PHẬT GIÁO VỚI VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ở Việt Nam, bảo vệ môi trường BVMT và ứng phó với biến đổi khí hậuƯPBĐKH trở thành vấn đề được toàn xã hội quan tâm, bao gồm cả Phật giáo.Trong Thông điệp bảo vệ môi trường, ứng phó với

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 TS Lê Tâm Đắc

2 TS Nguyễn Khắc Đức

Phản biện 1:……….

……… …

Phản biện 2:……….…… ……

………

Phản biện 3:……… ….…………

………

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng Chấm luận án cấp Học viện Họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi…… giờ…….ngày…… tháng………năm…….

Có thể tìm hiêu luận án tại: Thư viện Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận án

Hiện nay, vấn đề bảo vệ môi trường đang ngày càng nóng bỏng và mangtính sống còn của loài người trên toàn cầu Thực tế những thập kỷ gần đây chothấy, vấn đề ô nhiễm môi trường, sự cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, sựkhủng hoảng sinh thái trên phạm vi toàn thế giới đang được hầu hết các quốcgia dành sự quan tâm hàng đầu Ở Việt Nam, tăng trưởng kinh tế những nămvừa qua được thế giới ghi nhận Tuy nhiên, chúng ta đã phải trả giá bằng sự cạnkiệt tài nguyên, sự xuống cấp môi trường Trong giai đoạn tới, một mặt, chúng

ta không thể tiếp tục vì tăng trưởng mà hi sinh môi trường, mặt khác, nền kinh

tế phát triển khá hơn sẽ cho phép bảo vệ môi trường tốt hơn Vấn đề đặt ra hiệnnay là chúng ta cần phải hành động để giải quyết bài toán hai mặt của vấn đềhóc búa này

Trong cuộc chiến bảo vệ môi trường ở nhiều quốc gia trên thế giới, các tổchức tôn giáo có vai trò rất đáng kể Phật giáo là một trong những tổ chức tôngiáo có đóng góp rõ rệt nhất trong việc bảo vệ môi trường từ lý thuyết đến thựctiễn Ở Việt Nam, bảo vệ môi trường (BVMT) và ứng phó với biến đổi khí hậu(ƯPBĐKH) trở thành vấn đề được toàn xã hội quan tâm, bao gồm cả Phật giáo.Trong Thông điệp bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu tại Hội nghị

toàn quốc về “Phát huy vai trò của các tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường và

ứng phó với biến đổi khí hậu” tổ chức vào tháng 12/2015 tại tỉnh Thừa

Thiên-Huế, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã kêu gọi mỗi người bằng hành động thiếtthực của mình bảo vệ môi trường bền vững, cùng nhau làm cho môi trườngxanh hơn, sạch hơn và đẹp hơn

Không dừng lại ở thông điệp, GHPGVN đã cụ thể hóa hoạt động BVMTthông qua chủ trương, cách thức, lực lượng và mô hình, khẳng định tinh thầnnhập thế, đông hành cùng dân tộc qua các giai đoạn lịch sử Mặc dù còn một sốbất cập, nhưng kết quả BVMT của Phật giáo Việt Nam thời gian qua là rất đáng

kể, khẳng định Phật giáo nói riêng và các tôn giáo nói chung là một nguồn lực

xã hội cần được phát huy trong cuộc chiến chung tay giải quyết vấn nạn môitrường ở nước ta.

Với những lý do nêu trên, chúng tôi chọn chủ đề “Phật giáo với v n đ bảo

vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

Để thực hiện được mục đích nêu trên, luận án tập trung giải quyết nhữngnhiệm vụ cơ bản sau đây:

Thứ nh t, trình bày hệ thống quan điểm liên quan đến BVMT của Phật

giáo trong kinh điển và lịch sử

Thứ hai, trình bày các phương diện hoạt động bảo vệ môi trường của Phật

giáo Việt Nam hiện nay

Thứ ba, đánh giá chung về vai trò BVMT của Phật giáo Việt Nam và đưa

ra một số dự báo, kiến nghị liên quan

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của luận

án 3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quan điểm của Phật giáo về bảo vệmôi trường, hoạt động bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận duy vật biện chứng và duy vậtlịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chínhsách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về tôn giáo và công tác tôn giáo

4.2 Cách tiếp cận

Cách tiếp cận triết học: được luận án áp dụng để nghiên cứu về những

nội dung liên quan đến môi trường và bảo vệ môi trường được đề cập tronggiáo lý, giới luật của Phật giáo

Cách tiếp cận xã hội học, nhân học, chính trị học: được áp dụng để

nghiên cứu hoạt động bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam chủ động thựchiện; các hoạt động bảo vệ môi trường do chính quyền các cấp tổ chức, trong đó

có sự tham gia của Phật giáo

4.3 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu của chuyên ngành tôn giáohọc kết hợp với một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như:

Phương pháp nghiên cứu văn bản học để tìm hiểu quan điểm Phật giáotrong kinh điển với các khái niệm, thuật ngữ liên quan đến môi trường và bảo

vệ môi trường

Phương pháp so sánh để tìm hiểu sự tương đồng, khác biệt và sự tác độngqua lại giữa hoạt động bảo vệ môi trường của Phật giáo một số quốc gia trênthế giới với Việt Nam, từ đó rút ra những kinh nghiệm cần thiết

Phương pháp nghiên cứu lịch sử để tìm hiểu hoạt động bảo vệ môi trườngcủa Phật giáo trong dòng chảy của lịch sử, đồng thời nhìn nhận những biến cốlịch sử xã hội để thấy Phật giáo và hoat động bảo vệ môi trường có mối quan hệgắn bó lâu dài

Phương pháp tổng hợp, thống kê nhằm nắm bắt dữ liệu về hoạt động củaPhật giáo với vấn đề môi trường, các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnhtrực tiếp và liên quan đến môi trường ở Việt Nam

Kết quả của một số cuộc tọa đàm, phỏng vấn sâu, trao đổi trực tiếp với các chuyên gia đầu ngành cũng được luận án lưu tâm sử dụng.

5 Đóng góp về hoa học của luận án

Một là, luận án từ góc độ tôn giáo học, nghiên cứu hệ thống và cập nhật

quan điểm môi trường, hoạt động BVMT của Phật giáo Việt Nam hiện nay

Hai là, luận án vận dụng các lý thuyết nghiên cứu để tìm hiểu chủ trương,

cách thức, lực lượng, mô hình BVMT của Phật giáo Việt Nam

Ba là, luận án bước đầu đưa ra một số khuyến nghị nhằm phát huy vai trò

của Phật giáo Việt Nam đối với hoạt đông BVMT thời gian tới

6 ngh a lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án đóng góp luận cứ khoa học về quan điểm môi trường và hoạtđộng bảo vệ môi trường của Phật giáo để góp phần giải quyết một số vấn nạnmôi trường ở Việt Nam

Luận án minh chứng cho sự phù hợp của lý thuyết thực thể tôn giáo vàcấu trúc - chức năng thông qua việc nhìn nhận Phật giáo một cách toàn diệntrong tổng thể các quan hệ xã hội Phật giáo ở góc độ nào đó có chức năng điềuchỉnh hành vi và hoạt động của con người nhằm đảm bảo mối quan hệ hài hòagiữa con người và giới tự nhiên Qua đó, luận án góp phần cung cấp thêm cơ sở

lý luận và thực tiễn để Nhà nước có thêm những điều chỉnh phù hợp các vănbản pháp quy nhằm mở rộng sự tham gia của Phật giáo đối với các hoạt độngbảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả công tác môi trường ở nước ta

Thông qua lý thuyết sử học và so sánh, luận án soi chiếu tính tương đồng

và dị biệt giữa lý luận nền tảng của Đảng và Nhà nước ta với Phật giáo về bảo

vệ môi trường Bên cạnh đó, luận án dự báo xu hướng Phật giáo tham gia bảo

vệ môi trường, trong đó đáng lưu tâm là một số xu hướng phù hợp với xã hộiđương đại

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận án góp phần làm sáng tỏ thực tiễn Phật giáo tham gia bảo vệ môitrường ở nước ta qua tìm hiểu các phương diện chủ trương, phương pháp, lực

lượng, mô hình bảo vệ môi trường, xu hướng tham gia bảo vệ môi trường Đây

là kết quả từ sự cởi mở trong chính sách của Đảng và Nhà nước để các tôn giáonói chung và Phật giáo nói riêng có cơ hội tham gia tích cực, chủ động vào đờisống, phát huy mạnh mẽ tinh thần nhập thế, dấn thân của Phật giáo Việt Nam

Luận án chỉ ra một số mô hình bảo vệ môi trường vừa là sản phẩm củaPhật giáo vừa là sản phẩm giữa sự phối hợp giữa Phật giáo và chính quyền đangđược triển khai trong cộng đồng Phật giáo, giúp các nhà nghiên cứu, nhà quản

lý tham khảo để từ đó nghiên cứu có chính sách hỗ trợ nhân rộng các mô hình

ra cộng đồng cả nước Đồng thời, bước đầu đề cập mang tính gợi mở cho nhữngnghiên cứu tiếp theo liên quan đến vấn đề này đối với các tôn giáo khác ở nướcta

Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu và giảngdạy chuyên ngành tôn giáo học ở nước ta, nhất là ở Học viện Chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh, các trường chính trị tỉnh, thành phố trong cả nước

7 Kết cấu của luận án

Ngoài Lời cam đoan, Mục lục, Mở đầu, Kết luận, Danh mục các côngtrình của tác giả có liên quan đến luận án đã công bố, Tài liệu tham khảo, Phụlục, nội dung luận án gồm 04 chương, 9 tiết và tiểu kết các chương

NỘI DUNG Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ L

LUẬN CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu vấn đề

1.1.1.1 Tình hình nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài

Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến cơ sở lý luận và thực tiễn Phật giáo tham gia bảo vệ môi trường

Trong nhóm này các tác giả đã trình bày các quan niệm của Phật giáo vớivấn đề bảo vệ môi trường Phật giáo có thể được hiểu như một đạo đức môitrường qua giáo lý, giới luật của mình Nguyên lý Duyên khởi được xem nhưsợi dây kết nối mọi thứ trong vũ trụ, công nhận sự cộng tồn tất cả mọi sinh vật,thừa nhận con người chỉ thực sự hạnh phúc khi giải quyết hài hòa mối quan hệgiữa con người và tự nhiên Qua đi sâu phân tích các học thuyết của Phật giáo,các công trình chỉ ra nguyên nhân và các giải pháp để đối phó với vấn nạn môitrường ngày nay mà nhân loại đang phải đối mặt

Nhóm công trình liên quan thực tiễn Phật giáo tham gia bảo vệ môi trường

Ở nhóm công trình này, các tác giả tập trung trình bày hoạt động củaPhật giáo tham gia bảo vệ môi trường ở một số quốc gia và vùng lãnh thổ trênthế giới Mặc dù các phong trào này không mang tính thống nhất và gắn vớinhững hoàn cảnh cụ thể khác nhau nhưng đây là nguồn cổ vũ cho Phật giáoViệt Nam tham gia sâu rộng vào các hoạt động bảo vệ môi trường ở Việt Nam

Nhóm công trình nghiên cứu xu hướng, b t cập và giải pháp của Phật giáo với v n đ bảo vệ môi trường

Nhóm công trình này đưa ra các giải pháp trên cơ sở quan niệm của Phậtgiáo về môi trường để giải quyết bài toán môi trường ở một số quốc gia và vùnglãnh thổ trên thế giới Đây là những kinh nghiệm có giá trị tham khảo cần được

lưu tâm trong việc tìm kiếm các khuyến nghị phát huy vai trò của Phật giáo vớihoạt động bảo vệ môi trường ở nước ta.

1.1.1.2 Tình hình nghiên cứu vấn đề ở trong nước

Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến cơ sở lý luận và thực tiễn Phật giáo tham gia bảo vệ môi trường

Đây là tập hợp nhóm các công trình nghiên cứu của các tác giả trongnước liên quan bàn đến quan niệm Phật giáo và môi trường Các công trình đãchỉ ra đóng góp của Phật giáo với đạo đức lối sống xanh thông qua giáo lý, giớiluật Phật giáo Những quan niệm của Phật giáo còn đơn giản nhưng đã giúphình thành những thái độ đối với thiên nhiên, nên có thể tạo ra những năng lựcbiến cải những tập tục đạo đức để giải quyết bài toán môi trường hiện nay

Nhóm công trình nghiên cứu liên quan thực tiễn Phật giáo tham gia bảo

vệ môi trường

Nhóm công trình này được các tác giả nêu lên những hoạt động của Phậtgiáo với vấn đề bảo vệ môi trường ở nước ta thời gian qua Qua đó, khẳng địnhPhật giáo có những vai trò nhất định trong việc giải quyết bài toán môi trường ởnước ta hiện nay, Tuy nhiên, các tác giả cũng chỉ ra việc tạo điều kiện về pháp

lú và nhận lực cho các tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng từ phía hệthống chính trị và Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Nhóm công trình nghiên cứu xu hướng, b t cập và giải pháp của Phật giáo với v n đ bảo vệ môi trường

Luận án tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước về giải pháp củaPhật giáo với vấn đề bảo vệ môi trường Các công trình khẳng định trước cuộckhủng hoảng môi sinh mà nhân loại đang đối mặt, Phật giáo có những quanđiểm hết sức sâu sắc và thiết thực đối với sự phát triển bền vững của môitrường Từ đó, nêu ra những giải pháp hữu hiệu đóng góp cho vấn đề nóngbỏng của thời đại từ lời dạy của Đức Phật Những giải pháp đó vận dụng để bảo

vệ môi trường cụ thể đồng thời là gợi mở để luận án, nghiên cứu vận dụngnhằm phát huy vai trò của Phật giáo đối với các hoạt động bảo vệ môi trường ởViệt Nam

1.1.2 Những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

1.1.2.1 Những vấn đề đã được nghiên cứu

Nhóm công trình thứ nhất đã chỉ ra Phật giáo từ giáo lý đến hành động làmột tôn giáo thân thiện với môi trường, có thể đóng góp tích cực làm giảmkhủng hoảng sinh thái bắt nguồn từ hoạt động của con người Triết lý Phật giáohướng đến việc giải quyết các vấn đề môi trường bắt đầu từ trong suy nghĩ củacon người

Nhóm công trình thứ hai chỉ rõ tầm quan trọng của vấn đề bảo vệ môitrường, việc cần phải hoạch định phương thức giáo dục và định hướng sốngthiện với tự nhiên, giúp tín đồ Phật giáo và quần chúng nhân dân hình thànhthói quen có ý thức tự giác đối với hành vi bản thân liên quan đến môi trường

Nhóm công trình thứ ba đưa ra những giải pháp, khuyến nghị phát huyvai trò của Phật giáo trong việc tham gia bảo vệ môi trường ở khu vực sông MêKông

Nhìn chung, các công trình đã công bố giúp chúng tôi nhận thức tươngđối toàn diện về vai trò quan trọng của Phật giáo trong việc chung tay với xãhội thế tục bảo vệ môi trường trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay

1.1.2.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Kế thừa tối đa kết quả nghiên cứu đi trước, trên cơ sở bổ sung tài liệu từkhảo sát thực tế của cá nhân, luận án này sẽ triển khai thêm một số nội dungmới nhằm hướng đến một sản phẩm khoa học hệ thống và cập nhật về thựctrạng và vấn đề đặt ra liên quan đến hoạt động bảo vệ môi trường của Phật giáoViệt Nam hiện nay Cụ thể:

Trình bày có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến vấn đề bảo

vệ môi trường chứa đựng trong kinh sách và cách thức tu tập Phật giáo

Đi sâu tìm hiểu thực tiễn hoạt động bảo vệ môi trường của Phật giáo ViệtNam thông qua các mô hình BVMT mà Phật giáo Việt Nam đã thực hiện cũngnhư tham gia hưởng ứng hoạt động của các tổ chức xã hội

Trên cơ sở thực tiễn hoạt động BVMT của Phật giáo Việt Nam tìm hiểunhững vấn đề đặt ra Đồng thời, dự báo xu hướng tham gia BVMT của Phậtgiáo Việt Nam, từ đó đưa ra một số khuyến nghị nhằm mở rộng sự tham gia củaPhật giáo Việt Nam đối với hoạt động bảo vệ môi trường.

1.2 Những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến luận án

2.1 Khung lý thuyết nghiên cứu của luận án

2.1.1 C u h i nghiên cứu

Phật giáo có quan điểm hành động về môi trường và BVMT như thế nào?Những quan điểm đó có phù hợp với lý luận và quan điểm chung của nhân loại

và và đáp ứng bài toán môi trường trong bối cảnh hiện nay ?

Phật giáo tham gia bảo vệ môi trường ở nước ta bằng những lực lựngnào ? Những nhân tố quy định sự tham gia đó của Phật giáo là gì ? Phương thức(những phương pháp và các hình thức) tham gia của Phật giáo là gì ?

Cơ chế nào cho sự phối kết hợp với các tổ chức chính quyền và Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam, làm thế nào để khơi dậy và huy động hết tiềm năng củaPhật giáo vào sự nghiệp chung bảo vệ môi trường đó ?

2.1.2 iả thu ết nghiên cứu

Phật giáo vốn không bàn về ô nhiễm, khủng hoảng môi trường,.Tuynhiên, trong kinh sách, cách thức tu tập và hành trì của chức sắc và tín đồ Phậtgiáo lại chứa đựng không ít tư tưởng và việc làm có giá trị nhân văn sâu sắc,phản ánh quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên, thể hiện sự tôn trọngvới môi trường nói chung

Phật giáo Việt Nam đã có những chương trình và hoạt động thiết thực gópphần quan trọng bảo vệ môi trường Tuy nhiên, những chương trình và hoạtđộng bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam thời gian qua cũng đặt ra một

số vấn đề cần quan tâm trong công tác tôn giáo nói chung, việc hoàn thiện phápluật về tôn giáo nói riêng

Những đóng góp đáng kể vào sự nghiệp phát triển bền vững đất nước,nhất là lĩnh vực từ thiện xã hội.của các tổ chức tôn giáo cần được lưu tâm tiếptục phát huy Do đó, việc đổi mới chính sách về tôn giáo, hoàn thiện pháp luật

về tôn giáo thời gian tới cần lưu ý đến việc cho phép các tổ chức tôn giáo, trong

đó có Phật giáo, tham gia nhiều hơn vào các dịch vụ công và hoạt động bảo vệmôi trường

1.2.1.3 Lý thu ết sử dụng trong nghiên cứu của luận án

Lý thuyết thực thể tôn giáo

Lý thuyết chức năng của tôn giáo

Lý thuyết thích nghi và biến đổi

1.2.2 Một số hái niệm được sử dụng trong luận án

Duyên khởi, Vô thường, Vô ngã, Nhân quả, Luân hồi, Nghiệp báo, Ngũ uẩn, Môi trường, Môi trường tự nhiên, Môi trường xã hội, Bảo vệ môi trường, Hoạt động bảo vệ môi trường, Phát triển b n vững là những khái niệm được sử

dụng trong luận án

Chương 2

CƠ SỞ L LUẬN VÀ THỰC TIỄN THAM GIA BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM 2.1 Cơ sở lý luận tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam

2.1.1 uan niệm về m i trường và bảo vệ m i trường của Phật giáo

Phật giáo luôn nhìn nhận con người và môi trường tự nhiên trong quan hệ

bình đẳng phổ biến thông qua triết lý Duyên khởi và Vô thường, Vô ngã Theo thuyết Duyên khởi, sự sinh thành và phát triển của con người là sự kết hợp của nhiều điều kiện (gọi là nhân và duyên) của tự nhiên, xã hội, tâm lý, sinh lý… đồng thời hội đủ các yếu tố vật chất (sắc còn gọi là tứ đại: đất, nước, lửa, khí)

và yếu tố tinh thần (thọ, tưởng, hành, thức), gọi gộp là “Ngũ uẩn”

(panca-khandhas) Cái mà do vô minh, con người cứ lầm tưởng có một cái Tôi/ Ngã

đích thực, đáng quý nhất, nhưng đúng ra chỉ là Vô ngã.

Theo luật nhân quả của Phật giáo, làm nghiệp thiện sẽ nhận được nghiệp lành Nhân quả nương vào hành động, lời nói, ý nghĩ (thân, khẩu, ý) của mỗi người mà tạo nên nghiệp Nghiệp truyền qua nhiều kiếp (luân hồi), nhiều giai

đoạn sinh thành, phát triển và biến đổi Mỗi người từ trong hành động tự tạo

nghiệp của chính mình Quan điểm này rất gần với quan điểm của các nhà sánglập chủ nghĩa Mác khi bàn về mối quan hệ giữa tự nhiên và con người.

Phật giáo còn chỉ ra nguyên nhân dẫn con người có những hành động hủy

diệt môi trường tự nhiên Đó là lòng tham, một trong Tam độc (tham, sân, si).

Vì lẽ đó, con người đã khai thác thiên nhiên một cách quá mức, vô tình đẩycuộc sống của mình đến bờ vực của sự suy thoái

Ngoài ra, các giới luật của Phật giáo đều nhằm giúp con người dừng tạonghiệp ác và dưỡng nghiệp thiện Muốn thoát khổ, chấm dứt được vòng luânhồi, đạt tới giải thoát thì trước hết phải tạo nghiệp thiện, và tiến tới không còntạo nghiệp

Một trong những giới luật quan trọng của Phật giáo là không được sát hạisinh linh, cũng như không khuyến khích sát hại sinh linh rất phù hợp với tinh

thần đạo đức lối sống xanh Giới b t sát là giới thứ nhất trong ngũ giới và thập

thiện Lối sống ăn chay của nhà Phật có nguồn gốc từ đó và đúng tinh thần đạo

đức lối sống xanh hôm nay

Bên cạnh ăn chay, phóng sinh cũng là một nét sinh hoạt độc đáo của Phậtgiáo Công đức giới phóng sinh giúp con người thực hiện những tâm nguyệnkhác nhau của bản thân, tạo dựng cho con người nếp sống nhân ái cũng nhưthói quen ăn uống lành mạnh thông qua việc hạn chế và giết hại động vật Nếunhư nói không sát sinh, ăn chay là sự bảo vệ mạng sống mang tính tiêu cực thìphóng sinh lại là sự bảo vệ mạng sống mang tính tích cực Hành động phóngsinh giúp bảo vệ môi trường sinh thái

Nói chung, ở thời Phật giáo nguyên thủy, quan niệm về môi trường vàbảo vệ môi trường còn rất đơn giản, song trong đó đã chứa đựng những nội hàmcốt lõi của đạo đức môi trường ngày nay

2.1.2 uan điểm, chính sách về m i trường và bảo vệ m i trường của Đảng, Nhà nước

Ở Việt Nam, vấn đề phát triển kinh tế đồng thời với phát triển xã hội vàbảo vệ tài nguyên, môi trường được Đảng ta nêu ra từ thời kỳ trước đổi mới.Đến các Đại hội VI, VII, chủ trương đó tiếp tục được nhấn mạnh, tạo tiền đề