Phân tích các cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật. Ý nghĩa thực tiễn của mỗi cơ chế đó đối với hoạt động thực hiện pháp luật

Mục tiêu, câu hỏi và phạm vi nghiên cứu Việc nghiên cứu này nhằm mục đích chỉ ra được những nguyên nhân dẫn đến các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật, từ đó giúp nhà nước ta có thể

2

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 4

1 Lí do chọn đề tài 4

2 Mục tiêu, câu hỏi và phạm vi nghiên cứu 4

3 Phương pháp nghiên cứu 5

4 Nội dung nghiên cứu 5

B NỘI DUNG 6

I Khái niệm 6

1 Chuẩn mực pháp luật 6

2 Hành vi sai lệch 6

II Tìm hiểu chung về sai lệch chuẩn mực pháp luật 6

1 Khái niệm 6

2 Phân loại 7

3 Hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật 9

III Cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật và ý nghĩa thực tiễn của mỗi cơ chế đó đối với hoạt động thực hiện pháp luật 10

1 Sự không hiểu biết, hiểu biết không đúng, không chính xác các quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực pháp luật 10

2 Tư duy diễn dịch không đúng, sự suy diễn các chuẩn mực pháp luật thiếu căn cứ logic và sử dụng các phán đoán phi logic 12

3 Việc củng cố, tiếp thu các quy tắc, yêu cầu của những chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với pháp luật hiện hành 13

3

4 Cơ chế đi từ quan niệm sai lệch tới việc thực hiện hành vi sai lệch

chuẩn mực pháp luật 14

5 Các khuyết tật về tâm – sinh lý dẫn tới hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật 15

6 Cơ chế về mối liên hệ nhân – quả giữa các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật 16

IV Trách nhiệm của sinh viên 17

C KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

4

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hành vi sai lệch chuẩn mực là một hiện tượng đa dạng và phức tạp Nó tồn tại ở mọi nơi, trong tất cả các giai đoạn phát triển của xã hội Nó phong phú hơn

về biểu hiện, phức tạp hơn về nguyên nhân, hây ra những tổn thất nặng nề hơn cho cá nhân và cộng đồng Mỗi nhóm xã hội việc chấm dứt hoặc thay đổi tiêu chuẩn đánh giá về hành vi sai lệch phụ thuộc vào những hoàn cảnh cụ thể Trong

xã hội có nhiều loại chuẩn mực xã hội khác nhau chi phối hành vi của chúng ta theo những khuôn mẫu nhất định (chuẩn mực pháp luật, chuẩn mực chính trị, chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực phong tục tập quán, chuẩn mực tôn giáo, ) Với điều kiện kinh tế thị trường đang phát triển không ngừng như hiện nay, chúng ta càng phải chú trọng hơn vào việc giải quyết các vấn đề đang đặt ra, trong đó vấn

đề nhận thức, hiểu biết và thực hiện các nguyên tắc, các quy định của chuẩn mực pháp luật

Hiểu được tầm quan trọng của việc nghiên cứu, củng cố và phát huy vai trò, hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật, chính vì vậy em xin phép được tìm hiểu

đề tài “Phân tích các cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Ý nghĩa thực tiễn của mỗi cơ chế đó đối với hoạt động thực hiện pháp luật”

2 Mục tiêu, câu hỏi và phạm vi nghiên cứu

Việc nghiên cứu này nhằm mục đích chỉ ra được những nguyên nhân dẫn đến các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật, từ đó giúp nhà nước ta có thể nhận ra những thiếu xót trong việc quản lí, ban hành các điều luật để có thế giải quyết nó một cách triệt để

Để nghiên cứu dễ dàng hơn, trước hết ta phải trả lời các câu hỏi sau: Hiện nay, các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có ảnh hưởng gì đến con người và

5

xã hội?; Số lượng người có hành vi này?; Các dấu hiệu của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật là gì?; Chúng gồm những loại nào?; Nguyên nhân của hành vi này là do đâu?; Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật đã giúp ích gì cho việc thực hiện pháp luật?,…

Trả lời được những câu hỏi trên là chúng ta đã có một số cơ sở cho việc nghiên cứu và đánh giá đề tài

3 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, em đã dùng các biện pháp sau:

- Phương pháp phân tích tài liệu

- Phương pháp quan sát

4 Nội dung nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu được chia làm các phần:

- Mở đầu

- Nội dung

 Khái niệm

 Tìm hiểu chung về sai lệch chuẩn mực pháp luật

 Cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật và ý nghĩa thực tiễn của mỗi cơ chế đó đối với hoạt động thực hiện pháp luật

 Trách nhiệm của sinh viên

- Kết luận

6

B NỘI DUNG

I Khái niệm

1 Chuẩn mực pháp luật

Chuẩn mực pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự chung do nhà nước xây dựng, ban hành và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của nhà nước, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, định hướng cho hành vi ứng xử của các cá nhân và các nhóm xã hội [1]

Tuy nhiên, chuẩn mực pháp luật không phải lúc nào cũng được tôn trọng và đảm bảo thực hiện Dưới góc độ xã hội học pháp luật, hành vi của cá nhân hay nhóm xã hội nào đó xâm hại tới các quan hệ xã hội được nhà nước xác lập và bảo vệ là sai lệch chuẩn mực pháp luật

2 Hành vi sai lệch

Hành vi sai lệch là hành vi hay tình huống, sự kiện cụ thể của cá nhân hoặc

xã hội vi phạm chuẩn mực xã hội nhất định, được coi như là biến đổi về mặt xã hội tùy thuộc vào những gì mà một xã hội đặc thù hay một nhóm xã hội ở một thời điểm nhất định là lệch lạc

Hành vi sai lệch không phải là tuyệt đối mà nó có sự biến đổi về mặt xã hội tuỳ thuộc vào từng xã hội nhất định và ở một thời kỳ nhất định Mỗi nhóm xã hội việc chấm dứt hoặc thay đổi tiêu chuẩn đánh giá về hành vi sai lệch phụ thuộc vào những hoàn cảnh cụ thể

II Tìm hiểu chung về sai lệch chuẩn mực pháp luật

1 Khái niệm

Sai lệch chuẩn mực pháp luật là hành vi của một cá nhân hay một nhóm xã hội vi phạm các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật (hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật) [1]

7

Theo định nghĩa trên, sai lệch chuẩn mực pháp luật được đánh giá dưới góc

độ luật học là những hành vi vi phạm pháp luật với bốn dấu hiệu cơ bản:

- Hành vi nguy hiểm cho xã hội;

- Trái pháp luật, xâm phạm tới các quan hệ xã hội được pháp luật xác lập

và bảo vệ;

- Chủ thể của hành vi sai lệch phải có lỗi, hình thức lỗi có thể là cố ý hoặc

vô ý

- Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm pháp lý: Được xác định thông qua độ tuổi (được pháp luật quy định khác nhau trong mỗi quan hệ xã hội khác nhau hoặc phụ thuộc vào tầm quan trọng, tính chất của các quan hệ

xã hội), khả năng nhận thức và khả năng điều khiển hành vi

2 Phân loại

a Căn cứ nội dung, tính chất của chuẩn mực pháp luật bị xâm hại

- Hành vi sai lệch tích cực là những hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm, phá vỡ

hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với thực tế xã hội hoặc không còn được nhà nước và xã hội thừa nhận.[1]

Ví dụ: Ở thông tư số 57/2015/TT-BCA quy định: “Ô tô 04 chỗ ngồi là đối tượng trang bị phương tiện phòng cháy và chữa cháy” (khoản 1, Điều 4) [2] Trên thực tế nhiều xe ô tô đang lưu hành không thiết kế chỗ để bình chữa cháy Việc lắp đặt thêm phương tiện phòng cháy, chữa cháy lên các xe không có sẵn

vị trí để lắp đặt sẽ có thể làm ảnh hưởng tới thao tác, tầm nhìn của lái xe, an toàn cho người đi trên xe hoặc không đảm bảo khả năng phòng cháy, chữa cháy

- Hành vi sai lệch tiêu cực là hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm, phá vỡ hiệu

lực, sự tác động của các chuẩn mực pháp luật hiện hành, có nội dung, tính chất phù hợp, tiến bộ, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước, các cộng đồng

8

người thừa nhận rộng rãi trong xã hội [1] Nhà nước xây dựng và ban hành các quy định pháp luật để bảo vệ các quan hệ xã hội, bảo vệ lợi ích của nhà nước, bảo vệ các cá nhân và các nhóm xã hội Nhưng khi tham gia vào các quan hệ xã hội, do vô ý hoặc cố ý các cá nhân thực hiện hành vi vi phạm chuẩn mực pháp luật, nếu chuẩn mực đó còn đang phù hợp thì đó là hành vi sai lệch tiêu cực

Ví dụ: Rải đinh cố ý gài bẫy nhằm để làm thủng bánh xe của người đi đường

b Căn cứ vào thái độ tâm lý của người thực hiện hành vi

- Hành vi sai lệch chủ động là hành vi có ý thức, có tính toán, cố ý (trực tiếp

hay gián tiếp) vi phạm, phá vỡ hiệu lực của chuẩn mực pháp luật, dù chuẩn mực

đó là lạc hậu, lỗi thời hay còn đang tiến bộ, phù hợp [1]

Ví dụ: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 134) [3]

- Hành vi sai lệch bị động là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ hiệu lực, sự tác

động của chuẩn mực pháp luật [1] Trong trường hợp này chủ thể không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó Hoặc trong trường hợp chủ thể thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa được

Ví dụ: Tội vô ý làm chết người (Điều 128) [3]

c Căn cứ vào cả 2 yếu tố trên trong một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật

9

- Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật chủ động – tích cực là hành vi cố ý

vi phạm, phá vỡ sự tác động của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội hiện đại [1]

Ví dụ: Giáo dục Việt Nam thời phong kiến coi trọng Nho học, người phụ nữ không có quyền đi học và quyền thi cử Bà Nguyễn Thị Huệ (1574) ở Chí Linh, Hải Dương đã giả trai để có thể đi học và thi đỗ trạng nguyên năm 1594

- Hành vi sai lệch chủ động – tiêu cực là hành vi cố ý vi phạm, phá vỡ hiệu

lực của các chuẩn mực pháp luật hiện hành mang tính chất tiến bộ, phù hợp, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước, xã hội thừa nhận rộng rãi [1]

Ví dụ: Hành vi lên kế hoạch cướp của giết người

- Hành vi sai lệch thụ động – tích cực là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ sự tác

động của chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội [1]

Ví dụ: Hành vi của những người bán rượu cho khách du lịch của đất nước Hồi giáo Ai Cập

- Hành vi sai lệch chủ động – tiêu cực là hành vi cố ý vi phạm, phá vỡ hiệu

lực của các chuẩn mực pháp luật tiến bộ, đang phổ biến, thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi trong xã hội [1]

Ví dụ: Tình trạng tảo hôn

3 Hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật

Khi nghiên cứu hành vi sai lệch bao giờ cũng phải tính đến hậu quả mà các chủ thể gây ra cho cá nhân, cộng đồng và xã hội Qua các yếu tố xã hội như điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, địa điểm và thời gian thực hiện hành vi; tính chất, khuynh hướng và sự phổ biến của hành vi giúp chúng ta nhận thức và đánh giá

10

đúng đắn bản chất của hành vi sai lệch đã đưa ra những biện pháp nhằm thúc đẩy những hành si sai lệch có tính chất tích cực, tiến bộ phá vỡ hiệu lực, sự chi phối của các quy định pháp luật lạc hậu, kìm hãm sự phát triển của xã hội đồng thời ngăn chặn và giảm thiểu những hành vi mang tính tiêu cực, nguy hiểm cho

xã hội Hậu quả của hành vi sai lệch được nhìn nhận trên hai phương diện sau: Mặc dù hậu quả của hành vi sai lệch có thể có nội dung tích cực, tiến bộ và sáng tạo nếu hành vi vi phạm đó vi phạm tính hợp lệ, nhưng sự thống trị của các chuẩn mực xã hội đã lỗi thời sẽ kìm hãm sự phát triển của cá nhân và xã hội Khi đó, hành vi lệch lạc có thể giúp thay đổi quan điểm tổng thể của cộng đồng

xã hội và thúc đẩy tăng trưởng xã hội

Hậu quả của hành vi sai lệch có thể mang nội dung và tính chất tiêu cực, ảnh hưởng xấu hoặc nguy hiểm cho xã hội nếu như nó vi phạm, phá hoại tính ổn định, sự tác động của những chuẩn mực xã hội phù hợp, tiến bộ đang phổ biến thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi trong xã hội

III Cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật và ý nghĩa thực tiễn của mỗi cơ chế đó đối với hoạt động thực hiện pháp luật

1 Sự không hiểu biết, hiểu biết không đúng, không chính xác các quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực pháp luật

Hầu hết các hành vi xảy ra chủ yếu do các cá nhân và nhóm xã hội thiếu thông tin, kiến thức và hiểu biết về các chuẩn mực pháp luật Họ không nhận thức được những điều mà họ phải làm, nên làm và được làm Các cá nhân và nhóm xã hội cũng có thể thiếu thông tin, kiến thức và sự hiểu biết do thông tin sai lệch từ các cá nhân hoặc nguồn khác Trong thời đại của phương tiện thông tin đại chúng, nơi mà tin tức và thông tin được phổ biến một cách nhanh chóng nhưng không đầy đủ, thông tin sai lệch dễ dàng lan truyền

11

Do trình độ nhận thức, hiểu biết pháp luật không đồng đều, có sự chênh lệch lớn về trình độ học vấn pháp luật giữa các cấp hành chính, vùng, miền nên công tác giáo dục, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật cho đoàn viên, thanh niên trong Quân đội chưa đồng đều, vững chắc, thiếu tính hệ thống Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật chưa được tiến hành thường xuyên, chưa mang tính “pháp lệnh”, kế hoạch, còn mang nặng tính hình thức Đây là những khiếm khuyết cần được hoàn thiện để nâng cao kiến thức, năng lực hiểu biết về pháp luật cho đoàn viên, thanh niên

Ví dụ: Trên đường có biến báo đường một chiều, nhưng do thiếu kiến thức

và hiểu biết về luật giao thông đường bộ, nên người tham gia giao thông vẫn thực hiện hành vi đi vào đường một chiều Như vậy, người đó đã thực hiện hành

vi sai lệch, vi phạm pháp luật giao thông

* Ý nghĩa thực tiễn của cơ chế đó đối với hoạt động thực hiện pháp luật:

Từ chỗ thiếu hiểu biết pháp luật mà họ đã thực hiện những hành vi sai lệch

nhất định Từ cơ chế này thì vấn đề được đặt ra đó là trong trường hợp hành vi

vi phạm xảy ra có nguyên nhân là do người vi phạm thiếu thông tin, kiến thức, hiểu biết về pháp luật Cũng nhờ đó mà Nhà nước nhìn nhận được mức độ nguy hiểm khi người dân thiếu thông tin, kiến thức Nhà nước và các cơ quan tư pháp cần phối hợp với các phương tiện thông tin đại chúng tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật mộ cách sâu rộng tới các tầng lớp nhân dân về những nguyên tắc, quy định của các bộ luật, các văn bản quy phạm pháp luật; thay thế, khuyến khích ngừng phát tán thông tin sai lệch và hướng tới

sự phát triển của các phương tiện truyền thông minh bạch hơn Qua đó, góp phần hạn chế những hành vi phạm pháp, phạm tội xảy ra có nguyên nhân là do thiếu kiến thức, hiểu biết về pháp luật

12

2 Tư duy diễn dịch không đúng, sự suy diễn các chuẩn mực pháp luật thiếu căn cứ logic và sử dụng các phán đoán phi logic

Tư duy có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động thực tiễn cũng như đối với hoạt động nhận thức của con người Tư duy giúp con người nhận thức được quy luật khách quan từ đó có thể dự kiến một cách khoa học xu hướng phát triển của sự vật, hiện tượng và có kế hoạch biện pháp cải tạo hiện thực khách quan Bên cạnh đó, tư duy không chỉ giúp con người trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn cuộc sống đặt ra mà còn giúp con người lĩnh hội được nền văn hóa xã hội để hình thành phát triển nhân cách của mình đóng góp những kết quả hoạt động của mình vào kho tàng văn hóa xã hội của loài người Nhưng việc

tư duy không đúng, thiếu căn cứ logic lại là điều mà rất nhiều người gặp phải Việc tư duy sai lệch này sẽ khiến chúng ta trở lên mơ hồ, mông lung và không thực tế, không thể nhận thức được, nhầm lẫn hoặc cố áp dụng các chuẩn mực xã hồi khác vào kĩnh vực pháp luật Do đó đã thực hiện những hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật

Ví dụ: Bạn A bị mất bút trong tiếp học, quay sang nghi ngờ luôn bạn B – người ngồi cạnh là người lấy trộm, rồi tự ý lục cặp bạn B khi chưa được sự đồng

ý của bạn B

* Ý nghĩa thực tiễn của cơ chế đó đối với hoạt động thực hiện pháp luật:

Chúng ta nhận thấy những thói quen trong tư duy, nếp suy nghĩ sai lầm của một bộ phận dân cư trong xã hội thường là nguyên nhân khiến cho họ nhận thức sai, làm lệch lạc nội dung và phạm vi áp dụng của pháp luật Chính vì thế, khi xây dựng pháp luật, các nhà làm luật phải hết sức lưu ý và cân nhắc nội dung của những ngôn từ, thuật ngữ pháp lý được sử dụng Từng quy phạm pháp luật được đưa ra phải có bố cục chặt chẽ, nội dung phải đầy đủ, rõ ràng và chính xác,