PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TIỀN LƯƠNG TIỀN CÔNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TIỀN LƯƠNG TIỀN CÔNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY: Hội đồng tiền lương quốc gia nên có sự tham gia của các chuyên gia, có chuyên môn sâu về kinh tế vĩ mô và kinh tế lao động, có khả năng đánh tác động của mức lương tối thiểu đối với việc làm, thu nhập trước và sau khi điều chỉnh lương tối thiểu. Điều này khá phổ biến tại nhiều quốc gia trong trên thế giới. Họ sẽ giúp đưa các giải pháp cho doanh nghiệp, hoặc nhà làm chính sách để phát huy những điểm mạnh cũng như khắc phục những điểm tồn tại trong hệ thống tiền lương và đưa ra các giải pháp phù hợp với tình hình thực tế.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

TIỂU LUẬN MÔN HỌC:TIỀN LƯƠNG TIỀN CÔNG TÊN CHỦ ĐỀ: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TIỀN LƯƠNG TIỀN CÔNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

SINH VIÊN THỰC HIỆN :ĐÀO MINH HIẾU

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 8 NĂM 2021

Mục lục

I Nội dung của tiểu luận: 3

Phần 1: Cơ sở lý thuyết: 3

Phần 2: Thực trạng: 5

Phần 3: Giải pháp: 8

II Tài liệu tham khảo: 10

I Nội dung của tiểu luận:

Phần 1: Cơ sở lý thuyết:

Môi trường kinh tế chỉ bản chất và định hướng của nền kinh tế trong đó doanh nghiệp hoạt động Tiền lương, tiền công và thu nhập là một trong những nhân tố quan trọng trong môi trường kinh tế Tiền lương, tiền công và thu nhập cũng là một trong những yếu tố quyết định tính chất và thị trường trong tương lai Hiện tại hay tương lai, tiền lương sẽ luôn là vấn đề rất quan trọng được nhiều người quan tâm, nhất là người lao động Bởi vì, tiền lương có vai trò to lớn, là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động

Ở Việt Nam, định nghĩa tiền lương được quy định ở Khoản 1, Điều 90 Bộ luật Lao động 2019 như sau: "Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương

theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác." Định

nghĩa trên bao quát tiền lương với các bộ phận cấu thành cơ bản, bao gồm: mức lương theo công việc hoặc chức danh (lương chính), phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác

Tiền công lao động hay tiền công theo khái niệm của kinh tế chính trị Marx-Lenin, biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa sức lao động và là giá cả của hàng hóa sức lao động Theo Mác, có thể dễ có sự lầm tưởng, trong xã hội tư bản, tiền công là giá cả của lao động vì nhà tư bản trả tiền công cho công nhân sau khi công nhân đã lao động để sản xuất ra hàng hóa và tiền công được trả theo thời gian lao động (giờ, ngày, tuần, tháng ), hoặc theo số lượng hàng hóa đã sản xuất được Tuy nhiên, cái mà nhà tư bản mua của công nhân không phải là lao động, mà là sức lao động Tiền công không phải là giá trị hay giá cả của lao động, mà chỉ là giá trị hay

giá cả của hàng hóa sức lao động

Hiện nay, Bộ luật Lao động 2019 quy định: "Mức lương tối thiểu là mức lương thấp nhất được trả cho người lao làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội" Theo đó, có thể hiểu mức lương tối thiểu được sử dụng để trả cho người lao động làm công việc yêu cầu trình

độ lao động giản đơn nhất, cường độ lao động nhẹ nhàng nhất, diễn ra trong điều

kiện lao động bình thường và được sử dụng để xác định các mức lương, phụ cấp và các khoản bổ sung khác cho người lao động

Lương tối thiểu chung ( còn gọi là lương cơ sở ) được áp dụng với cán bộ, công chức, viên chức, người hưởng lương, phụ cấp và người lao động làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị

- xã hội và hội được ngân sách nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động ở cấp Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã, ở đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt và lực lượng vũ trang

Lương tối thiểu vùng áp dụng đối với người lao động làm việc ở doanh nghiệp, liên hiệp hợp tác xã, hợp tác xã, tổ hợp tác, trang trại, hộ gia đình, cá nhân

và các cơ quan, tổ chức có sử dụng lao động theo hợp đồng lao động theo quy định của Bộ Luật Lao động, được phân loại bốn vùng được áp dụng theo Phụ lục đính kèm trong các Nghị định Mức lương tối thiểu vùng là căn cứ quan trọng để xác định mức lương, mức đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu và nhiều các khoản trợ cấp khác cho người lao động Ta có bảng số liệu mức lương tối thiểu vùng qua các năm như sau:

Năm

Nghị định Vùng I Vùng II Vùng III Vùng IV

2018 3.980.000 3.530.000 3.090.000 2.760.000 141/2017/NĐ-CP

2019 4.180.000 3.710.000 3.250.000 2.920.000 157/2018/NĐ-CP

2020 4.420.000 3.920.000 3.430.000 3.070.000 90/2019/NĐ-CP

2021 4.420.000 3.920.000 3.430.000 3.070.000 90/2019/NĐ-CP

Nhìn vào sự biến động mức lương tối thiểu vùng từ năm 2018 cho đến năm

2020 có thể thấy mức lương được điều chỉnh tăng dần để phù hợp hơn với tình hình kinh tế, đáp ứng cao hơn về mức sống cho người lao động

Tuy nhiên, trong năm 2020 và đầu năm 2021 dịch bệnh Covid-19 đã khiến nền kinh tế nước ta bị ảnh hưởng nghiêm trọng Chính phủ buộc phải tạm ngừng việc điều chỉnh tăng mức lương cơ sở (tăng theo Nghị quyết số 86/2019/Quốc Hội 14) và mức lương tối thiểu vùng được giữ nguyên

Tiều luận này phân tích chủ yếu thực trạng liên quan đến tiền lương và mức lương tối thiểu trước thời điểm diễn ra đại dịch Hi vọng Việt Nam nhanh chóng vượt qua để người lao động sớm được hưởng mức lương cao hơn

Phần 2: Thực trạng:

Trong nhiều năm, nhà nước luôn cố gắng cải cách chính sách tiền lương, liên tục thay đổi và điều chỉnh mức tiền lương tối thiểu theo hướng tăng dần, từng bước làm cho người lao động đảm bảo nhu cầu tối thiểu để tái sản xuất sức lao động, đời sống vật chất và tinh thần của người lao động được cải thiện đáng kể

Tuy nhiên, ngoài những thành công đã đạt được vẫn còn những hạn chế và bất cập, quá trình thực hiện chính sách tiền lương tối thiểu đã và đang gặp phải những rào cản, bất hợp lý khi giá cả thị trường, lạm phát, thất nghiệp ngày càng tăng; mất cân đối giữa cung-cầu lao động trên thị trường lao động; bất cập về mức lương tối thiểu; …

Về cơ bản, chính phủ đã có những điều chỉnh cần thiết với tiền lương tối thiểu khi có những thay đổi về mức tăng trưởng kinh tế, chỉ số giá tiêu dùng và cung cầu lao động Tuy nhiên, lương tối thiểu tăng còn phải tính đến dựa trên khả năng chi trả của ngân sách nhà nước và khả năng chi trả của doanh nghiệp Hiện nay, việc điều chỉnh lương cơ sở hay lương tối thiểu vùng tương đối khác nhau Một mặt, lương cơ sở được điều chỉnh phụ thuộc vào ngân sách quốc gia, do tiền lương chi trả cho lực lượng lao động khu vực công được định theo bậc dựa trên mức lương

cơ sở Mặt khác, lương tối thiểu vùng được Chính phủ điều chỉnh căn cứ vào

khuyến nghị của Hội đồng tiền lương quốc gia, dựa trên kết quả đồng thuận thông qua thương lượng của ba bên: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Đại diện

người lao động ở Trung ương (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), và Đại điện người sử dụng lao động ở Trung ương (Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, Hiệp hội Ngành nghề ở Trung ương có sử dụng nhiều lao động)

Mức lương tối thiểu cũng chưa hợp lý, hệ số thấp trong cách tính tiền lương nên không cải thiện được đời sống và khuyến khích được các bộ công nhân viên chức có hệ số lương thấp; tiền lương trả cho các bộ công nhân viên chức được quy định bằng hệ số được tính trên cơ sở tiền lương tối thiểu chung; tiền lương chưa được trả đúng với vị trí làm việc, chức danh và hiệu quả công tác, chất lượng cung cấp dịch vụ công

Việc thực hiện chủ trương xã hội hóa các hoạt động sự nghiệp công (dịch vụ công) còn chậm và đạt kết quả thấp, nhất là trong y tế, giáo dục và đào tạo… gây khó khăn cho cải cách tiền lương và tạo nguồn để trả lương cao cho cán bộ công chức viên chức Đối với các tỉnh, thành phố lớn đông dân cư như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh… dễ dàng kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước triển khai thực hiện, nhưng đối với cấp huyện, nhất là đối với huyện thuộc vùng núi cao, trung du, hải đảo, việc triển khai thực hiện xã hội hóa rất khó khăn

Tiền lương danh nghĩa của cán bộ công chức viên chức có xu hướng tăng do nhiều lần điều chỉnh mức lương tối thiểu chung trên cơ sở bù trượt giá và tăng trưởng kinh tế, từng bước tiền tệ hóa các khoản ngoài lương nhằm khắc phục bình quân, bao cấp và ổn định đời sống của cán bộ công chức viên chức Theo Bộ Nội

vụ, mức lương tối thiểu chung cho người lao động trong khu vực hành chính – sự nghiệp có điều chỉnh linh hoạt theo mức tăng trưởng kinh tế, chỉ số giá tiêu dùng và khả năng của ngân sách nhà nước

Tốc độ tăng lương tối thiểu chung và lương tối thiểu vùng tương đối cao:

Trong 12 năm giai đoạn từ năm 2008 - 2020, tốc độ tăng bình quân lương tối thiểu là 15,5%/năm Mức lương tối thiểu vùng 2020 (đề xuất năm 2019) bình quân

đã bảo đảm cao hơn 1,51% so với mức sống tối thiểu năm 2020 Mức tăng hằng năm cao hơn 2 lần mức tăng chỉ số giá tiêu dùng, trong khi tốc độ tăng năng suất lao động bình quân năm là 4,31%

Tốc độ tăng lương tối thiểu thực tế cao hơn so với tốc độ tăng năng suất lao động thực tế:

Theo đánh giá của Viện nghiên cứu Kinh tế và Phát triển chính sách (

Vietnam Institute for Economic & Policy Research), trong hơn một thập kỷ gần đây, lương tối thiểu đã tăng liên tục, với tốc độ khá nhanh tại Việt Nam, trong khi

đó, năng suất lao động của Việt Nam vẫn còn thấp so với các nước láng giềng Vì vậy, mức tăng không đồng bộ giữa lương tối thiểu và năng suất lao động không chỉ

là mối đe dọa với tăng trưởng việc làm mà còn làm gia tăng mối lo ngại về khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp nói riêng và của nền kinh tế Việt Nam nói chung Lương tối thiểu chưa đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động:

Xét về giá trị tuyệt đối, lương cơ sở của Việt Nam vẫn ở mức thấp so với lương tối thiểu chung Bên cạnh đó, mặc dù lương tối thiểu được Chính phủ kỳ vọng sẽ đảm bảo mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình, các báo cáo nghiên cứu cho thấy, mặc dù tăng nhanh, tiền lương tối thiểu chưa đáp ứng đủ nhu cầu sống tối thiểu của người lao động Trong khi tiền lương không đủ sống, thì thu nhập ngoài lương lại rất cao (phụ thuộc vào vị trí, chức danh công việc, lĩnh vực quản lý, vùng, miền…) và không có giới hạn, không minh bạch, cũng không kiểm soát được Mức lương tối thiểu của công chức được nâng lên, song vẫn là mức quá thấp, không đủ cho chi phí trong cuộc sống vốn ngày càng đắt đỏ do lạm phát Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc hộ gia đình có người lao động nhận lương tối thiểu có tổng thu nhập dưới mức chuẩn nghèo hay nói cách khác, thuộc nhóm hộ nghèo

Có thể nói rằng, cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ công chức viên chức đến nay chưa thành công và vẫn không thoát ra được vòng luẩn quẩn: Đó

là chính sách tiền lương thấp không đủ sống, nhưng thu nhập ngoài lương lại rất cao, mỗi lần tăng lương tối thiểu làm cho gánh nặng của ngân sách nhà nước càng tăng Chính sách tiền lương dù đã “cải cách” vẫn chưa tạo ra động lực đủ mạnh cho người hưởng lương phát huy tài năng và cống hiến Tiền lương thấp không kích thích được cán bộ công chức viên chức gắn bó với Nhà nước, không thu hút được nhân tài, chảy máu chất xám; ngược lại, người làm việc giỏi, người có tài bỏ khu vực nhà nước ra làm việc cho khu vực ngoài nhà nước, nơi có tiền lương và thu nhập cao, có xu hướng tăng Mặt khác, lương thấp cũng là nguyên nhân quan trọng của tiêu cực, tham nhũng

Chính sách lương tối thiểu chưa được các doanh nghiệp tuân thủ một cách chặt chẽ:

Ở khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh, nhiều công ty đã trả mức lương trung bình cao hơn mức này ở phương án tối thiểu của Bộ Lao động và thương binh

xã hội chỉ, điều này cũng gây ra nhiều thiệt thòi cho các lao động tại các công ty nước ngoài, khi mà phía nước ngoài sẽ không chấp nhận trả quá cao so với mức lương tối thiểu mà nhà nước quy định Các doanh nghiệp đều cho rằng mức lương này là quá thấp, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi muốn tuyển dụng lao động Mức lương tối thiểu cũng khiến cho nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi khách hàng tính giá thành cũng dựa vào nó Hiện tại lương tối thiểu chung và lương tối thiểu vùng đang áp dụng chung cho cả doanh nghiệp lẫn cả khối hành chính sự nghiệp, cho nên nếu muốn tăng thì sẽ ảnh hưởng tới ngân sách nhà nước, điều này khiến mức lương tối thiểu của doanh nghiệp cũng tăng rất chậm, không phù hợp thực tế

Bên cạnh đó, một bộ phận lớn người lao động tại Việt Nam hiện nay đang làm việc trong khu vực phi chính thức và không có hợp đồng lao động Điều này đồng nghĩa với việc lương tối thiểu không phát huy hoàn toàn vai trò chính yếu của

nó trong việc đảm bảo mức sống tối thiểu của toàn bộ người lao động

Phần 3: Giải pháp:

Hội đồng tiền lương quốc gia nên có sự tham gia của các chuyên gia, có chuyên môn sâu về kinh tế vĩ mô và kinh tế lao động, có khả năng đánh tác động của mức lương tối thiểu đối với việc làm, thu nhập trước và sau khi điều chỉnh lương tối thiểu Điều này khá phổ biến tại nhiều quốc gia trong trên thế giới Họ sẽ giúp đưa các giải pháp cho doanh nghiệp, hoặc nhà làm chính sách để phát huy những điểm mạnh cũng như khắc phục những điểm tồn tại trong hệ thống tiền lương và đưa ra các giải pháp phù hợp với tình hình thực tế

Việc quy định và điều chỉnh lương tối thiểu vùng, ngoài sự thống nhất của ba bên ở Trung ương trong Hội đồng tiền lương hiện nay, cần phải có sự tham gia của người đại diện chung và nêu kiến trên quan điểm trung lập của các nhà kinh tế học, nhà nghiên cứu chính sách về các quan điểm kinh tế vĩ mô, như tác động lương tối

thiểu đến việc làm, thất nghiệp, thu nhập và tiền lương trước và sau khi điều chỉnh cần phải được xem xét và cân nhắc kỹ lưỡng Bên cạnh đó, với mức lương tối thiểu chỉ quy định theo tháng như hiện nay, người lao động làm việc theo giờ hoặc theo ngày sẽ gặp nhiều bất lợi Để đảm bảo quyền lợi của người lao động, lương tối thiểu cần được quy định thêm theo giờ hoặc ít nhất theo ngày, tiền công tối thiểu

Cần xác định rõ các tiêu chí để thiết lập mức lương tối thiểu:

Cần tìm cách làm giảm từ từ mức chênh lệch giữa tăng trưởng năng suất lao động với lương tối thiểu, sẽ giúp tạo lại thế cân bằng trên nhiều khía cạnh của nền kinh tế, đặc biệt là loại bỏ cản trở tích lũy vốn con người, tăng động lực của nhà đầu

tư, lợi nhuận của doanh nghiệp và sức cạnh tranh của nền kinh tế Nhà nước cần kiểm soát thực thi thì về lâu dài chính sách tiền lương tối thiểu, sẽ phát huy được vai trò chính yếu của lương tối thiểu trong việc đảm bảo mức sống tối thiểu của toàn bộ lao động Có các chính sách bắt buộc các doanh nghiệp tuân thủ quy định lương tối thiểu chặt chẽ Đảm bảo mọi người lao động làm công ăn lương đều phải

ký kết hợp đồng lao động đầy đủ

Với tốc độ tăng tiền lương tối thiểu cao hơn nhiều so với tốc độ tăng chỉ số giá và tăng trưởng kinh tế trong thời gian qua, một hướng đi mới cho chính sách lao động là cung cấp hệ thống phúc lợi xã hội phù hợp và đầy đủ hơn Thay vì tăng lương cho người lao động, những hình thức hỗ trợ như nhà ở xã hội, trường học, bệnh viện gần các khu công nghiệp không chỉ giúp người lao động giảm được gánh nặng chi tiêu mà còn giúp họ giảm nỗi lo, tập trung trong công việc, gián tiếp nâng cao năng suất lao động Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp giữ vững và nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa mạnh mẽ hiện nay

Để mức tăng lương tối thiểu vùng được thực chất, đảm bảo cả đời sống người lao động và sự phát triển của doanh nghiệp, mức tăng lương tối thiểu nên được điều chỉnh dựa trên các nguyên tắc nhất định, minh bạch và dễ dự đoán hơn Giống như độ dài tối thiểu của bài tiểu luận, mức lương tối thiểu cần phải được xác định rõ bằng các tiêu chí để thiết lập và điều chỉnh, và các điều chỉnh này phải được lên kế hoạch phù hợp với mức tăng trưởng chung của nền kinh tế, lạm phát và bối cảnh kinh tế

II Tài liệu tham khảo:

1 TS Nguyễn Thị Thanh Bình 2016 Tài liệu giảng dạy học phần tiền lương

tiền công

2 http://baochinhphu.vn

3 http://vepr.org.vn/

4 https://sites.google.com/view/dimdanh