E a 6 CHU n b CAC DI u KI n NUOI TR NG n

Đốivới nhà trồng nấm liên tục, nếu không vệ sinh tốt sẽ làm giảm năng suất sau mỗi vụ nuôi trồng và có thể bị nhiễm sâu bệnh, nấm mốc tại trong nhà và xungquanh khu vực trồng nấm.. Khung

PHẦN I CHUẨN BỊ CÁC ĐIỀU KIỆN NUÔI TRỒNG NẤM

I Nguyên liệu

Tất cả các loại phế thải của nghành nông nghiệp giàu chất xenlulose đều

là nguyên liệu để nuôi trồng nấm Một số nguyên liệu thông dụng là:

Rơm rạ: Rơm rạ phơi thật khô, có màu vàng, thơm, không lẫn đất cát,

không bị mốc, đánh đống bảo quản dùng dần

Bông phế thải: Nguyên liệu được tạo ra ở các nhà máy dệt sợi sau khi đã

lấy gần hết sợi bông, phần còn lại là các hạt và bông vụn Nguyên liệu khôngmốc, không lẫn dầu mỡ, phơi khô bảo quản nơi ráo, tránh ẩm mốc

Mùn cưa: Dùng mùn cưa của cây thân mềm không có tinh dầu, không có

độc (mùn cưa cao su, bồ đề, ngái, mít…) Nguyên liệu phải phơi khô, khôngmóc, bảo quản nơi khô ráo để dùng dần

Thân cây gỗ: Đường kính thân cây từ 5 - 20cm, độ tuổi 3 - 4,cành lá còn

xanh tốt Dùng những cây gỗ mềm, không có tinh dầu (sung, ngái, mít, bồ đề,cao su…)

Các chất phụ gia: Trong công nghệ nuôi trồng nấm cần chú ý phối trộn

các chất phụ gia như: cám gạo, cám ngô, đạm amon, đạm sunfat, lân, vôi… với

tỷ lệ tuỳ thuộc vào loại nấm nuôi trồng

2 Giống có mùi dễ chịu

Nếu giống có mùi chua khó chịu thì tức là giống đã nhiễm khuẩn

3 Giống không già hoặc non

Nếu thấy chai giống chuyển sang màu vàng, nâu đen là giống quá già.Giống chưa ăn hết kín đáy bao bì là giống còn non

Tốt nhất khi giống đã ăn kín đáy chai (hoặc túi) sau 4 - 5 ngày Muốn đểlâu hơn phải bảo quản trong nhiệt độ lạnh (đối với giống nấm sò, nấm mỡ bảoquản từ 2 - 50C kéo dài từ 30 - 40 ngày, đối với giống nấm mộc nhĩ và nấm rơmbảo quản ở nhiệt độ 13 - 150C kéo dài được từ 15 - 20 ngày).

4 Quá trình vận chuyển giống

Phải nhẹ nhàng, không va chạm mạnh, dựng đứng chai hoặc túi giống (nútbông quay lên phía trên)

Chú ý: không được mở nút bông ra xem, ngửi, để giống nơi thoáng mát,sạch sẽ, không bị ánh nắng trực tiếp chiếu vào

Tóm lại: Người nuôi trồng nấm hết sức chú ý khi mua giống về sản xuất,đây là một trong những yếu tố quyết định sự thành bại Nếu giống tốt năng suấtnấm sẽ cao và ngược lại

III Nhà xưởng

Yêu cầu chung về nhà xưởng trồng nấm cần đảm bảo các yếu tố sau:

- Có hệ thống cửa điều chỉnh độ thông thoáng khi cần thiết, sạch sẽ,thoáng mát, cao ráo và giữ được độ ẩm cao

- Trước và sau mỗi đợt trồng nấm cần phải vệ sinh thật tốt xung quanhkhu vực nuôi trồng và trong nhà Dùng nước vôi đặc tưới dưới nèn kết hợp rắcvôi bột

- Những nơi trồng nấm nhiều đợt ngoài vôi ra cần xông đốt bột lưu huỳnhtrong phòng ươm hay phun foocmôn tỷ lệ 0,5% trước khi đưa nguyên liệu vàonhà trồng nấm 1 tuần Đây là vấn đề quan trọng trong quá trình trồng nấm Đốivới nhà trồng nấm liên tục, nếu không vệ sinh tốt sẽ làm giảm năng suất sau mỗi

vụ nuôi trồng và có thể bị nhiễm sâu bệnh, nấm mốc tại trong nhà và xungquanh khu vực trồng nấm

1 Nhà kiểu chữ A nhỏ (dùng trồng nấm mỡ, nấm rơm)

Dùng cột tre, cây gỗ thẳng, đường kính từ 7 - 12cm, chiều dài 2,5m làmcột chính Các thanh tre, gỗ nhỏ làm nan dọc theo mái, thanh dài 2,5m làm nansong song với cọc trụ Hai đầu hồi nhà quay hướng Bắc - Nam để tránh nắngnóng Trung bình một nhà trồng nấm hình chữ A nên làm dài từ 10 - 20m, cứcách 2m có một cặp cột trụ chính bằng tre hoặc bằng gỗ vững chắc

Chiều rộng nhà khoảng 2,5m, có lối đi ở giữa rộng 0,4 - 0,6m Mái phủnilon thứ sinh, phía trên mái phủ một lớp lá mía, thân cây ngô,lá chuối, lớp lá bềngoài tạo độ mát (nẹp chắc 2 lớp lá lại)

Làm nhà dưới các tán cây ăn quả (nhãn, vải, mít…) hoặc cây lấy gỗ, bóngmát… có thể làm trên các khu đất trống, sân gạch, nơi dễ thoát nước Phần mái

giáp mặt đất có rãnh thoát nước các dãy nhà cách nhau 1,5 - 2m để ở giữa cóthể trồng chuối, cây ăn quả.

Hai đầu hồi làm cửa ra vào để điều chỉnh ánh sáng và thông thoáng khicần thiết

2 Nhà kiểu chữ A lớn (dùng để nuôi trồng tất cả các loại nấm)

- Chiều dài nhà tối thiểu 10m hoặc có thể kéo dài đến 20m

- Kết cấu nhà tương tự nhà chữ A nhỏ

- Các giàn nấm phải vững chắc có thể làm bằng sắt hoặc gỗ, nhiều tầng,

dễ tháo lắp, mùa hè có thể tháo bớt 1 - 2 tầng giá để trồng nấm rơm

- Hướng nhà: hai đầu hồi quay hướng Nam - Bắc

- Khoảng cách giữa các nhà cách nhau 1,5 - 2m để trồng cây ở giữa hoặctrồng chuối…

- Nền nhà bằng đất hoặc láng xi măng có độ dốc để dễ thoát nước

- Khung nhà làm bằng các cây vầu, hóp đá… vững chắc để chống gió lớnkhông bị sập nhà

- Mái nhà được lợp bằng 2 lớp:

+ Lớp 1: bằng lưới nilon để tránh dột nước mưa và đảm bảo vệ sinh cácbào tử nấm già, nhiễm mốc không có chỗ trú ngụ, dễ vệ sinh

+ Lớp 2: bằng lá cọ, rạ nẹp thành gianh, thân cây ngô, lá mía, cây dương

xỉ, lá chuối phải lợp dày để bảo vệ lớp nilon và tạo mát cho nhà nấm Lớp vậtliệu này nên nẹp chắc chắn để chống gió bão

- Bố trí các ô cửa trên mái để lấy ánh sáng và khi cần thiết điều chỉnh độthông gió

- Hai đầu hồi nhà có thể dùng bạt hoặc các vật liệu khác để làm cửa chotiện việc chăm sóc

- Lối đi có thể hạ thấp xuống 15 - 20cm

3 Kiểu nhà kiên cố (dùng để nuôi trồng tất cả các loại nấm)

- Tận dụng các nhà hiện có, tạo độ mát, có cửa ra vào điều chỉnh ánh sáng

và độ thông thoáng

- Nếu xây dựng nhà mới thì theo kiến trúc sau: Cột nhà đổ bê tông hộp 12

x 12cm, chiều cao 2,9m, chôn sâu 0,4m, nếu nền nún sụt thì phải đổ bệ chan cộtthì chắc chắn hơn, khoảng cách giữa các cột 2,5m, chiều rộng nhà 5m, chiều dàinhà tùy theo địa hình cụ thể

- Mái lót một lớp nilon thứ sinh hoặc bạt sau đó lợp rơm rạ, lá mía, thân lángô, lá cọ tạo độ thoáng mát trong nhà nuôi trồng.

- Giá đặt túi (bịch) làm bằng tre ngâm nước trước khi sử dụng một tháng.Làm 4 - 5 tầng giàn, mỗi tầng cách nhau 40 - 50cm, giá thấp nhất cách mặt đất15cm Chiều rộng giá nấm 1,2 - 1,4m, chiều dài cân đối phù hợp với chiều dàinhà Tùy theo diện tích nhà thực tế khi kê giá nấm sao cho dễ đi lại, chăm sóc vàthu hái Thiết kế cửa thông gió hai phía đầu hồi và xung quanh nhà

4 Một số dụng cụ và vật tư khác trong nuôi trồng nấm

4.1 Khung gỗ trồng nấm rơm

Khung có cấu tạo hình thang, mặt trong phẳng có kích thước như sau:

Chiều rộng đáy dưới: 0,4m Chiều rộng đáy trên: 0,3mChiều dài đáy trên: 1,1m Chiều dài đáy dưới: 1,2mChiều cao khung: 0,4m Có gờ ở hai đầu khung

- Đo nồng độ muối: baume kế

- Đo pH: giấy quỳ

* Các hóa chất cần thiết:

Muối ăn và axit citric: Đun sôi nước cho muối vào khuấy từ từ (1 lít nước+ 0,3 kg muối khô) đến khi muối không tan được nữa là được Để dung dịch tựlắng, gạn lấy phần trong đó là dung dịch muối bão hòa Định lượng nấm muốinhư sau:

- Nấm tươi: 1.000 kg

- Dung dịch muối bão hòa: 200 lít

- Muối khô: 300kg

-Axit citric: 3kg

4.5 Bể ngâm rơm rạ

Có thể xây bể để chứa nước tạm thời, vật liệu bằng gạch + xi măng, cát

Bể có chiều cao khoảng 60cm, đáy có lỗ thoát nước, thuận tiện khi ngâm rơm rạ

4.6 Nguồn nước tưới

Nên dùng nước sạch, có độ pH trung tính

PHẦN II QUY TRÌNH CÔNG NGHỆ NUÔI TRỒNG CÁC LOẠI NẤM

I NẤM SÒ (Tên khoa học: Pleurotus ostreatus)

1 Đặc tính sinh học

- Nấm sò có nhiều loại, chúng khác nhau về mầu sắc, hình dạng và khảnăng thích nghi với điều kiện nhiệt độ Nấm có dạng lệch, mọc thành cụm tậptrung bao gồm: mũ, phiến và cuống

- Chủng loại: Có nhiều chủng loại, hiện nay có 3 loại chủ yếu thườngđược sản xuất đại trà

+ Nấm sò trắng: Ký hiệu (F), nhiệt độ nuôi trồng thích hợp: 15 - 300C, cóthể trồng quanh năm nhưng thuận lợi nhất từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau (miềnBắc thường dùng loại này)

+ Sò tím (OSI); Sò nâu (Si): Cả hai loại trên có nhiệt độ nuôi trồng thíchhợp 15 - 300C trồng chủ yếu vào mùa đông, tháng 10 đến tháng 2 năm sau

- Thời vụ nuôi trồng: Ở miền Bắc có thể nuôi trồng nấm sò quanh nămnhưng các tháng 5, 6, 7, 8 thời tiết nắng nóng cho nên năng suất thấp, dễ nhiễmbệnh Có thể nuôi trồng trong thời gian này nếu chúng ta có thể điều chỉnh khíhậu trong nhà nuôi trồng cho phù hợp với nhiệt độ và độ ẩm Phù hợp nhất là từtháng 9 đến tháng 3 năm sau

- Nhiệt độ:

+ Đối với nhóm nấm chịu lạnh từ 13 - 200C

+ Đối với nhóm nấm chịu nhiệt độ cao hơn từ 20 - 280C

- Ánh sáng:

+ Thời kỳ ươm sợi (17 - 25 ngày sau khi cấy) cần ánh sáng yếu

+ Thời kỳ nuôi trồng cần ánh sáng khuyếch tán (mắt thường có thể đọcđược sách trong phòng nuôi trồng)

- Độ ẩm:

+ Độ ẩm nguyên liệu: 65%

+ Độ ẩm không khí (Nhà nuôi trồng): Đạt từ 80 - 95%

- Độ pH:

+ Nước tưới cho nấm: pH = 7 (nước sạch, nước giếng, nước máy)

+ Độ pH của nguyên liệu: pH = 7

- Phương pháp 2: Khử trùng nguyên liệu trong hơi nước, nhiệt độ 100-1250C, kéo dài 90 - 180 phút.

Phương pháp xử lý nguyên liệu như sau:

2.1 Đối với rơm rạ theo phương pháp 1

Rơm rạ khô được làm ướt, đủ no trong nước vôi có độ pH 12 tỷ lệ: 1m3nước cần pha từ 3,5 - 4kg vôi tôi, tiến hành ủ từ 3 - 4 ngày thì trộn nguyên liệu,đảo sau đó ủ tiếp 3 - 4 ngày nữa Trong khi đảo điều chỉnh độ ẩm 65 - 70%, nếuquá ấm hoặc quá khô thì phải điều chỉnh bằng cách phơi hay bổ xung thêmnước Phía ngoài đống ủ phải dùng nilon hoặc bao dứa quây xung quanh đẻ tăngthêm nhiệt độ lên đến 700C là đạt

Sau khi xỷ lý, rơm rạ có mùi thơm dễ chịu, màu vàng sáng mềm, độ ẩmđạt 65 - 70% Thời gian ủ 6 - 8 ngày tùy theo điều kiện thời tiết và loại nguyênliệu Nguyên liệu (rơm rạ) sau khi ủ phải băm chạt thành từng đoạn 15 - 20cm

để chuẩn bị cấy giống

Quá trình xử lý rơm rạ được thể hiện qua sơ đồ sau:

Rơm, rạ

Ủ đống

Tiếp tục ủ

Đào lần 2

và băm nguyên liệu

Đóng túi và cấy giống

Ươm bịch 25 ngày

Làm ướt trong nước vôi

Đào nguyên liệu lần 1(sau ủ 3 - 4 ngày)

Sau 3-4 ngày

2.2 Đối với bông phế thải xử lý theo phương pháp 1

Ngâm bông nhanh trong dung dịch nước vôi (theo tỷ lệ như phần trên),vắt nhẹ, ủ lại thành đống, che kín bằng bao dứa hoặc túi nilon Thời gian ủ 12 -

24 giờ, xử lý theo phương pháp này vẫn đảm bảo nếu số lượng ít Khi trồng nấmphải làm tơi nguyên liệu bằng cách dùng tay hoặc vật dụng khác xé cho bông tơivụn

2.3 Xử lý nguyên liệu mùn cưa theo phương pháp 1

Mùn cưa được làm ướt trong nước vôi, để ráo nước phối trộn thêm 0,5%đạm urê và 1% đường Saccaro (đường ăn), ủ đống từ 500kg trở lên Thời gian ủkéo dài 40 - 45 ngày, đảo 3 - 4 lần

2.4 Xử lý nguyên liệu rơm rạ, bông mùn cưa theo phương pháp 2

- Rơm rạ chặt thật ngắn 10 - 15cm, ngâm trong nước vôi 15 - 20 phút vớt

ra để ráo nước 1 - 2 ngày Nguyên liệu bông làm ướt như trên (mục 2) Mùn cưalàm ướt, ủ lại 4 - 6 ngày Các loại nguyên liệu này sau khi kiểm tra đủ độ ẩm thìphối trộn thêm từ 5 - 10kg bột cám gạo hoặc cám ngô Cho nguyên liệu vào túinilon chịu nhiệt đạt trọng lượng 1,5 - 2kg/túi (kích cỡ túi rộng 20cm x dài40cm), nút cổ túi bằng ống nhựa và bông không thấm nước đưa vào lò hấp thanhtrùng, với nhiệt độ 121 - 1250C, thời gian xử lý 90 phút, với nhiệt độ 90 - 1000C,thời gian xử lý 180 phút

- Sau khi xử lý trong lò hấp thanh trùng, lấy nguyên liệu ra, để nguội, cấygiống, thao tác trong tủ hoặc phòng vô trùng

- Các cơ sở sản xuất lớn, các trang trại và nhóm hộ gia đình sản xuất nấm,yêu cầu áp dụng phương pháp xử lý nguyên liệu theo các phương pháp trên,đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm bệnh, tiết kiệm giống

và cho năng suất cao

3 Công nghệ nuôi trồng nấm sò trên rơm rạ

Rơm, rạ

Ủ đống

Tiếp tục ủ

Đào lần 2

và băm nguyên liệu

Đóng túi và cấy giống

Ươm bịch 25 ngày

Làm ướt trong nước vôi

Đào nguyên liệu lần(sau ủ 3 - 4 ngày)

Sau 3 - 4 ngày

Sau 2 - 3 ngày

Chăm sóc

Thu hái

- Cách 2: Tãi rơm ra nền sạch, dùng máy bơm tưới làm cho rơm rạ ngấmđều (có thể để qua đêm), sau đó nhúng nước vôi, pH = 14 (1m3 cần 5kg) để róchết nước (1 ngày) mới được đánh đống ủ.

3.2 Ủ đống

a Chuẩn bị

- Kệ lót: dài 1,8 - 2m rộng 1,5 - 1,8 m, đặt cách mặt đất 10 - 15cm Cọcthông khí cao 2,5m, đường kính 10 - 15cm

- Nilon, bạt quây đống ủ, dây buộc, bạt làm mái che nếu ủ ngoài trời

- Nhiệt độ đống ủ đến ngày thứ 3 trên 700C thì đạt

- Nếu ủ 3 tạ rơm khô thì đống ủ đạt kích thước: Rộng 1,5m; dài 1,5m ; cao1,2m

- Với 1.000 kg rơm khô thì đống ủ đạt 13 - 14 m3

3.3 Đảo rơm lần 1

- Tác dụng: Điều chỉnh độ ẩm, làm chín đều nguyên liệu và tạo độ xốpkhông gây mùi khai cho dống ủ

- Cách đảo rơm: Cần phải tiến hành nơi sạch sẽ; lấy toàn bộ phần vỏ rũ tơ,

để riêng, để nguội; phần lõi rũ tơi, để riêng, đẻ nguội Sau dó điều chỉnh độ ẩmcho phù hợp: Vắt mạnh có 1 - 2 giọt nước là được (70%) Nếu thấy rơm ướt hơn

thì phơi ở nơi thoáng, sạch sẽ Nếu thấy khô thì bổ sung thêm nước vôi loãng pH

- Cách đảo tương tự như đảo lần 1

3.5 Cấy giống

Yêu cầu đống đảo sau 2 - 3 ngày:

- Nhiệt độ đống ủ trên 700C Rơm mềm, thơm, có xạ khuẩn phát triển tốt

- Độ ẩm đạt 62 - 65% (vắt mạnh có nước rỉ ướt vân tay)

a Chuẩn bị

- Để rơm nguội dưới 300C

- Khi tãi rơm để nguội phải lót bạt, nilon sạch ở nền sân

- 1 tấn nguyên liệu cần 45 - 50kg giống

- Giống tốt:

+ Đã ăn trắng cơ chất, trắng đều thơm, không loang lổ

+ Tuổi giống đạt 17 - 25 ngày

+ Không cấy giống già, giống non, giống nhiễm mốc, nhiễm khuẩn

- Túi nilon: (1 tấn nguyên liệu cần 6 - 7 túi)

- Bông nút: Dùng bông trắng sạch Nếu là bông cũ thì phải phơi khô, sạch,hấp cách thủy trong vòng 5 giờ (1 tấn nguyên liệu cần 6 - 7 kg bông nút)

- Dây chun buộc

- Nơi cấy giống: Sạch, kín gió, không có ruồi, tránh xa những nơi không

vệ sinh như chuồng trại

- Nguyên liệu lớp đáy phải mỏng vì độ ẩm sẽ cao giống ăn 1 chiều.

- Bề mặt túi phải phẳng, căng không bị lồi lõm, không bị rách, thủng

- Các lớp giống đều cách nhau, khoảng cách thường là 4 - 5cm tùy thuộcvào túi to hay nhỏ

- Khi bể giống cần lưu ý: Tay sạch, dụng cụ sạch, bóp giống tránh trầy sát.Đóng bịch xong phải đậy nilon, bạt để tránh côn trùng

- Thường dùng một túi giống 0,5 kg cấy được 8 - 10 bịch rơm

3.6 Ươm sợi

- Đưa bịch đã cấy vào nhà ươm đã vệ sinh sạch sẽ, thoáng mát, ánh sáng

có thể điều chỉnh được Có thể ươm treo hoặc để lên giàn Nhiệt độ lạnh xếpbịch gần nhau, nhiệt độ nóng xếp bịch thưa

- Rạch bịch: Mỗi đường rạch dài 2 - 3 cm, sâu 0,5 cm (Rạch sâu vào sợinấm trong nguyên liệu sẽ tạo mô sẹo kích thước ra quả thể), mỗi bịch rạch 8 - 9vết so le nhau.

+ Sau khi rạch ta cần tạo ẩm gián tiếp cho phòng nuôi, yêu cầu kín gió.+ Sau khi rạch (4 - 5 ngày) bịch nấm bắt đầu có mô sẹo và quả thể, lúctưới 5 - 6 lần trong ngày Không được tưới vào lúc nóng nhất (giữa trưa) sẽ gâythối nấm, vàng nấm

+ Nhũng ngày độ ẩm cao cần mở cửa thông

- Gốc nấm được cắt sạch đóng 0,5 - 1 kg/1 túi nilon, cần tạo lỗ thủng chocác túi

- Sau khi thu được 2 - 3 đợt cần rút căng bịch để nấm ra đúng chỗ rạchbịch

- Năng xuất:

+ 1kg bông thu 7 - 8 lạng nấm ( với nấm trồng trên bông)

+ 1kg rơm thu 5 - 6 lạng nấm (với nấm trồng trên rơm)

- Hết vụ nấm cần vệ sinh phòng nuôi cây trồng bằng nước vôi loãng hoặcxông lưu huỳnh, phooc môn 0,5%

4 Công nghệ nuôi trồng nấm sò trên bông:

Bông phếliệu

Ủ đống

Đảo nguyên liệu

Cấy giống

Ươm sợi

Chăm sóc và thu hái

Làm ướt trong nước vôi

2-3 ngày

sau 2-3 ngày

2-3 ngày

sau 15-17 ngày

- Nhiệt độ đống ủ thấp không đạt 700C, độ ẩm nguyên liệu thấp (khô)

- Xếp rơm không chặt, nilon quây không kín

* Khắc phục 2 hiện tượng trên:

- Yêu cầu thực hiện đúng quy trình kỹ thuật

- Xử lý ngay bịch bị nhiễm khuẩn ra khỏi khu vực nuôi trồng

+ Thu hái không vệ sinh còn sót gốc

+ Nhiệt độ môi trường quá cao

+ Nấm bị khô do gặp phải trời quá hanh

- Xử lý:

+ Tẩy trùng bằng phooc môn 0,5%

+ Xông lưu huỳnh: 300gr/50m2

5.4 Quả thể bị dị dạng

Do sự thay đổi đột ngột nhiệt độ môi trường

II NẤM MỠ (Tên khoa học: Agaricus)

1 Đặc tính sinh học

Nấm mỡ có tên khoa học là Agaricus gồm A bisprus.A.blazei vàA.bitorquis màu trắng, màu nâu Nấm mỡ có nguồn gốc từ những nước có khíhậu ôn đới Quả thể “cây nấm” rắn chắc gồm phần mũ và cuống rõ rệt Đến giaiđoạn phát triển, màng bao bị rách, bào tử bắt đầu phát tán phiến nấm, nấm nở cóhình dạng giống như một chiếc ô

Các bào tử phát tán trong không khí gặp điều kiện thuận lợi tiếp tục pháttriển thành hệ sợi sơ cấp và thứ cấp, hệ sợi kết hợp với nhau hình thành quả thểnấm

- Nhiệt độ thích hợp trong giai đoạn hệ sợi phát triển từ 24 - 250C, giaiđoạn hình thành cây nấm từ 15 - 180C

- Độ ẩm trong cơ chất (môi trường nuôi nấm) từ 65 - 70%

- Độ ẩm không khí ≥ 80%, pH = 7 - 8

- Ánh sáng: không cần thiết

- Độ thông thoáng: vừa phải

- Dinh dưỡng: không sử dụng Xenlulo trực tiếp

- Hàm lượng các chất khoáng trong cơ thể chất trồng của nấm như sau:

2 Xử lý nguyên liệu

2.1 Thời gian ủ nguyên liệu

Để trồng nấm mỡ tốt nhất đối với các tỉnh phía Bắc (khi ủ rơm rạ) bắt đầu

từ 15/10 đến 15/11 Nếu làm sớm hoặc làm muộn hơn sẽ gặp thời tiết khôngthuận lợi, dẫn đến năng suất thấp

2.2 Công thức chế biến compost tổng hợp

Rơm rạ khô

Đạm sunfat amon

Đạm ure

Supe lân

Bột nhẹ (CaCo3)

Giống nấm

100kg 2kg 5kg 30kg 30kg

15 - 18 kg

a Cách làm ướt rơm rạ

Rơm rạ tốt chỉ cần làm ướt trong nước (nước ở các lòng sông, kênh, mương, ao hồ, giếng khoan ) không bị ô nhiễm, nếu rơm rạ chưa khô hẳn hoặc

bị mốc thì nên làm ướt trong nước vôi (theo tỷ lệ 1 tấn nguyên liệu cần 10kg vôi bột hoặc 4 kg vôi đã tôi) bằng cách sau:

- Đổ nước vôi đã gạn trong từ từ vào bể (khoảng 4kg vôi đã tôi cho 1m3 nước), ngâm rơm rạ chìm trong nước vôi 15 - 30 phút

- Ngâm rơm rạ xuống ao hồ, kênh rạch… vớt lên bờ cứ 1 lớp rạ 20 - 30cm lại tưới một lớp nước vôi (dùng ô doa hoặc máy bơm tưới)

- Rải rơm rạ ra sân bãi, phun nước trực tiếp bằng máy bơm hoặc ô doa trong nhiều giờ (kiểu mưa dầm thấm áo) đến khi rơm rạ đủ ướt sẽ có màu nâu sẫm, lấy nước vôi tưới lên lượt cuối cùng

- Lợi dụng trời mưa, tung rơm rạ ra sân, tưới nước vôi đợt cuối

- Nếu rạ bó thành bó vùa phải thì dựng đứng và dùng bơm phun nước rạ

sẽ ngấm nhanh hơn sau đó để ráo nước và mang cả bó dải thành lớp khi đánh đống ủ sẽ nhanh hơn

b Ủ đống

Khi rơm rạ đã được làm ướt theo cách trên, để ráo nước hoàn toàn (12 giờ) bắt đầu chất đống ử theo sơ đồ sau:

Chất đống rơm, rạ làm ướt (1 tấn) đã để ráo nước bổ xung 5

kg Ure, 20kg sun fat

* Quá trình ủ đống, bổ xung phân vô cơ được tiến hành cụ thể nhưsau:

- Kích thước đống ủ: Chiều rộng 1,5 - 1,8m; chiều cao1,5; chiều dài 4,5-5,0m ( Nếu ủ 300kg rơm chiều dài tôi thiểu 1,5 - 1,8m) Có thể làm kệ kê dướiđáy đống ủ nhằm thoát nước và thông thoáng cho đống ủ tốt

- Bổ xung phân vô cơ dạng khô và thật nhỏ, cứ một lớp rơm rạ cao 15-20cm thì rắc một lớp phân vô cơ theo sơ đồ trên (rắc càng đều càng tốt)

- Đảo đều nguyên liệu từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài (lớp trên vàdưới đáy đống ủ cho vào lớp giữa sau mỗi lần đảo) Lưu ý: từ lần đảo thứ nhấttrở đi không dẫm chặt đống ủ mà chỉ rũ tơi sau đó xếp rơm rạ lên đống chothoáng khí

- Ngày đầu có thể nén chặt rơm rạ, các lần đảo tiếp sau không được nén.Cần tạo độ thông thoáng để đống ủ lên men tốt

- 1 tấn rơm rạ đánh đống ủ hoàn chỉnh đã bổ xung đạm và dẫm chặt đođược 13 - 14m3

- Kiểm tra độ ẩm trong mỗi lần đảo: Nếu thấy nguyên liệu khô (vắt rơmkhông có nước chảy ra tay) thì cần bổ xung thêm nước; nếu nguyên liệu quá ướt(vắt rơm có nước chảy thày dòng) thì cần phơi lại cho rơm rạ thoát bớt nước sau

Nền (đáy) đống ủ phải thoát nước tốt Nhiệt độ của đống ủ phải đạt 45

-48OC trong khoảng ngày thứ 4 đến thứ 7 sau khi ủ đống

- Khi kết thúc quá trình ủ đống (giai đoạn lên men chính 14 - 16 ngày),compots đạt tiêu chuẩn: độ ẩm 65 - 70%, PH = 7 - 7,5; rơm rạ có mùi thơm dễchịu, không có mùi amoniac (mùi khai rất nhẹ), mầu nâu sẫm Nguyên liệukhông có mùi chua, thối là được

* Chú ý: Khối lượng rơm rạ phải đủ 1000kg khi ủ với lượng phân vô cơ

nói trên Nếu thừa hoặc thiếu rơm rạ hoàn toàn không tốt 1000kg rơm rạ đã làmướt, để ráo nước khi cho đạm vào, đánh đống, dẫm chặt ngày đầu đo được 13-14m3 là đảm bảo quy trình

* Đống rơm rạ ủ:

- Có hình hộp

- Dẫm chặt ngày đầu chộn đạm 1 tấn rơm rạ đo được 13 - 14m3

- Xung quanh quây nilon kín, đỉnh để hở 2/3 bề mặt

- Các cọc thông khí cách nhau 1m/cọc

- Đáy đống ủ có kệ kê cho thoáng và thoát nước

- Nếu trời mưa che kín đống ủ, khi hết mưa phải mở nilon trên mặt đỉnhđống ủ

- Nguyên liệu đã lên men phụ, giũ tơi Lấy một ít lắm chặt vắt mạnh thấy

có giọt nước chảy là quá ẩm, ngược lại nguyên liệu không có nước rỉ qua kẽ tay

là khô cần phơi hoặc bổ xung thêm nước cho đủ ấm trước 1 - 2 ngày mới bắt đầuvào luống, nguyên liệu vào luống thành 2 lớp: Lớp 1 dầy 15cm, ấn chặt; Lớp 2dầy 3cm chặt vừa phải để sau 2 - 3 ngày bắt đầu chuẩn bị cấy giống

3 Công nghệ nuôi trồng nấm mỡ

3.1 Cấy giống

a Trước khi cấy giống cần kiểm tra

- Đo nhiệt độ trong luống: cắm nhiệt kế sâu trong luống khoảng 7cm,nhiệt độ đạt 280C trở xuống

- Kiểm tra nguyên liệu: Ngửi mùi nguyên liệu tuyệt đối không còn mùikhai Nắm chặt nguyên liệu dính như đất sét, không có nước chảy thành vài giọt

là được

- Độ ẩm: Nếu bề mặt luống nguyên liệu se, khô cần tưới thêm ít nước cho

đủ ẩm trước khi tiến hành cấy giống 8 - 12 giờ

b Cấy giống

- Xé túi nilon, bẻ giống rời ra thành hạt hoặc dùng que sắt đã vô trùngkhều giống trong chai ra Nên kiểm tra thật kỹ từng túi giống, trộn đều 4 - 5 túivới nhau để cấy cho đảm bảo, lượng giống cấy trung bình cho diện tích 1,2-1,3m2 cần 0,5kg giống

- Rải các hạt giống trên mặt luống, dùng tay cào, lắc để các hạt giống lọt

từ trên bề mặt xuống dưới 3 - 5cm sau đó ấn chặt vừa phải sao cho thỉnh thoảngmới nhìn thấy hạt giống nổi trên bề mặt luống Tiếp tục lấy rơm rạ đã ủ cùngmột ngày khi vào luống (nguyên liệu để làm áo phủ) phủ trên mặt luống vừa cấymột lớp khoảng 1 - 1,5cm (bằng một đốt ngón tay) Vỗ phẳng mặt luống

c Chăm sóc sau khi cấy giống

- Cấy giống xong để sau 3 - 4 ngày không nên tưới Có thể dùng giấy báophủ trên mặt luống để nguyên liệu đỡ bị khô Đến ngày thứ 4 - 5 trở đi, kiểm tranếu lớp rơm áo phủ 1 - 1,5cm se khô thì tưới nhẹ dạng phun sương trực tiếp lênluống nấm hoặc tưới trên bề mặt giấy báo (nếu phủ báo) sao cho lớp rơm ướt trởlại như lúc ban đầu Tuyệt đối không tưới nhiều nước thấm qua giấy báo và lớprơm phủ bề mặt, nước thấm xuống giống thì giống sẽ dễ bị chết Trường hợp do

sơ suất tưới quá nhiều làm nước đọng trên mặt giấy báo thì phải dùng bông, vảikhô thấm hết nước đọng trên bề mặt báo và ngừng việc tưới nước 2 - 3 ngày.Sau 10 - 15 ngày giống bắt đầu phát triển, ăn sâu vào nguyên liệu, có màu trắngnhư sợi bông là được

Chú ý: Khi nguyên liệu đã vào luống và kể cả lúc cấy giống nếu độ ẩm

cao cộng với thời tiết nóng (nhiệt độ trung bình trên 28OC) có thể sẽ xuất hiệnmốc trắng Loại mốc này không ảnh hưởng gì đến giống nấm nên người trồngnấm không cần tác động gì lên luống nấm và không nên tưới nước trên mặtluống nấm (kể cả giấy báo) trong vài ngày

3.2 Đất phủ và phủ đất

Đất phủ có kết cấu viên, giàu chất hữu cơ (thường lấy ở tầng canh tác lúa,rau màu), có PH = 7, kích thước từ 0,3 - 1,2cm Từ ngày cấy giống, kiểm tragiống lên tốt sau 15 - 20 ngày mới phủ đất

Cách làm đất: Dùng cuốc xẻng đập nhỏ, lấy sảo có nan thưa lắc nhẹ, loại

bỏ các hạt đất ở dạng tấm, bụi Phần còn lại to bằng hạt gạo đến dấu ngón tay làđược Lượng đất phủ khoảng 20 - 25kg/m2, chiều cao 2 - 2,5cm Khi phủ đấtxong, tiến hành tưới nhẹ trên bề mặt Thời gian khoảng 3 - 4 ngày sau khi tưới,nước đủ thấm ướt toàn bộ lớp phủ là được Có thể ngừng hoặc giảm lượng nước

tưới trong ngày, duy trì độ ẩm liên tục như vậy đến khi thấy nấm lên (sau 15 - 20ngày kể từ ngày phủ đất).

3.3 Chăm sóc và thu hái nấm

Khi thấy nấm bắt đầu lên (xuất hiện các chấm nhỏ màu trắng, lớn dầnbằng hạt ngô, miệng chén), điều chỉnh lượng nước theo mật độ và độ lớn câynấm Nấm ra càng nhiều và càng lớn thì lượng nước tưới cùng nhiều hơn Tuỳthuộc vào thời gian và thời tiết (nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió) để điều chỉnh hệthống cửa ra vào và lượng nước tưới Khi tưới phải ngửa vòi, tưới rải đều khắp

bề mặt đất phủ một lượt rồi lại tưới đợt 2,3 Không tưới tập trung một chỗ vàkhông để nước thấm sâu xuống lớp giá thể

- Khi nhiệt độ không khí thấp hơn nhiệt độ phòng thì cần thông thoáng đểnhiệt độ phòng giảm xuống nhanh hơn và ngược lại Khi nhiệt độ phòng tăngcao, thông thoáng kém, nấm phát triển nhanh, cuống dài và nhỏ, mũ bé và cúp

- Tưới nước không đủ (quá khô), nấm không lên khỏi mặt đất, cuống rấtngắn, gốc phình to dạng củ, mũ lớn hơn bình thường, mọc lác đác

- Độ ẩm không khí bão hoà (100%) và nhiệt độ không khí nóng (trên

22OC kéo dài liên tục trong nhiều ngày thì trong quả nấm có những vết đen, visinh vật và sâu bệnh xuất hiện nhiều)

- Lượng ô xi không đủ, nấm có dạng mũ bé, cuống to

- Trao đổi không khí quá mạnh (gió lùa nhiều, nấm có màu vàng, mũ xuấthiện vảy)

b Hái nấm

Hái nấm trước giai đoạn rách màng bao, dùng tay hái nhẹ nhàng xoáynấm, lấy hết phần gốc và cuống nấm lên Nếu nấm mọc thành cụm thì nên hái cảcụm, tránh hái tỉa Sau khi hái xong cần phải nhặt bỏ các rễ già, nấm nhỏ bị chết,

bổ sung thêm đất phủ vào những nơi bị hao hụt do thu hái Quá trình thu hái,chăm sóc kéo dài khoảng 2,5 - 3 tháng thì kết thúc một chu kỳ nuôi trồng nấm(khoảng 15 tháng 4 dương lịch thì nấm hết) Nấm có cuống cao khỏ mặt đất trên1,5cm thì phải chuẩn bị hái nấm ngay, nếu chậm nấm sẽ nút màng bào và nở ô

4 Chế biến nấm

Tuỳ theo yêu cầu của khách hàng để tiến hành việc thu hái, chế biến.Trước hết cần lựa chọn nấm: Hái những cây nấm không bị sâu bệnh, dị dạngmàng bao còn dày, không mỏng và chưa nở ô, cắt sạch, cắt phẳng phần cuống cóbám đất, để lại chiều dài cuống 1 - 1,5cm

a Tiêu thụ tươi

Để nấm vào túi nilon, buộc chặt miệng túi, chuyển đến nơi tiêu thụ Quátrình vận chuyển cần tránh va chạm cơ học để nấm khỏi bầm dập Muốn bảoquản lâu cần để ở nhiệt độ lạnh 5 - 80C, thời gian được 24 - 72 giờ

- Vớt nấm đã luộc chín ngâm qua nước lạnh cho vào túi nilon, chum (vại),can nhựa, các dụng cụ không bị ăn mòn bởi muối và a xít cứ 1kg nấm đã luộccần cho thêm vào 0,2 lít dụng dịch muối bão hoà, 0,4kg muối khô, 3g axit xitric.Phía trên dùng vỉ tre hoặc nilon, có cắt lỗ nhỏ, phủ muối khô trên tấm nilon ấnchìm nấm trong dung dịch muối, buộc chặt túi hoặc đậy nắp can lại tránh đểnấm tiếp xúc với không khí, sau 15 ngày nấm ổn định nông độ muối (đạt 22 độBômme) có màu vàng nhạt, pH = 4, nấm có mùi thơm, dung dịch trong suốt làđạt yêu cầu

Chú ý: Cách làm dung dịch muối bão hoà, đun sôi 1 lít nước cho vào

khoảng 0,3 - 0,4kg muối khô khuấy đều đến khi muối không tan, dừng cho muốikhô, để dung dịch nguội, gạn lấy phần trong thì đó là dung dịch muối bão hoà

5 Một số loại sâu bệnh hại nấm

- Chuột: Chúng đào bới gây xáo trộn luống nấm, thời kỳ cấy giống nếukhông tìm cách tiêu diệt, chúng sẽ ăn các hạt giống vừa cấy và làm giảm năngsuất Nên diệt chuột bằng các biện pháp sinh học (nhất là giai đoạn cấy giống)

- Nấm dại (nấm mực): Chúng cạnh tranh chất dinh dưỡng của nấm Loạinày không gây ảnh hưởng đến chất lượng nấm nhưng làm giảm năng suất nênkhi thấy xuất hiện nấm dại cần nhặt sạch ngay Nguyên nhân xuất hiện do độ ẩmnguyên liệu quá cao, cần điều chỉnh độ ẩm thích hợp