Phân tích các yếu tố nền tảng thuộc về kinh tế văn hóa, chính trị xã hội và môi trường có ảnh hưởng quyết định đến các bệnh mãn tính không lây

Phân tích các yếu tố nền tảng thuộc về kinh tế văn hóa, chính trị xã hội và môi trường có ảnh hưởng quyết định đến các bệnh mãn tính không lây.. Nhiều bằng chứng khoa học đã khẳng định

Phân tích các yếu tố nền tảng thuộc về kinh tế văn hóa, chính trị xã hội và môi trường có ảnh hưởng quyết định đến các

bệnh mãn tính không lây

Nhiều bằng chứng khoa học đã khẳng định yếu tố nguy cơ đối với bệnh mãn tính không lây bao gồm các tác nhân tiềm ẩn như định tố xã hội, vấn đề toàn cầu hóa, đô thị hóa, môi trường, già hóa dân số đã được nêu trong nhiều hội nghị khoa học trong và ngoài nước

1 Toàn cầu hóa

Quá trình toàn cầu hóa đã làm xuất hiện các yếu tố nguy cơ gây nên các hiện tượng sức khỏe như:

Sự không bình đẳng trong thu nhập đã trở thành nguyên nhân chính gây trầm cảm, rối loạn tâm thần, rối loạn hành vi, nghiện rượu, bạo lực gia đình, tự tử, xung đột

Thương mại và bệnh mãn tính: Các tài liệu hiện có về thương mại và bệnh mãn tính có xu hướng tập trung vào một số vấn đề sức khỏe nhất định, chẳng hạn như bệnh tiểu đường và suy dinh dưỡng Thứ nhất, như sự tái cấu trúc toàn cầu hóa sau những năm 1980 (đặc biệt là các khía cạnh kinh tế của tự do hóa thương mại và đầu tư theo những gì được coi là nguyên tắc kinh tế tân tự do), dẫn đến việc truyền các yếu tố rủi ro quốc tế cho bệnh không lây nhiễm; và thứ hai, vì độ bền của mô hình này ngay cả khi đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng tài chính và gần đây trên toàn cầu Hội nhập thị trường toàn cầu liên quan đến thương mại về cơ bản đã làm cho các yếu tố rủi ro bệnh tật trở nên 'truyền nhiễm' (với việc tiêu thụ thực phẩm, thuốc lá và rượu đóng vai trò là "vectơ"), làm mờ đi sự phân biệt thông thường giữa các bệnh truyền nhiễm và mãn tính

Không gian chính sách, năng lực chính sách, quy tắc hiệp ước thương mại

và rủi ro của bệnh mãn tính Thương mại thực phẩm và bệnh mãn tính Các con đường liên kết thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài từ thực phẩm đến bệnh mãn tính được mô tả Ba con đường chung liên quan đến những thay đổi trong hệ thống thực phẩm: tăng trưởng của các tập đoàn thực phẩm xuyên quốc gia; tự do hóa thương mại và đầu tư thực phẩm quốc tế và quảng cáo và quảng bá thực phẩm toàn cầu Mặc dù thương mại quốc tế là động lực chính cho bệnh mãn tính gia tăng liên quan đến thay đổi mô hình tiêu thụ thực phẩm, có những yếu tố khác, chẳng hạn như đô thị hóa, cũng rất quan trọng

2 Đô thị hóa

Đô thị hóa đồng nghĩa với tập trung dân cư và công nghiệp Mà ta biết rằng

ở bất cứ nơi nào, số lượng người càng tăng thì ô nhiễm càng cao

Như một quy luật, nơi nào có tốc độ đô thị hóa càng cao thì tốc độ tăng trưởng dân số càng cao Ở nước ta, khu vực Đông Nam bộ, với tỷ lệ đô thị hóa

57,1%, tốc độ tăng dân số rất cao: TP.HCM 3,5%/năm, Bình Dương 7,3%/năm Với nhiều dự án quy hoạch treo trùm lên cuộc sống, nhiều người dân TP.HCM phải sống ở những khu dân cư lụp xụp, tạm bợ, bên trong chi chít những hẻm nhỏ len lách qua các dãy nhà, những con mương ngập rác, bì bõm nước sau cơn mưa nhỏ Sức khỏe của cư dân nghèo bị ảnh hưởng trước tiên Môi trường ô nhiễm, cuộc sống người dân quẩn quanh với những khó khăn

Vì kinh tế khó khăn nên một bộ phận người nghèo nguy cơ đối với sức khỏe gia tăng trong đó các bệnh mãn tính (như đái tháo đường và tăng huyết áp) được thống kê ở đối tượng này

Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến mắc các bệnh mãn tính: Các ngành công nghiệp nằm gần các thành phố là nguồn gốc chính của không khí, nước và ô nhiễm đất đai Sự phát triển đô thị càng mạnh, ô nhiễm không khí càng nặng nề

Chế độ ăn uống không cân đối: Do những thay đổi trong chế độ ăn và lối sống, các bệnh mạn tính không lây bao gồm béo phì, đái tháo đường, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ và một số loại ung thư đang ngày càng trở thành các nguyên nhân có ý nghĩa của hiện tượng chết non và tàn tật ở các nước đang và mới phát triển Các yếu tố lối sống chính làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính không lây bao gồm chế độ dinh dưỡng không lành mạnh và không đảm bảo vệ sinh

an toàn thực phẩm, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít hoạt động thể lực…

Hệ thống giao thông đô thị: khởi thủy của một vùng đô thị thường là những nơi thuận tiện giao thông thủy bộ, theo đó kinh tế phát triển và sự gia tăng dân số khiến giao thông cũn phát triển Hệ thống giao thông phản ánh trình độ phát triển của đô thị, nó gắn với giao lưu vận chuyển giữa các vùng, các khu công nghiệp, khu dân cư Đô thị từ chỗ phát triển tự phát chuyển sang phát triển theo quy hoạch, trải qua nhiều giai đoạn mà giao thông chưa được biểu hiện như một yếu tố ưu việt, vì vậy, nhiều lúc giao thông đô thị trở thành một nhân tố hạn chế của môi trường đô thị: nạn kẹt xe, tiếng ồn, khí độc, độ rung, khói, bụi

Thiếu hoạt động thể chất là nhân tố thứ tư trong số các nhân tố nguy cơ hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới Gần 3,2 triệu người chết mỗi năm do thiếu hoạt động thể chất Thiếu hoạt động thể chất là một nhân tố nguy cơ chính dẫn đến

các bệnh không lây (NCDs) như là bệnh tim mạch, ung thư và tiểu đường Hoạt động thể chất mang lại những lợi ích sức khỏe đáng kể và góp phần phòng ngừa các bênh không lây Trên toàn cầu, cứ ba người lớn thì có một người hoạt động thể chất không đủ

Hệ môi trường đô thị thì rất đa dạng phức tạp, nhưng có điểm chung là biểu hiện sự tác động mạnh của con người Cân bằng sinh thái ở đây bị phá vỡ liên tục Con người cố gắng để duy trì và phục hồi cân bằng sinh thái tự nhiên Nhưng những cố gắng này chẳng thấm vào đâu so với tốc độ phá vỡ sinh thái

3 Già hóa dân số

Trình trạng già hóa dân số là một trong những biến đổi nhân khẩu lớn nhất trên thế giới hiện nay Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới, năm 2015 thế giới

có khoảng 901 triệu người cao tuổi, chiếm 12,3% dân số Con số này sẽ tăng lên hơn hai tỉ người vào năm 2050, chiếm 22% dân số thế giới Cùng với xu thế chung của Thế giới, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số năm 2011, với tỷ lệ người cao tuổi trên 60 tuổi chiếm 10% dân số Việt Nam là một trong những nước có tốc độ già hóa dân số nhanh Già hóa dân số tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội trong đó có việc kiểm soát các bệnh không lây nhiễm

Theo kết quả nghiên cứu dịch tể học tại Việt Nam, Người cao tuổi là những người từ 60 tuổi trở lên Hầu hết bệnh mạn tính xuất hiện ở giai đoạn này của cuộc đời – kết quả tương tác giữa các quá trình tiến triển đa bệnh cũng như sự suy giảm chức năng sinh lý nói chung Các bệnh mạn tính đạt tới đỉnh cao ở giai đoạn này, như đái tháo đường type 2 và một số loại ung thư Gánh nặng chính của bệnh mạn tính không lây được quan sát thấy ở giai đoạn này

Theo kết quả nghiên cứu “Một số phát hiện chính của nghiên cứu đánh giá tình hình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở việt nam” của tác giả Đàm Viết Cương và cộng sự (Viện Chiến lược và Chính sách Y tế) năm 2014 Tỷ lệ ốm của nhóm người cao tuổi cao hơn các nhóm tuổi khác Khoảng 70% số người cao tuổi được điều tra tại 3 tỉnh cho biết có mắc triệu chứng/bệnh mạn tính

Theo một nghiên cứu khác được đăng tải trên Tạp chí cộng sản năm 2019 khoảng 95% người cao tuổi có bệnh, chủ yếu là bệnh mãn tính không lây truyền, trung bình 1 người cao tuổi Việt Nam mắc 3 bệnh

Nhiều bằng chứng khoa học đã chỉ ra tỷ lệ mắc bệnh mãn tính có xu hướng tăng dần theo tuổi tác Thường gặp ở những người trung tuổi, cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, người béo phì và người hay sử dụng rượu, bia, thuốc lá Trong đó yếu

tố tăng lên về tuổi tác thì xác suất xuất hiện bệnh đã được công nhân