Nhân cách và các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách. Vận dụng thực tiễn phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách

Nhân cách và các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách. Vận dụng thực tiễn phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách Xem nội dung đầy đủ tại: https://123docz.net/document/9954700-tlh-d16ql08-16.htm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI

KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN TÂM LÝ HỌC

Lớp tín chỉ:D16QL08

Học kỳ 2, Năm học 2021

Đề tài:

Nhân cách và các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách Vận dụng thực tiễn phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách

Họ và tên sinh viên: Vũ Đức Hải

Mã SV: 1116010790 Ngày/tháng/năm sinh: 16/05/2002 Lớp niên chế: D16QL12

Họ và tên giảng viên: Vũ Thúy Ngọc

Mục lục

Mở đầu 1

Nội Dung 2

1.Cơ sở lý luận 2

1.1.Khái niệm 2

1.2.Đặc điểm của nhân cách 3

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới nhân cách 5

1.3.1.Nhân tố di chuyền bẩm sinh 5

1.3.2.Nhân tố môi trường 5

1.3.3.Nhân tố giáo dục 6

1.3.4.Nhân tố giao tiếp 6

1.3.5.Nhân tố hoạt động-nhân tố mới được chấp nhận gần đây 7

2.Vận dụng thực tiễn phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách 7

2.1.Các tác động của nhân cách trên thực tế 7

2.1.1.Bẩm sinh bước đầu ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách 7

2.1.2.Môi trường trên thực tế (Hoàn cảnh tự nhiên và hoàn cảnh xã hội) 8

2.1.3.Giáo dục vai trò chủ đạo trong việc rèn luyện nhân cách 9

2.1.4.Giao tiếp trong việc hình thành và phát triển nhân cách 10

2.1.5 Hoạt động, không phải vấn đề cơ bản nhưng cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việc hình thành nhân cách 11

2.2Tác động đến cuộc sống, học tập của chúng ta 11

2.3 Những điều cần chú ý 13

Kết luận 15 Danh mục tài liệu tham khảo

Mở đầu

Trong những năm gần đây khi đất nước đang trên đà đổi mới, nền kinh tế đi lên, cuộc sống của con người dần trở lên hiện đại thì các vấn đề về tâm lý ngày càng được chú trọng, mặc dù chỉ là một nghành non trẻ so với đại đa số các nghành khác của Việt Nam nhưng lại là một trong những ngành đang rất được quan tâm vì tầm quan trọng và ảnh hường thực tế của con người Khi chưa có những nghiên cứu chuyên sâu bài bản về tâm lý học thì con người lúc đó dễ có những lầm tưởng hay ngộ nhận

về bản thân mình, người khác như: “Tại sao con người lại có những hoạt động bất thường? Tại sao tính cách lại khác nhau? Tại sao những người có học lại có cách ứng

xử khác? Chính vì vậy tâm lý ra đời để giải quyết những vấn đề đó

Tâm lý học hành vi khám phá các quy trình tâm thần và hành vi, bao gồm những khái niệm như tri giác, nhận thức, chú ý, cảm xúc, trí tuệ, trải nghiệm chủ quan, động

cơ, chức năng não,nhân cách….Đặc biệt trong trong số đó chính là nhân cách, nhân

tố sẽ giúp chúng ta định hình lại tư cách phẩm chất của một con người, nhân cách không phải tự dưng có được mà nó đi theo cùng với sự phát triển của con người.Để mọi người không bị hiểu nhầm nhân cách với các hành vi khác và hiểu sâu hơn về tác dụng của nhân cách đối với cuộc sống của chúng ta Vì vậy em đã chọn đề tài “ Nhân cách và các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách Vận dụng thực tiễn phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách”

Nội Dung 1.Cơ sở lý luận

1.1.Khái niệm

Nhân cách hiện vẫn chưa có một định nghĩa nhân cách nào thống nhất và được thừa nhận hoàn toàn Hiện nay có rất nhiều lý thuyết về nhân cách, ngay từ những năm 1949,G.Allport đã dẫn chứng được lên đến 50 lý thuyết về định nghĩa nhân cách trong các đề tài của các nhà nghiên cứu tâm lý,đến nay con số đó vẫn không ngừng tăng,một số thuyết nổi bật như: Thuyết phân tâm của S.Frued, thuyết siêu phẳng và

bù trừ của A.Adler…

Các nhà tâm lí học theo quan điểm của Mác –xít đều nêu rằng khái niệm nhân cách phải là một phạm trù xã hội chứ không thể thuần tâm lí Tuy nhiên điều đó không loại trừ việc mỗi ngành khoa học tìm hiêu về nhân cách theo góc độ của mình, trong số đó có khoa học tâm lí Một người sẽ chỉ hình thành nhân cách khi đã có tâm

lí và ý thức Sau đây em xin nêu ra một số định nghĩa về nhân cách của những nhà tâm lí theo quan điểm Mác – xít được sử dụng rộng rãi:

“Nhân cách là một cá nhân có ý thức, chiếm một vị trí nhất định trong xã hội và đang thực hiện một vai trò nhất định.” 1

“Nhân cách là con người với tư cách là kẻ mang toàn bộ thuộc tính và phẩm chất tâm

lí đang quy định những hình thức hoạt động và những hành vi có ý nghĩa xã hội”.2

Nhân cách đã được hình thành và phát triển như những quan hệ xã hội mà trong

đó chúng ta lớn lên và đang dần được biến đổi, bắt đầu quá trình hoạt động sống của chính bản thân mình Chính trong sự hình thành và phát triển nhân cách mà các đặc điểm của con người với hình dáng phát triển cả về thể chất và nhận thức, tính xã hội – đạo đức

Nhân cách là tổng hợp không phải là những đặc điểm cá thể của con người, mà chỉ là những đặc điểm nào quy định con người như là một thành viên của xã hội, nói lên cho chúng ta thấy bộ mặt tâm lý – xã hội, giá trị và cốt cách làm người của mỗi

cá nhân

Nhân cách không phải là một nét, một phẩm chất tâm lý riêng lẻ mà là một cấu trúc tâm lý mới Nói cách khác nhân cách là tổng thể những đặc điểm tâm lý đặc

1 Theo: A.G.Goovaliôp

2 Theo: E.V.Sôrôkhôva

trưng với một cơ chế xác định Do đó không phải con người sinh ra đã có nhân cách, nhân cách được hình thành dần trong quá trình tham gia các mối quan hệ xã hội của con người

Nhân cách qui định bản sắc, cái riêng của cá nhân trong sự thống nhất biện chứng với cái chung, cái phổ biến của cộng đồng mà cá nhân là đại biểu

Những thuộc tính tâm lý tạo thành nhân cách thường biểu hiện ở ba cấp độ: cấp

độ bên trong cá nhân, cấp độ liên cá nhân, cấp độ biểu hiện ra bằng hoạt động và các sản phẩm của nó

Tóm lại ta có thể tạm định nghĩa nhân cách theo nhà Tâm lý học:

“ Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc

và giá trị xã hội của người ấy”3

Hay ta cũng có thể định nghĩa nhân cách như trong giáo trình cơ bản như sau: “Là nói về con người có tư cách là một thành viên của xã hội nhất định; là chủ thể của các mối quan hệ, của giao tiếp và các hoạt động có ý thức; là toàn bộ những đặc điểm, phẩm chất tâm lý của cá nhân qui định giá trị xã hội và hành vi xã hội của người đó” 4

Ví dụ như: Mỗi sinh viên Việt Nam đều là nhân cách duy nhất với tất cả những đặc điểm riêng biệt của mình, song đều có cái chung của con người Việt Nam là tình yêu làng xóm, yêu quê hương Việt Nam

1.2.Đặc điểm của nhân cách

Khi học chúng ta đã được biết đến bốn đặc điểm cơ bản của nhân cách: tính ổn định, tính thống nhất, tính tích cực và tính giao lưu của nhân cách

Tính ổn định của nhân cách: Dưới ảnh hưởng của cuộc sống và giáo dục, từng thuộc tính tạo nên nhân cách có thể được biến đổi, được chuyển hoá, nhưng trong tổng thể thì chúng tạo thành một cấu trúc trọn vẹn của nhân cách Cấu trúc này tương đối ổn định nói lên bộ mặt tâm lý - xã hội của cá nhân ấy trong một khoảng thời gian nào đó của cuộc đời con người Nhờ có tính ổn định tương đối này của nhân cách, người ta có thể đánh giá được giá trị xã hội của một nhân cách nào đó ở thời điểm hiện tại và có thể dự đoán trước được hành vi của nó trong những tình huống nhất định

3Nguyễn Quan Uẩn, “Tâm lí học đại cương”, nxb Đại học Quốc gia

4 Nguyễn Ngọc Bích,Tâm lý học nhân cách, nxb Giáo dục

Tính thống nhất của nhân cách: Nhân cách là một chỉnh thể thống nhất của các thuộc tính hay các phẩm chất và năng lực của con người Các thuộc tính đó có liên quan, kết hợp chặt chẽ với nhau tạo thành một hệ thống nhất chứ không phải là một phép cộng đơn giản các thuộc tính riêng lẻ Vì vậy khi xem xét, đánh giá một nét nào

đó của nhân cách phải xét nó trong mối liên hệ với các thuộc tính khác của nhân cách

và toàn bộ nhân cách Ví dụ như: Tinh thần dũng cảm của một chiến sĩ cảnh sát làm nhiệm vụ bảo vệ dân khác xa với sự dũng cảm của một kẻ trong một băng cướp, khi đánh giá về mặt đạo đức của nhân cách Vì vậy không được giáo dục nhân cách theo

"từng phần", từng thuộc tính riêng lẻ tách bạch mà phải giáo dục con người như một nhân cách hoàn chỉnh

Tính tích cực của nhân cách: Nhân cách là một sản phẩm của xã hội Nhân cách không chỉ là khách thể chịu sự tác động của các mối quan hệ xã hội, mà điều quan trọng hơn là nó chủ động tham gia vào các mối quan hệ đó, là chủ thể của các mối quan hệ xã hội ấy, nghĩa là nó có tính tích cực của mình Tính tích cực của nhân cách biểu hiện ở những hoạt động muôn hình muôn vẻ với mục đích cải tạo thế giới xung quanh và cải tạo chính bản thân mình Nếu không hoạt động, con người không thể tồn tại, nhân cách của họ không thể được hình thành và phát triển Giá trị đích thực của nhân cách, chức năng xã hội và cốt cách làm người của cá nhân thể hiện rõ nét ở tính tích cực của nhân cách Như vậy cá nhân được coi là nhân cách khi nó tích cực hoạt động và giao lưu trong xã hội một cách có ý thức Do đâu có được tính tích cực của nhân cách Theo quan niệm của tâm lý học thì nguồn gốc tính tích cực của nhân cách chính là nhu cầu Tính tích cực của nhân cách thể hiện trong quá trình thoả mãn nhu cầu của nó Khác với động vật và bằng hoạt động lao động của mình, con người không thoả mãn nhu cầu bằng các đối tượng có sẵn mà luôn luôn sáng tạo ra những đối tượng mới, các phương thức mới để thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng phong phú, đa dạng và ngày càng cao của mình

Tính giao lưu của nhân cách: Nhân cách chỉ có thể tồn tại trong sự giao lưu với những nhân cách khác Vì lí do nào đó mà ngay từ lúc mới sinh con người bị tách khỏi xã hội loài người thì không thể tồn tại và phát triển như một nhân cách Chẳng hạn, một đứa trẻ mới sinh bị bỏ rơi ở ngoài rừng được các con vật nuôi hay một đứa trẻ bị nuôi ở dưới hầm từ lúc còn rất bé không được tiếp xúc, giao lưu với những nhân cách khác thì không thể trở thành một nhân cách Như vậy nhân cách không thể tồn tại, không thể hình thành và phát triển bên ngoài sự giao tiếp, bên ngoài xã hội loài người Nhu cầu giao lưu hay giao tiếp được xuất hiện rất sớm và có thể coi như một nhu cầu bẩm sinh của con người Nhu cầu của con người trước hết là nhu cầu về người khác Vì chỉ có thông qua giao tiếp cá nhân mới có thể gia nhập các mối quan

hệ với các cá nhân khác trong các nhóm xã hội và quan hệ với toàn xã hội Qua giao tiếp, cá nhân lĩnh hội được các chuẩn m ực đạo đức và hệ thống giá trị xã hội và cũng

nhờ có giao tiếp, mỗi cá nhân được nhìn nhận, được đánh giá theo quan niệm về giá trị, đạo đức của thời đại cá nhân đó đang sống Trên cơ sở đó, cá nhân tự điều chỉnh, điều khiển bản thân theo các chuẩn mực xã hội và cũng qua giao tiếp mỗi cá nhân có thể tham gia đóng góp những giá trị phẩm chất nhân cách của mình cho sự phát triển

xã hội

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới nhân cách

Cuộc sống thực của mỗi con người diễn ra vô cùng sinh động, đa dạng, phong phú và phức tạp Do đó, nhân cách của mỗi người được hình thành dưới sự tác động của rất nhiều yếu tố khác nhau Tuy nhiên, nhìn một cách khái quát, các nhà nghiên cứu đều thống nhất cho rằng, nhân cách của bất kì ai cũng được hình thành và phát triển dưới sự tác động của các yếu tố: (1) Di truyền bẩm sinh, (2) Môi trường, (3) Giáo dục, (4) Giao tiếp và (5) Hoạt động

1.3.1.Nhân tố di chuyền bẩm sinh

Trong khoa học, nói tới yếu tố di truyền là nói tới đặc điểm nổi bật trong cấu tạo sinh học của cơ thể sinh vật Đó là sự truyền lại của thế hệ trước cho thế hệ sau những đặc điểm, thuộc tính giống như mình do một hay nhiều gen bằng con đường sinh học trực tiếp Bằng con đường di truyền thệ hệ trước để lại trong cấu tạo cơ thể của thế

hệ sau một “vốn liếng” tối thiểu giúp nó có thể tương tác với môi trường một cách

vô thức ngay từ khi ra đời theo hướng có lợi cho sự tồn tại của nó Ví dụ như nhờ di truyền, con vịt biết bơi ngay từ khi nở ra từ trứng hay cũng là vịt con khi mở mắt sẽ nhận vật đầu tiên nó nhìn thấy là mẹ

1.3.2.Nhân tố môi trường

Trong môi trường thì bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội:

- Môi trường tự nhiên: Đó là lãnh thổ sống của từng dân tộc, sông ngòi, đất,

khoáng sản, mưa, gió… Những điều kiện ấy quy định đặc điểm của các dạng, các ngành sản xuất, đặc tính của những phương thức hoạt động của con người trong tự nhiên và một có nét riêng trong phạm vi sáng tạo nghệ thuật Qua đó quy định các giá trị vật chất và tinh thần ở một mức độ nhất định Nhiều phong tục tập quán đều có nguồn gốc từ điều kiện và hoàn cảnh sống tự nhiên Nhân cách như một thành viên của xã hội, chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên thông qua những giá trị vật chất và tinh thần, qua phong tục tập quán, những

cái vốn có trong bản thân mỗi người đã liên hệ với những điều kiện tự nhiên

ấy, kết hợp với phương thức sống của chính bản thân nó

- Môi trường xã hội: Là môi trường chính trị, kinh tế - xã hội, giáo dục, Cá

nhân là một tồn tại có ý thức, nó còn có thể lựa chọn phương thức sống và các cách phản ứng khác nhau trước tác động của môi trường xã hội Và trong tất

cả các mối quan hệ xã hội, nhân cách không chỉ là khách thể mà còn là chủ thể Trước những biểu hiện thông qua hành động, ứng xử của nhân cách Dư luận và tâm trạng chung, có thể được coi là phản ánh về sự đánh giá của mọi người về hoạt động tập thể của các hành vi cá nhân Dư luận được hình thành thầm lặng và có ý thức Nó có thể đóng vai trò tích cực hay tiêu cực trong đời sống được bắt nguồn từ sự kiện thực hay bịa đặt Nó nảy sinh, phát triển trên tâm trạng xã hội và có ảnh hưởng trở lại tâm trạng đó

1.3.3.Nhân tố giáo dục

Theo quan điểm của tâm lý học và giáo dục hiện đại thì giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong sự phát triển nhân cách Giáo dục là một hoạt động chuyên môn của xã hội nhằm hình thành và phát triển nhân cách con người theo những yêu cầu của xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định Với nghĩa rộng, giáo dục bao gồm giáo dục nhà trường, giáo dục xã hội và giáo dục gia đình, trong đó giáo dục nhà trường là quá trình tác động một cách chuyên biệt, không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học cơ bản, hiện đại, mà thông qua việc dạy học còn hình thành ở học sinh những năng lực và phẩm chất trí tuệ, hứng thú Mặt khác, việc giáo dục thông qua các hình thức sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hội công ích là những tác động đặc thù ảnh hưởng đến sự phát triển những phẩm chất đạo đức của nhân cách

1.3.4.Nhân tố giao tiếp

Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội loài người Nhu cầu giao tiếp

là một trong những nhu cầu xã hội cơ bản, xuất hiện sớm nhất ở con người, Nhờ giao tiếp, con người tham gia vào các mối quan hệ xã hội, lĩnh hội nền văn hóa xã hội, chuẩn mực xã hội, đồng thời thông qua giao tiếp, con người đóng góp năng lực của mình vào kho tàng chung của nhân loại Trong giao tiếp, con người không chỉ nhận thức người khác, nhận thức các quan hệ xã hội, mà còn nhận thức được chính bản thân mình, tự đối chiếu so sánh mình với người khác, với chuẩn mực xã hội, tự đánh giá bản thân mình như là một nhân cách

1.3.5.Nhân tố hoạt động-nhân tố mới được chấp nhận gần đây

Hoạt động là nhân tố quyết định trực tiếp đối với sự hình thành và phát triển nhân cách

Vì con đường tác động có mục đích, tự giác của xã hội bằng giáo dục đến thế hệ trẻ sẽ không có hiệu quả nếu như bản thân cá nhân học sinh không tiếp nhận, không hưởng ứng những tác động đó, không trực tiếp tham gia vào các hoạt động nhằm phát triển tâm lý, hình thành nhân cách Hay nói cách khác là không có yếu tố hoạt động thì sự hình thành và phát triển nhân cách của chủ thể sẽ không được đảm bảo

Ví dụ: Khi trẻ được dạy cho cách viết chữ, nếu trẻ không tập viết thường xuyên thì trẻ sẽ không thể biết viết, hay nói cách khác là nhân tố giáo dục trong trường hợp này không phát huy tác dụng,

Khác với động vật, hoạt động của con người là hoạt động có mục đích, có ý thức Hoạt động của con người được hình thành và phát triển cùng với sự hình thành và phát triển ý thức, là nguồn gốc và nội dung của ý thức Hoạt động của con người được thực hiện không chỉ trong mối quan hệ của con người với sự vật mà cả trong mối quan hệ giữa con người với con người

2.Vận dụng thực tiễn phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách

2.1.Các tác động của nhân cách trên thực tế

Ở bên trên sau khi nêu một loạt lý thuyết thì đến đây chúng ta cùng tìm hiểu: Vậy trong thực thế nhân cách của chúng ta hoạt động trên thực tiễn ra sao? Như đã được nêu ở phần cơ sở lý luận Nhân cách được ảnh hưởng bởi 5 nhân tố chính đó là: Bẩm sinh, môi trường, giáo dục, giao tiếp và hoạt động

2.1.1.Bẩm sinh bước đầu ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách

Có thể nói, bẩm sinh – di truyền đóng cai trò đáng kể trong sự hình thành phát triển tâm lý nhân cách Chính nó tham gia vào sự tạo thành cơ sở vật chất của các hiện tượng tâm lý – những đặc điểm giải phẫu và sinh lý của cơ thể, trong đó có hệ thần kinh Từ đó, có thể khẳng định vai trò tiền đề vật chất của yếu tố di truyền đối với sự hình thành và phát triển nhân cách

Chúng ta có thể thấy trong thực tế, có nhiều ví dụ về yếu tố di truyền ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách Chẳng hạn như, thiên tài âm nhạc

Mozart, ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình tràn đầy chất âm nhạc Cùng với

sự chăm lo dạy dỗ của người cha mà khi lên 3 tuổi, Mozart đã nghe được nhạc, và khi lên 4 ông đã đánh được đàn dương cầm và organ, bắt đầu soạn nhạc cho đàn phím khi 5 tuổi, viết bản nhạc hòa tấu lúc 8 tuổi Chính kích thích từ người cha và chị gái cùng niềm say mệ hứng thú với âm nhạc từ thuở nhỏ đã tạo nên một thiên tài

âm nhạc như Mozart Qua đây, ta càng có thể khẳng định ảnh hưởng của di truyền bẩm sinh trong việc hình thành và phát triển nhân cách

2.1.2.Môi trường trên thực tế (Hoàn cảnh tự nhiên và hoàn cảnh xã hội)

Hoàn cảnh tự nhiên:

- Chúng ta có thể thấy hoàn cảnh tự nhiên không giữ vai trò quan trọng và quyết định trong sự phát triển tâm lí nhân cách Hoàn cảnh tự nhiên chính là những điều kiện tự nhiên nơi chủ thể sinh sống Mỗi cá nhân lại sống trong một lãnh thổ nhất định, có cái độc đáo của hoàn cảnh địa lý: Ruộng đồng và khoáng sản, núi và sông, trời và biển, mưa và gió, hoa cỏ và âm thanh Những điều kiện ấy quy định đặc điểm của các dạng, các ngành sản xuất, đặc tính của nghề nghiệp (tức những phương thức hoạt động của con người trong tự nhiên) và một số nét riêng trong phạm vi sáng tạo nghệ thuật Qua đó, quy định các giá trị vật chất và tinh thần ở một mức độ nhất định Cho nên có thể nói rằng, tâm

lý dân tộc mang dấu ấn của hoàn cảnh tự nhiên thông qua khâu trung gian là phương thức sống Xét cho cùng, nhiều phong tục tập quán và các nét tâm lí bản địa đều có nguồn gốc từ điều kiện và hoàn cảnh sống tự nhiên Có thể nói vậy là bởi nhân cách như là một thành viên xã hội, chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên thông qua những giá trị vật chất và tinh thần, qua phong tục tập quán của dân tộc, của địa phương, của nghề nghiệp Ví dụ: Ở nhiều vùng quê Việt Nam ngày nay vẫn còn truyền thống làm lễ cầu mua, cầu mưa hay mừng gặt Phong tục này bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên của nước ta (thích hợp trồng lúa nước, nhiệt đới có mưa theo mùa)

Hoàn cảnh xã hội:

- Trước tiên ta cần khẳng định tâm lý nhân cách của con người chịu sự ảnh hưởng của xã hội Nếu không có sự tiếp xúc với con người thì cá thể lớn lên

và phát triển trong trạng thái động vật, nó không thể trở thành một con người, một nhân cách Nhân cách là một sản phẩm của xã hội, như thế có nghĩa là nếu muốn một đứa trẻ trở thành một nhân cách đồng nghĩa với việc phải cho