ĐỀ TÀI: HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM THUỘC CHƯƠNG TRÌNH TIỂU HỌC

Trong chương trình Tiểu học, mục tiêu của môn học Tiếng Việt không chỉ nhằm mục đích hình thành cho các em những kỹ năng sử dụng Tiếng Việt như nghe, nói, đọc viết, các thao tác tư duy đ

MỤC LỤC PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1.1. Lý do chọn đề tài 1

1.2. Đối tương, phạm vi nghiên cứu……… …… …2

1.3. Phương pháp nghiên cứu……… 2

1.4. Mục tiêu nghiên cứu……… …3

PHẦN 2: NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ ĐỀ TÀI……… ……3

1.1 Nhân vật văn học……… … 3

1.2 Truyện cổ tích……… 3

1.3 Nhân vật trong truyện cổ tích……… … ….4

1.4 Truyện cổ tích trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học……… … 4

CHƯƠNG 2: HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM THUỘC CHƯƠNG TRÌNH TIỂU HỌC……….… 5

2.1. Nhân vật loài vật……….………… 5

2.1.1 Nhân vật loài thú………6

2.1.2 Nhân vật loài Chim……… 6

2.2 Nhân vật thần kì………7

2.2.1 Nhân vật tài giỏi, dũng sĩ……… 8

2.2.2 Nhân vật siêu nhiên……… 8

2.3 Nhân vật sinh hoạt……… 10

2.3.1 Nhân vật đức hạnh……… 10

2.3.2 Nhân vật xấu xa……… 10

2.3.3 Nhân vật thông minh……… 11

ỦY BAN NHÂN DÂN TP.HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN

TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI: HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM THUỘC CHƯƠNG

TRÌNH TIỂU HỌC

TÊN HỌC PHẦN: ĐẠI CƯƠNG VĂN HỌC VIỆT NAM

HỌ VÀ TÊN SINH VIÊN: HUỲNH LÊ THANH THI

MSSV: 3120150152 KHOA: GIÁO DỤC TIỂU HỌC

TP Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2021

2.3.4 Nhân vật ngốc nghếch……… … …….12 CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT

TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM THUỘC CHƯƠNG TRÌNH TIỂU HỌC……… …12 3.1 Nhân hóa……… 12 3.2 Xung đột……… ……12

3.3 Ngôn ngữ, hành động trong truyện cổ tích……….13

3.3.1 Ngôn ngữ……… 13

3.3.2 Hành động……… …………14 3.4 Không gian, thời gian……… …… 14

PHẦN 3: KẾT LUẬN………

…… 14

PHẦN 4: TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1.1. Lý do chọn đề tài

Truyện cổ tích là một loại văn bản dân gian luôn có sức hấp dẫn với mọi đối tượng trong mọi thời điểm Làm nên sức sống lâu dài và tầm ảnh hưởng rộng lớn này cũng chính bởi sự độc đáo phong phú của truyện cổ tích Truyện cổ tích là một ngôn ngữ nghệ thuật, chứa đầy sự lãng mạn bay bổng, có cả trí tuệ của cha ông nhưng vẫn mang một vẻ đẹp bình dị, rất đời thường Mỗi câu chuyện là sự kết hợp của truyền thống tốt đẹp của dân tộc, là một bài học của ông cha để lại thế hệ sau

Trẻ em luôn có nhu cầu tìm hiểu và khám phá môi trường xung quanh, mà thế giới nhân vật truyện cổ tích vô cùng phong phú, chứa đựng nhiều điều hấp dẫn đối với các em Từ đây, các em được biết nhiều điều thú vị, học thêm được nhiều kiến thức quan trọng trong cuộc sống Lứa tuổi học sinh tiểu học đang ở độ tuổi ngây thơ và hồn nhiên, người dạy phải biết khơi dậy những cảm xúc thẩm mỹ cho các em, để các em tiếp cận được với thế giới xung quanh thông qua những gì thân thuộc nhất như cây cối, đồ vật, con vật Qua đó, học sinh có thêm sự hiểu biết về đời sống, nhận thức được cái đúng, cái sai, cái tốt, cái xấu, cách xử lý, có hành vi phù hợp với quy tắc, chuẩn mực của xã hội Từ đó, hình thành những nền tảng ban đầu về mặt đạo đức, giúp các em có cái nhìn đúng đắn qua các mối quan hệ trong việc giao tiếp hàng ngày, có lý tưởng sống cao đẹp, là công dân tốt, có ích cho xã hội

Trong chương trình Tiểu học, mục tiêu của môn học Tiếng Việt không chỉ nhằm mục đích hình thành cho các em những kỹ năng sử dụng Tiếng Việt như nghe, nói, đọc viết, các thao tác tư duy để học tập và giao tiếp mà còn cung cấp cho em một lượng thông tin và kiến thức lớn về tự nhiên, xã hội, con người, văn

hóa Qua đó hình thành nhân cách con người hội tụ yếu tố chân – thiện –

mỹ Công việc giáo dục đạo đức và hình thành nhân cách cho học sinh là một

nhiệm vụ hết sức quan trọng đối với giáo viên Tiểu học bởi đây là một cấp học quan trọng, làm nền cho các cấp học sau này

Là một giáo viên tiểu học tương lai, tôi muốn các em có những hiểu biết về thế giới xung quanh thông qua các nhân vật trong truyện cổ tích, cảm nhận được những tư tưởng tình cảm Mặt khác giúp các em làm giàu thêm vốn sống, đạo đức và cách ứng xử trong giao tiếp với mọi người xung quanh thông qua truyện

cổ tích

1.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Thế giới nhân vật trong truyện cổ tích chương trình

Tiếng Việt lớp 1, 2, 3, 4, 5 thuộc chương trình Tiểu học

Phạm vi nghiên cứu: Tôi khảo sát về thế giới nhân vật trong truyện cổ tích

chương trình Tiếng Việt lớp 1, 2, 3, 4, 5 thuộc chương trình Tiểu học và một số truyện cổ tích

1.3. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp khảo sát: Khảo sát các truyện cổ tích ở chương

trình Tiếng Việt Tiểu học có nhân vật loài vật, nhân vật thần kỳ, nhân vật sinh hoạt từ đó phân loại các kiểu nhân vật với từng đặc điểm cụ thể

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Phân tích các kiểu nhân vật trong

truyện cổ tích để thấy được đặc điểm của từng kiểu nhân vật từ đó tổng hợp, khái quát và đưa ra kết luận chung

- Phương pháp so sánh: So sánh để lấy được điểm khác biệt giữa nhân vật loài vật, nhân vật thần kỳ và nhân vật sinh hoạt

1.4. Mục tiêu nghiên cứu

Phân loại, làm rõ từng tuyến nhân vật trong thể loại truyện cổ tích

Làm rõ vai trò, ý nghĩa trong việc giáo dục chân -thiện - mỹ cho học sinh Tiểu học thông qua truyện cổ tích

Khẳng định những đóng góp trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của truyện cổ tích trong hệ thống các thể loại văn học dân gian Việt Nam

PHẦN 2: NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ ĐỀ TÀI

1.1. Nhân vật văn học

Nhân vật văn học là chủ thể phản ánh đời sống của tác phẩm văn học, là linh hồn của tác giả gửi gắm trong đó thể hiện những ý tưởng để truyền đạt thông điệp, nói lên lăng kính của tác giả với đời thường

Trong bất cứ tác phẩm văn học nào cũng có ít nhất một nhân vật để tác giả gửi gắm vào thông điệp mang tính chất xã hội nhằm cho người đọc có những nhìn nhận, thay đổi về nhận thức của mỗi cá nhân, cộng đồng

Nhân vật văn học có thể là những con người hoặc những con vật, đồ vật, sự vật, hiện tượng mang linh hồn con người, đó là hình ẩn dụ về con người Vì thế, nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật, mang tính ước lệ, không thể đồng nhất với con người đời thật

Dựa vào vai trò của từng nhân vật mà ta chia thành nhiều dạng nhân vật khác nhau như: nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật chính diện, nhân vật phản diện,

1.2 Truyện cổ tích

Truyện cổ tích là loại truyện dân gian có tính phổ biến, hình thành từ thời cổ đại, phát triển, tồn tại qua nhiều thời kì xã hội khác nhau, gắn chặt với quá trình tan

rã của công xã nguyên thủy, hình thành gia đình phụ quyền và phân hóa giai cấp trong xã hội Nó hướng vào những vấn đề cơ bản, những số phận, những quan hệ

và xung đột có tính chất riêng tư và phổ biến trong xã hội có giai cấp Nó dùng một kiểu tưởng tượng và hư cấu riêng kết hợp với các thủ pháp nghệ thuật đặc thù để phản ánh đời sống, và khát vọng của nhân dân, đáp ứng nhu cầu nhận thức, giáo dục thẩm mĩ và tiêu khiển của nhân dân, sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú của nhân dân, yếu tố tưởng tượng thần kỳ tạo nên một đặc trưng nổi bật trong phương thức phản ánh hiện thực và ước mơ

Truyện cổ tích là một thế giới hư cấu kì ảo Đặc trưng nổi bật của truyện cổ tích cũng chính là yếu tố hư cấu kì ảo này Qua truyện cổ tích, người lao động muốn

vẽ nên một thế giới mà ở đó con người đạt được sự hạnh phúc, những mong ước bấy trái ngược hoàn toàn thế giới vốn có với những nỗi đau và bất công

Vì vậy, truyện cổ tích là loại truyện dân gian có tính phổ biến, tồn tại và phát triển qua nhiều thời kì xã hội khác nhau, gắn liền với quá trình tan rã của công xã nguyên thủy, hình thành gia đình phụ quyền và phân hóa giai cấp trong xã hội

Nó hướng vào những vấn đề cơ bản trong xã hội, những số phận, những quan hệ

và xung đột có tính chất riêng tư và phổ biến trong xã hội

1.3 Nhân vật trong truyện cổ tích

Góp phần làm cho câu chuyện thêm sinh động và là cầu nối đi tới tâm hồn của các em học sinh là nhờ sự đa dạng và phong phú của các nhân vật Nhân vật trong cổ tích bao giờ cũng là đại diện, nói lên những mâu thuẫn trong các quan

hệ xã hội như quan hệ gia đình, bạn bè,…

1.4 Truyện cổ tích trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học

Qua khảo sát truyện cổ tích trong chương trình Tiếng việt ở Tiểu học, truyện được sắp xếp khá hợp lí trong sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 Truyện cổ tích

được dùng làm ngữ liệu để dạy Tiếng Việt từ đó rèn luyện các kỹ năng phát triển ngôn ngữ, tư duy cho học sinh

Để cung cấp những kinh nghiệm về cách sống, cách ứng xử cho các em thì những câu chuyện cổ tích ấy được đưa vào chương trình Tiếng Việt Tiểu học Theo từng câu chuyện các em sẽ thấy được từ các phong tục tập quán, lối sống qua các giai đoạn, qua đó làm tăng thêm vốn hiểu biết cho các em

Truyện cổ tích góp phần cung cấp kiến thức, tư tưởng, tình cảm, thái độ cho học sinh Không những thế, truyện cổ tích còn giúp các em nhận thức một cách đúng đắn, toàn diện về lịch sử Việt Nam cả trong hiện tại và tương lai Bên cạnh đó, truyện còn giúp các em biết và yêu thêm nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, thông qua ngôn ngữ được sử dụng trong từng câu chuyện sẽ giúp các em có được vốn từ, cách ứng xử hợp lý, có văn hóa Những câu chuyện cổ tích còn góp phần tạo nên lối sống đẹp, lối sống nhân ái, thẳng thắn, biết đấu tranh cho cái đúng, phê phán, loại bỏ những điều xấu Góp phần xây dựng nhân cách cho các em, là tiền đề tạo nên nhân cách của một thế hệ mới Vì vậy, việc truyện cổ tích có vai trò, ý nghĩa hết sức quan trọng trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học là hoàn toàn đúng đắn

CHƯƠNG 2: HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM THUỘC CHƯƠNG TRÌNH TIỂU HỌC

2.1 Nhân vật loài vật

Có thể những người săn bắt, muốn đúc kết những kinh nghiệm và hiểu biết về đời sống và tập tính của một số các con vật ít nhiều có liên quan đến cuộc sinh tồn của họ để truyền dạy cho lớp người trẻ nên truyện có nhân vật là loài vật đã xuất hiện Về sau, những truyện kể ấy trở thành truyện cổ tích về loài vật Trong thế giới cổ tích, nhân vật loài vật hết sức phong phú và đa dạng Ở đó, có thể là

loài vật gần gũi như chó, gà cũng có thể cái loài mãnh thú, nơi rừng sâu như hổ, cọp, khỉ,…

2.1.1 Nhân vật loài thú

Tác giả dân gian đã biến những loài vật bình thường trở nên sinh động nhờ sự nhân hóa, họ đã nhờ thế giới loài vật ấy để nói lên cuộc sống thực tế, muốn thông qua loài vật để dạy cho con người những điều hay, lẽ phải Chúng sống với nhau và có mối quan hệ tương quan, hỗ trợ nhau, giúp đỡ nhau Với câu chuyện

“Cóc kiện trời”, những nhân vật đã tạo nên một bức tranh toàn cảnh về cuộc sống thông qua mối quan hệ của chúng Với các đại từ xưng hô như tôi, chú, bác, anh, chị cho ta thấy sựhòa thuận, tình cảm và đoàn kết của các loài vật, cũng giống như con người vậy

Vì thế ở truyện cổ tích loài vật vừa có nội dung sinh hoạt vừa có nội dung mang

ý nghĩa xã hội với những mức độ khác nhau, và hai mặt nội dung đó gắn bó hòa quyện với nhau rất chặt nhiều khi rất khó tách bạch Truyện cổ tích loài vật ngoài việc phản ánh sự ra đời, đặc điểm của các loài vật, những con vật nuôi hoang dã hoặc trong nhà con gián tiếp phản ánh mối quan hệ giữa con người với con người Những con vật trong cổ tích loài vật hầu hết đều được nhân cách hóa biết nói năng, suy nghĩ, và hành động như con người

2.1.2 Nhân vật loài Chim

Thế giới loài chim muôn màu muôn vẻ với đầy đủ màu sắc xanh, đỏ, tím, vàng Các con vật luôn cố gắng giúp đỡ bạn bè của mình trở nên tốt hơn, hoàn thiện hơn, tạo nên một tình bạn đẹp và bền bỉ Tuy chỉ là những loài vật nhưng thông qua trí tưởng tượng và óc sáng tạo của người dân chúng lại trở nên sinh động, có hồn, có cuộc sống và các mối quan hệ như đời sống của con người

Truyện cổ tích là sản phẩm được tạo ra qua sự sáng tạo của nhân dân, đó là trí tưởng tượng của con người để giải thích cho sự hình thành loài vật một cách đơn

giản qua những câu chuyện cảm động và đầy tính nhân văn Từ các câu chuyện

ấy, người dân mong ước một cuộc sống ấm no, hạnh phúc mà ở đó có tình yêu thương của gia đình, bạn bè dành cho nhau và những người xung quanh giúp đỡ nhau lúc gặp hoạn nạn Tuy chất liệu đơn giản nhưng những câu chuyện mang tính giáo dục cao, cung cấp cho các em nhiều kiến thức bổ ích và nhiều điều hay

lẽ phải trong cuộc sống

2.2 Nhân vật thần kì

Con người bé nhỏ mà chủ yếu là những nhân vật bất hạnh như người mồ côi, người đi ở, người con riêng thường là nhân vật chính của truyện cổ tích thần kì Các nhân vật này luôn đại diện cho cái thiện Đối lập là những nhân vật phản diện đại diện cho cái ác Truyện cổ tích thần kì mang đậm yếu tố kì ảo và đề cao trí tưởng tượng phong phú lãng mạn của các tác giả dân gian Kết thúc truyện cổ tích thần kì thường có hậu, thỏa mãn mơ ước của tác giả nhân dân Những kết thúc có hậu ví dụ như nhân vật bất hạnh được đổi đời và sống hạnh phúc, còn nhân vật ác thì bị trừng phạt một cách thích đáng Tất cả là sự biểu hiện của khát vọng, ước mơ về cuộc sống hạnh phúc, sung túc của nhân dân lao động

Nhân vật thần kì trong truyện cổ tích là kết quả của sự sáng tạo của tác giả dân gian Bao gồm những nhân vật siêu nhiên, những phép màu kì diệu, sự biến hóa

kì ảo Trong truyện cổ tích, nhân vật thần kì giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc tạo nên yếu tố hấp dẫn kì ảo của truyện cổ tích

Yếu tố thần kì có thể xem là một phương tiện nghệ thuật giúp cho tác giả dân gian giải quyết những mâu thuẫn, khó khăn, xung đột của con người trong đời sống thường ngày

2.2.1 Nhân vật tài giỏi, dũng sĩ

Nhân vật tài giỏi, dũng sĩ, diệt trừ cái ác, bảo vệ cái thiện, mong cầu hạnh phúc cho người dân

Trong truyện Bốn anh tài (Tiếng Việt 4/ tập 2) Ngày xưa, bản kia có một chú bé tuy nhỏ nhưng ăn một lúc hết chín chõ xôi Dân bản đặt tên cho chú là Cẩu Khây Cẩu Khây lên mười tuổi, sức đã bằng trai mười tám, tuy mươi lăm tuổi đã tinh thông võ nghệ Trong vùng xuất hiện một con yêu tinh chuyên bắt người và súc vật Chẳng mấy chốc làng bản tan hoang, không còn ai sống sót Thương dân, Cẩu Khây quyết chí lên đường diệt trừ yêu tinh Đến một cánh đồng khô cạn, Cầu Khây thấy một cậu bé vạm vỡ đang dùng tay làm vồ đóng cọc để đắp đập dẫn nước vào ruộng Mỗi quả đấm của cậu giáng xuống, cọc tre thụt sâu hàng gang tay Hỏi chuyện, Cẩu Khây biết tên cậu là Nắm Tay Đóng Cọc Nắm Tay Đóng Cọc xin được cùng Cẩu Khây đi diệt trừ yêu tinh Đến một vùng khác, hai người nghe thấy tiếng tát nước ầm ầm Họ ngạc nhiên thấy một cậu bé đang lấy vành tai tát nước suối lên một thửa ruộng cao bằng mái nhà Nghe Cẩu Khây nói chuyện, Lấy Tai Tát Nước hăm hở cùng hai bạn lên đường Đi được ít lâu, ba người lại gặp một cậu bé đang ngồi dưới gốc cây, lấy móng tay đục gỗ thành lòng máng dẫn nước vào ruộng Cẩu Khây cùng các bạn đến làm quen và nói rõ chí hướng của ba người Móng Tay Đúc Máng hăng hái xin được làm em út đi theo Bốn anh tài: Cẩu Khây, Nắm Tay Đóng Cọc, Lấy Tai Tát Nước, Móng Tay Đúc Máng lên đường Câu chuyện ca ngợi sức khỏe phi thường, tài năng và lòng nhiệt thành làm việc nghĩa của bốn anh em Cẩu Khây

2.2.2 Nhân vật siêu nhiên

Đây là những lực lượng không có trong thực tế mà chỉ được biểu hiện rõ nhất, thông qua niềm tin và trí tưởng tượng của nhân dân lao động Họ là những nhân vật được khái quát hóa, hình tượng hóa và thần thánh hóa theo quan niệm và lý tưởng của nhân dân trong xã hội mà chủ yếu là xã hội phong kiến

Ngoài nhân vật siêu nhiên như Ngọc Hoàng, Diêm Vương còn có các thần thánh cõi thủy phủ, long cung là vua thủy tế trong các truyện như Thạch Sanh