Báo cáo: Phát triển nghề nuôi ngao nhằm cải thiện đa dạng hoá sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo ven biển miền Trung Việt Nam Bộ Nông nghiệp Phát triển Nông thôn Hợp tác Nông nghiệp Phát triển Nông thôn (CARD) 027/05VIE Phát triển nghề ni ngao nhằm cải thiện đa dạng hố sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo ven biển miền Trung Việt Nam MS04: Báo cáo tháng lần thứ 10/2007 – 04/2008 Mục lục Thông tin Viện nghiên cứu 3 Tóm tắt dự án Tiến độ thực dự án 3.1 Các kết bật 3.2 Kết đạt Bối cảnh giới thiệu 4.1 Các mục tiêu cụ thể 4.2 Các kết đạt Tiến độ thực Các kết thực bật 5.1.1 Hội thảo bàn hợp tác thực mơ hình trình diễn ‘on farm’ trials 5.1.2 Bày tỏ quan tâm phản hồi từ nông hộ 14 5.1.3 Tham quan học tập thực địa 17 Thí nghiệm ương nuôi ấu trùng 20 5.2.1 Thí nghiệm 1: 20 5.2.2 Thí nghiệm 23 5.2.3 Thí nghiệm 25 5.2.4 Thảo luận 27 5.3 Sự phổ biến công nghệ (thử nghiệm cấp nông hộ) 28 5.4 Các lợi ích riêng 28 5.4.1 Cơ hội để sử dụng ao nước lợ vào việc nuôi ngao thương phẩm 28 5.4.2 Tăng sản phẩm lợi nhuận từ nuôi ngao vùng bãi triều 29 5.5.3 Phù hợp với trình độ hiểu biết người dân áp dụng dễ dàng 29 5.4.4 Rủi ro đầu tư thấp 29 5.4.5 Tiềm thương mại lớn thơng qua trình độ nhận thức 29 5.5 Xây dựng lực 30 5.5.1 ARSINC 30 5.5.2 Người hưởng lợi cuối 30 5.5.3 Sự bật mối quan hệ với viện nghiên cứu đối tác khác 31 5.6 Sự quảng bá 31 5.7 Sự quản lý dự án 31 Báo cáo vấn đề nảy sinh 31 6.1 Môi trường 31 6.2 Giới vấn đề xã hội 31 Sự triển khai vần đề tồn 32 7.1 Các vấn đề thách thức 32 7.2 Những lựa chọn 32 7.3 Tồn 32 Các bước nghiên cứu 32 Kết luận 32 10 Sự khai báo theo quy định 32 Thông tin Viện nghiên cứu Tên dự án Viện nghiên cứu Việt Nam Ban quản lý dự án Việt Nam Cơ quan phía Australia Nhân Australia Ngày tiến hành dự án Ngày kết thúc dự án (ban đầu) Ngày kết thúc dự án (điều chỉnh) Thời gian viết báo cáo Phát triển nghề ni ngao nhằm cải thiện đa dạng hố sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo ven biển miền Trung Việt Nam (Dự án 027/05VIE) Phân viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản Bắc Trung Bộ, Việt Nam (ARSINC) Mr Chu Chí Thiết- Giám đốc dự án Viện Nghiên cứu Phát triển Nam Australia (SARDI) Dr Martin S Kumar -Lãnh đạo dự án Dr Bennan Chen- Nghiên cứu viên khoa học Tháng năm 2006 Tháng năm 2009 Tháng 10/2007 – Tháng 4/2008 Cơ quan liên lạc Phía Australia: Ban Quản lý dự án Họ tên Dr Martin Kumar Điện thọai: 08 82075 400 Chức vụ Quản lý khoa học chương trình hệ thống sinh học kết hợp, Công nghệ sinh học quản lý nguồn lợi kết hợp Viện Nghiên cứu Phát triển Nam Australia (SARDI) Fax: 08 82075 481 Email: kumar.martin@saugov.sa.gov.au Cơ quan Phía Australia: liên lạc hành Họ tên: Chức vụ: Cơ quan Ở Việt Nam Chu Chí Thiết Họ tên: Giám đốc Chức vụ: Phân viện Nghiên cứu Nuôi Cơ quan trồng Thuỷ sản Bắc Trung Bộ Điện thoại Fax: Email: Điện thoại: Fax: Email: 84 383 829 884 84 383 829 378 arsinc_ria1@vnn.vn Tóm tắt dự án Mục tiêu dự án phát triển mở rộng công nghệ nuôi ngao (bao gồm sản xuất giống nuôi thương phẩm) để trì sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo tỉnh ven biển miền Trung phát triển chiến lược góp phần vào việc quản lý bền vững môi trường thuỷ sinh thông qua việc nuôi ngao để cải thiện, tận dụng nước thải từ ao nuôi tôm Trong tháng trước, dự án triển khai tập trung vào nội dung đây: (1) chuẩn bị nội dung thảo thuận hợp tác với bên tham gia viện nghiên cứu để thực mơ hình trình diễn nơng hộ ‘on farm’ trials (2) Chỉnh sửa thí nghiệm ương ni ấu sixmont Last trùng ngao để hồn thiện quy trình sản xuất giống Chi tiết hoạt động đề cập báo cáo Một quy trình sản xuất giống ngao chuẩn bị nộp cho ban quan lý chương trình Sự chuẩn bị cho việc hợp tác thực mô hình trình diễn nơng hộ việc tổ chức chương trình hội thảo thăm quan thực địa cho cán khuyến ngư tỉnh hộ dân tham gia Chi tiết chương trình hội thảo thăm quan thực địa đề cập báo cáo Thoả thuận với bên tham gia hoàn thành tổ chức thực mơ hình trình diễn tháng 5/2008 Executive SuThe Tiến độ thực dự án 3.1 Các kết bật Dự án triển khai theo tiến độ phù hợp với mục tiêu đề Vấn đề trọng tâm dự án tháng qua chuẩn bị cho hộ dân bên tham gia vào thực mơ hình trình diễn nơng hộ “on farm” trials bổ sung, điều chỉnh kỹ thuật ương nuôi ấu trùng ngao Các hoạt động bao gồm: - Hội thảo tham gia nông dân vào việc thực mô hình trình diễn Phát triển quy trình vận hành mơ hình trình diễn Sản xuất ngao giống cỡ spat theo u cầu: thí nghiệm để hồn thiện quy trình sản xuất giống thực mơ hình ni trình diễn Khuyến ngư tập huấn bao gồm việc học tập, tham quan thực địa nước 3.2 Kết đạt Hội thảo thành công tốt đẹp tham gia nhiệt tình người dân, Trung tâo khuyến ngư quan địa phương vùng dự án bên liên quan khác liên quan đến nghề nuôi ngao Người dân bày tỏ ý thích thú họ vào việc tham gia thuẹc mơ hình trình diễn triển khai tỉnh vùng dự án Dựa vào tiêu chuẩn lựa chọn, nông dân từ tỉnh lựa chọn thực mơ hình Tổng số có 36 hộ nơng dân lựa chọn tham gia mơ hình triển khai vào tháng 5/2008 Có thí nghiệm ương ni ấu trùng ngao triển khai để khác tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng ấu trùng Kết sản xuất giống ngao spat ghi nhận có kết khả quan Chi tiết đề cập báo cáo Thành công tham quan thực địa giúp cho việc hiểu biết vùng ương nuôi giống tự nhiên (các vùng biết nơi sinh sản xuất giống ngao) ngao, vùng thu giống tự nhiên Hôi thảo tiến hành để giới thiệu tới nông dân thực hành nuôi ngao ao Phương thức truyền thống nông dân thu gom ngao giống tự nhiên ương ni vùng bãi triều Một thoả thuận thức với Trung tâm Khuyến ngư, nông dân Phân viện Bắc Trung Bộ (ARSINC) hoàn thành chuyến tham quan Bối cảnh giới thiệu Mục tiêu phát triển mở rộng cơng nghệ nuôi ngao (bao gồm công nghệ sản xuất giống ni ngao thương phẩm) nhằm trì sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo tỉnh miền Trung; phát triển chiến lược góp phần vào việc quản lý bền vững môi trường thuỷ sinh thông qua việc nuôi ngao để cải thiện tận dụng nước thải từ ao nuôi tôm Mục tiêu dự án là: a) cung cấp cho cộng đồng cư dân nghèo nguồn thu nhập khác, an ninh lương thực; b) cải tiến công nghệ mở rộng lực cho bên tham gia; c) giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực việc nuôi tôm thông qua việc thực chiến lược quản lý môi trường sử dụng nguồn nước thải hợp lý 4.1 Các mục tiêu cụ thể Các mục tiêu dự án (027/05VIE) bao gồm: • phát triển mở rộng công nghệ nuôi ngao (bao gồm công nghệ sản xuất giống ni thương phẩm); • trì sinh kế bền vững cho cư dân nghèo ven biển miền Trung Việt Nam; • phát triển chiến lược góp phần vào việc quản lý bền vững mơi trường thuỷ sinh thông qua việc nuôi tôm để cải thiện tận dụng chất nước từ ao nuôi tôm 4.2 Các kết đạt Phù hợp với mục tiêu dự án nêu, tháng qua dự án tập trung thực nội dung liên quan sau đây: - Tổ chức hội thảo bàn tham gia người dân vào thực mô hình trình diễn “on farm” trials - Xây dựng quy trình vận hành thảo thuận với người dân Trung tâm Khuyến ngư địa phương để tổ chức thực mơ hình trình diễn nơng hộ - Sản xuất cung cấp số lượng giống spat theo u cầu - Kết thúc thí nghiệm ương ni ấu trùng ngao để hồn thiện quy trình sản xuất giống - Triển khai tập huấn khuyến ngư bao gồm học tập, tham quan thực địa Các viếng thăm Cố vấn dự án Australia tháng 10/2007 tháng 4/2008 tiến hành thuận lợi tham gia với dự án việc: • Lựa chọn nơng hộ tham gia mơ hình trình diễn • Tổ chức hội thảo với bên tham gia để chuyển giao cơng nghệ • Các thử nghiệm ban đầu ni sản xuất giống ngao nơng hộ • Thiết lập trại sản xuất giống sản xuất giống ngao • Đánh giá kết thí nghiệm ương nuôi ấu trùng chỉnh sửa Tiến độ thực Các kết thực bật 5.1.1 Hội thảo bàn hợp tác thực mơ hình trình diễn ‘on farm’ trials Dựa vào tham gia triển khai mơ hình trình diễn nơng dân, hội thảo tổ chức khách sạn Giao Tế, thị xã Cửa Lò, Nghệ An từ 24 – 28 tháng 3/2008 Chủ đề hội thảo giới thiệu công nghệ nuôi ngao thương phẩm hướng dẫn quy trình vận hành mơ hình trình diễn nơng hộ Các thành viên tham gia hội thảo bao gồm ban quản lý dự án phí Australia nhóm thực dự án phía Việt Nam, Phân viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thuỷ sản Bắc Trung Bộ (ARSINC), cán kỹ thuật Sở thuỷ sản, Trung tâm Khuyến ngư tỉnh vùng dự án nơng dân có nguyện vọng tham gia vào việc nuôi ngao từ tỉnh Bắc Trung Bộ Nội dung hội thảo: a Giới thiệu: i Mục đích hội thảo ii Kết mong đợi hội thảo b Giới thiệu dự án u cầu mơ hình trình diễn i Giới thiệu dự án ii Cơ cấu nông dân tham gia thử nghiệm iii Vai trị nơng dân iv Vai trò ARSINC bên hợp tác v Tiêu chuẩn lựa chọn nông hộ vi Quy trình vận hành vii Các yêu cầu báo cáo viii Những hội phản hồi c Bài giảng kỹ thuật i Kỹ thuật nuôi ngao vùng bãi triều lựa chọn vị trí, giống, kích cở giống mật độ thả quản lý chăm sóc ii Kỹ thuật ni ngao ao lựa chọn vị trí giống kích thước giống mật độ nuôi thả quản lý chăm sóc quản lý mơi trường nước ao ni iii Nuôi luận canh ngao ao nuôi tôm kích cỡ giống mật độ thả quản lý chăm sóc quản lý ao ni iv Thu thập số liệu cấu trúc bảng thu thập số liệu thông số thu thập tần suất thu thập số liệu v tài liệu hướng dẫn kỹ thuật nuôi bảng thu thập số liệu d Thảo luận: người tham gia e Chương trình nuôi thử nghiệm f Bế mạc hội thảo Các nội dung trình bày đây: Giới thiệu hội thảo Gới thiệu dự án u cầu mơ hình trình diễn Số liệu Bảng tỷ lệ sống ấu trùng ương tần suất thay nước khác sai khác khơng có ý nghĩa thống kê ngày nuôi thứ Ở ngày thứ thứ có khác có ý nghĩa (P0.05) Số liệu bảng cho thấy, giai đoạn đầu chuẩn bị chuyển xuống sống đáy, ấu trùng không bị ảnh hưởng cấu trúc đáy Nhưng từ ngày thứ 6, ngày sau chuyển giai đoạn, đáy ảnh hưởng đến tăng trưởng ấu trùng Ấu trùng phát triển nhanh đáy bùn, cát, vỏ nhuyễn thể tăng trưởng chậm bể khơng có đáy nhân tạo (đáy trơ) Ở thời điểm cuối (ngày 12 ngày 15), ấu trùng đáy bùn (đáy mềm) phát triển nhanh đáy cát vỏ nhuyễn thể (đáy cứng hơn) chậm đáy trơ Kết rằng, đáy mềm (đáy bùn) phù hợp cho ấu trùng giai đoạn xuống đáy Bột vỏ nhuyễn thể dùng thay cát giai đoạn xuống đáy ấu trùng 26 Hình Tăng trưởng ấu trùng ngày thứ 15 (23 ngày từ ấu trùng chữ “D”) đáy khác - Tỷ lệ sống ấu trùng ngao M lyrata đáy khác từ xuống đáy tới giống spat Bảng 8: Tỷ lệ sống ấu trùng M lyrata đáy khác Ngày nuôi Ngày-7 Ngày-14 Kích thước (μ) ấu trùng đáy khác Bùn Cát Vỏ nhuyễn thể Đáy trơ 44.56±0.51a 28.78±0.19b 25.22±0.51c 14.00±0.33d 10.44±0.02a 6.11±0.19b 5.44±0.19c 2.89±0.19d Sự khác tỷ lệ sống ấu trùng đáy khác phân tích Tukey test trình bày bảng Số liệu cho thấy, tỷ lệ sống ấu trùng đáy khác khác có ý nghĩa thống kê (P