Ngôn ngữ là công cụ giúp trẻ hòa nhập được với cộng đồng, xã hội. Qua việc hiểu ngôn ngữ trẻ đã tái hiện được các hoạt động của người lớn trong xã hội thu nhỏ và bước đầu giúp trẻ hiểu được các quy định chung của xã hội. Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là nhiệm vụ vô cùng quan trọng nó giúp trẻ lĩnh hội cả ba thành phần của ngôn ngữ: phát âm, vốn từ, ngôn ngữ. Người giáo viên mầm non có vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ phát âm đúng bởi ngay từ khi học nói trẻ cần biết nói như thế nào cho chính xác. Nhiệm vụ của người giáo viên là xây dựng môi trường ngôn ngữ, tổ chức các hoạt động để trẻ được nghe, được bắt chước và được nói một cách chuẩn mực nhất.
Trang 1BÀI THUYẾT TRÌNH THI GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP CƠ SỞ
Giáo viên:
lớp: MG 5-6 tuổi A2
1 Lý do chọn đề tài
Chúng ta đều biết ngôn ngữ đóng vai trò rất lớn trong cuộc sống của con người Đặc biệt trong công tác giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non, chúng ta lại càng thấy rõ vai trò này Ngôn ngữ đã góp phần đào tạo các cháu trở thành những con người phát triển một cách toàn diện
Ngôn ngữ là công cụ giúp trẻ hòa nhập được với cộng đồng, xã hội Qua việc hiểu ngôn ngữ trẻ đã tái hiện được các hoạt động của người lớn trong xã hội thu nhỏ và bước đầu giúp trẻ hiểu được các quy định chung của xã hội Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là nhiệm vụ vô cùng quan trọng nó giúp trẻ lĩnh hội
cả ba thành phần của ngôn ngữ: phát âm, vốn từ, ngôn ngữ
Người giáo viên mầm non có vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ phát
âm đúng bởi ngay từ khi học nói trẻ cần biết nói như thế nào cho chính xác Nhiệm vụ của người giáo viên là xây dựng môi trường ngôn ngữ, tổ chức các hoạt động để trẻ được nghe, được bắt chước và được nói một cách chuẩn mực nhất
Chính điều đó đã thôi thúc tôi lựa chọn đề tài “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi A2 trường mầm non thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học”.
Năm học 2021-2022 tôi được phân công giao nhiệm vụ dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A2 Lớp có 35 trẻ, trong đó có 16 trẻ trai, có 19 trẻ gái 90% các cháu
bố mẹ làm nông nghiệp
1.1 Thuận lợi
Lớp mẫu giáo 5-6 tuổi A2 luôn nhận được sự quan tâm, tạo mọi điều kiện của Ban giám hiệu nhà trường để giúp giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ
Trang 2Đa số các bậc phụ huynh luôn quan tâm, ủng hộ nhiệt tình các hoạt động, các công việc của lớp, thường xuyên phối hợp chặt chẽ với giáo viên trong công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ
Trẻ lớp tôi các cháu luôn chăm ngoan, học giỏi, thích khám phá những điều thú vị, nhanh nhẹn, ham học hỏi Các cháu có độ tuổi đồng đều phát triển toàn diện về thể chất, ngôn ngữ, nhận thức và tình cảm xã hội Đó là điều kiện thuận lợi để tôi phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động làm quen tác phẩm văn học
Tôi được nhà trường tạo điều kiện thuận lợi, tạo mọi điều kiện về vật chất
và tinh thần để luôn tràn đầy nhiệt huyết với công việc và chuẩn bị chu đáo cho mọi bài giảng Bản thân tôi là một người cầu thị, luôn tiếp thu mọi ý kiến đóng góp để trau dồi thêm kinh nghiệm, tôi tự tìm tòi và khám phá ra những điều mới
để làm cho bài giảng thêm phong phú, sinh động hấp dẫn, thu hút sự hứng thú của trẻ vào bài học
1.2 Khó khăn
Một số nhỏ phụ huynh trong lớp do điều kiện công việc nên chưa thật sự quan tâm đến trẻ, chưa giành nhiều thời gian cho trẻ, còn phó mặc cho ông bà, nên một số trẻ chưa thật sự mạnh dạn, tự tin khi tham gia các hoạt động của lớp
Xã có phụ huynh chủ yếu làm công nhân và làm nông nghiệp Vì vậy, việc cha mẹ dành thời gian cho con chưa được nhiều Cũng có một số ít phụ huynh chưa quan tâm tới phát triển cho con và đặt nặng trách nhiệm cho giáo viên
Dù là ở độ tuổi 5-6 tuổi vẫn còn một số trẻ phát âm chưa chuẩn, vẫn còn ngọng và nhầm lẫn các tác phẩm văn học có cách phát âm gần giống nhau
1.3 Kết quả khảo sát sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi A2 trước khi áp dụng biện pháp
Đầu năm học 2021-2022 tôi đã thực hiện khảo sát thực trạng về phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho 35 trẻ 5- 6 tuổi A2 trường mầm non kết quả cho thấy:
Trang 3Nội dung
Số lượng
lượn g
lượng
%
Trẻ nói to, rõ ràng, mạch lạc
Không nói ngọng, nói lắp,
mất âm, thiếu từ…
Trẻ nhận biết và phát âm
đúng, rõ ràng các tác phẩm
văn học
Trẻ tự tin, mạnh dạn giao
tiếp với mọi người xung
quanh
Trẻ hứng thú tham gia kể
chuyện, đọc thơ, diễn kịch
Trẻ nhận biết được các tác
phẩm văn học thông qua
hình ảnh
* Nhận xét: Như vậy qua khảo sát tôi nhận thấy sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen tác phẩm văn học chưa được tốt, trẻ còn hạn chế về phát âm đúng, to, rõ ràng Đồng thời khả năng nhận biết các tác phẩm văn học bằng hình ảnh cũng như hứng thú tham gia đóng kịch còn rất thấp Từ đó tôi tìm tòi và ứng dụng một số biện pháp để phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua làm quen với tác phẩm văn học
2 Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi A2 trường mầm non thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
2.1 Biện pháp 1: Nghiên cứu và chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung bài học
Khi dạy trẻ một bài thơ hoặc câu chuyện, tôi luôn nghiên cứu kỹ bài thơ, câu chuyện đó trước khi đọc, kể cho trẻ nghe để thể hiện giọng, ngữ điệu phù hợp với diễn biến tâm trạng, hành động của mỗi nhân vật để truyền đạt cho trẻ một cách hấp dẫn, sinh động, tạo sự hứng thú cho trẻ , để trẻ lắng nghe và lĩnh hội trọn vẹn câu chuyện, bài thơ một cách tốt nhất
Trang 4Trước mỗi tiết dạy tôi luôn chuẩn bị chu đáo giáo án, đồ dùng trực quan phong phú để gây hứng thú cho trẻ như tranh ảnh, con rối, mô hình, sưu tầm các bài vè, bài thơ dân gian, bài hát dân ca, câu đố, giáo dục môi trường phù hợp để lồng ghép vào từng tiết dạy
Tự học, tự rèn luyện để có kỹ năng đọc, kể tự tin, diễn cảm… dành nhiều thời gian để nghiên cứu tác phẩm, xem nội dung tác phẩm đó giáo dục trẻ những
gì, đó có thể là con người cũng có thể là các loài vật với những tính cách đạo đức khác nhau như: hiền hay ác, nhanh hay chậm, nhút nhát hay dũng cảm, khiêm tốn hay kiêu ngạo, … để lồng ghép giáo dục một cách nhẹ nhàng mà có hiệu quả
Ví dụ: Khi dạy câu chuyện “Sự tích cây vú sữa”, tôi soạn bài rất kỹ từ khâu chuẩn bị, những câu nói, câu hỏi định hướng cho trẻ
Chuẩn bị:
- Để gây hứng thú cho trẻ tôi cho trẻ quan sát một số hình ảnh về gia đình
- Chuẩn bị tranh, ảnh về “Sự tích cây vú sữa” kể truyện cho trẻ nghe
- Chuẩn bị trang phục, sân khấu cho trẻ đóng kịch “Sự tích cây vú sữa”
Trang 5- Xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại và nội dung giáo dục thông qua câu truyện cho trẻ
- Tập kể truyện với nhiều giọng điệu, cử chỉ khác nhau trước gương như: giọng người kể chuyện giọng của mẹ và giọng của cậu bé
Ví dụ: trong chuyện “Quả bầu tiên” tôi đặt ra hệ thống câu hỏi:
- Trong chuyện có những nhân vật nào?
- Các con có nhận xét gì về các nhân vật?
- Các con yêu nhân vật nào?
- Vì sao?
Thông qua hệ thống câu hỏi đó giúp trẻ biết được “lão nhà giàu” tham lam, ác độc bị rắn rết cắn chết “Cậu bé” hiền lành, chăm chỉ, tốt bụng hay giúp
đỡ mọi người nên được sống một cuộc sống vui vẻ, đầy đủ…
Như vậy, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả nội dung và hình thức, khi bước vào hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học tôi đã giúp trẻ tiếp nhận trọn vẹn nội dung, ý nghĩa, giá trị giáo dục của tác phẩm tới trẻ Đồng thời cung cấp cho trẻ nguồn ngôn ngữ chuẩn xác, phù hợp với từng nhân vật một cách trọn vẹn
2.2 Biện pháp 2 Xây dựng “Thư viện của bé” và tạo môi trường cho trẻ phát triển ngôn ngữ qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
Môi trường làm quen tác phẩm văn học mang nhiều màu sắc, đa dạng về nội dung chủ đề như các hình ảnh, các tác phẩm văn học sáng tạo, khung cảnh trang trí giúp trẻ tìm tòi khám phá và phát hiện nhiều điều mới lạ, hấp dẫn Các kiến thức, kỹ năng của trẻ được củng cố và bổ sung Môi trường hoạt động phù hợp đa dạng, phong phú sẽ gây hứng thú cho trẻ, tạo cơ hội cho trẻ bộc lộ khả năng của mình Xuất phát từ những điều đó mà bản thân tôi luôn coi trọng việc tạo môi trường hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thông qua đó phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một trong những nội dung quan trọng cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Đối với trẻ mẫu giáo lớn, làm quen với chữ viết giúp trẻ bước đầu nhận biết được các tác phẩm văn học và phát âm chuẩn các tác
Trang 6phẩm Với trẻ mẫu giáo thì những gì mới lạ, đẹp mắt, hấp dẫn là gây được sự chú ý của trẻ Vì thế việc tạo môi trường làm quen tác phẩm văn học trong lớp học là rất cần thiết để làm nổi bật bộ môn Do đó, trong lớp học tôi đã xây dựng góc “Thư viện của bé” Tại góc này tôi lựa chọn những quyển sách, truyện phù hợp với lứa tuổi của trẻ, chủ yếu là truyện tranh chữ có màu kích thích trẻ khám phá, tìm hiểu
Ở bên ngoài, được sự đồng ý của Ban giám hiệu Nhà trường tôi cùng các giáo viên xây dựng góc “Bé vui đọc sách” dành cho các bé
Tại góc thư viện tôi bố trí một bàn tròn và các ghế ngồi xung quanh trang trí thật hấp dẫn Các loại sách truyện được đặt trên giá kệ phù hợp với chiều cao của trẻ, trẻ dễ dàng lấy và cất sách truyện
Trang 7Bên cạnh đó tôi trang trí các mảng giúp trẻ vừa học vừa chơi như: ghép chữ theo mẫu, trang trí chữ rỗng, ô chữ bí mật… Các góc cần được tổ chức với môi trường chữ viết phong phú tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc làm quen với tác phẩm văn học, chữ viết Tên gọi của các góc với hình ảnh ngỗ nghĩnh phù hợp,
sẽ giúp trẻ nhận biết các góc chơi một cách rõ ràng, thẻ tên các góc phải rõ ràng,
dễ nhìn, dễ nhận biết bố trí ngang với tầm nhìn của trẻ gần gũi dễ hiểu với trẻ
Ví dụ: chủ đề “Ngôi nhà thân yêu của bé” tôi để tranh các con tô vẽ, bên trên có từ “Người thân trong gia đình”, “Ngôi nhà thân yêu”, “Đồ dùng trong gia đình”, thông qua đó trẻ vừa được luyện tập về nhận biết các tác phẩm văn học vừa được học cách phát âm từ “Gia đình” Từ đó cho trẻ liên hệ với thực tế: Ngôi nhà của trẻ như thế nào? Gia đình trẻ có những ai? Trong nhà có những đồ dùng gì… Như vậy trẻ được phát triển ngôn ngữ toàn diện
Trong suốt quá trình hoạt động tích cực như vậy, bản thân trẻ lại một lần nữa khắc sâu tác phẩm văn học và từ Trẻ được tham gia hoạt động tích cực như vậy trẻ sẽ được cung cấp vốn từ vựng cũng như nguồn ngôn ngữ phong phú
Trang 82.3 Biện pháp 3 Thiết kế và tổ chức các trò chơi làm quen với tác phẩm văn học
Đối với trẻ mầm non “Học mà chơi, chơi mà học” vì vậy, trò chơi có vai trò quan trọng trong giáo dục nhân cách, đạo đức, trí tuệ và thể chất cho trẻ Trong quá trình tham gia chơi trẻ được cung cấp kiến thức kĩ năng về ngôn ngữ
và phát âm chuẩn đồng thời trẻ nhận biết và so sánh các tác phẩm văn học với nhau Vì vậy, trong hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học tôi thường hay tổ chức một số trò chơi giúp trẻ phát triển ngôn ngữ như sau:
- Trò chơi 1: Hái quả
Khi dạy trẻ truyện “Sự tích cây vú sữa”, tôi đã tổ chức trò chơi hái quả giúp trẻ rèn luyện sự nhanh nhạy, phát triển khả năng quan sát, phát triển ngôn ngữ Khi thực hiện trò chơi này tôi chia lớp ra làm 3 đội, trẻ sẽ đóng vai “Cậu bé” vượt suối đi hái quả Đội nào hái được nhiều vú sữa về và nhanh nhất sẽ là đội chiến thắng
-
- Trò chơi 2: Tìm chữ
Khi học bài thơ “Em yêu nhà em”, tôi sẽ tổ chức trò chơi như sau: In bài thơ ra giấy và chia cho mỗi đội một bản, nhiệm vụ của mỗi đội là gạch chân
Trang 9những chữ cái đã học Trong thời gian một bài hát đội nào tìm được nhiều chữ nhất sẽ chiến thắng
- Trò chơi 3: Chiếc túi kỳ diệu
Khi dạy trẻ bài thơ “Em yêu nhà em” tôi chuẩn bị một túi vải bí mật và cho các đồ vật vào trong Khi tham gia trò chơi tôi sẽ yêu cầu mỗi đội cử một bạn lên cho tay vào túi sờ vật và mô tả vật, nếu đồng đội đoán đúng sẽ được 1 ngôi sao Kết thúc trò chơi đội nào được nhiều ngôi sao nhất sẽ chiến thắng
Trang 10Với những trò chơi này trẻ được phát âm tác phẩm văn học đã học, ghi nhớ các tác phẩm văn học có trong từ, hiểu biết thêm về các từ chứa trong bông hoa qua đó trẻ phát triển ngôn ngữ
2.4 Biện pháp 4 Lồng ghép phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học qua các hoạt động khác
Để thu hút sự chú ý, hứng thú của trẻ trong vào hoạt động thì người giáo viên cần thay đổi nhiều hình thức khác nhau để trẻ không bị nhàm chán Để trẻ phát huy tính tích cực, chủ động, linh hoạt sáng tạo vào giờ học giáo viên cần tích hợp, lồng ghép các hoạt động khác sao cho hợp lý, phù hợp với chủ đề chủ điểm
- Lồng ghép với hoạt động âm nhạc
Môn âm nhạc có tính vui nhộn nên tôi đã sử dụng vào hoạt động làm quen tác phẩm văn học để kích thích khả năng ngôn ngữ của trẻ Khi tích hợp tôi chọn các bài hát phù hợp với từng loại tiết và với từng chủ đề
Ví dụ: Làm quen nhóm chữ cái O, Ô, Ơ tôi cho trẻ hát và vận động bài hát
“chữ O tròn” trẻ vừa hát và vừa làm động tác vòng tay lên làn chữ o tròn Trong giờ làm quen với tác phẩm văn học sau khi đã được làm quen với các tác phẩm
Trang 11văn học tôi cho trẻ hát bài “Bé học chữ” Trẻ rất vui sướng, thích thú vì được hát nhún nhảy theo nhạc Khi trẻ hát xong tôi hỏi trẻ xem bài hát có nhắc đến chữ gì? Qua đó giúp trẻ phát âm chính xác chữ đã học hơn
“Bé học chữ o như quả trứng gà
Mẹ mua về nhà luộc cho bé ăn
Bé học chữ I như đầu cây gậy
Ông hay cần gậy mỗi khi ra đường
Bé học chữ A nhớ ngày đến mẹ
Rồi nhớ chiếc xe bố cho tuần trước
Mỗi chữ mỗi vần thật hay, thật lạ
Vậy mà bé ngỡ chữ là khó ghê”
- Lồng ghép với hoạt động tạo hình
Với môn tạo hình trẻ cần sự tập trung, cẩn thận, tỉ mỉ qua đó rèn cho trẻ nhiều kĩ năng Mặt khác sau các hoạt động sôi nổi, hoạt động tạo hình sẽ giúp trẻ cân bằng trạng thái
Với việc tích hợp môn tạo hình vào làm quen tác phẩm văn học tôi cho trẻ
tô màu các tác phẩm văn học, xé dán các tác phẩm văn học hoặc dán các tác phẩm văn học thành các từ
Khi tham gia hoạt động này trẻ sẽ năm được cấu tạo của các tác phẩm văn học, sắp xếp dán các tác phẩm văn học cho đúng theo từ đã cho qua đó trẻ phát triển khả năng phát âm
Ví dụ: Khi học về ngôi nhà thân yêu của bé, tôi sẽ chuẩn bị hình ảnh thật nhiều ngôi nhà khác nhau Sau đó, cho trẻ lên tự giới thiệu ngôi của mình đang sống, giới thiệu xong trẻ sẽ tự chọn một bức tranh giống với ngôi nhà mình đang sống nhất để tô màu
- Lồng ghép với hoạt động khám phá khoa học
Đây là một môn học được tích hợp nhiều nhất, muốn cho trẻ làm quen tác phẩm văn học một cách hiệu quả phải có tranh ảnh, mô hình vật thật có chứa các tác phẩm văn học mà cô sẽ cho trẻ làm quen
Trang 12Ví dụ: Khi dạy câu truyện “Sự tích cây vú sữa” tôi đã chuẩn bị tranh, ảnh
về cây vú sữa, đồng thời chuẩn bị một cây vú sữa nhỏ, vài quả vú sữa cho trẻ quan sát Thông qua đó giới thiệu về các bộ phận của cây như rễ, thân, lá, cành, quả
2.5 Biện pháp 5 Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy
Nhận thấy được sự cần thiết và ích lợi của việc ứng dụng CNTT, tôi đã không ngường học hỏi bạn bè, đồng nghiệp, để đưa công nghệ thông tin vào các hoạt động học cho trẻ, đặc biệt là xây dựng các giáo án điện tử với những hình thức, giao diện phong phú
Ứng dụng CNTT vào hoạt động làm quen với tác phẩm văn học đã mang lại cho trẻ hứng thú và kích thích thích trẻ tham gia vào hoạt động Bởi trên máy
có các hình ảnh sinh động, hấp dẫn có thể xuất hiện và mất đi kèm theo các hiệu ứng mới lạ, tùy chỉnh theo ý muốn của cô giáo Trẻ được làm quen và nhận biết, phát âm các tác phẩm văn học, được tham gia vào các trò chơi trên máy tính như
sử dụng chuột bấm chuột di chuột để chọn chữ Kết hợp với những âm thanh sống động kích thích trẻ tham gia vào hoạt động tốt nhất Nên khi tiếp cận với máy tính trẻ rất thích Vì thế để đạt hiệu quả tốt nhất khi cho trẻ làm quen tác phẩm văn học tôi đã soạn giáo án điện tử bằng các cách như sau:
- Dùng máy ảnh chụp hình hoặc tìm những hình ảnh từ internet phù hợp với bài dạy
- Quay video để lấy những hình ảnh thật, sống động đưa vào chương trình Powerpoint để trình chiếu
- Lựa chọn nội dung và phương pháp, hình thức tổ chức sau đó kết hợp với phần mềm Powerpoint để xây dựng nội dung bài giảng cho trẻ Xây dựng bài giảng điện tử bằng cách tạo ra các sile trình chiếu và kết hợp với hình ảnh, hiệu ứng âm thanh phù hợp với từng slide trình chiếu
- Tổ chức trò chơi cho trẻ bằng cách tìm hình ảnh qua ô chữ để trẻ được
ôn tác phẩm văn học đã học Sau khi mở hết ô chữ thì hình ảnh xuất hiện
