Báo cáo ứng dụng TRÒ CHƠI TOÁN 4 -2020

Trong đó, hương pháp dạy học bằng trò chơi là một trong các phương pháp dạy học có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh ở trường Tiểu h

UBND THÀNH PHỐ PHÚC YÊN

TRƯỜNG TIỂU HỌC HÙNG VƯƠNG

BÁO CÁO GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY

MÔN TOÁN LỚP 4

học môn Toán lớp 4 góp phần nâng cao hiệu quả học tập

của học sinh.

Tác giả: Võ Thị Hải

Môn: Toán lớp 4

Trường Tiểu học……

Vĩnh Phúc, năm 2020

BÁO CÁO KẾT QUẢ

NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG GIẢI PHÁP

1 Lời giới thiệu

Chương trình Toán của Tiểu học có vị trí và tầm quan trọng rất lớn, nó góp phần không nhỏ trong việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Môn Toán ở Tiểu học bước đầu hình thành và phát triển năng lực trừu tượng hóa, khái quát hóa, kích thích trí tưởng tượng, phát triển hợp lí khả năng suy luận và biết diễn đạt đúng bằng lời, góp phần rèn luyện phương pháp học tập và làm việc khoa học, linh hoạt, sáng tạo

Ở Tiểu học, mỗi lớp môn Toán có một vị trí, yêu cầu, nhiệm vụ khác nhau Riêng lớp 4 có một vị trí quan trọng vì chương trình của nó mang tính hệ thống, khái quát và phát triển ở mức độ cao hơn nội dung môn Toán ở các lớp dưới Nó giúp cho học sinh có những cơ sở ban đầu về số học, các số tự nhiên, phân số, các đại lượng cơ bản và một số yếu tố hình học đơn giản giúp học sinh học tiếp các lớp trên, hình thành kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong cuộc sống Khi phân tích chương trình toán lớp 4, tôi thấy có nhiều bài toán hay và thú vị nhưng khi thực hành, nhiều học sinh còn lúng túng, nhầm lẫn

và hay quên Ngoài ra, trí tưởng tượng của HS còn đơn giản, ít có tổ chức, hình ảnh tưởng tượng hay thay đổi Chú ý không chủ định vẫn phát triển, chú ý có chủ định còn yếu và thiếu bền vững Nhiều học sinh còn chưa biết tổ chức việc ghi nhớ có ý nghĩa mà có khuynh hướng phát triển trí nhớ máy móc Ghi nhớ gắn với mục đích

đã giúp trẻ nhớ nhanh hơn, lâu hơn và chính xác hơn Vì vậy, để dạy học có chất lượng và hiệu quả tốt, người GV cần phối kết hợp sử dụng linh hoạt và sáng tạo một số phương pháp dạy học với nhau Trong đó, hương pháp dạy học bằng trò chơi là một trong các phương pháp dạy học có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh ở trường Tiểu học nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng

2 Tên giải pháp

Vận dụng trò chơi trong dạy học môn Toán lớp 4 có ý nghĩa quan trọng và thiết thực nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục, góp phần hình thành, rèn luyện và

phát huy tính tích cực, đem lại niềm vui, sự đam mê, hứng thú của người học để góp phần hình thành nên một nhân cách phát triển toàn diện

Xuất phát từ đó và với kinh nghiệm tích lũy được trong thời gian giảng dạy tôi mạnh dạn đưa ra biện pháp:

Vận dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Toán lớp 4 góp phần nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.

3 Lĩnh vực áp dụng giải pháp

- Giải pháp áp dụng trong day học môn Toán lớp 4

- Giải pháp áp dụng trong quá trình thực hành, làm bài ( nội dung bài) hoặc dùng để củng cố kiến thức sau bài học

4 Ngày giải pháp được áp dụng

Bắt đầu từ tháng 9/ 2020 đến tháng 11/2020

5 Mô tả bản chất của giải pháp:

5.1 Thế nào là đổi mới phương pháp dạy học?

Đổi mới phương pháp dạy học thực chất không phải là thay thế các phương pháp dạy học cũ bằng một loạt các phương pháp dạy học mới Về mặt bản chất, đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của phương pháp truyền thống và vận dụng linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học Như vậy, mục đích cuối cùng của đổi mới phương pháp dạy học là làm thế nào học sinh phải thực

sự tích cực, chủ động, tự giác, hào hứng và sôi nổi trong tiết học

5.2.Thế nào là trò chơi Toán học?

Chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi Học sinh Tiểu học có nhu cầu vui chơi rất lớn, việc tổ chức trò chơi góp phần thỏa mãn nhu cầu vui chơi của trẻ và giúp cho trẻ phát triển một cách toàn diện Tổ chức trò chơi cần chú ý các đặc tính: Vui – Khỏe – An toàn – Bổ ích Tuy nhiên, trong đó bao gồm cả giải trí, thư giãn,… được xem là mục tiêu hàng đầu và cơ bản nhất của trò chơi

Trò chơi toán học là trò chơi có nội dung gắn liền với hoạt động học tập của học sinh và gắn với nội dung bài học; giúp học sinh khai thác kinh nghiệm vốn có của bản thân để chơi và để học Trò chơi toán học có tác dụng cả về mặt trí tuệ lẫn thể chất; rèn luyện cho học sinh sự tự tin, bạo dạn trước đám đông, giáo dục tinh thần ham học hỏi, mang lại niềm vui nhận thức, phát huy tính tích cực, chủ động và giáo dục mối quan hệ đạo đức đúng đắn của các em trong học tập

5.3 Cách tổ chức một trò chơi học tập môn Toán

Trò chơi học tập được sử dụng như một phương pháp tổ chức cho học sinh khám phá và chiếm lĩnh nội dung học tập hoặc thực hành, luyện tập một kĩ năng nào đó trong chương trình môn học Đây là một phương pháp có tác dụng hòa đồng sâu rộng và thu hút mức độ tập trung của học sinh mà ít có phương pháp nào sánh kịp Hơn thế nữa, từ mối quan tâm và hoạt động của học sinh thể hiện qua tiết học có trò chơi sẽ làm cho học sinh thêm yêu thích môn học Trò chơi giúp phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần và tri thức Trò chơi làm học sinh phát triển về năng lực một cách tự nhiên, giúp các em trao đổi kinh nghiệm, tương tác lẫn nhau, từ đó các em tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng và

tự nhiên hơn

Có thể tổ chức trò chơi theo các hình thức khác nhau như: thi đua giữa các đội, thi đua giữa các cá nhân và thi đua giữa các nhóm Từ đó giúp các em tiếp thu bài học một cách tích cực, tự giác

* Lược đồ quá trình dạy học vận dụng phương pháp dạy học trò chơi toán học

- Bước 1: Giới thiệu trò chơi

+ Nêu tên trò chơi: mỗi trò chơi cần một cái tên cụ thể, hấp dẫn để thu hút

học sinh tham gia: Cột số kì diệu; Nói đúng mật khẩu; Săn lùng số X; Chung sức;

Số đo kì diệu;…

+ Hướng dẫn học sinh chơi trò chơi

Giáo viên phổ biến luật chơi một cách cụ thể, dễ hiểu để học sinh nắm bắt được cách chơi Lưu ý cho học sinh một số lỗi các em có thể gặp phải khi tham gia trò chơi

Luật chơi: chính là tiêu chuẩn khách quan để đánh giá thống nhất các hành động chơi của mọi HS Luật chơi có thể là một yêu cầu hoặc hai, ba yêu cầu mà mọi người chơi đều phải thực hiện Việc xác định luật chơi phải căn cứ vào nội dung chơi và cách thức chơi của trò chơi Luật chơi là yêu cầu bắt buộc hành động của mọi người chơi phải thực hiện thì mới đem lại kết quả chơi cuối cùng, ai có kết quả chơi nhanh và đúng thì người đó thắng cuộc Hành động chơi (cách thức chơi) được

GV xác định sau khi đã vạch ra được mục đích của trò chơi, nội dung chơi, luật chơi Cách chơi gồm hình thức tổ chức chơi; cách GV hướng dẫn và giải thích các hành động chơi giúp HS hiểu luật chơi và biết chơi thực sự; là hành vi và cách thức chơi cụ thể mà HS

- Bước 2: Chơi trò chơi

Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi, có thể chơi theo ca nhân hoặc chơi theo nhóm nhỏ Học sinh tham gia chơi theo đúng luật chơi đã phổ biến và chơi trong khoảng thời gian đã quy định Giáo viên theo dõi cá nhân hoặc các nhóm chơi, có thể giúp đỡ những cá nhân gặp khó khăn

- Bước 3: Tổng kết trò chơi

Kết thúc và tổng kết kết quả chơi Giáo viên nhận xét thái độ của học sinh tham gia chơi, khen ngợi những cá nhân (nhóm) chơi tốt, nhắc nhở những cá nhân ( nhóm) chơi chưa hiệu quả và tổng kết những tri thức được rut ra qua trò chơi, những sai lầm cần tránh

5.4 Những lưu ý khi vận dụng phương pháp dạy học trò chơi toán học.

- Mỗi trò chơi nói chung cần gắn với 1 bài học, một chương cụ thể hoặc có những tri thức cụ thể như: giải toán, phối hợp nhiều nội dung tri thức hình học, số, phép toán…

- Dựa vào các hình thức, cách chơi, luật chơi của trò chơi, có thể thay đổi các trò chơi một cách linh hoạt ( thay số, thay hình, thay sự tương ứng…) Từ sự thay thế linh hoạt tạo cho giáo viên nhiều cơ hội tổ chức trò chơi phù hợp với đối tượng học sinh của mình

- Các trò chơi được tổ chức thường diễn ra trong thời gian từ 5 đến 10 phút Việc chuẩn bị các trò chơi cần đơn giản, dễ làm, dễ kiếm ( que tính, bìa, giấy cũ, sợi dây, bông hoa giấy…)

- Giáo viên tổ chức chơi cá nhân hay chơi theo nhóm phải hướng dẫn cách chơi một cách cụ thể, dễ hiểu Sau đó tiến hành tổ chức cho học sinh chơi Học sinh

tự giám sát, đánh giá lẫn nhau Ngoài ra, giáo viên phải có nhận xét, khích lệ học sinh, cũng không để thời gian chơi quá nhiều, ảnh hưởng đến giờ học

- Cần chọn những tình huống có vấn đề phù hợp với nội dung bài học, phù hợp trình độ của học sinh và phù hợp với việc tổ chức trò chơi

- Cần đặt tên trò chơi hấp dẫn, lôi cuốn, gây sự tò mò, phấn khích của học sinh những cũng phải ngắn gọn

- Thời gian chơi không nên quá lâu làm ảnh hưởng đến giờ học

- Khi phổ biến luật chơi và phân nhóm chơi cần rõ ràng, dễ hiểu

- Trong khi học sinh tham gia chơi cần bao quát tốt lớp học, tránh để gây mất trật tự, tranh cãi hoặc làm việc riêng

- Sau khi chơi, học sinh phải giải quyết được các vấn đề đã đặt ra lúc ban đầu

- Đánh giá trò chơi cần công bằng và theo những tiêu chí cụ thể, rõ ràng

- Ngoài ra, khi áp dụng các trò chơi chúng ta có thể tham khảo, sử dụng các phần mềm trên Internet, hiệu ứng hình ảnh, tiếng, lồng ghép,… để trò chơi cũng như tiết học thêm sinh động, hấp dẫn và hứng thú hơn

5.5 Áp dụng giải pháp

5.5.1 Đối tượng và địa bàn áp dụng

- Đối tượng áp dụng: Học sinh lớp 4A5 và 4A7 tại trưởng Tiểu học Hùng Vương – thành phố Phúc Yên – tỉnh Vĩnh Phúc

- Địa điểm áp dụng: Trường Tiểu học Hùng Vương – thành phố Phúc Yên – tỉnh Vĩnh Phúc

5.5.2 Cách thức áp dụng:

Để kiểm định tính khả thi và và tính hiệu quả của việc vận dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Toán lớp 4 góp phần nâng cao hiệu quả học tập của học sinh, tôi đã áp dụng một số tiết thử nghiệm:

Ví dụ 1:

Khi dạy về phép tính cộng trừ với các số tự nhiên (Chương 2 sgk 4) Theo các phương pháp dạy học thông thường, giáo viên sẽ cho học sinh làm, giải quyết bài tập theo hình thức: làm việc cá nhân vào vở ( nháp), hoạt động nhóm, phiếu học tập,…Nhưng tôi tổ chức cho học sinh chơi trò chơi tiếp sức như sau:

- Tên trò chơi: Nói đúng mật khẩu

- Mục đích: Luyện nhẩm nhanh kết quả một số phép tính cộng, trừ với các số

tự nhiên

- Chuẩn bị:

+ GV soạn trước một số phép tính, chẳng hạn: 4682 + 2305; 2968 + 6524;

48600 – 9455; 80000 – 45673;… có kèm theo đáp án Số phép tính bằng số học sinh tham gia chơi và được phô tô thành 2 hoặc 4 bản, chỉ giao cho các HS được chọn làm “ lính gác”

- Tổ chức trò chơi: Tùy theo lớp có một cửa hay hai cửa ra vào mà Gv chọn 2 hoặc 4 HS làm “lính gác” ( mỗi lính gác được phát 1 bản đề cùng đáp án và phải giữ

bí mật) Số HS còn lại ra khỏi lớp và xếp thành hàng dọc trước các cửa, chuẩn bị vào lớp Ở mỗi cửa có hai lính gác: lính gác 1 đọc phép tính, lính gác 2 căn cứ vào

câu trả lời và đáp án có sẵn để quyết định hô: “ Đúng mật khẩu, được vào” hay “

sai mật khẩu, không được vào”

Chẳng hạn, đến lượt bạn Lan tiến đến trước cửa Lính gác 1 hô: “ 4682 + 2305” Bạn Lan đáp: “ 7987” Lính gác 2 hô: “ Đúng mật khẩu, được vào” và hai lính gác đứng tránh ra cho bạn vào Nếu ai trả lời sai đáp án thì lính gác 2 hô: “ Sai mật khẩu, không được vào”, bạn đó phải quay trở lại xếp ở cuối hàng chờ đến lượt sau Cứ tiếp tục như vậy cho đến khi tất cả các bạn được vào lớp

- Phát triển trò chơi: Có thể thay các phép tính cộng, trừ bằng các dạng toán đổi đơn vị đo độ dài hay các bài toán tính chu vi, diện tích các hình

Đây là một trò chơi tương đối đơn giản, dễ chơi lại có tác dụng củng cố kiến thức cho học sinh, phù hợp với nội dung dạy học Tuy nhiên trong khi chơi, học sinh dễ lộn xộn gây mất trật tự Giáo viên cần có khả năng tổ chức, bao quát lớp tốt

để ổn định lớp học và để trò chơi đạt hiệu quả như mong muốn

- Ngoài ra, với bài này, chúng ta có thể sử dụng một số trò chơi khác như:

Cuộc truy tìm báu vật; Cột số kì diệu; Đội nào tính giỏi hơn; Săn lùng số X; Cướp cờ;…

Ví dụ 2:

Khi học xong “ Bảng đơn vị đo khối lượng” Để học sinh nhớ và nhận biết

nhanh, giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “ Nhanh tay”.

Chuẩn bị: Mỗi thanh bìa có ghi một số như: 400dag; 50 yến; 500kg; 4000g; 40hg,… ( không quá 50 thanh bìa) và 4 phiếu bốc thăm Mỗi phiếu ghi một câu hỏi: Các tấm bìa bằng 4kg? Các tấm bìa bằng 5 tấn ?,…

Luật chơi: Giáo viên tổ chức chơi cá nhân Gọi 4 học sinh lên bảng, mỗi học sinh lần lượt bốc thăm câu hỏi của mình sau đó chờ hiệu lệnh của giáo viên Sau khi giáo viên bắt đầu phát hiệu lệnh, 4 học sinh sẽ nhanh tay lấy các tấm bìa

có con số của mình Nếu lấy sai, sẽ bị trừ điểm Ai lấy được đúng và nhiều nhất thì người đó sẽ thắng Những học sinh còn lại theo dõi và làm giám khảo

Kết thúc trò chơi, giáo viên hỏi lại bảng đơn vị đo khối lượng Tuyên dương những cá nhân chơi tốt, nhắc nhở những học sinh chơi chưa tích cực và hiệu quả

Thông qua trò chơi này, không những học sinh củng cố được các kiến thức đã học mà các em còn thấy thoải mái tinh thần Trò chơi học tập giúp thay đổi không khí học tập và giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhanh nhất đồng thời rèn luyện cho các em thói quen nhanh tay, nhanh mắt

- Ngoài ra, với dạng bài này chúng ta còn có thể áp dụng một số trò chơi khác

như: Tiếp sức đồng đội; Chung sức; Kết quả nào – Hoa màu gì; Đâu là sự khác

biệt; Quả nào nặng hơn;…

6 Những thông tin cần được bảo mật: ( không có)

7 Điều kiện cần thiết để áp dụng trò chơi

- Để vận dụng phương pháp dạy học trò chơi Toán học thì giáo viên phải thiết

kế được trò chơi phù hợp với nội dung bài học, phù hợp trình độ và kích thích được hứng thú cho học sinh

Khi thiết kế trò chơi, giáo viên cần thiết kế theo hướng trả lời các câu hỏi: trò chơi học tập phải nhằm đạt được mục đích gì? củng cố và bổ sung những kiến thức

gì? (về số, tính toán, giải toán, vẽ, đọc, đếm…), trò chơi được tổ chức như thế nào? Rèn những tố chất gì?

- Trò chơi phải được chuẩn bị tốt, luật chơi rõ ràng và thu hút học sinh tham gia Trước khi chơi, giáo viên phải chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho trò chơi như: không gian lớp học, bàn ghế, đồ dùng, dụng cụ phục vụ trò chơi… Luật chơi phải được phổ biến một cách đơn giản, dễ hiểu và dễ thực hiện nhất

- Trong quá trình tổ chức trò chơi, giáo viên cần quản lí tốt lớp học, không để học sinh lộn xộn, mất trật tự, làm giảm hiệu quả của trò chơi Sau khi chơi, giáo viên cần động viên, khích lệ học sinh và giúp học sinh rút ra những kiến thức cần học từ trò chơi

8 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng giải pháp theo ý kiến của cá nhân của học sinh đã tham gia:

Để có thể thu được những thông tin chính xác và khách quan Tôi sử dụng phương pháp thử nghiệm trực tiếp giảng dạy 3 tiết tại lớp 4A7 ( lớp thử nghiệm), và lớp 4A5 ( lớp đối chứng) trường Tiểu học Hùng Vương – thành phố Phúc Yên – tỉnh Vĩnh Phúc

Để tổng hợp và xử lý kết quả thử nghiệm, tôi sử dụng phương pháp thống kê

8.1 Các mặt đánh giá:

Sau gần ba tháng thử nghiệm, căn cứ vào kết quả dạy thử nghiệm, kết quả phiếu đánh giá phản hồi, tôi tiến hành đánh giá một cách khách quan về mặt thái độ, hứng thú học tập và nắm được nội dung bài học của học sinh:

- Mức độ tích cực: yêu thích bài học, hăng say, thích thú khi được tham gia

và nắm được toàn bộ nội dung của bài học

- Mức độ bình thường: Chỉ tham gia khi đến lượt, nắm được một số nội dung bài học

- Mức độ không tích cực: Không thích tham gia, không hợp tác với bạn bè, không nắm được nội dung bài học

8.2 Kết quả đánh giá:

* Kết quả trước khi thử nghiệm

Bảng 8.1: Đánh giá ý kiến của học sinh

(Kết quả phiếu đánh giá )

Lớp

Số phiếu đánh giá

Kết quả đánh giá Tích cực

( thích, hiểu) Bình thường

Không tích cực ( không thích, không hiểu)

4A7 36 10 27,8 11 30,6 15 41,6

Từ bảng số liệu trên cho thấy, trước khi thử nghiệm, học sinh đều thích thú phương pháp dạy ở mức độ bình thường Điều này một phần nào đã thể hiện mức

độ tích cực, yêu thích môn học và đạt hiệu quả còn chưa cao

8.2 Kết quả sau khi thử nghiệm

Bảng 8.2: Đánh giá ý kiến của học sinh

(Kết quả phiếu đánh giá )

Lớp

Số phiếu đánh giá

Kết quả đánh giá Tích cực

( thích, hiểu) Bình thường

Không tích cực ( không thích, không hiểu)

Quan sát bảng số liệu, so sánh giữa 2 bảng cho thấy: Sau thời gian thử nghiệm, kết quả nắm kiến thức kĩ năng và thích thú của học sinh cao hơn hẳn so với trước khi thử nghiệm Điều này đã bước đầu khẳng định việc vận dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Toán lớp 4 có tính khả thi, mang lại hiệu quả nhất định

9 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng giái pháp theo ý kiến của tôi:

Trên cơ sở phân tích kết quả thu được trước và sau khi thử nghiệm, tôi rút ra những kết luận sau: