XUNG ĐỘT TẠI AFGHANISTAN THỜI GIAN QUA DỰ BÁO, TÁC ĐỘNG VÀ KIẾN NGHỊ

Cuộc cách mạng Saur năm 1978 đánh dấu sự xuất hiện của chủ nghĩacộng sản ở Afghanistan và mở đầu cho cuộc chiến tranh kéo dài 10 năm1979-1989 giữa một bên là liên minh của quân đội Liên

TIỂU LUẬN

XUNG ĐỘT TẠI AFGHANISTAN THỜI GIAN QUA

DỰ BÁO, TÁC ĐỘNG VÀ KIẾN NGHỊ

Hà Nội - 2021

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

Là một điểm nóng về chính trị an ninh trên toàn thế giới, đất nướcAfghanistan từ sau chiến tranh lạnh đến nay luôn gắn liền với hình ảnh củacác nhóm Hồi giáo cực đoan, cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ và sự biếnđổi khó lường của chủ nghĩa khủng bố Sau 20 năm Mỹ phát động cuộc chiếnchống khủng bố ở Afghanistan, quốc gia Trung Á này vẫn chìm trong bất ổn

và bạo lực Cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ giúp lật đổ chế độ Taliban hàkhắc nhưng lại khoét sâu thêm những xung đột sắc tộc ở Afghanistan Sự bất

ổn của Afghanistan còn thể hiện rõ ở nền kinh tế kém phát triển, sự trỗi dậyngày một lớn mạnh của phiến quân Taliban và số người ủng hộ Nhà nước Hồigiáo tự xưng (IS) đang gia tăng tại nhiều tỉnh ở Afghanistan Afghanistancũng được coi là một trong những quốc gia nằm trong chiến lược mở rộnglãnh thổ của IS Sau gần hai thập niên, Afghanistan lại bước vào một chu kỳbạo lực mới, có nguy cơ hủy hoại mọi thành tựu của các cuộc thương lượnghòa bình mới bắt đầu giữa Taliban và chính quyền Kabul Trong khi đó, nướcnày cũng đối mặt với các vấn đề cấp thiết khác như tham nhũng, nghèo đói,hay nguy cơ gia tăng các phần tử cực đoan, các hoạt động buôn bán ma túyxuyên biên giới

Mới đây sau quyết định của Mỹ và NATO rút toàn bộ quân đội khỏiquốc gia này đã khiến tình hình trở lên ngày càng trầm trọng Ngày15/8/2021, Taliban tấn công và chiếm thủ đô Kabul của Afghanistan, chínhthức đặt dấu chấm hết cho chính quyền của Tổng thống Ashraf Ghani được

Mỹ hậu thuẫn và kết thúc 20 năm can dự của Mỹ vào cuộc chiến Afghanistan(2001-2021) trước thời hạn hoàn tất cuộc rút quân do Tổng thống Mỹ Bidenđặt ra là ngày 31/8/2021 Afghanistan một lần nữa nằm dưới chế độ cai trị hàkhắc của Taliban và sự kiện này có tác động vô cùng lớn đối với nền an ninh

khu vực và thế giới Các quốc gia đã có những phản ứng gay gắt, những cuộcđàm phán, thảo luận để giải quyết tình hình tuy nhiên đến nay sau 3 thángchiếm đóng Afghanistan, tình hình vẫn chưa có dấu hiệu suy giảm Kể từu khiTaliban lên nắm quyền, lực lượng này tiếp tục thực hiện các chính sách, quyđịnh Hồi giáo hà khắc, nền kinh tế Afghanistan tiếp tục lâm vào tình trạngkhủng hoảng kèm theo những nguy cơ về khủng hoảng nhập cư, khủng hoảngnhân đạo và khủng hoảng an ninh (sắc tộc, khủng bố)

Vấn đề Afghanistan có tác động lớn đối với không chỉ nước Mỹ haymột nước đơn lẻ nào mà còn tác động đến toàn bộ khu vực, toàn bộ hệ thốngquan hệ quốc tế bởi xung đột tại Afghanistan bao gồm nhiều loại xung đột về

cả vật chất và tinh thần Xung đột về quyền lực, về lãnh thổ, xung đột về sắctộc, về tôn giáo và về tư tưởng Thời gian tới xung đột tại Afghanistan vẫn sẽcòn nhiều diễn biến phức tạp mà các nhà chính trị, nhà nghiên cứu, hoạchđịnh chính sách đặc biệt quan tâm

CHƯƠNG I: CÁC XUNG ĐỘT TẠI AFGHANISTAN QUA CÁC THỜI KỲ

Lịch sử Afghanistan thời kỳ hiện đại là lịch sử của các cuộc chiếntranh Cuộc cách mạng Saur năm 1978 đánh dấu sự xuất hiện của chủ nghĩacộng sản ở Afghanistan và mở đầu cho cuộc chiến tranh kéo dài 10 năm(1979-1989) giữa một bên là liên minh của quân đội Liên Xô và chính phủAfghanistan, một bên là các lực lượng chiến binh thánh chiến (Mujahideen).Chiến tranh kết thúc với việc quân đội Liên Xô rút khỏi Afghanistan thì mộtcuộc nội chiến mới lại nổ ra (giai đoạn 1989 – 1992) giữa chính quyền cộngsản của Najibullah và Mujahideen, dẫn tới sự sụp đổ của chính quyền này.Cuộc nội chiến tiếp theo kéo dài trong 4 năm (1992-1996) đưa Taliban lênnắm chính quyền Trong giai đoạn cầm quyền của Taliban, lực lượng này vấpphải sự chống đối quyết liệt của Liên minh phương Bắc (1996-2001).Từ năm

2001 đến nay, Afghanistan trở thành chiến trường chính của cuộc chiến chốngkhủng bố mà Mỹ và các nước đồng minh phát động

1.1 Những vấn đề an ninh qua các giai đoạn trước đây

1.1.1 Giai đoạn nội chiến (1990 – 2001)

Giai đoạn 1990 – 1990 là giai đoạn cuối cùng của cuộc nội chiến kéodài từ năm 1989 đến năm 1992 giữa chính quyền cộng sản và lực lượngMujahideen sau khi Liên Xô rút khỏi Afghanistan Trong giai đoạn này,nguồn viện trợ của Liên Xô cho chính phủ của tổng thống Najibullah dần dần

bị cắt giảm Với lực lượng khoảng 65.000 quân, gần 200 trực thăng và máybay chiến đấu cùng nhiều đơn vị dân quân khác, quân đội Afghanistan vẫn cóthể cầm cự với Mujahideen nhưng ngày càng suy yếu dần Đến giữa năm

1992, sau khi Liên Xô chính thức cắt nguồn viện trợ, tổng thống Najibullah từchức tổng thống Sự kiện này được coi là dấu chấm hết cho cuộc nội chiến

Afghanistan lần thứ nhất có sự can thiệp của Liên Xô, đồng thời mở ra cuộcnội chiến lần thứ hai (1992-1996) với sự xuất hiện của Taliban.

Năm 1992, với sự giúp đỡ của Liên Hợp Quốc, chính phủ Nhà nướcHồi giáo Afghanistan được dựng lên để tiếp tục điều hành đất nước Chiến sựtiếp tục diễn ra quyết liệt giữa lực lượng quân đội của chính phủ do bộ trưởngquốc phòng Ahmed Shah Massoud trực tiếp chỉ huy với các chiến binh thánhchiến Ở các thành phố khác, dưới sự kiểm soát của các lãnh chúa địa phươngnhư Ismail Khan ở Herat và Abdul Rashid Dostum ở Mazar-i-Sharif, tìnhtrạng thương vong có phần ít nghiêm trọng hơn Ở các vùng còn lại, các lãnhchúa địa phương đã lợi dụng tình trạng rối ren của đất nước để xây dựng nênchế độ độc tài thống trị của riêng mình Không được đảm bảo về trị an, tệ nạngia tăng ở khắp nơi, nạn hiếp dâm, cướp bóc và các hình thức bạo lực kháctrở nên phổ biến

Vào lúc này, chính phủ nước láng giềng Pakistan tiếp tục can dự sâuhơn vào chiến sự Afghanistan Pakistan chính là “thế lực ngầm” tài trợ chomujahideen từ những năm 1980 đến nay Đến năm 1994, lo sợ sự bất ổn ngàycàng tăng ở Afghanistan và mất niềm tin vào mujahideen, chính phủ Pakistandần dần cắt giảm khoản hỗ trợ cho mujahideen và chuyển cho nhóm Hồi giáomới nổi khác là Taliban.Theo hai nhà nghiên cứu Ahmed Rashid và AnthonyDavis, tại khu vực Boldak tiếp giáp với tỉnh Baluchistan của Pakistan,Afghanistan đã được Pakistan cung cấp 18.000 khẩu súng tiểu liên súng tiểuliên AK 47, hàng hàng chục khẩu pháo, một khối lượng lớn đạn dược vànhiều xe tăng

Về phía Taliban, sau một vài cuộc nổi dậy quy mô nhỏ giành đượcthắng lợi ở khu vực Kandahar, nhóm Hồi giáo này được Pakistan tài trợ một

số lượng lớn vũ khí hiện đại và dần dần mở rộng phạm vi ảnh hưởng của

mình ra khắp vùng Kandahar rồi dần dần bành trướng ra cả nước Talibannhanh chóng chiêu mộ được thêm nhiều thành viên từ các nhóm Hồi giáo cựcđoan ở Pakistan, một số dân trong khu vực kéo dài từ Ghazni đến Kandahar ởmiền nam Afghanistan, các tay súng tự do đang hoạt động ngoài vòng phápluật và một số chiến binh Mujahideen Năm 1996 Taliban chiếm được Kabul,tổng thống Rabbani đào thoát sang Pakistan, cựu tổng thống Najibullah lúcnày đang sống dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc bị Taliban bắt giữ và sáthại Taliban xây dựng chính quyền mới ở thủ đô Kabul nhưng thủ lĩnh MullahOmar thì vẫn ở lại Kandahar.

Kể từ khi giành được chính quyền, Taliban bắt đầu kiểm soát hoạt độngbuôn bán ma túy ở Afghanistan.Tổ chức khủng bố này đã hợp pháp hóa thịtrường ma túy, buộc những người buôn bán ma túy phải nộp thuế cho chúng.Theo các chuyên gia của Liên Hợp Quốc và Interpol, khi đó Taliban đã kiểmsoát 45% thị trường heroin toàn cầu Với mức thuế suất 10% đối với phầnthunhập từ buôn bán ma túy, Taliban đã có đủ tiền để nuôi dưỡng và trang bị

vũ khí cho các nhóm vũ trang

Trước ảnh hưởng lớn của Taliban, thủ lĩnh nhóm khủng bố al Qaeda làOsama bin Laden lúc này đang trú ẩn tại Saudi Arabia đã nhanh chóng kếtthân với Taliban, hào phóng đầu tư cho Taliban những khoản viện trợ khổng

lồ, giúp đào tạo quân đội và hỗ trợ về chiến thuật để đổi lấy một nơi trú ẩn antoàn trên lãnh thổ Afghanistan Nhờ vậy, Bin Laden đã chủ động xây dựngliên minh giữa Taliban và al-Qaeda Binh đoàn 055 do al-Qaeda thành lập đãsáp nhập vào lực lượng vũ trang của Taliban từ năm 1997-2001 Bin Laden đã

cử nhiều chiến binh gốc Ảrập tham gia các vụ tàn sát và khủng bố do Talibanchỉ huy Binh đoàn 055 thực hiện nhiều vụ thảm sát dân thường ở nhiều vùngAfghanistan Từ năm 1996-2001, tổ chức của Osama Bin Laden đã trở thànhmột nhà nước trong nhà nước Taliban.Tại đây, Bin Laden âm thầm chuẩn bị

cho cuộc tấn công khủng bố nước Mỹ ngày 11/9/2001 Trong thời gian này,tình báo Pakistan cũng tiếp tục viện trợ cho Taliban với mong muốn sử dụnglực lượng này để uy hiếp Ấn Độ Chỉ tính riêng năm 1998, Pakistan đã cungcấp cho Taliban 6 triệu USD.

Trong thời gian này, liên minh đối lập chống Taliban ra đời, gồm lựclượng của tướng Masood, tướng Dostam (người Uzbekistan) và Hezb-i-Wanhdat, nhóm Hồi giáo Shiite , hợp nhất dưới tên gọi Liên minh phươngBắc Vào năm 1997, Taliban giao tranh với lực lượng của Liên minh phươngBắc ở các thành phố Mazar-i-Sharif, Jabal Sera, thung lũng Ghorband Ngày20/8/1998, Mỹ phóng tên lửa vào các trại huấn luyện của al-Qaeda trên lãnhthổ Afghanistan, 13 ngày sau khi hai tòa đại sứ của Mỹ tại Đông Phi bị khủng

bố Năm 1998, Taliban kiểm soát 80% diện tích Afghanistan Năm 1999,Taliban đồng ý chia sẻ quyền lực với phe đối lập theo thỏa thuận do LiênHiệp Quốc làm trung gian ở Turkmenistan, nhưng thỏa thuận không thành.Cũng trong năm này, Liên hợp quốc áp đặt lệnh trừng phạt đầu tiên đối vớiAfghanistan do Taliban kiểm soát Năm 2001, Taliban tháo chạy khỏi thủ đôKabul và rút về căn cứ địa ở Kandahar

1.1.2 Giai đoạn chiến tranh chống khủng bố (2001 – 2014)

Vào ngày 07/10/2001, chưa đầy một tháng sau vụ khủng bố 11/ 9, quânđội Mỹ bắt đầu triển khai cuộc tấn công vào Afghanistan Mục tiêu của Chiếndịch Tự do Vĩnh cửu (Operation Enduring Freedom) - tên gọi chính thức củachiến dịch này – là dập tắt chế độ Taliban đang thống trị ở Afghanistan, vốnđang tài trợ và tiếp tay cho tổ chức khủng bố Al-Qaeda và lãnh đạo của nó,Osama Bin Laden

Không lâu sau khi bắt đầu cuộc chiến, do không đủ sức chống lại cáccuộc không kích của liên quân Anh Mỹ, chính quyền Taliban mau chóng sụp

đổ mà không gây nhiều thương vong cho quân Mỹ Quân đội Taliban rút luivào các vùng núi hiểm trở và tiếp tục củng cố lực lượng.

Khi Tổng thống Hamid Karzai được Mỹ và các nước đồng minh hậuthuẫn lên nắm quyền, khoảng 130.000 quân từ 50 quốc gia đã được triển khaitới Afghanistan để giúp đỡ chính phủ của nhà lãnh đạo này Vào ngày20/12/2001 theo nghị quyết 1386 như của Hiệp định Bonn, Liên Hợp Quốcthành lập Lực lượng Hỗ trợ An ninh Quốc tế (ISAF) với mục tiêu bảo vệ anninh tại Afghanista ISAF có nhiệm vụ đảm bảo cho thủ đô Kabul và nhữngkhu vực bao quanh khỏi lực lượng Taliban, Al Qaeda, tạo điều kiện cho chínhphủ lâm thời Afghanistan do Hamid Karzai đứng đầu được thành lập Vàotháng 10,/2003, Hội đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc cho phép mở rộng sứmệnh của ISAF ra khắp lãnh thổ Afghanistan và sau đó ISAF mở rộng nhiệm

vụ tại 4 phạm vi hoạt động chính trên toàn lãnh thổ Afghanistan.Từ 2006,ISAF đã tham gia vào nhiều trận đánh có quy mô và cường độ lớn trong cácchiến dịch tại miền nam Afghanistan và xu hướng đó còn tiếp diễn vào cácnăm 2007 và 2008 Các cuộc tấn công của ISAF vào các khu vực khác củaAfghanistan ngày càng gia tăng Các nước có quân tham chiến gồm: Bulgari,

Bỉ, Đan Mạch, Canada, Mỹ, Anh, Italia, Pháp, Đức, Hà Lan, Tây Ban Nha,Thổ Nhĩ Kỳ, Ireland, Ba Lan, Bồ Đào Nha và nhiều thành viên khác thuộc

EU, NATO cũng như bao gồm cả Úc, New Zealand, Azerbaijan, Singapore

Mỹ, Anh, Canada, Đan Mạch là những nước giữ vai trò quan trọng trong cácchiến dịch này

Về phía Taliban, mặc dù vào năm 2001 các thủ lĩnh của lực lượng này

đã bị liên quân Anh Mỹ loại khỏi chiếc ghế quyền lực, nhưng các phiến quânlại rút về hoạt động tại các vùng lãnh thổ của người Pashtun Tại đây, Talibantiếp tục hoành hành nhờ các khoản lợi nhuận thu được từ việc trồng cây thuốcphiện ở ổ ma tuý lớn nhất thế giới này Trong năm 2007 lực lượng Taliban đã

thu ít nhất 100 triệu USD tiền "thuế" của những người trồng cây anh túc ởAfghanistan Số tiền này được Liên Hợp Quốc ước tính trên cơ sở Taliban thu10% thu nhập từ thuốc phiện của nông dân trong những khu vực mà lựclượng này kiểm soát ở Afghanistan Theo tính toán, tổng thu nhập từ thuốcphiện ở Afghanistan trong năm 2007 lên tới 1 tỷ USD, nhưng thu nhập thực tếcủa Taliban từ hoạt động sản xuất thuốc phiện còn cao hơn nhiều, do lựclượng này thu thêm nhiều loại dịch vụ khác, như bảo kê các lò chế biến, bảo

kê việc vận chuyển ma tuý và đưa thuốc phiện qua biên giới

Trên thực tế, các phiến quân Taliban bắt đầu chiến dịch trồng thuốcphiện, reo rắc ma túy, đánh du kích các lực lượng của NATO và tiến hành các

vụ bắt cóc gây sức ép buộc các chính phủ rút quân tình nguyện về nước Vàonăm 2007, lực lượng Taliban đang được tổ chức lại tương đối hoàn chỉnh,được trang bị vũ khí tốt hơn và mở các cuộc tấn công nhằm chiếm lại cácvùng đất miền Nam Afghanistan bằng cách dựa vào các căn cứ của họ ởPakistan Trong năm này, Taliban vẫn giao chiến tại các khu vực phía Nam vàphía Đông Afghanistan, trong khi tiếp tục lập thêm các chiến tuyến mới tạinhững khu vực khác của nước này Mặc dù liên tục thất bại trước quân độihùng mạnh của ISAF do NATO lãnh đạo, nhưng nhóm phiến quân này vẫntiếp tục phát triển về sức mạnh và đã kết hợp thành một lực lượng nổi dậy cósức chiến đấu bền bỉ

Năm 2009 là năm xảy ra chiến sự ác liệt nhất trên chiến trườngAfghanistan Vào thời gian này, Lực lượng ISAF phối hợp cùng với quân độiAfghanistan tiến hành một số chiến dịch vào tổng hành dinh Taliban tạiKandahar và Helmand Taliban chuyển đổi chiến thuật bằng cách sử dụnghình thức đánh bom ven đường, khiến cho, số lượng binh sĩ của cả lực lượngISAF và Afghanistan thiệt mạng gia tăng đáng kể Theo thống kê của AFP, tổnthất của lực lượng quốc tế tại Afghanistan trong năm 2009 lên tới 506 binh sĩ

Trong khi đó, số lượng binh sĩ nước ngoài thiệt mạng trong năm 2008 là 295người Trong số này có 310 binh sĩ thuộc quân đội Mỹ tăng gấp đôi so vớicon số 155 binh sĩ bị thiệt mạng trong năm 2008.

Năm 2010 Mỹ quyết định tăng thêm 30.000 và NATO tăng thêmkhoảng 6.800 quân vào Afghanistan, chính phủ Afghanistan cũng điều độngthêm binh sĩ đóng quân tại những nơi tập trung đông người và các tuyếnđường nối liền giữa các tỉnh tại Afghanistan Nhiều chiến dịch quân sự quantrọng với quy mô lớn được tiến hành gây ra nhiều tổn thất cho Taliban

Ngày 2/5/2011, Osama bin Laden bị lực lượng quân đội Mỹ tiêu diệttrong một cuộc đột kích vào khu ẩn náu ở Pakistan Mục tiêu ban đầu củaChiến dịch Tự do vĩnh cửu đã đạt được, tuy nhiên những làn sóng bạo lực lại

nổ ra ở Afghanistan khiến cho tình hình quốc gia này tiếp tục diễn biến phứctạp

Ngày 28/12/2014, Tổng thống Barack Obama tuyên bố “Cuộc chiếntranh dài nhất trong lịch sử nước Mỹ đang đi đến một kết thúc có tráchnhiệm”, chính thức chấm dứt 13 năm nước Mỹ sa lầy vào cuộc chiếnAfghanistan

Cuộc chiến này đã gây ra tổn thất lớn không chỉ cho người dânAfghanistan mà cả các bên tham chiến Trong vòng 14 năm, từ khi phát độngcuộc chiến tại Afghanistan, đến nay đã có hơn 2.300 lính Mỹ bị thiệt mạng vàhàng chục nghìn binh lính khác bị thương tại quốc gia Tây Nam Á này Nếutính kể từ đầu cuộc chiến năm 2001, phần lớn các chuyên gia đều cho rằngcon số thiệt mạng vượt quá 20.000 người

1.1.3 Giai đoạn tái thiết đất nước (2014 – 2021)

20 năm sau khi Mỹ và các nước đồng minh tấn công vào Afghanistan,đất nước này vẫn đang tiếp tục phải đối mặt với sự bất ổn trong cuộc chiếnchống khủng bố.

Về phía Taliban, mặc dù không còn nắm giữ được quyền lực trongchính phủ, nhưng nhiều vùng trong cả nước vẫn đang bị nhóm Hồi giáo cựcđoan này đe dọa Sau khi Mỹ tuyên bố chấm dứt sứ mệnh chiến đấu vào tháng12/2014, để lại một khoảng trống an ninh, Taliban đã nhanh chóng lợi dụng

cơ hội này để nổi lên Theo thống kê của Bộ Ngoại giao Mỹ, năm 2015,Taliban đã thực hiện 1.093 cuộc tấn công tại Afghanistan, cướp đi sinh mạngcủa hơn 4.400 người và làm bị thương 4.600 người khác Taliban cũng đangkiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn nhất tại Afghanistan kể từ năm 2001đến nay Tháng 8/2016, quân đội chính phủ Afghanistan tại Helmand lại phảiđối mặt với một đơn vị biệt động Taliban mới được thành lập gồm vài trămchiến binh, được vũ trang và tổ chức chu đáo Nhóm phiến quân này được gọi

là đơn vị Sara Khitta, hay Lực lượng Đỏ, và tự nhận đã đóng một vai tròchính trong những cuộc tiến công tại Helmand mà Taliban xem là vùng đấtchính, gây nhiều tổn thất cho các lực lượng Afghanistan

Về phía chính phủ, Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani hiện nayluôn giữ lập trường cứng rắn với Taliban Vào năm 2015, sự thất thủ củathành phố Kunduz trước các tay súng Taliban được xem là lời kêu gọi thứctỉnh đối với chính phủ Afghanistan Đến tháng 4/2016, sau khi xảy ra vụ đánhbom tự sát đẫm máu ở thủ đô Kabul, Tổng thống Ghani quyết tâm phát độngmột cuộc chiến tranh toàn diện nhằm vào Taliban, thẳng thừng gạt sang mộtbên tiến trình hoà bình từng đạt được một số kết quả tích cực Tuy nhiên,chiến lược quân sự của chính phủ dường như đang thật bại khi mà lực lượngTaliban ngày càng mạnh lên, những vụ tấn công liên tiếp của tổ chức nàykhiến cho chính quyền có nguy cơ bị lật đổ Không chỉ chịu sức ép từ phía

Taliban, chính phủ còn gặp nhiều khó khăn trong giải quyết mâu thuẫn với

Mỹ và NATO Các vụ tấn công binh lính nước ngoài mà thủ phạm là binh línhAfghanistan đang gia tăng trong thời gian gần đây khiến cho quan hệ giữabinh lính nước ngoài với lực lượng an ninh và người dân bản địa thêm căngthẳng

Về phía Mỹ, theo kế hoạch ban đầu, Mỹ cắt giảm quân ở Afghanistanxuống còn 9.800 người vào đầu năm 2015 và sẽ rút quân hoàn toàn vào cuốinăm 2016.Với tuyên bố chấm dứt sứ mệnh tác chiến, khoảng 12.500 lính Mỹ

và binh lính các nước thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ởlại Afghanistan cho tới năm 2016 để tham gia một chương trình mới mangtên: “Hỗ trợ Quyết đoán ” - có nhiệm vụ cố vấn, huấn luyện cho các lực lượngbản địa và chống sự nổi dậy của các tay súng Taliban

Tuy nhiên, đến tháng 10/2015, Mỹ tuyên bố sẽ duy trì toàn bộ 9.800lính Mỹ hiện đang đồn trú tại Afghansitan hết năm 2016, sau đó đến đầu năm

2017 quân số này mới bắt đầu giảm xuống mức 5.500 người Quyết định trên

đã thay đổi so với kế hoạch hồi năm 2014, theo đó đến cuối năm 2016 Mỹ sẽrút gần như toàn bộ lực lượng khỏi Afghanistan, chỉ để lại 1.000 binh sĩ bảo

vệ Đại sứ quán Mỹ tại thủ đô Kabul Quyết định duy trì quân tại Afghanistanđược đưa ra trong bối cảnh thời gian gần đây lực lượng Taliban giành kiểmsoát tại một số nơi, khiến chính quyền Kabul kêu gọi Mỹ tiếp tục duy trì hỗtrợ quân sự

Các máy bay chiến đấu và máy bay không người lái của nước này vẫntăng gấp đôi số lần tấn công nhằm vào lực lượng Taliban Các cuộc tấn côngkhông chỉ nhằm vào Taliban, mục tiêu đã được mở rộng đến cả các nước Hồigiáo thành viên và lực lượng IS đang hoạt động ở phần phía đông của đấtnước Mặc dù Mỹ khẳng định binh sĩ nước này không đóng vai trò trực chiến

tại Afghanistan, song lực lượng đặc nhiệm Mỹ đang phải can dự ngày càngnhiều vào các cuộc giao tranh ở Helmand do nhiều huyện tại tỉnh này liên tiếp

bị thất thủ hoặc có nguy cơ rơi vào tay quân Taliban

Hơn nữa, từ đầu năm 2015, Afghanistan cũng chứng kiến sự gia tăngtrong hoạt động của lực lượng cực đoan Nhà nước Hồi giáo IS Quốc gia này

là một trong những quốc gia nằm trong chiến lược mở rộng lãnh thổ của IS.Sau khi chiếm nhiều địa phương ở Iraq và Syria, lực lượng tự xưng này đanglợi dụng tình hình để xâm lấn Libya nhằm bảo đảm một vị trí chiến lược ởBắc Phi, chiêu mộ những phần tử trung thành ở Ai Cập, Algeria và Nigeria IS

đã phát động chiến dịch chiếm căn cứ ở Afghanistan từ đầu tháng 6.Phiếnquân IS đã đánh bật Taliban và giành quyền kiểm soát nhiều vùng trong tỉnhNangarhar, đông Afghanistan Đến tháng 7/2015, IS đã kiểm soát ít nhất 6quận thuộc tỉnh Nangarhar, đồng thời tham chiến ở các quận Khogyani vàPachir Agam Ngoài ta, những kẻ khủng bố Takfiri, chủ yếu hoạt động ở Iraq

và Syria, cũng tuyển mộ các chiến binh ở Afghanistan trong những tháng qua,với mục đích thiết lập các khu vực truyền thống được xem như một thành trìcủa Taliban

Đến năm 2016, tình hình an ninh ở Afghanistan trở nên sáng sủa hơnsau sự kiện Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani và thủ lĩnh GulbuddinHekmatyar của nhóm phiến quân lớn thứ hai ở nước này Hezb-i-Islami, người

bị gọi là “phần tử khủng bố toàn cầu” chính thức ký thỏa thuận hòa bình.Hekmatyar từng bị cáo buộc sát hại hàng nghìn người tại Kabul trong cuộcnội chiến 1992-1996 Ông bị Mỹ gọi là “phần tử khủng bố toàn cầu” từ năm

2003 và bị đưa vào “danh sách đen” của Liên hợp quốc cùng năm theo đềnghị của Washington Hekmatyar cũng cũng bị Chính phủ Anh liệt vào danhsách khủng bố Lễ ký kết diễn ra ở Phủ Tổng thống tại Kabul, trước sự chứngkiến của người đứng đầu cơ quan hành pháp Abdullah Abdullah, cựu Tổng

thống Hamid Karzai, các phái đoàn của nhóm Hezb-i-Islami và nhiều chínhkhách Hekmatyar ký vào một bản sao của thỏa thuận thông qua cầu truyềnhình Phát biểu tại lễ ký, Hekmatyar “cầu nguyện cho đất nước độc lập và chủquyền, kết thúc giao tranh và bất ổn, và đoàn kết sẽ thắng thế.” Ông cũng kêugọi Taliban “đã đến lúc nghĩ về việc nên tiếp tục chiến tranh hay tiến đến hòabình.” Thỏa thuận trên sẽ trao quyền miễn truy cứu pháp lý cho Hekmatyar,

mở đường cho thủ lĩnh phiến quân này trở lại chính trường

Đây là thỏa thuận hòa bình đầu tiên của Afghanistan kể từ khi Talibannổi dậy năm 2001 Sự kiện này được coi là chiến thắng mang tính biểu tượngcho các nỗ lực của chính phủ trong việc khởi động lại các cuộc đàm phán vớiTaliban Tuy nhiên, triển vọng đạt được thành công của chính phủ khi đàmphán về hòa bình với Taliban vẫn là rất thấp, bởi trong quá khứ, các đại diệnTaliban đã đưa ra ba điều kiện để tiến tới đàm phán hòa bình Afghanistan, đó

là đặt ra khung thời gian để các lực lượng của Mỹ rút khỏi Afghanistan hoàntoàn; thả tất cả các tù nhân Taliban mà Mỹ đang giam giữ, và bỏ tên các thủlãnh Taliban ra khỏi danh sách của Liên hiệp quốc trừng phạt bằng việc phongtỏa tài sản, và cấm du hành Khi tất cả các điều kiện khó khăn này chưa đượcthực hiện Taliban sẽ không dễ dàng nhượng bộ Như vậy, triển vọng hòa bình

ở Afghanistan trước mắt vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn

1.2 Đánh giá chung về các vấn đề an ninh cơ bản của Afghanistan

1.2.1 Chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan là vấn đề an ninh cấp bách nhất của Afghanistan hiện nay

Chủ nghĩa khủng bố vốn xuất hiện từ thời cổ đại và tồn tại song hànhcùng sự phát triển của các nhà nước trên thế giới, tuy nhiên, đến cuối thế kỷ

XX chủ nghĩa khủng bố với nghĩa hiện đại mới bắt đầu phát triển với 2 dấumốc lớn là sự kiện 11/9/2001 và sự trỗi dậy của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự

xưng IS vào tháng 6/2014 Nói đến chủ nghĩa khủng bố hiện nay là chủ yếunói đến chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan Từ các tổ chức khủng bố nhỏ

ở Saudi Arabia, Ai Cập, Nam Dương, Philippines, Palestine cho đến tổ chứckhủng bố lớn như Al Qaeda có tầm hoạt động quốc tế, tất cả đều tự xưng lànhững tín đồ của đạo Hồi chính thống Tất cả đều "thánh hóa" các hành vikhủng bố của mình bằng cách dẫn chứng những câu thơ trong kinh Koranhoặc những lời nói của giáo chủ Muhammad Ở Afghanistan, Taliban là nhómkhủng bố Hồi giáo cực đoan có tầm ảnh hưởng lớn nhất Bên cạnh đó, AlQaeda là ISIS cũng là những mạng lưới khủng bố toàn cầu nguy hiểm đangtrú ẩn và hoạt động tại đất nước này

Từ trước khi sự kiện 11/9 do Al Qaeda thực hiện xảy ra đánh dấu sựphát triển của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ở tầm cỡ thế giới, Afghanistan đã

là căn cứ địa chính nuôi dưỡng nhóm khủng bố này Hơn nữa, các hành vikhủng bố cực đoan tôn giáo đã xuất hiện từ trước đó rất lâu với các chiến binhthánh chiến được đào tạo để chống lại quân đội Liên Xô và sau đó là nhànước Cộng hòa Afghanistan Sau 14 năm Mỹ và các đồng minh NATO triểnkhai cuộc chiến chống khủng bố tại Afghanistan, đất nước này vẫn là “vùngđất hứa” cho các nhóm khủng bố tiếp tục sinh sôi, nảy nở, sử dụng làm địabàn huấn luyện và gây ra những vụ khủng bố ở Afghanistan và nhiều nơi kháctrên thế giới Có thể nói rằng, chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan lànguyên nhân chính gây ra tình trạng bất ổn về an ninh ở Afghanistan từ sauChiến tranh Lạnh đến nay Câu hỏi lớn được đặt ra ở đây là: Tại sao ngay cảcác nước phương Tây với quân đội tinh nhuệ, trang thiết bị quân sự tối tân vàtiềm lực tài chính khổng lồ vẫn không thể tiêu diệt được các nhóm khủng bốnày mà ngược lại, càng làm cho chúng thêm hung hãn?

Thứ nhất, nhìn vào tương quan lực lượng, quân đồng minh và chínhphủ luôn luôn lấn át các nhóm khủng bố về số lượng, về sự tinh nhuệ, trang

thiết bị và tiềm lực tài chính Tuy nhiên, các nhóm khủng bố cũng có nhữnglợi thế nhất định, đó là trang bị nhẹ nhưng tính cơ động cao, dễ dàng ẩn nấp,tấn công bất ngờ và rút quân Địa hình nhiều rừng núi của Afghanistan cũnggây khó khăn cho quân đội Mỹ khi tìm kiếm các nhóm khủng bố đang ẩn náu.

Thứ hai, khi bị tấn công, quân nổi dậy có thể sử dụng khu an toàn trênlãnh thổ nước láng giềng Pakistan để tập kết và trang bị lại Hơn nữa, vẫn cónhiều ý kiến nghi ngờ rằng chính phủ Pakistan đang ngầm tài trợ cho Taliban

để nhóm khủng bố này tiếp tục hoạt động

Thứ ba, nhóm khủng bố chính ở Afghanistan là Taliban có một nguồntài chính độc lập, được tích lũy chủ yếu thông qua đánh thuế buôn bán ma túy

So với Taliban, nguồn thu của IS đa dạng hơn và mạnh hơn, khiến IS được coi

là tổ chức khủng bố giàu có nhất Trong đó có 2 nguồn thu quan trọng là đánhthuế và bán dầu Các nguồn khác là quyên góp, bắt cóc tồng tiền, bán đồ cổ…Nguồn tài chính dồi dào này chủ yếu được sử dụng cho việc thu nạp, đào tạo

và trang bị cho các chiến binh

Thứ tư, tâm lý chán ghét chính phủ và sợ hãi quân đồng minh của nhiềutín đồ Hồi giáo ở Afghanistan khiến cho họ dễ dàng bị kích động và dụ dỗ gianhập các nhóm khủng bố

Thứ năm, các nhóm khủng bố ở nhiều nước đang có sự liên kết chặtchẽ với nhau tạo thành một mạng lưới khủng bố toàn cầu, và Taliban cùng cácnhóm khủng bố khác ở Afghanistan chỉ là một phần của nó

Tất cả những yếu tố trên khiến cho Taliban nói riêng và các nhómkhủng bố ở Afghanistan nói chung không dễ dàng bị tiêu diệt Tuy nhiên, hiểutận cùng bản chất của chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan cũng như lý giảiđược nguyên nhân khiến cho nó có thể trỗi dậy hết lần này đến lần khác ở

nhiều nơi trên thế giới, cần quay ngược lịch sử để lật lại bản chất tôn giáo –

xã hội của hiện tượng này:

Trong một cuốn băng video được phổ biến trên đài truyền hình ngày7/10/2001, trùm khủng bố Osama Bin Laden nói đến “những điều sỉ nhục màHồi giáo phải chịu trong hơn 80 năm qua” Đó là vào năm 1918, đế quốcOttoman là đế quốc lớn nhất của Hồi Giáo đã bị Tây Phương đánh bại Thủ đôConstantinople bị chiếm đóng Toàn lãnh thổ của đế quốc Ottoman bị Anh vàPháp chia nhau thống trị Anh chiếm Iraq và Palestine Pháp chiếm Syria Anhchia Palestine thành hai nước là Jordan và Palestine Pháp cũng chia Syriathành hai nước là Lebanon và Syria

Trong khi đó tại Thổ Nhĩ Kỳ, nơi xuất phát của đế quốc Ottoman người hùng Mustapha Kemal lãnh đạo thành công một cuộc cách mạng của

-“phong trào quốc gia thế tục” giải phóng Thổ Nhĩ Kỳ khỏi ách thống trị củaTây Phương nhưng đồng thời cũng loại bỏ vai trò quốc giáo của Hồi Giáo rakhỏi chính quyền

Đế quốc Ottoman được thành lập từ thế kỷ 13 và bị suy tàn vào đầu thế

kỷ 20 Trong suốt 7 thế kỷ hưng thịnh, vị hoàng đế của đế quốc Ottoman cũng

là người đứng đầu giáo phái Sunni của toàn thế giới Hồi Giáo (chiếm 80%tổng số tín đồ Hồi Giáo) Vua Hồi Giáo (Sultan) cũng là người kế vị giáo chủMohammad trong vai trò lãnh đạo cộng đồng Hồi Giáo, được gọi là Caliph.Nhưng cuộc cách mạng của Mustapha Kemal đã chính thức hủy bỏ "chế độCaliph" trong tháng 3-1924

Nhiều người Hồi giáo cảm thấy đau đớn về điều này vì "chế độ caliph"tượng trưng cho sự thống nhất của Hồi giáo từ nay không còn nữa Tâm lýhoang mang và tiếc nuối đó được củng cố bởi sự bất mãn, chủ yếu là bất mãnvới chính sách can thiệp của phương Tây và cuộc sống đói nghèo ở một bộ

phận cư dân Hồi giáo, khiến cho chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo ra đời, với mụcđích ban đầu là khôi phục lại những giá trị truyền thống của tôn giáo cổ xưanày Đồng thời, không thể không thấy rằng, một trong những nguyên nhânchính gây nên sự biến đổi chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan thành chủ nghĩakhủng bố chính là sự hỗ trợ cả về nhân lực và vật lực của các nước phươngTây cho các nhóm Hồi giáo cực đoan Ở Afghanistan, đó là sự can thiệp củaLiên Xô, Mỹ, Saudi Arabia và Pakistan… Chính các nước này đã góp phầnđào tạo những tín đồ của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan thành những phần tửkhủng bố nguy hiểm nhất.

1.2.2 Sự can thiệp của quốc tế khiến cho tình hình an ninh của Afghanistan thêm phức tạp và bất ổn

Afghanistan vốn là một quốc gia đầy bất ổn với nội chiến và khủnghoảng chính trị triền miên, sự bất ổn đó dường như càng trầm trọng thêm do

sự can thiệp của các nước bên ngoài Với vị trí địa lý được xem như một giao

lộ của mình, tùy từng trường hợp có thể xem Afghanistan là nước Trung Á,Tây Á hoặc Trung Đông Afghanistan có đường biên giới dài với Pakistan ởphía Nam và phía Đông, Iran ở phía Tây, Turkmenistan, Uzbekistan vàTajikistan ở phía Bắc…Với một vị trí đắc địa như thế, không khó hiểu khiAfghanistan luôn nhận được sự quan tâm của nhiều phe đối lập Từ nước lánggiềng gần gũi Pakistan cho đến các nước phương Tây xa xôi như Mỹ vàNATO, tất cả đều mong muốn gia tăng ảnh hưởng ở đất nước này thông quacan thiệp quân sự Do sự hiện diện của Mỹ và NATO ở Afghanistan đã đượctrình bày tương đối đầy đủ ở các phần trên nên phần này chỉ nó thêm vềPakistan và ảnh hưởng của nước láng giềng này đến tình hình an ninh củaAfghanistan

Sự can thiệp quân sự của Pakistan vào Afghanistan được tiến hành từcách đây khá lâu Trong thời gian Liên Xô đóng quân tại Afghanistan,Pakistan đã trực tiếp tham gia vào quá trình đào tạo các chiến binh thánhchiến Mujahideen đấu tranh chống lại chính phủ cộng sản do Liên Xô hậuthuẫn Vào thời kỳ nội chiến, Pakistan tiếp tục cung cấp vũ khí, quân trang vàtài chính cho Mujahideen và Taliban Từ năm 1994 đến năm 1999, ước tính

có khoảng 80.000 đến 100.000 người Pakistan được huấn luyện và chiến đấutại Afghanistan trong hàng ngũ Taliban chống lại Liên minh phương Bắc

Tính riêng năm 2001, theo một số nguồn tin quốc tế đã có khoảng28.000-30.000 công dân Pakistan, 14.000-15.000 người Afghanistan theoTaliban và 2.000-3.000 chiến binh Al Qaeda đã chiến đấu chống lại lực lượngchống Taliban ở Afghanistan trong một lực lượng quân sự lên tới 45.000người Tổng thống PakistanPervez Musharraf – sau là Tổng tham mưutrưởng quân đội – chịu trách nhiệm cho việc gửi hàng ngàn người Pakistanchiến đấu bên cạnh quân Taliban và Bin Laden Trong số khoảng 28.000 côngdân Pakistan chiến đấu ở Afghanistan thì có 8.000 chiến binh được tuyển mộ

từ các madrassa đã lấp đầy hàng ngũ lính chính quy của Taliban Một tài liệunăm 1998 của Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận rằng “20-40 % lính Taliban làngười Pakistan.”

Đến năm 1998, Iran cáo buộc Pakistan gửi lực lượng không quân némbom Mazar-i-Sharif nhằm hỗ trợ quân Taliban và trực tiếp cáo buộc quân độiPakistan vì “những tội ác chiến tranh ở Bamiyan.” Cũng trong năm đó, phíaNga cho biết, Pakistan chịu trách nhiệm về "sự bành trướng quân sự" củaTaliban ở miền bắc Afghanistan bằng cách gửi đến đây một số lượng lớn binhlính Afghanistan

Năm 2000, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc đã ban hành một lệnhcấm vận vũ khí để chống lại sự hỗ trợ quân sự cho Taliban Tổng thư ký LiênHiệp Quốc ngầm chỉ trích Pakistan vì sự hỗ trợ quân sự của họ và Hội đồngBảo an tuyên bố đó là "nỗi đau khổ tột cùng qua các báo cáo tham gia chiếnđấu về phía Taliban của hàng ngàn công dân không phải Afghanistan." Vàotháng 7 năm 2001, một số nước trong đó có Mỹ đã cáo buộc Pakistan là "viphạm lệnh trừng phạt của Liên Hiệp Quốc vì viện trợ quân sự choTaliban" Cùng năm đó, Tình báo Anh báo cáo rằng tình báo Pakistan đã đóngmột vai trò tích cực ở một số trại huấn luyện của Al Qaeda thậm chí còn giúp

đỡ việc xây dựng các trại huấn luyện cho cả Taliban và Al Qaeda

Ngay khi Mỹ và NATO tiến vào Afghanistan năm 2001, Pakistan đã tổchức hoạt động và thầm giúp lực lượng dân quân Taliban rút lui toàn diện.Trong tháng 11 năm 2001, Taliban, các chiến binh Al-Qaeda và đặc vụ ISI đãđược sơ tán một cách an toàn từ Kunduz trên máy bay chở hàng của quân độiPakistan tới các căn cứ Không quân Pakistan tại Chitral và Gilgit ở khu vựcphía Bắc của Pakistan

Chính sách ngoại giao Pakistan đối với Afghanistan luôn là một cuộcchơi hai mặt: một mặt, Pakistan nhận được hàng triệu đô la từ Mỹ để chốnglại khủng bố, nhưng mặt khác, Pakistan lại công khai ủng hộ các nhóm khủng

bố và cho phép họ trú ẩn an toàn trong phạm vi lãnh thổ của mình Gần nhưPakistan đã tham gia trong mọi cuộc tấn công khủng bố ở Afghanistan và ở