đảm bảo các yêu cầu về phương pháp dạy

học, cách xây dựng, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá chuỗi các hoạt động học theo sự định hướng phát triển năng lực người học là rất cần thiết đối với giáo viên trong giai đoạn hiện nay Khởi động là hoạt động đầu tiên, hoạt động này nhằm giúp

học sinh huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân về các vấn

đề có nội dung liên quan đến bài học mới Mặt khác hoạt động khởi động sẽ kích thích tính tò mò, sự hứng thú, tâm thế của học sinh ngay từ đầu tiết học Chính vì

vậy trong quá trình thiết kế giáo viên phải tìm tòi các hình thức và phương pháp phù

hợp, phải linh hoạt, sáng tạo, trong việc tổ chức hoạt động khởi động bài học Tránh tình trạng hoạt động đơn điệu, nhàm chán, hoặc không tổ chức hoạt động khởi động

mà để nó diễn ra một cách tuần tự, cứng nhắc Sau đây là một sốhình thức và phương pháp mà bản thân tôi đã sử dụng khi thiết kế hoạt động khởi động trong các tiết dạy:

- Th ứ nhất là khởi động tiết học dưới dạng trò chơi

Hiện nay hầu hết các tiết dạy tại trường tôi thường chọn cho mình hình thức

khởi động bằng cách tổ chức các trò chơi nhanh như: Đuổi hình bắt chữ, Hỏi nhanh đáp gọn, Giải ô chữ, Trò chơi nhanh như chớp, Trò chơi phá băng, trò chơi mảnh ghép… Với việc sử dụng trò chơi giúp cho hoạt động dạy học trở nên sôi nổi, cuốn hút, giúp học sinh rèn luyện sự mạnh dạn, tự tin, khả năng phản xạ nhanh, sự sáng

tạo, nâng cao tinh thần đoàn kết và sự tương tác giữa học sinh với học sinh, học sinh

với giáo viên…Trong tiết học môn Lịch sử các trò chơi thườngđược giáo viên tổ

chức liên quan đến kiến thức của các tiết học trước như học sinh sẽ được tái hiện

kiến thức hay kiểm tra nhận thức của học sinh về những vấn đề liên quan đến bài

học mới, làm tiền đề để giáo viên dẫn vào bài một cách hấp dẫn

- Th ứ hai là khởi động bằng các bài tập hay câu hỏi tình huống có vấn đề

Các câu hỏi trong phần khởi động có thể chỉ là một tình huống để cho học sinh phát hiện hay huy động vốn hiểu biết của mình để giải quyết tình huống ấy Các

vấn đề hay câu hỏi được đưa ra sẽ giúp học sinh phát triển tư duy, xâu chuỗi vấn đề

một cách mạch lạc đồng thời tạo hứng thú cho học sinh vào tiết học mới để khám phá vấn đề còn đang bỏ ngỏ

- Th ứ ba là khởi động bằng phương pháp đóng vai

Đóng vai là một trong những cách thức đem lại hiệu quả cao trong phần khởi động bài học, là phương pháp giáo dục giúp học sinh thực hành cách ứng xử, bày tỏ thái độ trong những tình huống giả định hoặc trên cơ sở óc tưởng tượng và ý nghĩ sáng tạo của các em Với việc sử dụng phương pháp đóng vai trong thiết kế hoạt động khởi động sẽ đem lại hiệu quả trong quá trình dạy học, nhất là khi dạy về các nhân vật, sự kiện lịch sử…

- Th ứ tư là khởi động bằng vận dụng kiến thức liên môn với Âm nhạc, Văn học

Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh (chất giọng) để diễn đạt tình cảm, xúc cảm của con người Âm nhạc gồm thanh nhạc và khí nhạc Cuộc sống

của chúng ta với bao khoảnh khắc vui buồn, âm nhạc đã thể hiện rõ điều đó cho hoạt động khởi động sẽ phát huy hiệu quả rất cao

Nói đến lịch sử là nói đến sự kiện, không gian, thời gian Vì vậy, trong quá trình giảng dạy lịch sử, nhiệm vụ cơ bản của giáo viên là cung cấp cho học sinh kiến

thức cơ bản đủ để khôi phục lại quá khứ và hiểu biết quá khứ Các tác phẩm văn học góp phần quan trọng làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học

tập cho học sinh Bởi vì, các tác phẩm thực sự có giá trị đều phản ánh cuộc sống một cách chân thực

- Th ứ năm là khởi động bằng khai thác kênh hình, xem phim tư liệu…

Mục đích của việc sử dụng tranh ảnh, video- clip để học sinh được trải nghiệm, được phát huy những tri thức vốn có của mình về vấn đề của tiết học tạo thêm hứng thú cho giờ học Kênh hình góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh, cụ thể hoá các sự kiện, là phương tiện rấtcó hiệu lực để hìnhthànhcác khái niệm lịch sử quan trọng nhất, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội

Sử dụng phim tài liệu trong dạy học lịch có ý nghĩa rất sâu sắc trong việc kích thích

hứng thú học tập, thu hút được sự quan sát tập trung ở học sinh

Chúng ta biết rằng việc tạo hứng thú cho học sinh với bài học ngay từ những phút đầu tiên là điều rất quan trọng.Bởi thông qua hoạt động khởi độnggiáo viên

sẽkiểm tra quá trình học sinh nắm bài cũ cũng như thiết lập mối quan hệ thân thiện

giữa giáo viên và học sinh Tuy nhiên trong quá trình thực hiện cần lưu ý những vấn

đề sau:

- V ấn đề định lượng thời gian: đây là khâu quan trọng để đảm bảo tiến trình

giờ học Tùy vào nội dung bài học Lịch sử để giáo viên định lượng thời gian Đối

với các bài dạy học theo chủ đề từ 2 tiết trở lên, giáo viên có thểtổ chức hoạt động

khởi động trong vòng 10-15 phút Đối với bài học theo từng tiết, giáo viên nên tổ

chức hoạt động khởi động 5-7 phút Tránh tình trạng khởi động quá nhiều thời gian, làm ảnh hưởng đến quá trình chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng Hoặc khởi động rất công phu, bài bản nhưng lại không ăn nhập gì với bài học Mặt khác khởi động quá phấn kích cũng làm cho học sinh khó tập trung trở lại bài học

-V ấn đề kỹ thuật thiết kế hoạt động khởi động: Khi xây dựng kịch bản cho

hoạt động khởi động giáo viên cần đảm bảo trong khởi động bao quát được nội dung bài học Giáo viên có thể lựa chọn một số kịch bản phù hợp như kịch bản dựa trên

vấn đề: Loại kịch bản này là lý tưởng cho các tình huống mà người học phải tích hợp kiến thức lý thuyết và thực hành của họ để giải quyết một vấn đề Là loại kịch

bản giúp người học phân tích vấn đề, tìm kiếm dữ liệu, thông tin, lập luận logic và

ra quyết định giải quyết vấn đề; Kịch bản dựa trên tình huống: Trong loại kịch bản này, người học được học cách khám phá các vấn đề để hiểu cách thức chúng ảnh hưởng đến việc ra quyết định; Kịch bản suy đoán: Trong kịch bản này, người học phải dự đoán kết quả của một sự kiện trong tương lai dựa trên kiến thức và các suy

luận của họ; Kịch bản dựa trên các trò chơi: Như được hiển nhiên từ tên gọi của kịch

bản này, các kịch bản này liên quan đến việc sử dụng các trò chơi như các công cụ học tập Từ đó giáo viên sẽ khai thác sâu vào những nội dung học sinh chưa biết một cách nhẹnhàng, sinh động

- V ấn đề về cách tiến hành hoạt động: Để tổ chức hoạt động khởi động đạt

mục đích trên, người dạy có thể thực hiện bằng nhiều cách khác nhau Lựa chọn cách thức như thế nào phụ thuộc vào từng bài học, đối tượng học sinh và phụ thuộc vào sở trường và sự linh hoạt của mỗi giáo viên, một nội dung có thể triển khai các cách thức khác nhau miễn làm sao phù hợp và hiệu quả, nên tránh sự trùng lặp một

kiểu vào bài gây sự nhàm chán Tuy nhiên lưu ý trong quá trình thực hiện hoạt động giáo viên phải luôn giữ tâm thái vui vẻ, thoải mái, gần gũi thân thiện với học sinh để

tạo giờ dạy hấp dẫn và cuốn hút người học

- V ấn đề về cách đặt và sử dụng câu hỏi hay tình huống khởi động Mục đích

của việc đặt câu hỏi và tình huống là thách thức các ý tưởng hiện tại, thăm dò kiến

thức người học, khẳng định vấn đề đã được người học hiểu rõ và thu hút người học

tạo ra không khí học tập sống động Câu hỏi phải liên quan bài học, những dự kiến vềkế hoạch học tập tiếp theo hoặc những dự đoán về kết quả của việc họ Muốn vậy thì câu hỏi cần có nhiều mức độ như nhận biết, thông hiểu, vận dụng.Các câu hỏi

phải có câu dễ, câu hỏi khó liên quan đến nội dung bài học, đòi hỏi học sinh phải tư duy, phải chủ động khai thác kiến thức mới.Giáo viên phải biết cách sử dụng câu hỏi đóng, câu hỏi mở.Dù có bất kỳ hình thức nào thì giáo viên phải dùng câu hỏi kết nối

học sinh tham gia vào hoạt động học.Giáo viên có thể dự kiến hoạt động của học sinh, tức là học sinh làm gì?Trả lời câu hỏi như thế nào?Sẽ có những thắc mắc gì?Đồng thời giáo viên phải biết cách xử lý các câu trả lời của học sinh như biết khen ngợi, ghi nhận đóng góp tránh phê bình thẳng thắn, phải luôn luôn khích lệ học sinh tham gia xây dựng Do đó, nếu tronghoạt động khởi động, nếu giáo viên đưara được tình huống khó thì vẫn có thểhấp dẫn, kích thích trí tò mò của học sinhđể các

em có nhu cầu tìm hiểu để tự giác, tích cực giải quyết điều khúc mắc đã được đưa ra

trước đó

2 Cơ sở thực tiễn

Quá trình dạy - học là một hoạt động phức tạp có sự tác động đa chiều, trong

đó chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy - học cơ bản phụ thuộc vào chủ thể

nhận thức - người học.Tuy nhiên các yếu tố khách quan cũng đóng vai trò rất quan

trọng trong việc tác động để tạo tâm lý sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ và hứng thú học

tập của học sinh Hiện nay, đa số giáo viên đều có tinh thần tự đổi mới phương pháp

dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh; tuy nhiên phần lớn các thầy

cô giáo đều hướng đến việc đổi mới trong hoạt động hình thành kiến thức là chủ yếu, chưa quan tâm đúng mức tới hoạt động khởi động cũng như vai trò của khởi động trong việc định hướng tiết dạy, tạo tâm lý tích cực cho học sinh để các em chủ động

và tích cực khai thác, khám phá kiến thức mới nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề

ra về kiến thức, kỹ năng và những năng lực cần hình thành cho học sinh sau mỗi tiết

học Thực tế cho thấy hầu hết giáo viên khi thiết kế hoạt động khởi động thường chỉ làm theo hình thức giới thiệu qua một chút để vào bài, như vậy sẽ tiết kiệm được

nhiều thời gian dành cho hoạt động khai thác kiến thức mới, không lo lắng nhiều về vấn đề thiếu thời gian, cháy giáo án… do đó tiết học tương đối khô khan, thiên về lý thuyết và giảng mà thiếu đi sự hợp tác tích cực của học sinh; ngay từ bước vào bài

học sinh đã có tâm lý thụ động chờ giáo viên dẫn dắt nội dung và truyền thụ một chiều, từ đó sẽ khó tạo tâm lý để các em sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ một cách tích

cực ở các hoạt động tiếp theo của bài học

Để khách quan tôi đã tiến hành khảo sát việc tiến hành thực hiện hoạt động khởi động của giáo viên ở tại trường THPTNghi Lộc 5 - Huyện Nghi Lộc nơi tôi đang công tác(bao gồm 57giáo viên giảng dạy các môn) và đem lại kết quả như sau:

*Kết quả khảo sát:

1 Th ực hiện hoạt động khởi động

- Có

2 Cơ sở tiến hành khởi động

- Xuất phát từ nội dung

- Từ các nội dung liên quan đến bài học

- Từ nội dung liên quan đến tên bài học

- Kiểm tra và thống kê kiến thức của học sinh

- Tạo hứng thú cho học sinh

- Tạo tình huống có vấn đề để vào bài

chất giới thiệu bài học Không ít giáo viên gặp lúng túng khi tổ chức do chưa nắm được các yêu cầu, mục tiêu cơ bản của hoạt động khởi động, làm cho giờ học còn

nặng nề, nhàm chán

Một số ít giáo viên có nêu tình huống khởi động nhưng còn mang tính hình

thức, chưa xuất phát và tạo được liên kết thực sự với bài học để tạo hứng thú, kích thích sự sáng tạo, chủ động học tập của học sinh Giáo viên bộmôn Lịch sử đã đều taytriển khai trong giờ dạy song có một số có khi có lúc còn lúng túng, làm cho xong chuyện

Trong quá trình thực hiện đề tài bản thân tôi cũng đã tiến hành khảo sát việc

tổ chức hoạt động khởi động trong việc dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT trên địa bàn Huyện Nghi Lộc (bao gồm: Trường THPT Nguyễn Duy Trinh, Trường THPT Nghi Lộc 2, Trường THPT Nghi Lộc 3, Trường THPT Nghi Lộc 4, Trường THPT Nghi Lộc 5 Tổng 5 trường gồm 17 giáo viên) kết quả như sau:

* Kết quả khảo sát:

1 Th ực hiện hoạt động khởi động

- Từ các nội dung liên quan đến bài học

- Từ nội dung liên quan đến tên bài học

- Kiểm tra và thống kê kiến thức của học sinh

- Tạo hứng thú cho học sinh

- Tạo tình huống có vấn đề để vào bài

Đa số các giáo viên Lịch sử trên địa bàn Huyện Nghi Lộc đều đã có sự đổi

mới đầu tư cải tiến phương pháp giảng.Tuy nhiên vẫn còn một số ít giáo viên có

những hạn chế nhất định như:giáo viên vẫn chưa mạnh dạn vận dụng phương pháp,

kỹ thuật dạy học tích cực vào việc thiết kế các hoạt động dạy học trong đó có hoạt động khởi động Do đó đang tạo cảm giác mệt mỏi, thụ động đối với học sinh trong

việc tiếp nhận kiến thức Bên cạnh đó, việc thiếu những dẫn chứng sinh động trong

thực tế cũng như thiếu những dụng cụ trực quan làm cho hoạt động khởi động trở nên khô khan, nhàm chán, không gây được sự hứng thú đối với học sinh Hệ quả tất

yếu là chất lượng tiết học có nhiều hạn chế Một số giáo viên tâm lí môn mình là môn phụ nên chưa chịu đầu tư trong việc soạn giáo án, tìm hiểu những nội dung kiến

thức mới thành ra bài dạy gây nhàm chán, không tạo được sự hứng thú cho người

học.Thực tế trong quá trình giảng dạy bộ môn này đối với hoạt động khởi động thì

chủ yếu giáo viên đang sử dụng phương pháp dạy học truyền thống Do đó chưa kích thích được học sinh chưa chủ động, tích cực trong việc học, không chủ động tìm

hiểu kiến thức, vào lớp không chú ý nghe giảng, về nhà không xem bài, không học bài Chính vì lẽ đó bản thân tôi nghĩ người giáo viên dạy môn Lịch sử luôn phải tìm tòi, đổi mới để tìm ra phương pháp phù hợp cho từng bài, đặc biệt phải biết cách thiết kế hoạt động khởi động để đem lại hiệu quả khi giảng dạy Chúng ta thường

thấy những lời vào bài mượt mà, trơn tru với câu từ bay bổng, trau chuốt của giáo viên Tất nhiên để có được lời vào bài đầy tính nghệ thuật như vậy đòi hỏi giáo viên

phải có sự am hiểu sâu sắc về nội dung kiến thức bài học cùng những vấn đề có liên quan rồi chuyển hóa thành câu từ kết hợp với giọng đọc hay nói diễn cảm, thuyết

tạo Cá biệt có giáo viên năng lực chuyên môn chưa đáp ứng được với nhu cầu của người học hiện nay nên tình trạng tổ chức hoạt động khởi động nhưng còn lạm dụng như tổ chức trò chơi, hát múa mà không phù hợp với bài học hoặc chỉ là để “vào bài” với cái tên bài học vẫn xảy ra Bên cạnh đó, nhiều bài học trong sách giáo khoa môn Lịch sử còn khô khan đối với học sinh phổ thông nên việc lựa chọn hình thức

hoạt động như thế nào để dẫn dắt học sinh vào bài quả là vấn đề không mấy dễ dàng đối với mỗi giáo viên Rất nhiều giáo viên trong quá trình dạy học thường không tổ

chức hoạt động khởi động vì nhiều lí do: lo lắng vì thời gian không đủ cho kiến thức bài dạy; không biết tổ chức như thế nào; sợ hoạt động gây ồn ảnh hưởng lớp học khác.Vì vậy, trong quá trình dạy, dù rất cố gắng, nhiều giáo viêncũng không thể lôi kéo sự tập trung của học sinh, hiệu quả giờ học bị giảm sút Chính vì lẽ đó bản thân tôi trong quá trình giảng dạy bộ môn Lịch sử bậc THPT tôi luôn luôn trăn trở để tìm

ra giải pháp dạy hoạt động khởi động một cách hiệu quả nhằm tạo hứng thú cho các

em khi học bộ môn này

3 Kinh nghi ệm thiết kế hoạt động khởi động trong một số bài dạy Lịch sử lớp

12 Ban cơ bản tại trường trung học phổ thông Nghi Lộc 5

3.1 S ử dụng phương pháp trò chơi khi thiết kế hoạt động khởi động

* M ục đích:

Trò chơi học tập đem lại hiệu quả cao trong dạy học, gây sự hứng thú trong

giờ học Thông qua trò chơi lịch sử, nội dung của bài học được truyền tải đến học sinh một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, sâu sắc và dễ hiểu Mặt khác, còn có ý nghĩa làm thay đổi hình thức học tập, làm cho hình thức học tập trở nên đa dạng, phong phú hơn vàbiến quá trình học tập của học sinh trở thành hình thức học tập vui chơi hấp

dẫn Ngoài tác dụng truyền thụ kiến thức cho học sinh nó còn giúp các em hình thành nhân cách khiến cho các em vui vẻ, nhanh nhẹn, cởi mở hơn, tiếp thu bài học một cách tự nhiên, tự giác, tích cực

Trò chơi học tập là một hoạt động của con người nhằm mục đích chủ yếu là

tiếp thu kiến thức một cách có hiệu quả nhất, ngoài ra còn giúp các em vui chơi, giải trí và thư giãn Giúp các em yêu thích môn học hơn.Thông qua trò chơi học tập, giúp

học sinh có thể rèn luyện được thể lực, rèn luyện về giác quan, tạo cơ hội giao lưu

với mọi người, cùng hợp tác với bạn bè, đồng đội trong nhóm tổ… đây là một hoạt động được tổ chức có tính chất vui chơi, giải trí, thư giãn Nhưng thông qua hoạt động nàyhọc sinh có điều kiện học mà chơi, chơi mà học Khi tham gia các trò chơi

học tập học sinh sẽ có điều kiện thể hiện khả năng của mình, giúp các em mạnh dạn hơn, tự tin hơn, giao tiếp cũng tốt hơn, sống hòa nhã với bạn bè hơn, được suy ngẫm,

thử nghiệm các tình huống, các lập luận để đạt kết quả cao

Trò chơi học tập còn tạo không khí vui tươi, hồn nhiên, nhẹ nhàng, sinh động trong giờ học Giúp cho đặc thù bộ môn Lịch sử bớt đi sự khô khan, giúp các em ghi

nhớ sự kiện, nhân vật lịch sử, thấu hiểu bài học một cách nhanh nhất, giúp các em

tiếp thu tri thức một cách tích cực và tự giác.Từ đó bồi dưỡng cho các em lòng say

mê, yêu thích môn Lịch sử Sử dụng trò chơi học tập ở các môn học nói chung, trong môn Lịch sử nói riêng là một trong những phương pháp mới nhằm phát huy tính tích

cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Việc sử dụng trò chơi học tập mang lại hiệu

quả to lớn trong giáo dục

- Trò chơi là hoạt động được các học sinh thích thú tham gia Vì vậy nó có

khả năng lôi kéo sự chú ý và khơi dậy được hứng thú học tập Rất nhiều trò chơi ngoài mục đích đó còn có thể ôn tập kiến thức cũ hoặc dẫn dắt các em vào hoạt động tìm kiếm tri thức mới một cách tự nhiên, nhẹ nhàng Hoặc có những trò chơi giúp các em vận động tay chân khiến cho cơ thể tỉnh táo, giảm bớt những áp lực tâm lý

do tiết học trước gây ra

- Sử dụng phương pháp trò chơi là phương pháp giáo viên thông qua việc tổ

chức các trò chơi có liên đến nội dung bài học, có tác dụng tạo hứng thú học tập cho

học sinh ngay từ khi bắt đầu bài học mới

- Qua trò chơi học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, đồng

thời cũng phát triển tính tự giác ở học sinh.Bản chất của phương pháp sử dụng trò chơi học tập là dạy học thông qua việc tổ chức hoạt động cho học sinh Dưới sự

hướng dẫn của GV, HS được hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi chuyển tải mục tiêu của bài

* Phương pháp trò chơi có một số ưu điểm và nhược điểm sau:

- Ưu điểm:

+ Trò chơi học tập là một hình thức học tập bằng hoạt động, hấp dẫn HS do

đó duy trì tốt hơn sự chú ý của các em với bài học

+ Trò chơi làm thay đổi hình thức học tập chỉ bằng hoạt động trí tuệ, đo đó

giảm tính chất căng thẳng của giờ học, nhất là các giờ học kiến thức lý thuyết mới

+ Trò chơi có nhiều học sinh tham gia sẽ tạo cơ hội rèn luyện kỹ năng học tập

* Khi s ử dụng phương pháp trò chơi, GVcần lưu ý một số điều sau:

- Mục đích của trò chơi phải thể hiện mục tiêu của bài học hoặc một phần của chương trình

- Hình thức chơi đa dạng giúp HS được thay đổi các hoạt động học tập trên

lớp, giúp HS phối hợp các hoạt động trí tuệ với các hoạt động vận động

- Luật chơi đơn giản để HS dễ nhớ, dễ thực hiện Cần đưa ra các cách chơi có nhiều HS tham gia để tăng cường kỹ năng học tập hợp tác

- Các dụng cụ chơi cần đơn giản, dễ làm hoặc dễ tìm kiếm tại chỗ Chọn quản trò chơi có năng lực phù hợp với yêu cầu của trò chơi

- Tổ chức chơi vào thời gian thích hợp của bài học để vừa làm cho học sinh

hứng thú học tập vừa hướng cho học sinh tiếp tục tập trung các nội dung khác của bài học một cách có hiệu quả

- Trong quá trình tổ chức hoạt động khởi động bản thân tôi thường sử dụng một số trò chơi sau: Trò chơi “Hỏi nhanh, đáp gọn”, trò chơi “làm theo lời tôi hát”, trò chơi ô chữ, trò chơi “Gió thổi”, Trò chơi mảnh ghép, trò chơi đoán ý đồng đội, trò chơi “nhanh như chớp”… Sau đây tôi xin trình bày một số ví dụ cụ thể trong các

tiết dạy của tôi khi vận dụng phương pháp trò chơi để thiết kế hoạt động khởi động trong bài dạy môn Lịch sử 12

* Cách th ức tiến hành

- Bước 1 Giáo viên đặt tên trò chơi cho phù hợp, liên quan đến bài học

- Bước 2 Giáo viên thông qua luật chơi

- Bước 3.Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi

- Bước 4.Giáo viên nhận xét và chuyển tiếp vào bài học

Ví d ụ 1

Khi dạy bài 17“Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 02-09-1945 đến trước ngày 19-12-1946”(Tiết 1)ở chương trìnhLịch sử lớp 12, tôi thiết kế hoạt động khởi động bằngcách tổ chức cho học sinh trò chơi với tên gọi: “Đi tìm mảnh ghép

a Mục đích

Cho học sinh quan sát màn hình máy chiếu và thông qua luật chơi

Từđó kích thích sự tò mò, lòng khao khát muốn tìm hiểu những điều chưa biết

ở hoạt động hình thành kiến thức mới của bài học

b Nội dung

Giáo viên cung cấp cho học sinh dữ liệu: Trên màn máy chiếu là 4 mảnh ghép,

mỗi mảnh ghéplà một câu hỏi, em nào trả lời nhanh và chínhxác các câu hỏi trong vòng 15 giây thì sẽ được 10 điểm Sau khi các em trả lời chínhxác thì mảnhghép được mở ra Và mảnh ghép là hình ảnh liên quan đến nội dung bài học

Bốn câu hỏi tương ứng với bốn mảnh ghép:

1 Ai là người thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập,trịnh trọng tuyên bố với toàn thể quốc dân và thế giới: nước Việt Nam dân chủ cộng hòa thành lập?

2 Sự kiện nào mãi mãi đi vào lịch sử Việt Nam là một trong những ngày hội lớn nhất vẻ vang nhất của dân tộc

3 Thắng lợi nào mở ra kỉ nguyên nhân dân lao động nắm chính quyền, làm chủ đất nước?

4 Nguyên nhân quyết định nhất dẫn đến sự thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945?

của Đảng, đứng đầu là Hồ Chí Minh

HS trả lời đúng 4 câu hỏi, tương ứng là 4 mảnh ghép được mở ra, là hình ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập,trịnh trọng tuyên bố với toàn thể quốc dân và thế giới: nước Việt Nam dân chủ cộng hòa thành lập

GV dẫn dắt: Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, mở ra kỉ nguyên mới

của dân tộc: Kỉ nguyên độc lập tự do, nhân dân lao động nắm chính quyền làm chủ đất nước Vậy hơn năm đầu sau cách mạng tháng Tám, tình hình nước ta như thế nào? D ân tộc ta đã làm gì để xây dựng và bảo vệ chính quyền cách mạng? Bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau làm rõ

d Cách thức thực hiện

Học sinh hoạt động cá nhân

Như vậy thông qua hoạt động khởi động nói trên, tôi đã tạo ra một tình huống

bằng một trò chơi độc đáo tạo sự hấp dẫn thu hút sự chú ý, khơi dậy sự tò mò của

học sinh ngay từ đầu Bằng những câu hỏi thông qua trò chơi nói trên, học sinh đãsử

dụng kiến thức lịch sửđể giải quyết vấn đề tôi đưa ra để khởi động cho bài học này Điều đó, giúp học sinh hình thành nhiều kĩ năng để hình thành mối liên hệ giữa các

kiến thức trong bộ môn Lịch sử

Đồng thời giúp học sinh hình thành các năng lực như năng lực thực hành bộ môn, năng lực xác định mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động các sự kiện, hiện tượng

lịch sử với nhau; năng lực vận dụng liên hệ kiến thức đã học đểgiải quyếtvấn đề lịch

sử đặt ra… Từ thực tế hoạt động khởi động nói trên tôi thấy học sinh sẽ tiếp cận bài

học bằng sự hứng thú, chủ độngngay từ đầu Điều này góp phần phát triển các năng

lực cần thiết cho các em, góp phần quan trọng làm cho tiết học đạt hiệu quả cao

Ví d ụ 2:

Khi dạy bài 18 “Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946- 1950)”(Tiết 2)ở chương trìnhLịch sử lớp 12, tôi thiết kế hoạt động

khởi động bằngcách tổ chức cho học sinh trò chơi với tên gọi:“Hỏi nhanh đáp gọn”

- Đây là trò chơi rất hấp dẫn tạo ra không khí học tập sôi nổi cho học sinh đầu

tiết học

a Mục đích

+ Kích thích HS nhớ lại các kiến thức đã học

+ Rèn luyện kĩ năng quan sát, giao tiếp

+ Rèn luyện năng lực tư duy

Từđó kích thích sự tò mò, lòng khao khát muốn tìm hiểu những điều chưa biết

ở hoạt động hình thành kiến thức mới của bài học

b Nội dung

-Cách tiến hành:

+ GV tổ chức cho học sinh trò chơi “Hỏi nhanh đáp gọn”

+ GV chia lớp thành 2 đội Mỗi đội cử 3 người tham gia chơi,GV cử 1 thư kí ghi kết quả

+ Giáo viên sẽ đưa ra bộ câu hỏi gồm 6 câu

+ Trong thời gian 5 phút, GV sẽ nêu các câu hỏi liên quan đến bài học, đội

nào xung phong trả lời trước sẽ giành quyền trả lời

+ Kết thúc 5 phút, đội nào có nhiều câu trả lời đúng sẽ giành phần thắng

6 câu hỏi giành cho hai đội:

1 “…Không! Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước,

nh ất định không chịu làm nô lệ…” Đoạn trích trên là nội dung của văn kiện nào?

Do ai vi ết?

2 Đường lối kháng chiến chống Pháp là: Toàn dân, ,trường kì, tự lực cánh sinh và tranh th ủ sự ủng hộ của quốc tế Hãy điền từ thích hợp vào (….)

3 Ai là người viết tác phẩm “Kháng chiến nhất định thắng lợi”

4 “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” là lời khen ngợi của Chủ tịch Hồ Chí Minh giành cho đơn vị nào?

5 Sau khi rút kh ỏi Hà Nội, các cơ quan Đảng, Chính phủ, Mặt trận…chuyển lên đâu?

6 Em hãy hát m ột đoạn trong bài hát “Đoàn vệ quốc quân” của nhạc sĩ Phan

Hu ỳnh Điểu

c Sản phẩm

1 “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh

2 Toàn diện

3 Tổng bí thư Trường Chinh

4 Trung đoàn Thủ đô

5 Việt Bắc

6 Học sinh thể hiện

d Cách thức thực hiện

Học sinh hoạt động đồng đội

Với gói câu hỏi nhanh đó giáo viên vừa giúp học sinh hệ thống lại những kiến

thức vừa học,đồng thời cũng là để khởi động cho tiết học mới.Với trò chơi này tạo không khí lớp học sôi nổi giúp học sinh bước vào tiết học nhẹ nhàng và hiệu quả

* M ục đích:

“Tình huống có vấn đề” là thời điểm thể hiện mâu thuẫn trong nhận thức của

học sinh để nhận ra điều mình chưa biết, mà chưa giải quyết được Tình huống này

buộc học sinh phải quyết tâm tìm hiểu, chứ không khoanh tay khuất phục Song không

phải điều không biết nào được đặt ra cũng tạo được tình huống có vấn đề, mà chỉ khi nào những điều học sinh nhận thấy không thể không biết, không thể không tìm hiểu

để nhận thức đúng, sâu sắc vấn đề đặt ra, nhằm vào việc học tập Việc giải quyết vấn

đề là tiến hành tìm hiểu, làm sáng tỏ những điều chưa biết để biết

Để tổ chức các hình thức khởi động trong dạy học nhằm phát triển năng lực

cho học sinh, giáo viên luôn chú trọng khêu gợi học sinh đặt vấn đề để tìm hiểu, không dừng lại ở việc tiếp thu thụ động Đặt câu hỏi nêu ra điều mình chưa biết là

một yếu tố quan trọng để học tập thông minh, chủ động Vấn đề đặt ra là phải nhằm vào bản chất, những điều quan trọng để hiểu sự kiện, chứ không phải những chi tiết

vụn vặt, hình thức bên ngoài Giáo viên hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề thông qua việc khai thác sách giáo khoa, sử dụng đồ dùng trực quan, tư liệu thành văn…

Học sinh tự mình nắm kiến thức, tự mình rút ra kết luận sau khi đã suy nghĩ

kỹ Những kết luận này là phản ánh những quan điểm riêng, có căn cứ khoa học, do các em nhận thức được Học sinh chỉ học tập tốt, có kết quả khi các em phát hiện ra

vấn đề và tìm cách giải quyết vấn đề Câu hỏi đưa ra phải là vấn đề mới mà học sinh chưa biết Câu trả lời của học sinh phải là sản phẩm của hoạt động tư duy

*Cách th ức tiến hành:

- Cách 1

+ Bước 1 Giáo viên đưa ra quan điểmtrái chiều về một vấn đề của bài học + Bước 2 Yêu cầu học sinh đưa ra chính kiến về vấn đề tìm hiểu của bài học + Bước 3.Giáo viên nhận xét và dẫn dắt vào bài học

Ví dụ 1

Khi dạyBài 16 “Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám

(1939- 1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời”(Tiết 5)ở chương trìnhLịch

sử lớp 12, tôi thiết kế hoạt động khởi động bằngcách đưa ra tình huống có vấn đề

a Mục đích:

+ Giúp học sinh phát triển tư duy, xâu chuỗi vấn đề một cách mạch lạc + Tạo hứng thú cho học sinh vào tiết học mới để khám phá vấn đề còn đang

bỏ ngỏ

Từđó kích thích sự tò mò, lòng khao khát muốn tìm hiểu những điều chưa biết

ở hoạt động hình thành kiến thức mới của bài học

b Nội dung

- Cách tiến hành: GV tạo tình huống có vấn đề

Bàn về thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945 ở Việt Nam, một số sử gia

tư sản cho rằng: đó là một sự “ăn may” vì nó diễn ra trong điều kiện “trống vắng quy ền lực” Các nhà sử học của chúng ta lại khẳng định: Thành công của cách mạng

tháng Tám không phải là sự “ăn may” Các em đồng ý với ý kiến nào, vì sao?

c Sản phẩm:

- HS khẳng định: Cách mạng tháng Tám 1945 thắng lợi nhanh chóng, ít đổ máu do nhân dân ta có truyền thống yêu nước nồng nàn, Đảng ta có quá trình chuẩn

bị chu đáo, kỹ lưỡng trong suốt 15 năm và linh hoạt, sáng tạo chỉ đạo khởi nghĩa, chớp thời cơ phát động quần chúng nổi dậy giành chính quyền

d Cách thức thực hiện

Học sinh hoạt động cá nhân

Ví d ụ 2:

Khi dạy Bài 21 “Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế

quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954- 1965)” (Tiết 2)ở chương trình

Lịch sử lớp 12, tôi thiết kế hoạt động khởi động bằngcách đưa ra tình huống có vấn

Từđó kích thích sự tò mò, lòng khao khát muốn tìm hiểu những điều chưa biết

ở hoạt động hình thành kiến thức mới của bài học

c Sản phẩm:

- Nghị quyết Trung ương lần thứ 15 (1/1959) của Ban chấp hành Trung ương Đảng ra đời kịp thời, là ngọn đuốc soi đường, là ngọn lửa châm ngòi cho phong trào

“Đồng khởi” (1959-1960), đáp ứng đúng yêu cầu của lịch sử, mở đường cho cách

mạng miền Nam tiến lên

+ Bước 2 Yêu cầu học sinh suy nghĩ và trả lời câu hỏi

+ Bước 3 Giáo viên nhận xét, kết luận và dẫn vào bài học

Ví d ụ:

Khi dạyBài 14“Phong trào cách mạng 1930 - 1935” (Tiết 2)ở chương trình

Lịch sử lớp 12, tôi thiết kế hoạt động khởi động bằngcách đưa ra tình huống có vấn

Từđó kích thích sự tò mò, lòng khao khát muốn tìm hiểu những điều chưa biết

ở hoạt động hình thành kiến thức mới của bài học

b Nội dung

- Cách tiến hành: GV nêu tình huống có vấn đề:

Khi học về Luận cương chính trị tháng 10/1930, giáo viên yêu cầu học sinh

nhắc lại những nét cơ bản về nội dung Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng và kết

luận: Đây là một cương lĩnh cách mạng giải phóng dân tộc sáng tạo, kết hợp đúng đắn vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương lâm thời tháng 10/1930 đã thông qua Luận cương chính trị của Đảng.Luận cương chính trị này có gì khác hơn so với Cương lĩnh chính trị đầu tiên

mà người ta đánh giá đây là văn kiện còn có những mặt hạn chế

c Sản phẩm:

- Điểm giống nhau: Xác định đường lối cách mạng Việt Nam đồng thời trang

bị vũ khí sắc bén về lí luận cách mạng cho những người cộng sản

- Điểm khác của Luận cương so với Cương lĩnh:

+ Về Nhiệm vụ cách mạng Luận cương nặng về đấu tranh giai cấp mà chưa thấy rõ nhiệm vụ giải phóng dân tộc đặt lên hàng đầu

+ Về lực lượng cách mạng, Luận cương chỉ nhấn mạnh vai trò của công nhân

và nông dân mà không thấy được khả năng cách mạng của các giai tầng khác

d Cách thức thực hiện

Học sinh hoạt động cá nhân

Với sự phát triển không ngừng và nhanh chóng của khoa học công nghệ đòi

hỏi phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học hướng đến người học Người học

cần phải có những năng lực kiến tạo tri thức, kỹ năng đa dạng, có tư duy tốt Để phát huy ưu thế của phương pháp dạy học nêu vấn đề đòi hỏi người giáo viên cần quan tâm đến kĩ thuật xây dựng và sử dụng tình huống có vấn đề Tuy nhiên, để đưa lại

hiệu quả cao đòi hỏi người dạy phải căn cứ vào đặc trưng từng loại bài, kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học để xây dựng các tình huống có vấn đề có tỉ

lệ hợp lý giữa cái chưa biết và cái đã biết phù hợp với khả năng của học sinh

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúp HS

suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các

em vừa thực hiện hoặc quan sát được Việc “diễn” không phải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy.Trong các phương pháp dạy học tích cực, đóng vai là phương pháp phù hợp với đặc trưng dạy

- học của môn Lịch sử.Đây là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành để trình bày những suy nghĩ, cảm nhận và ứng xử theo một vai giả định hoặc nhân vật lịch

sử Từ đó giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách đứng từ chỗ đứng, góc nhìn của người trong cuộc, tập trung vào một sự kiện cụ thể mà các em quan sát được từ vai của mình Với phương pháp đóng vai học sinh được rèn luyện thực hành

những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong thực tiễn Đồng thời gây hứng thú và chú ý cho học sinh, tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh, khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị

- xã hội

Tuy nhiên trong quá trình sử dụng phương pháp này, GV cần lưu ý về tình

huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với lứa tuổi, trình độ HS

và điều kiện, hoàn cảnh lớp học, không nên quá dài và phức tạp, vượt quá thời gian cho phép, tình huống phải có nhiều cách giải quyết, cần để mở để HS tự tìm cách

giải quyết, cách ứng xử phù hợp, không cho trước “kịch bản”, lời thoại.Mỗi tình

huống có thể phân công một hoặc nhiều nhóm cùng đóng vai, cần quy định rõ thời gian thảo luận và đóng vai của các nhóm Trong khi HS thảo luận và chuẩn bị đóng vai, GV nên đi đến từng nhóm lắng nghe và gợi ý, giúp đỡ HS khi cần thiết, nên khích lệ cả học sinh nhút nhát cùng tham gia

Ví dụ 1:Thiết kế đóng vai sử dụng cho hoạt động khởi động Bài 12: Phong

trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925(Lịch sử 12-Ban cơ bản)

Tổ chức đóng vai các nhân vật ông Nghị Quế, bà Nghị Quế, chị Dậu trong đoạn trích “Chị Dậu bán con cho Nghị Quế”

1 Chu ẩn bị:

Giáo viên giao nhiệm vụ đóng vai các nhân vật ông Nghị Quế, bà Nghị Quế,

chị Dậu trong đoạn trích “Chị Dậu bán con cho Nghị Quế” cho các nhóm học sinh chuẩn bị từ tiết học trước

- Học sinh xung phong tham gia đóng vai và chuẩn bị chu đáo vai diễn trước

tiết học

* Nhi ệm vụ:

- Mỗi nhóm chọn 1 nhân vật và cử đại diện đóng vai nhân vật

- GV yêu cầu các em diễn theo trích đoạn“Chị Dậu bán con cho Nghị Quế”

- Thời gian trình bày: 3 phút

- Sau khi lựa chọn vai diễn các nhóm thống nhất nội dung để phối hợp cùng

thực hiện nhiệm vụ

2 Ti ến hành trên lớp:

Sau khi học sinh trình bày xong vai diễn, GV cho HS nhận xét về phần diễn

xuất của bạn, tuyên bố vai diễn xuất sắc nhất và phát vấn:

- Em hãy cho bi ết nhân vật Nghị Quế và chị Dậu đại diện cho những giai cấp nào trong xã h ội Việt Nam thời thuộc địa?

- Qua ph ần diễn của các bạn em có nhận xét gì về đời sống của người dân lao động Việt Nam thời kì này?

- Các HS khác quan sát và nhận xét phần diễn của bạn

+ Đời sống của người nông dân Việt Nam thời kì thuộc Pháp hết sức bần cùng

do chính sách áp bức của thực dân Pháp và địa chủ phong kiến

- Học sinh vận dụng hiểu biết trả lời:

+ Các nhân vật ông bà Nghị Quế đại diện cho giai cấp địa chủ

+ Chị Dậu đại diện cho giai cấp nông dân

3 Giáo viên đưa ra thông tin phản hồi và giới thiệu vào nội dung bài học:

Đoạn trích “Chị Dậu bán con”là một trong những phân cảnh xúc động trong

bộ phim chị Dậu Chị Dậu là một bộ phim nổi tiếng thuộc hàng những tác phẩm kinh điển của điện ảnh cách mạng Việt Nam XX Phim được sản xuất năm 1980

bởiđạodiễn,NghệsĩNhândânPhạmVănKhoadựatrênkịchbảnlàtiểuthuyết Tắt đèn của nhà văn Ngô Tất Tố Phim Chị Dậu cùng với phim Làng Vũ Đại ngày ấy (1982) đã

đạt được thành công lớn về nhiều mặt khi khắc họa cuộc sống nông thôn cũng như nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội phong kiến nửa thuộc địa của Việt Nam Đặc

biệt là sự bần cùng của người nông dân Việt Nam do chính sách áp bức của thực dân Pháp và phong kiến tay sai Chính những chính sách áp bức đó là nguyên nhân dẫn đến sự bùng nổ của phong trào dân tộc dân chủ Việt Nam từ 1919 đến 1925 Trong bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về những vấn đề đó

- Học sinh lắng nghe, từ kiến thức cũ liên hệ đến những vấn đề sẽ đặt ra trong

bài mới theo sự dẫn dắt của giáo viên

Ví dụ2:Thiết kế hoạt động khởi động bằng phương pháp đóng vai khi dạy Bài

10: Cách mạng khoa học-công nghệ và xu thế toàn cầu hóa (Lịch sử 12- Ban cơ bản

Mục tiêu:Nhằm tạo mâu thuẫn nhận thức giữa kiến thức đã biết và chưa biết

có liên quan đến bài học, yêu cầu học sinh xác định nhiệm vụ học tập của bài và giáo viên dẫn dắt vào bài mới

Cách thức:Tổ chức đóng vai cặp đôi ăn ý

1 Giáo viên nêu vấn đề

- Giáo viên chọn 2 cặp đôi nam - nữ tham gia đóng vai “Cặp đôi hoàn hảo”

- Học sinh xung phong tham gia đóng vai

- Nhiệm vụ:

+ Các cặp đôi nghe bài hát “Ông bà anh” của tác giả Lê Thiện Hiếu

+ Đóng vai thể hiện tình yêu của ông bà ngày xưa và tình yêu của đôi bạn trẻ ngày nay trên nền nhạc bài hát để minh họa cho lời bài hát

+ Thời gian trình bày: 2 phút 30 giây

- Tất cả học sinh hứng khởi nghe bài hát và quan sát các cặp đôi biểu diễn

- Các thành viên tham gia đóng vai thực hiện theo đúng luật chơi giáo viên đã đưa ra

2 Sau khi các cặp đôi biểu diễn xong, giáo viên đánh giá và tuyên bố cặp đôi hoàn hảo chung cuộc và phát vấn:

Sau khi nghe bài hát và quan sát các bạn biểu diễn em hãy cho biết chủ đề của bài hát là gì?

3 Giáo viên đưa ra thông tin phản hồi và giới thiệu vào nội dung bài học:

Đây là bài hát về tình yêu nhưng trong đó đã đề cập đến những tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đối với đời sống của con người Với sự phát triển của khoa học - công nghệ đã đưa con người đến gần nhau hơn nhưng cũng đẩy con người xa nhau hơn Bài hát chỉ mới thể hiện một khía cạnh nhỏ những tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ trong thời kì hội nhập hiện nay.Vậy cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đã diễn ra như thế nào? Nguyên nhân, đặc điểm

và tác động của nó là gì? Bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

- Học sinh lắng nghe, từ kiến thức cũ liên hệ đến những vấn đề sẽ đặt ra trong bài mới theo sự dẫn dắt của giáo viên

dậy lòng yêu nước cũng như sức mạnh tiềm tàng trong con người để vươn tới tương lai tốt đẹp Ở các trường trung học phổ thông các môn học đều được xây dựng và tác động đến việc hình thành nhân cách cho học sinh theo hướng chủ yếu: Từ trí tuệ đến tình cảm ngược lại âm nhạc có tác dụng đi từ con tim đến khối óc của con người

Âm nhạc giúp cho con người có thêm sự phấn chấn và sức mạnh trong lao động, trong chiến đấu, để giáo dục cho con cháu truyền thống của cha ông, đạo lí làm người Sự oanh liệt hào hùng của lịch sử Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống