Muốn mỗi cá nhân tự ý thức trong việc bảo vệ môi trường, thì ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường phải định hướng các em tầm quan trọng của việc giữ gìn môi trường ngay khi cá
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC ……
LỚP K61……
TIỂU LUẬN
CƠ SỞ TỰ NHIÊN XÃ HỘI
KHOA HỌC LỚP 4 GIẢI PHÁP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Giáo viên : NGUYỄN THANH HÙNG
Trang 2TIỂU LUẬN
I Tên sáng kiến
Cơ sở tự nhiên xã hội môn khoa học lớp 4.
Giải pháp giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh tiểu học.
II Lĩnh vực áp dụng
Các buổi sinh hoạt lớp Các buổi chào cờ đầu tuần
III Mô tả bản chất của sáng kiến
1 Tình trạng giải pháp đã biết:
Bảo vệ môi trường đã và đang trở thành mối quan tâm mang tính toàn cầu Giáo dục bảo vệ môi trường vì mục tiêu phát triển bền vững là một trong các nhiệm vụ giáo dục quan trọng được Đảng và Nhà nước ta dành cho mối quan tâm đặc biệt
Trong tình hình hiện nay, tốc độ phát triển các khu công nghiệp cùng với tốc
độ phát triển kinh tế ngày càng gia tăng Nhưng bên cạnh đó, những thiệt hại do sự phát triển kinh tế gây ra cho con người ngày càng cao Nền khoa học kỹ thuật càng cao, môi trường hứng chịu ô nhiễm càng nặng như các sự cố tràn dầu, chất thải các khu công nghiệp thải ra sông, biển càng nhiều Bên cạnh đó, chính bản thân mỗi người cũng chưa ý thức hết những hành động do mình gây ra cho môi trường như
xả rác bừa bãi, phun thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, hút thuốc lá… Sinh hoạt của con người càng đa dạng phong phú dẫn đến chất thải ra môi trường càng nhiều Từ những vấn đề trên tạo thành tình trạng ô nhiễn môi trường ngày càng nghiêm trọng
Giảm ô nhiễm môi trường là vấn đế của xã hội không phải của nhà nước hay của một cơ quan nào mà là của từng cá nhân chúng ta Do vậy, chung tay bảo vệ
Trang 3môi trường là trách nhiệm của từng cá nhân để chúng ta có một môi trường trong lành, không ô nhiễm
Muốn mỗi cá nhân tự ý thức trong việc bảo vệ môi trường, thì ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường phải định hướng các em tầm quan trọng của việc giữ gìn môi trường ngay khi các em còn nhỏ Đó cũng làm nền tảng cho sự định hướng bảo vệ môi trường trong tương lai
Đề tài: Cơ sở tự nhiên xã hội môn khoa học lớp 4 với nhóm : “Giải pháp giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh tiểu học ” là đề tài tôi mong muốn được chia sẽ cho
tất cả mọi người cùng được biết và cùng tham gia hỗ trợ
2 Nội dung, giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:
2.1 Mục đích của giải pháp:
Giảm ô nhiễm môi trường là vấn đề của xã hội không phải của nhà nước hay của một cơ quan nào mà là của từng cá nhân chúng ta Do vậy, chung tay bảo vệ môi trường là trách nhiệm của từng cá nhân để chúng ta có một môi trường trong lành, không ô nhiễm
Muốn mỗi cá nhân tự ý thức trong việc bảo vệ môi trường, thì ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường phải định hướng các em tầm quan trọng của việc giữ gìn môi trường ngay khi các em còn nhỏ Đó cũng làm nền tảng cho sự định hướng bảo vệ môi trường trong tương lai
- Cung cấp một số kiến thức cơ bản về môi trường
- Có ý thức tự giữ gìn, bảo vệ, quan tâm săn sóc môi trường xung quanh nơi các em sinh sống, học tập và vui chơi
- Quý trọng giữ gìn môi trường thiên nhiên xung quanh
- Hình thành thái độ kiên quyết phản đối những hành vi gây ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên
- Hiểu được các khái niệm về bảo vệ môi trường
Trang 4- Nhận biết được các cách thức thực hiện để tự mình và những người xung quanh có thể cùng chung tay bảo vệ môi trường
2.2 Nội dung, giải pháp cũa sáng kiến:
Trong các tiết sinh hoạt lớp, cung cấp thêm một số thông tin, các kiến thức cơ bản:
2a Khái niệm về môi trường
- Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động tới sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật
- Sức khỏe môi trường là trạng thái của những yếu tố vật chất tạo thành môi trường có tác động đến sức khỏe và bệnh tật của con người
- Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường gồm đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác
2b Thế nào là môi trường sống ?
Môi trường sống của con người bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường
xã hội
- Môi trường tự nhiên bao gồm các yếu tố tự nhiên như vật lý, hóa học, sinh hoc v.v tồn tại ngoài ý muốn của con người
- Môi trường xã hội là tổng hòa các mối quan hệ giữa con người với con người Đó là các luật lệ, thể chế, quy định v.v nhằm hướng các hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo thuận lợi cho sự phát triển cuộc sống của con người
2c Chức năng chủ yếu của môi trường
Môi trường có 4 chức năng :
Trang 5Không gian sống của con người Lưu trữ và cung cấp các nguồn thông tin
Chứa đựng các phế thải do con người tạo ra
2d Ô nhiễm môi trường – Nguyên nhân:
Ô nhiễm môi trường hiểu một cách đơn giản là :
- Làm bẩn, làm thoái hóa môi trường sống
- Làm biến đổi môi trường theo hướng tiêu cực toàn thể hay một phần bằng những
chất gây tác hại (chất gây ô nhiễm) Sự biến đổi của môi trường như vậy làm ảnh
hưởng trực tiếp hay gián tiếp đời sống con người và sinh vật, gây tác hại cho nông
nghiệp, công nghiệp và làm giảm chất lượng cuộc sống của con người
- Nguyên nhân của nạn ô nhiễm môi trường là các hoạt động hằng ngày và hoạt
động kinh tế của con người, từ trồng trọt, chăn nuôi đến các hoạt động công
nghiệp, chiến tranh và công nghệ hóa quốc phòng
Một số thông tin về tình trạng môi trường của Việt Nam
Trang 6- Có thể tóm tắt tình trạng môi trường của Việt Nam hiện nay như sau: cạn kiệt tài nguyên rừng, khoáng sản; suy thoái tài nguyên; ô nhiễm và suy kiệt tài nguyên biển; ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí; chất độc do chiến tranh
để lại gây hậu quả nặng nề; dân số tăng nhanh và phân bố không đều gây sức ép lớn với môi trường…
- Suy thoái môi trường đất
- Trên 50% diện tích đất tự nhiên(3,2 triệu ha đất đồng bằng, 13 triệu ha đất đồi núi) bị thoái hóa Diện tích không gian sống bình quân của người Việt Nam đang ngày càng bị thu hẹp Năm 1940, diện tích đất bình quân theo đầu người là 0,2 ha thì đến năm 2005 chỉ còn 0,11ha
- Suy thoái rừng diễn ra ở cả hai khía cạnh : chất lượng rừng bị giảm diện tích rừng bị thu hẹp
- Năm 1945, diện tích rừng là 14,3 triệu ha ; tỉ lệ che phủ là 43% tổng diện tích tự nhiên
- Năm 1990, diện tích rừng là 9,1 triệu ha ; tỉ lệ che phủ 22,7% tổng diện
- Năm 1999, diện tích rừng là 9,6 triệu ha; tỉ lệ che phủ 28,8% tổng diện tích tự nhiên
- Năm 2005,diện tích rừng là 12,6 triệu ha;tỉ lệ che phủ 36,3% tổng diện tích tự nhiên
- Suy giảm đa dạng sinh học
Việt Nam được coi là một trong 15 trung tâm đa dạng sinh học cao nhất Thế Giới Việt Nam có 13.766 loài thực vật Khu hệ động vật có 51.555 loài côn trùng,
258 loài bó sát, 82 loài ếch nhái, 275 loài và phân loại thú, khoảng 100 loài chim đặc hữu, 782 loài động vật không xương sống, 544 loài cá nước ngọt,…
Trong những năm gần đây đa dạng sinh học suy giảm nghiêm trọng Số lượng
cá thể giảm, nhiều loài bị diệt chủng và nhiều loài đang có nguy cơ bị tiêu diệt + Voi: Trước thập kỉ 70 nước ta có 1.500 – 2.000 con, nay còn 100 – 150 con + Hổ: Trước thập kỉ 70 nước ta có khoảng 1000 con, nay chỉ còn 80 – 100 con
Trang 7Trong cuốn sách đỏ Việt Nam,phần động vật (1992), phần thực vật (1996) đã nêu 365 loài động vật và 356 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ bị tiêu diệt
- Ô nhiễm môi trường nước
Môi trường nước bị ô nhiễm nặng, vừa có nguy cơ thiếu nước toàn cầu
Ba nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là:
+ Nhu cầu nước dung cho công nghiệp, nông nhiệp và sinh hoạt tăng nhanh; + Nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng;
+ Nạn chăt phá rừng không kiểm soát được
Ở nước ta, cả ba nguyên nhân kể trên đã và đang tồn tại đồng thời có chiều hướng phát triển, trong đó ô nhiễm nước là một hiện tượng đáng lưu ý
Nguyên nhân của tình trạng này là:
+ Sử dụng nước quá tải, cùng với thói quen sinh hoạt mất vệ sinh làm ô nhiễm nguồn nước
+ Sử dụng hóa chất nông nghiệp và các chất tẩy rửa
+ Các chất thải công nghiệp, của bệnh viện, của khu chăn nuôi, khu dân cư không được xử lí chặt chẽ trước khi đổ ra sông, hồ
- Ô nhiễm không khí
Các nguồn gây ô nhiễm không khí bao gồm:
+ Các vi sinh vật tồn tại trong không khí
+ Khói, chất độc,… của các hiện tượng tự nhiên: cháy rừng, núi lửa, sự phân hủy các chất hữu cơ
+ Chất thải của giao thông, sản xuất công nghiệp, sản xuất nông nghiệp, các hoạt động dịch vụ, sinh hoạt của con người…
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng môi trường ở nước ta như hiện nay là:
nhân dân còn thấp
• Thiếu công nghệ để có thể khai thác tài nguyên phù hợp
Trang 8• Sử dụng không đúng kĩ thuật canh tác đất Sử dụng thuốc trừ sâu không đúng kĩ thuật và lạm dụng các loại thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật
• Khai thác cây rừng, săn bắn thú rừng,… bừa bãi dẫn đến suy kiệt tài nguyên rừng, tài nguyên đa dạng sinh học
• Hoạt động khai thác dầu mỏ làm chết và hủy hoại nhiều loài hải sản biển…
• Hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ tạo ra chất gây ô nhiễm nước và không khí
• Sự gia tăng dân số và việc sử dụng nước quá tải
IV Giải pháp giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh tiểu học:
Hình thức lồng ghép trong các tiết học – tiết sinh hoạt lớp:
a Tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt lớp:
- Tuyên truyền học sinh giữ gìn vệ sinh chung, bỏ rác đúng chỗ, không xả rác trong sân trường,trong lớp học trong các buổi sinh hoạt lớp
- Hướng dẫn các em phân loại rác sinh hoạt đầu nguồn bằng cách giữ lại sách báo cũ, vỏ chai – lon nhựa, v.v… làm kế hoạch nhỏ
- Giáo dục các em không xả rác xuống kênh rạch, sông ngòi, không xả rác nơi công cộng
b Phân chia các tổ dọn dẹp và chăm sóc cây cảnh trong khuôn viên trường, lớp:
- Các em sẽ được phân chia tổ làm vệ sinh sân trường, lớp và tưới cây, chăm sóc cây cảnh xung quanh sân trường, lớp
- Hướng dẫn cách trồng và chăm sóc cây cảnh trong khuôn viên trường, lớp
và tại nhà
Trang 9c Tổ chức học sinh tham gia các hoạt động:
- Cuộc thi thiết kế đồ dùng từ các sản phẩm tái chế
- Tổ chức các cuộc thi làm tranh tái chế cổ động bảo vệ môi trường
- Các buổi giới thiệu đầu sách hay, các thông tin về vấn đề môi trường
- Cho các em học sinh xem những phim tư liệu về bảo vệ môi trường, hướng dẫn các em vừa tham gia các trò chơi
d Hướng dẫn các em làm những vật dụng trang trí góc học tập bằng vật liệu phế thải:
- Phân loại rác thải – giới thiệu những sản phẩm tái chế:
Hướng dẫn các em phân loại giấy vụn, vỏ chai – lon nước ngọt, chai lọ đựng hóa chất, pin, bóng đèn, vỏ hộp sữa
Định hướng các em tiết kiệm bằng cách gom ve chai không bỏ vào thùng rác
mà cân ve chai làm kế hoạch nhỏ Giới thiệu về những sản phẩm được làm từ những vật liệu tái chế như hoa bằng ống hút, lọ cắm hoa bằng chai nhựa, lọ cắm bút bằng lõi giấy vệ sinh, nhà bằng que xiên,…
- Hướng dẫn làm lọ đựng bút bằng đồ tái chế:
Ổn định, kiểm tra đồ vật các em chuẩn bị Hướng dẫn các thao tác thực hiện lọ cắm bút, hướng dẫn các em hoàn thành lọ cắm bút, các em về nhà luyện tập thêm Gợi ý các em về nhà thu gom các vật liệu chuẩn bị tiết học sau
- Hướng dẫn làm lọ hoa bằng chai nhựa – hoa giấy:
Ổn định, kiểm tra đồ vật các em chuẩn bị, kiểm tra lọ cắm bút đã hoàn thành Hướng dẫn các thao tác thực hiện lọ hoa bằng chai nhựa, hướng dẫn các em hoàn thành lọ hoa, các em về nhà luyện tập thêm Gợi ý các em về nhà thu gom các vật liệu chuẩn bị tiết học sau
- Hướng dẫn làm hoa bằng ống hút:
Trang 10Ổn định, kiểm tra đồ vật các em chuẩn bị, kiểm tra lọ hoa Hướng dẫn các thao tác thực hiện hoa bằng ống hút, hướng dẫn các em hoàn thành 2 bông hoa bằng ống hút, các em về nhà luyện tập thêm Gợi ý các em về nhà hoàn thành một bình hoa trang trí góc học tập của mình
V Kết quả sau khi áp dụng giải pháp:
- Qua các buổi học, học sinh hiểu hơn về việc bảo vệ môi trường thông qua các hành động dù đơn giản nhưng vô cùng thiết thực Học sinh không chỉ biết tự bản thân giữ gìn vệ sinh môi trường và còn biết tuyên truyền cho cả người thân và bạn
bè của mình
- Các em có ý thức hơn sau mỗi bài học, nhận ra được các hành vi chưa bảo vệ môi trường hay những hành vi gây ra ô nhiễm môi trường
- Qua các buổi học, đã giúp cho các em học sinh trong lớp thêm gắn kết nhau hơn, các em biết đổi đồ vật cho nhau cùng sử dụng, các em đã cùng nhau thi đua, học tập lẫn nhau, phát huy tính tự quản trong lớp Qua đó, các bạn đã biết cách tổ chức, phân công công việc, hỗ trợ nhau cùng thu gom đồ tái chế được
- Qua các buổi học giúp các em biết phân loại rác thải từ đầu nguồn Giấy vụn, báo, sách tập cũ các em không sử dụng nữa, các em biết thu gom lại đóng góp vào phong trào kế hoạch nhỏ Vỏ chai, lon nước ngọt, chai lọ đựng hóa chất các em tự gom và bán ve chai nuôi heo đất tại nhà Được sự giúp đỡ của phụ huynh các em thu gom ve chai bán và sử dụng tiền mua dụng cụ học tập cho mình
- Trong các buổi sinh hoạt các em tự thực hành làm cho mình đồ vật trang trí góc học tập tại nhà Các buổi học được sự hưởng ứng của các em học sinh, các em học được tính tiết kiệm, đoàn kết thông qua các bài học Đó chính là mục đích mà nhà trường đề ra và đã đạt được
4 Phạm vi ảnh hưởng của giải pháp:
Trang 11Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh tiểu học là cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản về môi trường, giúp các em nhận thức đâu là hành vi đúng đối với môi trường xung quanh
Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường phải được rèn luyện từ rất sớm, tạo nền tảng cho các em sống tích cực với môi trường nhằm đảm bảo sự phát triển lành mạnh cho các em
Đối với một một người giáo viên, việc giúp các em nhận thức, định hướng những ý thức bảo vệ môi trường cho các em trong trường học là việc rất cần thiết
Từ đó, đẩy mạnh công tác giáo dục bảo vệ môi trường ra môi trường xung quanh,
ra cộng đồng
Với những lý do trên, bản thân tôi mong muốn phương pháp này sẽ đi vào chiều sâu, đảm bảo chất lượng, giúp các em nhận thức rõ các hành vi đúng, hành vi sai để các em hoàn thiện hơn mình trong quá trình còn ngồi trên ghế nhà trường
VI Bài học kinh nghiệm:
1 Giáo viên chủ động xây dựng kế hoạch, xác định nội dung để học sinh có thể tự nghiên cứu, chuẩn bị trước ở nhà
2 Giáo viên phải chủ động tự tìm hiểu thêm các nguồn thông tin trong nước
và nước ngoài, tự nghiên cứu, tìm hiểu những hình thức phong phú hơn trong các buổi sinh hoạt để tránh bị nhàm chán
3 Giáo viên theo sát, hỗ trợ kịp thời và động viên khuyến khích HS thực hiện các công tác bảo vệ môi trường khi được phân công
4 Khi thực hiện tại lớp tôi, khó khăn chủ yếu là thời lượng của một tiết học quy định là 35’ vì đặc điểm lứa tuổi HS tiểu học khó có thể tập trung lâu và các
Trang 12thao tác cần có sự hướng dẫn của giáo viên Thứ hai là nguồn tư liệu cho học sinh nghiên cứu tự học chủ yếu là thông tin trên mạng, một số nội dung do giáo viên chuẩn bị giúp Bên cạnh đó, việc tự nghiên cứu, khai thác các nguồn tài liệu chuẩn
bị trước của học sinh chưa đạt hiệu quả như mong muốn
VII Kết luận:
Trong quá trình tổ chức, việc tổ chức, hướng học sinh tham gia các hoạt động về bảo vệ môi trường đã tạo ra khí thế sôi nổi, HS hứng thú, tích cực trong việc tìm hiểu cũng như thực hiện các biện pháp giúp bảo vệ môi trường Từ đó, hình thành thói quen từ thụ động chuyển sang chủ động về các hành vi bảo vệ môi trường
Trên đây là phần trình bày giải pháp giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh tiểu học Chắc chắn sẽ còn thiếu sót Kính mong nhận được sự góp ý chân thành của quý thầy cô./
Gò Vấp, ngày 13 tháng 12 năm 2021
Người thực hiện
Nguyễn Thanh Hùng