Thực trạng ban đầu về việc dạy học tích hợp phòng chống tham nhũng trong môn giáo dục công dân ở trường THPT Môn Giáo dục công dân GDCD có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành ý
Trang 1
Tên sáng kiến: Chuyên đề “tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống thamnhũng trong môn GDCD 10_bài 10_Quan niệm về đạo đức” – tiết 1
Lĩnh vực: Chuyên môn
I II Mục đích yêu cầu của sáng kiến
1 Thực trạng ban đầu về việc dạy học tích hợp phòng chống tham nhũng trong môn giáo dục công dân ở trường THPT
Môn Giáo dục công dân (GDCD) có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành
ý thức, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh ở nhà trường, môn học này cóđặc điểm nổi bậc là môn đa tích hợp nhiều lĩnh vực, tổng hợp nhiều tri thức khoa học,gần gũi thực tế cuộc sống hằng ngày, giúp các em học sinh hoàn thiện nhân cách và trởthành người có ích cho xã hội Song, đất nước Việt Nam chúng ta đang trên đà phát triển,mọi người đang cùng nhau ra sức thi đua học tập, lao động để góp phần đưa đất nướcngày càng phồn thịnh, thì bên cạnh đó xã hội xuất hiện tình trạng tham nhũng lợi ích cánhân và lợi ích nhóm
Tình hình tham nhũng diễn ra trong thực tế là rất khó khăn, phức tạp vì thamnhũng cũng giống như một tảng băng trên biển, chúng ta chỉ có thể nhận biết được phầnnổi của tảng băng - là những vụ việc đã được phát hiện, xử lý - mà thôi Tham nhũngluôn song hành cùng quyền lực Nhiều người coi tham nhũng là "bóng tối vươn theoquyền lực", thậm chí là "khuyết tật bẩm sinh" của quyền lực
Dạy học phòng chống tham nhũng rất cần thiết đối với học sinh Đây là một nộidung rất thực tế mà các em học sinh cần phải biết để học tập và nâng cao sự hiểu biết củabản thân về phòng chống tham nhũng theo khả năng, phù hợp với lứa tuổi của mình
Để các em không còn bàng quan trước thời cuộc và có thêm ý chí, quyết tâm phấnđấu xây dựng nước nhà ngày càng trong sạch, hưng thịnh, thì bản thân tôi là giáo viêndạy môn GDCD không ngừng học tập, nghiên cứu phương pháp giảng dạy phù hợp vềphòng chống tham nhũng một cách nhẹ nhàng, mang tính giáo dục cao, suốt đời cần phảihọc tập và ghi nhớ theo tấm gương đạo đức Hồ CHí Minh về phòng chống tham nhũng
Với quan điểm nêu trên, tôi quyết định nghiên cứu xây đựng chuyên đề tích hợp tưtưởng Hồ Chí Minh về phòng chống tham nhũng trong môn GDCD 10_bài 10_ Quanniệm về đạo đức.(Tiết 1)
2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến
Ngành giáo dục có nhiệm vụ quan trọng với sự phát triển toàn diện con người,trong đó có việc hình thành ý thức, chống lại những biểu hiện tham nhũng là một yêu cầu
1
Trang 2
quan trọng nhằm cung cấp cho học sinh – những chủ nhân tương lai của đất nước, nhữngngười sau này sẽ nắm giữ những vị trí quan trọng trong xã hội có nhiều nguy cơ dẫn đếntham nhũng Theo Chỉ thị số 10/Ct-TTg, ngày 12-6-2013 của Thủ tướng Chính phủ, nămhọc 2014 - 2015 là năm đầu tiên Bộ GDĐT đưa nội dung phòng, chống tham nhũng vàogiảng dạy cho khối THPT
Qua nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống tham nhũng, bảnthân tôi cần phải trao dồi phẩm chất, tư tưởng đạo đức hơn nữa để góp phần cống hiếncho sự nghiệp giáo dục, đào tào con người có ích cho xã hội
Với chuyên đề “tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống tham nhũngtrong môn GDCD 10 – bài 10 – Quan niệm về đạo đức” ( tiết 1) thì tôi chỉ nhấn mạnhdạy cho các em học sinh sự “quang minh, chính trực” theo 4 chữ mà Bác Hồ dạy: “ Cần,kiệm, liêm, chính” và đức tính trung thực, siêng năng lao động trong cuộc sống, để gópphần nâng cao nhận thức phòng chống tham nhũng ở lứa tuổi của các em trên ghế nhàtrường Như Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã thể hiện trong câu nói bất hữu:
“ Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần phải có những con người xã hộichủ nghĩa” – con người có nhân cách, phát triển toàn diện, hoàn toàn đi đến đâu không cóchủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm
2.1 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của sáng kiến này là bài 10 Quan niệm về đạo đức ( tiết 1),chuẩn kiến thức,sách giáo khoa GDCD 10, bài tập tình huống giáo dục công dân 10, vởbài tập giáo dục phòng chống tham nhũng lớp 10, giáo dục phòng chống tham nhũngtrong môn GDCD trung học phổ thông và học sinh khối lớp 10 mà tôi phụ trách giảngdạy tại trường Trung học phổ thông Ba Chúc – Huyện Tri Tôn – Tỉnh An Giang
2.2 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu bao gồm phương pháp phân tích, phát hiện vấn đề, tìmkiếm và xử lí thông tin, …
2.3 Đối tượng dạy học
Học sinh trường THPT Ba Chúc – Huyện Tri Tôn – Tỉnh An Giang, Khối 10: lớpphụ trách dạy
2.
4 Thời gian nghiên cứu : năm học 2017 – 2018, 2018 – 2019 và 2019 - 2020.
3 Nội dung sáng kiến
Trang 3
3.1 Định nghĩa về tham nhũng
Theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International - TI), thamnhũng là lợi dụng quyền hành để gây phiền hà, khó khăn và lấy của dân Tham ô là hành
vi lợi dụng quyền hành để lấy cắp của công
Theo Samuel Huntington, trong một cuốn sách xuất bản ở Mỹ năm 1968, thì
“tham nhũng là hành vi lệch chuẩn của nhân viên công quyền để mưu cầu tư lợi”
Thông qua định nghĩa chữ “Liêm”, Hồ Chí Minh đưa ra quan niệm về thamnhũng: “Liêm là trong sạch, không tham lam”, Người chỉ ra 2 biểu hiện trong 10 hành vibất liêm của cán bộ đó là: “Tham tiền của, tham địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon,sống yên; Người cán bộ, cậy quyền thế mà đục khoét dân, ăn của đút, hoặc trộm của cônglàm của tư” Biểu hiện của bệnh tham ô, theo Hồ Chí Minh, đó là “Người cán bộ, cậyquyền thế mà đục khoét của dân, ăn của đút, hoặc trộm của công làm của tư”, là bất liêm,tức không trong sạch, tham lam mà ngày nay chúng ta gọi là tham nhũng
Pháp luật Việt Nam quy định (Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005): “thamnhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì
vụ lợi”
3.2 Tư tưởng của Hồ Chí Minh về phòng chống tham nhũng
3.2.1 Tư tưởng của Hồ Chí Minh về tham nhũng
Chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu là mối quan tâm lớn, thường xuyêncủa Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh coi tham ô, lãng phí là tội lỗi đê tiện nhất trong xã hội.Người chỉ rõ bản chất của hành vi tham ô là lấy của công làm của tư, là gian lận thamlam, là trộm cướp
3.2.2 Nguyên nhân của tệ tham ô, lãng phí
Tham ô, lãng phí là những tệ nạn nguy hiểm Muốn chống tham ô, lãng phí hiệuquả, cần phải tìm hiểu nguồn gốc, nguyên nhân của chúng Hồ Chí Minh đã nói: "Tham ô
và lãng phí đều do bệnh quan liêu mà ra” Người chỉ rõ tệ quan liêu chính là căn nguyênsâu xa, nguyên nhân trực tiếp, là điều kiện của tham ô, lãng phí Người khẳng định nơinào có tệ quan liêu thì ở đó có tham ô, lãng phí; mà quan liêu càng nặng thì tham ô, lãngphí càng nhiều
3.2.3 Tác hại của tệ tham ô, lãng phí, quan liêu
Tham ô, lãng phí làm tha hoá, suy thoái đạo đức cách mạng của cán bộ, phá hoạitinh thần trong sạch, ý chí vượt khó của cán bộ, nhân dân, xói mòn lòng tin của nhân dân
3
Trang 4
vào Đảng, Nhà nước Hồ Chí Minh khẳng định: phần đông cán bộ, đảng viên, đoàn viên,công nhân viên chức ta đều trong sạch, tận tụy, đều mang bản chất, đạo đức cách mạng làcần, kiệm, liêm, chính Họ không ngại gian khổ, hy sinh vì cách mạng, vì nhân dân.Nhưng vẫn còn một bộ phận cán bộ do tham ô, quan liêu, lãng phí, do mưu lợi cá nhân đãthoái hoá, biến chất, không giữ được đạo đức cách mạng
3.2.4 Các biện pháp phòng chống tham ô, lãng phí, quan liêu
Theo Bác, biện pháp quan trọng hàng đầu để đấu tranh chống tham nhũng, lãngphí chính là giáo dục tư tưởng cho quần chúng Người nói: “làm cho quần chúng khinhghét tệ tham ô, lãng phí, quan liêu; biến hàng trăm, hàng triệu con mắt, lỗ tai cảnh giáccủa quần chúng thành những ngọn đèn pha soi sáng khắp mọi nơi, không để cho tệ tham
ô, lãng phí, quan liêu còn chỗ ẩn nấp”
Người nhấn mạnh sự cần thiết phải nghiêm trị các hành vi tham ô, lãng phí Việc xử
lý hành vi tham ô, lãng phí phải đúng các quy định của pháp luật, không nể nang người
có chức vụ, địa vị, với mục đích bảo vệ công lý, đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật,răn đe, làm gương cho những người đang hoặc có ý định tham ô
Người căn dặn: “Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông Đất có bốn phương:Đông, Tây, Nam, Bắc Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính Thiếu một mùa, thìkhông thành trời Thiếu một phương, thì không thành đất Thiếu một đức, thì không thànhngười”
3.3 Soạn giáo án dạy học tích hợp môn GDCD
Trong quá trình soạn giảng thiết kế giáo án dạy tích hợp phòng chống tham nhũngthì giáo viên cần lưu ý:
- Khó khăn khi dạy về phòng chống tham nhũng là phải thận trọng khi chọn lọccác dẫn chứng, câu chuyện thực tế để đưa vào bài học
- Đòi hỏi giáo viên phải khéo léo trong nhận định, đánh giá vấn đề
- Tham nhũng là vấn đề rất nhạy cảm, liên quan tới việc thực hiện chủ trương,chính sách của Đảng, Nhà nước Để giảng dạy về đề tài này, giáo viên cũng phải hiểuluật, biết phân tích đánh giá các quy định pháp luật đang tác động vào cuộc sống
- Nguồn thông tin về phòng chống tham nhũng trên mạng giáo viên không giảiquyết tốt, khéo léo sẽ khiến học sinh mất niềm tin, hình thành ở giới trẻ suy nghĩ tiêu cực
- Giáo viên hạn chế việc bình phẩm, đưa ra ý kiến chủ quan, vì như thế là áp đặt,không mang lại những bài học bền vững cho học trò
Trang 5
- Đưa nội dung giáo dục phòng chống tham nhũng vào các câu chuyện gần gũi vớihọc sinh như ứng xử của giáo viên với phụ huynh, với học sinh, giữa phụ huynh với giáoviên và những tiêu cực từng nảy sinh trong các nhà trường hiện nay
- Cân đối thời gian hợp lí, đưa nội dung tích hợp nhẹ nhàn, gần gũi với cuộc sốnghằng ngày để học sinh dễ tiếp thu Từ đó, sẽ hình thành ý thức đấu tranh phòng chốngtham nhũng khi ngồi trên ghế nhà trường
Sau đây là thiết kế bài giảng chuyên đề cụ thể:
- Hiểu rõ đạo đức là gì, tham nhũng là gì, đặc trưng và biểu hiện của tham nhũng
- Hiểu rõ mối quan hệ giữa đạo đức với pháp luật
- Nhận thức được vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội
- Nêu được khái niệm tham nhũng, mục đích của tham nhũng
- Hiểu được người hành vi tham nhũng chà đạp lên lợi ích của nhà nước, tập thể và côngdân, là người không có đạo đức
- Người có hành vi tham nhũng là người không có đạo đức
2 Về kĩ năng
- Vận dụng được những kiến thức đã học để lí giải một số vấn đề đạo đức trong lịch sử
- Có khả năng đánh giá nhất định về các vấn đề đạo đức xã hội ngày nay, đặc biệt là cácvấn đề đạo đức hàng ngày của học sinh
- Phân biệt được hành vi tham nhũng và hành vi không tham nhũng
- Giáo dục kỹ năng sống: nhận định, phê phán, phân tích, liên hệ thực tế,…
3 Về thái độ
5
Trang 6
Nhận thức được tầm quan trọng của việc học môn GDCD, biết liên hệ được bản thân,tránh xa những thói hư tật xấu, hình thành nhân cách con người, xa lánh hành vi tham nhũng và trở thành một công dân có ích cho xã hội sau này
4 Các năng lực chính hướng tới cho học sinh
+ Sống yêu thương, sống trách nhiệm, không tham lam, không vụ lợi, trung thực, ….+Năng lực tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo, giao tiếp, hợp tác…
II Công tác chuẩn bị
1 Chuẩn bị của học sinh
Nhiệm vụ 1: Học sinh chuẩn bị trả lời các câu hỏi định hướng của bài học
- Đạo đức là gì?
- Thế nào là tham nhũng? Mục đích của tham nhũng?
- Hãy nêu một số hành vi mà em cho là tham nhũng
- Vì sao hành vi tham nhũng là hành vi trái đạo đức và người có hành vi tham nhũng là
người không có đạo đức?
- Hãy nêu ví dụ về hành vi vi phạm đạo đức nhưng không phải là hành vi tham nhũng
- Phân biệt sự giống nhau và khác nhau giữa đạo đức và pháp luật?
* Mục đích: Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tự học, tự nghiên cứu trước bài học ở nhà
* Phương pháp: trực quan sách giáo khoa và cập nhật thông tin
Nhiệm vụ 2: tìm hiểu những phẩm chất đạo đức của Bác “cần, kiệm, liêm, chính” và liên
hệ bản thân học tập theo tấm gương Bác như thế nào
* Mục đích: Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tự học, tự nghiên cứu…
* Phương pháp: Tra cứu trên google và ghi nhận lại
Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu mẫu chuyện “ Bút chống tham nhũng của Bác Hồ” và rút ra bài
học kinh nghiệm cho bản thân sau này như thế nào?
* Mục đích: Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tự học, nghiên cứu thông tin
* Phương pháp: Tra cứu trên google và ghi nhận lại
Nhiệm vụ 4: Học sinh ghi nhận theo cá nhân
Gia đình hoặc cá nhân em học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minhbằng những việc làm thiết thực gì? ( tranh vẻ cụ thể)
Trang 7
- Mục đích: Rèn luyện cho học sinh kĩ năng nghiên cứu thực tế và ghi nhận phát họa lạibằng hình ảnh chân thực
- Phương pháp: Quan sát thực tế
2 Chuẩn bị của giáo viên
- Chuẩn bị câu hỏi cho học sinh tham gia hoạt động khởi động và tìm ra từ khóa:
+ Câu 1: Con cái phải hiếu thảo với ông bà, cha mẹ là quy tắc, chuẩn mực mà xã hội….Đáp án: Quy định
+ Câu 2 Con cháu phải có bổn phận gì đối với ông bà, cha mẹ?
- Sưu tầm chuyện kể “ Bút chống tham nhũng của Bác Hồ”
- Nghiên cứu tình huống thực tế về tư tưởng phòng chống tham nhũng của Bác phù hợp
với mục tiêu bài học
GV: Tổ chức cho HS trò chơi ô chữ trả lời câu hỏi để tìm ra từ khóa dẫn vào bài học
- Mục đích: Rèn luyện kĩ năng phán đoán, động não
- Cách tiến hành: Giáo viên yêu cầu học sinh chọn câu hỏi và trả lời
* Lưu ý: Nếu học sinh chưa trả lời hết 6 câu hỏi mà đã đoán được từ khóa “ đạo đức” thì
vẫn cho mở từ khóa để giới thiệu vào bài
7
Trang 8
TRỊ CHƠI Ơ CHỮ
H N
A Đ
C Ơ Ư N
N Â H C I
A H
H N
I Đ Y U Q
H T
U Ê I
H
G N O T
M A
Hoạt động 1:(20p)Tình huống đặt vấn đề, phân tích,
diễn giải
GV: đặt tình huống :
Tại một trường THPT A cĩ một cơ giáo rất tâm huyết
với nghề dạy học, nhưng trớ trêu thay cơ mắc phải căn
bệnh nặng, để duy trì sự sống cơ phải thường xuyên đi
bệnh viện chữa trị và phải nuơi hai con nhỏ đang học Với
hồn cảnh khĩ khăn của cơ giáo đứng lớp dạy mình thì
nhĩm học sinh của trường đã tham gia chương trình “ Biệt
đội phấn trắng”, mong muốn cĩ một số tiền để hỗ trợ cơ
điều trị bệnh
Gv: dựa vào tình huống và đặt câu hỏi:
(?) Động cơ nào thúc đẩy nhĩm học sinh tham gia chương
trình biệt đội phấn trắng?
(?) Em thấy việc làm đĩ của nhĩm học sinh cĩ phù hợp với
1.Quan niệm về đạo đức
a Đạo đức là gì?
Trang 9
Từ sự phân tích tình huống trên chúng ta thấy rằng việc
làm trên là tự điều chỉnh hành vi của các nhân
(?) Tự điều chỉnh hành vi là việc tùy ý hay phải tuân theo?
HSTL: Tự điều chỉnh hành vi là việc tùy ý
GV: Cùng với sự phát triển của xã hội, các quy tắc, chuẩn
mực có biến đổi theo thời gian không? Ví dụ?
HSTL: Có VD: XHPK “Trung” nghĩa là trung vô điều
kiện với vua Còn ngày nay “Trung” là trung với lợi ích
của đất nước, của nhân dân -> Chuyển ý: Để kế thừa và
phát huy truyền thống của dân tộc Đảng, nhà nước và
nhân dân ta phải không ngừng học tập và theo theo tấm
gương đạo đức của Hồ Chí Minh
Bác nói: ( Hình ảnh)
Đạo đức là hệ thống cácquy tắc, chuẩn mực xã hội
mà nhờ đó con người tựgiác điều chỉnh hành vi củamình cho phù hợp với lợiích của cộng đồng, của xã
hội.
9
“Trong giáo dục không những phải có tri thức phổ thông mà phải có đạo đức cách mạng Có tài phải có đức Có tài không có đức, tham ô
hủ hóa có hại cho nước
Có đức không có tài
như ông bụt ngồi trong
chùa, không giúp ích gì được ai.”
Trang 10
* Tích h ợp tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng chống
tham nhũng
GV: dựa vào câu nói của Bác “….tham ô hủ hóa có hại
cho nước….” để đi đến khái niệm tham nhũng
HSTL: chủ thể tham nhũng là người có chức vụ và quyền
hạn; lợi dụng chức vụ và quyền hạn để tham nhũng; mục
Tham nhũng là hành vi của người
có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi
Trang 11HSTT: giáo dục tư tưởng
GV: trích câu nói của Bác: ( Hình ảnh)
11
Trang 12
? Cần, kiệm, liêm, chính là gì?
HSTL:
+ Cần: là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế
hoạch, sáng tạo, có năng suất cao; lao động với tinh thần
tự lực cánh sinh, không lười biến, không ỉ lại, không dựa
dẫm
+Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết
kiệm của dân, của nước, của bản thân mình, tiết kiệm từ
cái to đến cái nhỏ; “không xa xỉ, không hoang phí,
không bừa bãi, không phô trương, hình thức
+ Liêm là trong sạch, không tham địa vị, không tham
? Tham nhũng là căn bệnh của bộ máy nhà nước, là một tệ
nạn xã hội nên Đảng và Nhà nước ta cần phải làm gì?
HSTL: bài trừ
GV: Bác Hồ với 24 năm (1945-1969) ở cương vị làm
