BÁO CÁO THAM QUAN NHẬN THỨC ĐÀ LẠT 2016 KẾT HỢP CHI TRẢ DỊCH VỤ MÔI TRƯỜNG RỪNG VÀ DU LỊCH SINH THÁI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG

Kết hợp Chi trả dịch vụ môi trường rừng với Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng: Vườn quốc gia Bidoup –Núi Bà Lợi ích của loại hình này đó là bảo vệ diện tích rừng đang có, nâng cao chấ

KHOA MÔI TRƯỜNG

BÁO CÁO THAM QUAN NHẬN THỨC ĐÀ LẠT 2016

KẾT HỢP CHI TRẢ DỊCH VỤ MÔI TRƯỜNG RỪNG VÀ DU LỊCH SINH

THÁI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG



GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: PGS TS NGUYỄN THỊ VÂN HÀ

ThS BÙI KHÁNH VÂN ANH

ThS TRẦN THỊ BÍCH PHƯỢNG

HỌ VÀ TÊN: ĐỖ THÀNH NGUYÊN

LỚP: 02QLMT01

MÃ SỐ SINH VIÊN: 0250020173

Lời cám ơn

Đầu tiên, em xin chân thành cám ơn nhà trường nói chung và đội ngũ giảng viên hướng dẫn nói riêng đã tổ chức chuyến đi, cũng như nhiệt tình chỉ bảo trong suốt hành trình Bên cạnh đó là lời tri ân tới các đơn vị đã tạo điều kiện giúp em và tập thể sinh viên khóa 02 Khoa Môi trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM có cơ hội học tập:

 Nhà máy Thủy điện Hàm Thuận

 Nhà máy xử lý nước thải Đà Lạt

 Nhà máy cấp nước Đankia 2

 Nông trại Organik

 Dalat Hasfarm

 Vườn Quốc gia Bidoup – Núi Bà

 Đại diện hành chính của tỉnh Lâm Đồng

 Trung tâm Mục vụ Giáo Phận Đà Lạt

Mỗi địa điểm đối với em và các bạn sinh viên đều là một chương tri thức mới được khai mở

Đỗ Thành Nguyên – 02QLMT01

Mục lục

Danh mục hình 5

Danh mục bảng 5

I Tổng quan về chuyên tham quan nhận thức 6

1 Bài học từ các địa điểm tham quan 6

2 Các vấn đề trên hành trình và buổi trao đổi với đại diện tỉnh Lâm Đồng 9

II Nhận định về Kết hợp Chi trả dịch vụ môi trường rừng với Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng 9

III Quan điểm, đánh giá cá nhân 14

IV Giải pháp tăng hiệu quả của Du lịch sinh thái lồng ghép Giáo dục môi trường 15

Tài liệu tham khảo 18

Nhận xét và Đánh giá của Giảng viên hướng dẫn:

Danh mục hình

Hình 1: Hồ tiêu năng dùng để triệt tiêu động năng khi xả nước ra từ đập 6

Hình 2: Phân bón hữu cơ vi sinh đã được đóng bao 7

Hình 3: Vườn hoa màu của công ty Organik 8

Hình 4: Hệ thống tưới nước nhỏ giọt tại vườn hoa chậu của công ty Hasfarm 8

Hình 5: Phát triển DLST bền vững phải đảm bảo cân bằng cả ba mục tiêu liên quan 10

Hình 6: Mô hình việc dạy và học trong giáo dục môi trường 13

Danh mục bảng

Bảng 1: Giải pháp tăng hiệu quả của Du lịch sinh thái lồng ghép Giáo dục môi trường 15

I Tổng quan về chuyên tham quan nhận thức

Trong suốt chuyến đi, trên đường lẫn tại các địa điểm được tham quan, đều mang đến cho em bài học về tầm quan trọng của môi trường trong mỗi lĩnh vực trong cuộc sống, từ năng lượng đến nông nghiệp, dịch vụ Sau đây, em xin nêu ra những vấn

đề, những công nghệ liên quan đến môi trường mà em may mắn được truyền đạt

1 Bài học từ các địa điểm tham quan

Năng lượng: Nhà máy thủy điện Hàm Thuận

Do một số vấn đề môi trường trong xây dựng lẫn vận hành mà hiện nay các nước tiên tiến đã phá dỡ hoặc cho ngưng hoạt động rất nhiều nhà máy thủy điện Ví dụ như trong giai đoạn xây dựng, sẽ mất một diện tích rừng lớn để tạo hồ, làm đập, dẫn đến thay đổi hệ sinh thái và vi khí hậu vùng, ảnh hưởng đến sinh thái hạ lưu …Còn trong giai đoạn vận hành, việc điều tiết hồ không hợp lí dẫn đến tình trạng ngập lụt vào mùa lũ và thiếu nước vào mùa khô tại hạ lưu sông Đặc biệt vào mùa nắng, lượng bốc hơi hồ rất lớn, làm giảm công suất turbine, ảnh hưởng phần nào đến an ninh năng lượng cục bộ

Hình 1: Hồ tiêu năng dùng để triệt tiêu động năng khi xả nước ra từ đập

Bảo vệ tài nguyên nước, tái chế bùn thải: Nhà máy xử lý nước thải Đà Lạt

và Nhà máy cấp nước Đankia 2

Riêng về nhà máy xử lý nước thải Đà Lạt: Nước thải sinh hoạt từ các hộ gia

đình ở 1 phần trung tâm thành phố sẽ được kết nối vào hệ thống đường ống thu gom nước thải và đưa về nhà máy xử lý nước thải Sau khi qua bể lắng cát, bể Imhoff, bể lọc sinh học, bể lắng, cuối cùng qua giai đoạn khử dùng nhờ ánh nắng mặt trời chiếu trên mặt thoáng nước, nước được xả ra môi trường Lượng bùn dư được tách nước, sau đó phơi trong 28 ngày, ủ vi sinh để làm phân bón hữu cơ vi sinh, góp phần vào nền nông nghiệp hữu cơ nước nhà

Hình 2: Phân bón hữu cơ vi sinh đã được đóng bao Nông nghiệp hữu cơ: Nông trại Organik

Với vấn nạn thực phẩm bẩn, cũng như những ảnh hưởng đến môi trường như sử dụng phân bón hóa học gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, đất bị mất tính keo đất v.v… thì nông nghiệp hữu cơ – nền nông nghiệp sử dụng phân hữu cơ và các biện pháp vật

lý, sinh học để chăm sóc hoa màu – là một trong những cơ sở để tiến tới sự phát triển bền vững

Hình 3: Vườn hoa màu của công ty Organik

Công nghệ tưới nước nhỏ giọt: Dalat Hasfarm

Công nghệ được phát triển bởi Israel, đã và đang được phát triển tại rất nhiều quốc gia trên thế giới Công nghệ tưới nước nhỏ giọt có thể coi là một giải pháp rất tốt đối với nông nghiệp trong hiện trạng biến đổi khí hậu đang đe dọa mạnh mẽ đến tài nguyên nước, mà Việt Nam nằm trong số các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất

Hình 4: Hệ thống tưới nước nhỏ giọt tại vườn hoa chậu của công ty Hasfarm

Kết hợp Chi trả dịch vụ môi trường rừng với Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng: Vườn quốc gia Bidoup –Núi Bà

Lợi ích của loại hình này đó là bảo vệ diện tích rừng đang có, nâng cao chất lượng rừng, giảm nhẹ gánh nặng lên ngân sách Nhà nước, đảm bảo và phát triển vấn đề

an sinh của cộng đồng địa phương, và giáo dục môi trường (GDMT)

2 Các vấn đề trên hành trình và buổi trao đổi với đại diện tỉnh Lâm Đồng

Sử dụng đồi cho mục đích nông nghiệp

Trên đường đi, dễ dàng nhận thấy những ngọn đồi trọc do xói mòn, hoặc được người dân xẻ nửa phục vụ cho canh tác nông nghiệp Những rủi ro xảy ra sự cố môi trường, hoặc suy thoái môi trường vẫn đang chực chờ diễn ra tại những ngọn đồi này Cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và người dân trong việc sử dụng đồi,

để tránh gây thiệt hại cho môi trường lẫn xã hội

Sự nghiệp bảo vệ môi trường ở tỉnh Lâm Đồng

Mức đầu tư cho sự nghiệp bảo vệ môi trường của nhà nước là 1% tổng thu ngân sách, tỉnh Lâm Đồng nói riêng hàng năm nhận được 50 đến 60 tỉ đồng cho sự nghiệp này Theo đại diện tỉnh Lâm Đồng nhận định, mức đầu tư này là quá ít, vậy nên việc xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường là hết sức cần thiết Ngoài ra, nguồn thu phục vụ công tác bảo vệ môi trường còn đến từ hoạt động Chi trả dịch vụ môi trường rừng

II Nhận định về Kết hợp Chi trả dịch vụ môi trường rừng với Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng

Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng

Theo tài liệu Du Lịch Sinh Thái của GS-TS Lê Huy Bá: Ở Việt Nam, trong lần hội thảo về “Xây dựng chiến lược phát triển Du lịch sinh thái (DLST) ở Việt Nam” (9/1999) đã đưa ra định nghĩa về DLST: “DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, gắn với GDMT, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương”

Hình 5: Phát triển DLST bền vững phải đảm bảo cân bằng cả ba mục tiêu liên

quan

Nguồn: Du Lịch Sinh Thái – GS-TS Lê Huy Bá

Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng (CBET) tuân theo nguyên tắc trên và nhấn mạnh hơn nữa về mặt xã hội Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên xác định CBET là

"Hình thức du lịch sinh thái nơi cộng đồng địa phương có sự kiểm soát chặt chẽ, tham gia, vào phát triển và quản lý, và phần lớn nguồn thu lợi còn lại trong cộng đồng"

Các hoạt động phổ biến của hoạt động CBET như sau:

 Có sự tham gia của cộng đồng trong việc lập kế hoạch du lịch, thường xuyên ra quyết định, phát triển và hoạt động;

 Quyền sở hữu và trách nhiệm của cộng đồng đối với các sản phẩm du lịch và các hoạt động;

 Tạo quyền cho cộng đồng địa phương;

 Quy mô nhỏ, tốc độ chậm;

 Xây dựng kỹ năng, kiến thức và sự tự tin của người dân địa phương;

 Sự công bằng trong xã hội, tính toàn vẹn văn hóa, môi trường bền vững;

 Đời sống sung túc của người dân cộng đồng và xóa đói giảm nghèo

Nói cách khác, CBET nhằm tăng cường tính ổn định của môi trường, xã hội, văn hoá thông qua việc tạo quyền cho cộng đồng địa phương để họ quản lý nguồn tài nguyên của chính mình và để tham họ tham gia trong việc xây dựng và thực hiện các

kế hoạch hợp lý

Chi trả dịch vụ môi trường rừng

Dịch vụ môi trường rừng là công việc cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng để đáp ứng nhu cầu của xã hội và đời sống nhân dân, bảo vệ cảnh quan tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học của các hệ sinh thái rừng phục vụ cho các loại dịch

vụ môi tường rừng được quy định, dịch vụ du lịch là một trong số các loại dịch vụ môi trường rừng đó

Đối tượng được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng là các chủ rừng của các khu rừng có cung ứng dịch vụ môi trường rừng và đặc biệt là các tổ chức, hộ gia đình,

cá nhân, cộng đồng dân cư thôn có hợp đồng nhận khoán bảo vệ rừng ổn định lâu dài với các chủ rừng là tổ chức nhà nước Đặc biệt là do số lượng các đối tượng này nhiều

nhưng có thu thập tương đối bất ổn Số tiền nhận được dựa vào số tiện tích rừng cần bảo vệ mà cá nhân đăng ký

Đối với loại hình du lịch có hưởng lợi từ dịch vụ môi trường rừng, số khoán được thỏa thuận hoặc nộp 1 đến 2% doanh thu cho cơ quan có thẩm quyền trung gian chi trả

Kết hợp Chi trả dịch vụ môi trường rừng với Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng

Có thể thấy rằng, kết hợp Chi trả dịch vụ môi trường rừng với Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng hướng tới các mục tiêu sau, và chính những mục tiêu này cũng là những lợi ích tự nhiên mà mô hình này mang lại, tập trung hai vấn đề chính:

 Phát triển cộng đồng: Ngoài lợi ích phát triển kinh tế do chất lượng du lịch được tăng cao, thì vấn đề xã hội còn được giải quyết một cách tự nhiên song song với bảo vệ tài nguyên, môi trường Nếu lúc trước, đồng bào vùng sâu, vùng xa thiếu việc làm, phải phá rừng, săn bắt động vật hoang dã… để mang lại thu nhập, thì nay, lợi ích của họ gắn chặt với thiên nhiên, thông qua số khoán nhận được từ công việc bảo vệ diện tích rừng được giao, và số tiền thỏa thuận cho các công việc hợp tác với công

ty cung cấp dịch vụ du lịch, góp phần giải quyết sinh kế, tăng thu nhập cho cộng đồng bản xứ mà không tổn hại đến môi trường

 Giáo dục môi trường: Song song với việc ổn định an sinh cộng đồng địa phương, là việc nhận thức cộng đồng được nâng cao, du khách cũng được tiếp xúc trực tiếp với vấn đề bảo vệ môi trường nói chung và bảo vệ rừng nói riêng

Riêng về GDMT, vấn đề này phải được phát huy để có thể tiến tới lẫn duy trì mục tiêu phát triển bền vững Vấn đề này chỉ có thể đạt được khi đồng thời chú trọng

cả ba thành phần của nó, đó là:

(1) Giáo dục về môi trường: Cung cấp tri thức, hiểu biết về môi trường,

(2) Giáo dục vì môi trường: Biết đánh giá thái độ, hành vi của mình trước môi trường,

(3) Giáo dục bằng môi trường: Giáo dục thông qua môi trường, coi môi trường

là cơ sở để tiến hành hoạt động giáo dục

Hình 6: Mô hình việc dạy và học trong giáo dục môi trường

Nguồn: Môi trường và phát triển bền vững – Nguyễn Đình Hòe

Trong mối quan hệ giữa ba thành phần đó thì giáo dục vì môi trường là mục tiêu căn bản và cuối cùng DLST kết hợp GDMT chính là sử dụng thành phần giáo dục bằng môi trường để từ đó đưa du khách tới gần với thiên nhiên hơn, được chính người dân bản xứ lên kế hoạch, kết hợp với các chương trình giáo dục về môi trường (truyền thông, sách…) đã được chuẩn bị trước đó, mang đến kinh nghiệm thực tế cho du khách

III Quan điểm, đánh giá cá nhân

Kết hợp Chi trả dịch vụ môi trường rừng với Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng là một mô hình mang lại nhiều lợi ích, đảm bảo phát triển bền vững trên ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó tập trung lớn nhất về hai vấn đề: Phát triển cộng đồng và Giáo dục môi trường

Về phát triển cộng đồng, sau khi nghe chia sẻ của đích thân một người bản xứ,

em nghĩ khía cạnh này tại Vườn Quốc gia Bidoup – Núi Bà đã hoàn thành tốt Một ví

dụ điển hình là anh Tha Ni (phiên âm tiếng Kinh) - người Ê đê - một trong số những người thuộc vùng sâu vùng xa được tiếp cận với hình thức này Công việc của anh tại Vườn Quốc gia là làm hướng dẫn viên du lịch, tham gia công tác cứu hộ, cứu nạn, trông coi cánh rừng cùng với kiểm lâm v.v Với công việc bảo vệ diện tích rừng được giao, mỗi quý anh được nhận lượng khoán từ 3 đến 4 triệu đồng, đồng nghĩa với khoảng hơn 1 triệu hàng tháng Đối với các công việc như hướng dẫn du lịch, tham gia công tác cứu nạn… thì số tiền thỏa thuận cho mỗi công việc như vậy rơi vào khoảng

200 ngàn đồng một ngày Nguồn thu nhập này cùng với vườn cà phê của anh là một nguồn thu nhập khá tốt đối với đồng bào vùng sâu, vùng xa Ngoài ra, các món đồ mang bản sắc văn hóa địa phương được bày bán tại Trung tâm Du khách và diễn giải môi trường trong khuôn viên Vườn quốc gia, cũng góp phần giúp thúc đẩy giới thông qua nguồn thu nhập của người phụ nữ trong gia đình

Tuy nhiên một vấn đề khó giải quyết hơn, không chỉ xảy ra ở DLST mà còn ở rất nhiều lĩnh vực, đó là giá trị GDMT vẫn chưa được khai thác triệt để Như đã nêu, DLST phải gắn với GDMT, tuy nhiên hiện nay, nói riêng tại Vườn quốc gia Bidoup, quy mô về mặt này theo nhận định ban đầu của em vẫn còn yếu Từ Ban quản lý Vườn quốc gia lẫn du khách đều có những thiếu sót

IV Giải pháp tăng hiệu quả của Du lịch sinh thái lồng ghép Giáo dục môi trường

Từ các vấn đề tổ chức thực tiễn, đến việc xây dựng lại cơ cấu du lịch đều phải được xem xét, sau đây, em chỉ xin trình bày ý kiến để phát huy GDMT trong DLST, đánh vào những điểm yếu mà em nhận thấy được trong chuyến tham quan

Bảng 1: Giải pháp tăng hiệu quả của Du lịch sinh thái lồng ghép Giáo dục môi

trường

1 Tổ chức du

lịch

Tại các địa điểm đón

khách

Thu hút du khách từ giai đoạn đầu

Phát triển quy mô về diện tích, cũng như đội ngũ diễn giả Đây là nơi quan trọng nhất, vì từ đây du khách

có thể tự mình đặt ra các câu hỏi và

tự tìm hiểu trên hành trình lẫn khi đã kết thúc chuyến đi

Mọi điểm của chương trình du lịch, từ tiếp cận thông tin, tham quan, kết thúc chương trình phải nhất quán

Đồng bộ, nhất quán các hoạt động học hỏi, ví dụ như hỏi đáp nhận quà lưu niệm, trước khi bắt đầu cũng như sau khi kết thúc chuyến đi, với mục đích là nâng cao và củng cố kiến thức

Tổ chức chuyến đi

Xác định rõ

GDMT mà đơn

vị tổ chức hoặc

du khách mong muốn nhận được

Xác định mục tiêu GDMT, phân loại theo các chuyên đề (môi trường, bảo tồn, tài nguyên …) theo từng loại hình du lịch (ngắn ngày, dài ngày…), đối tượng du khách (độ tuổi, trình độ…)…

Cân đối thời gian di chuyển

và thời gian tham quan

Việc di chuyển quá nhiều khiến kiến thức ít được chú trọng hoặc không được ghi nhớ, ngược lại, du lịch sinh thái nếu chỉ gói gọn trong hành trình ngắn sẽ không mang đến được nhiều kiến thức cho du khách

Vậy nên, từ việc xác định mục tiêu GDMT, phải tối ưu về mặt số lượng lẫn chất lượng các bài học tại mỗi địa điểm đặc trưng dọc hành trình, ví

dụ như có bao nhiêu loài động, thực vật đặc chủng có thể bắt gặp trong hành trình nếu xây dựng chuyến đi với chuyên đề là bảo tồn

2 Xây dựng

hệ thống du

lịch

Thay đổi quan niệm về du lịch Quan trọng nhất là phải thay đổi

quan niệm về du lịch của du khách Chuyển đổi quan niệm du lịch chỉ đơn thuần là đi chơi, giải tỏa căng thẳng, sang hình thức du lịch kết hợp