Giáo trình Hệ thống khởi động đánh lửa và điện động cơ (Nghề: Công nghệ ôtô - Trung cấp) - Trường CĐ Nghề Kỹ thuật Công nghệ

(NB) Giáo trình Hệ thống khởi động đánh lửa và điện động cơ với mục tiêu giúp các bạn có thể trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ chung của hệ thống điện động cơ; Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ chung của hệ thống nạp, hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa trên ô tô; Giải thích được sơ đồ cấu tạo, nguyên lý hoạt động chung của hệ thống nạp, hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa.

(Ban hành theo Quyết định số 248b /QĐ-CĐNKTCN ngày 17 tháng 9 năm 2019

của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ)

2

Hà Nội, năm 2019

3

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

4

LỜI GIỚI THIỆU

Trong nhiều năm gần đây tốc độ gia tăng số lượng và chủng loại ô tô ở nước ta khá nhanh Nhiều kết cấu hiện đại đã trang bị cho ô tô nhằm thỏa mãn càng nhiều nhu cầu của giao thông vận tải Trong quá trình sử dụng, trạng thái

kỹ thuật của hệ thống nhiên liệu động cơ dần thay đổi theo hướng xấu đi, dẫn tới hư hỏng và giảm độ tin cậy Quá trình thay đổi có thể kéo dài theo thời gian (Km vận hành của ô tô) và phụ thuộc vào nhiều nguyên nhân như: chất lượng vật liệu, công nghệ chế tạo và lắp ghép, điều kiên và môi trường sử dụng Làm cho các chi tiết, bộ phận mài mòn và hư hỏng theo thời gian, cần phải được kiểm tra, chẩn đoán để bảo dưỡng và sửa chữa kịp thời Nhằm duy trì tình trạng kỹ thuật của hệ thống điện ở trạng thái làm việc với độ tin cậy và

an toàn cao nhất

Để phục vụ cho học viên học nghề và thợ sửa chữa ô tô những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống điện Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm năm bài:

Bài 1:Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống nạp điện

Bài 2: Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống khởi động

Bài 3: Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống đánh lửa

Kiến thức trong giáo trình được biên soạn, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ thống nhiên liệu xăng đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng

Mặc dù đã rất cố gắng nhưng không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày 17 tháng 9 năm 2019

Nhóm biên soạn

Bài 1: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống nạp điện trên ô tô 4

A Tháo, lắp nhận dạng và kiểm tra hệ thống nạp điện trên ô tô 4

B Tháo, lắp, nhận dạng các bộ phận máy phát điện xoay chiều 14

C Kiểm tra, bảo dưỡng máy phát điện xoay chiều, ắc quy 27 Bài 2: Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống khởi động 35

A Tháo, lắp, nhận dạng các bộ phận của hệ thống khởi động 35

B Kiểm tra mạch điện điều khiển hệ thống khởi động 43

Bài 3: Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống đánh lửa 63

A Bảo dưỡng hệ thống đánh lửa bằng má vít 63

C Bảo dưỡng hệ thống đánh lửa kiểu bán dẫn 69

6

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: HỆ THỐNG KHỞI ĐỘNG ĐÁNH LỬA VÀ ĐIỆN ĐỘNG CƠ

Mã mô đun: MĐ OTO 20

I Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun:

- Vị trí: Mô đun được bố trí dạy sau các môn học sau: MH 08, MH 09, MH 10,

MH 11, MH 12, MH13, MH 14, MĐ OTO 15, MH OTO13, MH OTO14, MĐ OTO

16, MĐ OTO 17, MĐ OTO 18, MĐ OTO 19

- Tính chất: Là môn học chuyên môn nghề

- Ý nghĩa và vai trò của môn học: Môn học có vai trò quan trọng trong đào tạo người học kiểm tra, bảo dưỡng sửa chữa động cơ ô tô

II Mục tiêu của mô đun:

* Kiến thức:

+ Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ chung của hệ thống điện động cơ + Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ chung của hệ thống nạp, hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa trên ô tô

+ Giải thích được sơ đồ cấu tạo, nguyên lý hoạt động chung của hệ thống nạp,

* Năng lực tự chịu trách nhiệm:

+ Chấp hành đúng quy trình, quy phạm của nghề công nghệ ô tô ;

+ Tích cực rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ ;

7

+ Chịu trách nhiệm hoàn thành công việc được giao;

+ Chấp hành an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp

III Nội dung của mô đun

BÀI 1: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG NẠP ĐIỆN TRÊN Ô TÔ

- Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ chung của hệ thống nạp điện

- Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ của ắc quy trên ô tô

- Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ắc quy, đặc tính phóng, nạp và các phương pháp nạp điện cho ắc quy

- Tháo, lắp, nhận dạng, kiểm tra và bảo dưỡng được ắc quy trên ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật

- Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ của máy phát điện xoay chiều

- Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy phát điện xoay chiều

- Tháo, lắp, nhận dạng, kiểm tra, bảo dưỡng và chẩn đoán được máy phát điện xoay chiều trên ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật

Nội dung chính:

B Tháo, lắp nhận dạng và kiểm tra hệ thống nạp điện trên ô tô

1 Nhiệm vụ, yêu cầu hệ thống nạp điện

1.1 Nhiệm vụ:

Hệ thống nạp cung cấp điện cho tất cả các thiết bị điện và để nạp điện cho ắc qui

1.2 Yêu cầu:

- Đảm bảo nạp tốt cho ắc quy

- Cấu tạo đơn giản

- Kích thước nhỏ gọn, độ bền cao, chịu rung sóc tốt

- Chỉnh lưu dễ dàng thành dòng điện một chiều

2 Cấu tạo chung và nguyên lý hoạt động của hệ thống nạp điện

2.1 Cấu tạo chung của hệ thống nạp điện

Bố trí hệ thống nạp trên ôtô

<1> Máy phát <2> Ắc quy <3> Đèn báo nạp <4> Khóa điện

Hệ thống nạp điện cấu tạo gồm: máy phát điện, bộ điều áp (IC), ắc quy, đèn báo nạp, khóa điện

2.2 Nguyên lý hoạt động của hệ thống nạp điện

9

+ Máy phát điện phát sinh ra điện

+ Bộ điều áp (IC) điều chỉnh điện áp do máy phát tạo ra

+ Ắc quy dự trữ và cung cấp điện

+ Đèn báo nạp cảnh báo cho người lái khi hệ thống nạp gặp sự cố

+ Khóa điện đóng và ngắt dòng điện

2.2.2 Nguyên lý hoạt động

Khi bật khóa điện, một dòng điện sẽ đi từ bình ắc quy đến cuộng dây rô to trong máy phát điện Dòng điện này làm ro to trở thành một nam châm điện Khi động cơ hoạt động, nam châm điện này quay làm biến thiên từ thông qua cuộn dây trên stato Từ thông biến thiên sinh ra sức điện động trên cuộn dây stato Dòng điện

do máy phát sinh ra sẽ được nạp điện cho bình ắc quy và cung cấp cho các phụ tải điện Đèn báo nạp nằm trên bảng táp lô của người lái sẽ tắt để báo máy phát phát ra điện

3 Trình tự tháo, lắp hệ thống nạp điện trên ô tô

3.1 Trình thự tháo hệ thống nạp

10

Bước 1: Tháo cáp âm ra

khỏi ắc quy và nhấc ắc quy

ra ngoài

Trước khi tháo cáp âm ra

khỏi ắc quy, hãy ghi lại

những thông tin lưu trong

11

Bước 1 Lắp máy phát

(1) Trượt bạc cho đến khi bề

mặt khít với giá đỡ (phía

lắp)

GỢI Ý:

Trượt bạc ở phần lắp của

máy phát ra ngoài bằng búa

hay thanh đồng để lắp máy

căng của dây đai

(6) Xiết bulông bắt (A) và

12

Bước 2 Lắp đai dẫn

động

(1) Lắp dây đau lên tất

cả các lupy khi bulông

mắt máy phát được nới

Bước 4 Nối giắc máy phát

(1) Cầm vào thân giắc và nối

giắc

(2) Chắc chắn rằng vấu được

nối chặt

<2> Giắc nối

14

Bước 5 Nối cáp âm của ắc

quy

(1) Nối cáp âm của ắc quy

thẳng sao cho không làm hư

Sau khi hoàn tất quy trình

kiểm tra, hãy phục hồi lại

những thông tin của xe mà

đã được ghi lại trước khi làm

+ Nếu đèn báo nhấp nháy thì có thể là do chổi than trong máy phát bị mòn

4.2 Động cơ không thể khởi động, đèn pha tối

Nếu máy phát không sạc cho bình ắc quy thì điện áp bình sẽ không đủ để khởi động động cơ

15

4.3 Bình ắc quy nhanh cạn nước:

Nếu bình ắc quy bị sạc quá nhiều, nhiệt độ bình ắc quy sẽ tăng cao, gây hao hụt lượng nước trong bình Và bạn sẽ phải châm nước cho bình thường xuyên và kết quả tuổi thọ của ắc quy giảm xuống

4.4 Các đèn sáng mờ:

Nếu bạn thấy đèn pha, đèn nội thất sáng yếu, thì có thể là do ắc quy đang không được sạc, hoặc do các đi-ốt trong bộ chỉnh lưu máy phát bị hư hỏng

4.5 Các tiếng kêu trong khoang động cơ:

Hư hỏng ở trục, puli, bạc đạn máy phát sẽ gây ra các tiếng kêu mà bạn có thể

nghe thấy khi vận hành xe

5 Kiểm tra hệ thống nạp điện trên ô tô

5.1 Kiểm tra bằng mắt thường:

- Tắt động cơ, mở nắp capô và kiểm tra các chi tiết khác nhau của hệ thống sạc Kiểm tra xem dây đai dẫn động máy phát có bị mòn hay lỏng, giắc cắm trên máy phát, bulông cố định máy phát có bị lỏng, các điện cực và cọc bình ắc quy có

bị oxy hóa hay rỉ sét không

- Chú ý khi kiểm tra dây đai: bạn cần xem độ căng của dây đai có phù hợp không, bộ tăng đai có hư hỏng không, và xem dây đai có các dấu hiệu như rách, nứt, bong tróc lớp cao su không Nếu có thì cần thay thế ngay lập tức

16

5.2 Kiểm tra dây điện:

Kiểm tra các dây điện và giắc cắm phía sau của máy phát xem chúng có bị đứt, rỉ sét hay bị ăn mòn không

5.3 Kiểm tra tình trạng hệ thống sạc:

Đầu tiên bạn cần kiểm tra điện áp hiện tại của bình ắc quy Thông thường nếu

hệ thống sạc làm việc tốt, điện áp bình ắc quy sẽ nằm trong khoảng 12,2 – 12,6V Còn nếu điện áp thấp hơn nhiều so với mứuc khoảng này, bạn sẽ cần sạc bình trước khi kiểm tra tiếp

- Khi không có tải: Bạn cần nhờ 1 ai đó khởi động xe và để động cơ chạy với

tốc độ 1000 vòng/phút Sử dụng đồng hồ đo điện áp bình ắc quy, giá trị điện áp lúc này nên cao hơn điện áp lúc trước từ 0,5 – 2V Nếu điện áp cao hơn 2V so với điện

áp cơ bản thì có thể bình ắc quy đang được sạc quá mức Nguyên nhân có thể là do

bộ tiết chế máy phát hư hỏng

- Khi có tải cao: Bạn cần nhờ một ai đó khởi động xe và để động cơ quay với

tốc độ 2000 vòng/phút Bật các phụ tải như điều hòa, quạt gió, đèn pha, radio đồng thời đo điện áp trên bình ắc quy Lúc này giá trị điện áp đo được trên đồng hồ phải cao hơn ít nhất là 0,5V so với điện áp cơ bản Nếu điện áp không cao hơn thì hệ thống sạc đang hoạt động không đạt yêu cầu, có thể là do bộ tiết chế hư hỏng

17

5.4 Kiểm tra độ sụt áp:

Khởi động xe và nhờ ai đó đạp và giữ bàn đạp ga để động cơ chạy với tốc độ

1500 vòng/phút Sau đó bật các phụ tải trên xe như đèn, điều hòa, radio…

- Bật đồng hồ về thang đo DCV, rồi đưa que dò màu đỏ và màu đen trên đồng

hồ vào lần lượt cực dương của bình ắc quy và chân B+ trên máy phát Giá trị điện

áp nên rơi vào khoảng 0,2V hoặc thấp hơn, nếu cao hơn thì sẽ dẫn đến sụt giảm lượng điện áp sạc cho ắc quy Bạn sẽ cần kiểm tra lại các kết nối giữa máy phát và bình ắc quy xem có bị lỏng, rỉ sét hay bị ăn mòn không

- Tiếp theo, lặp lại quy trình nhưng đổi lại, que dò màu đỏ đặt lên vỏ máy phát, que dò màu đen đặt lên cọc âm của bình ắc quy Độ sụt áp nên nằm ở giá trị 0,05V hoặc thấp hơn Còn khi cao hơn thì có gì đó đã bị hư hỏng Khi đó bạn nên kiểm tra nối mass của bình ắc quy có chắc chắn không, và cần siết lại nếu nó quá lỏng

B Tháo, lắp, nhận dạng các bộ phận máy phát điện xoay chiều

1 Đặc điểm lắp ghép máy phát điện xoay chiều

- Máy phát điện gồm có 2 nửa vỏ được bắt chặt với nhau bằng các bu lông

xuyên

- Các đầu dây stato được bắt với bộ nắn dòng để nắn dòng xoay chiều thành dòng một chiều trước khi ra cọc B

- 2 đầu trục rô tô được gối trên 2 vòng bi phía trước và sau v Trên đầu trục rô

to phái trước có ren để bắt chặt với puli bằng đai ốc

- Bộ chỉnh lưu, giá đỡ chổi than, bộ điều áp IC.v.v được lắp bằng bulông vào phía sau của khung sau

18

2 Cấu tạo chung của máy điện xoay chiều

Máy phát điện xoay chiều gồm các bộ phận như như thể hiện dưới hình vẽ:

1 Puli – là phần dẫn động roto máy phát bằng trục khuỷu động cơ thong qua dây đai dẫn động

2 Khung phía trước, 6 Khung sau - Các khung ở 2 đầu có chức năng: Đỡ rôto

và như một giá đỡ lắp vào động cơ Cả 2 phía đều có rãnh thoát khí để cải thiện khả năng làm mát

Stato được lắp căng vào khung phía trước Là bộ phận sinh ra dòng điện xoay chiều

3 pha

Chổi than và cổ góp : được làm từ Graphit, kim loại được dùng để giảm điện trở và điện trở tiếp xúc nhằm chống được sự ăn mòn

7 Giá đỡ bộ chỉnh lưu và bộ chỉnh lưu: thực hiện chức năng chỉnh lưu toàn bộ chu

kỳ để có thể chuyển toàn bộ các dòng điện xoay chiều 3 pha thành dòng điện 1 chiều nhờ 6 điốt hoặc 8 điốt

3 ổ bi trước; 5 Vòng bi sau - để đỡ trục roto

19

4 Roto – là phần tạo ra từ trường khi có dòng điện chay qua cuộn dây của roto

8 Bộ điều áp IC – điều chỉnh điện áp tạo ra ở máy phát luôn ổn định trong khoảng 13V đến 14,7V

9 Chổi than; 10 Giá đỡ chổi than – là phần quan trọng để dẫn điện vào cuộn dây của roto ngay cả khi roto quay

11 Nắp phía sau – là phần che chắn và bảo vệ chổi than; bộ chỉnh lưu; bộ tiết chế

3 Trình tự tháo, lắp máy phát điện

3.1 Trình tự tháo máy phát

20

Bước 1: Tháo puly máy phát

Khi đai ốc hãm puly được nới

lỏng ra, nó quay cùng với trục

Giữ đai ốc bằng SST và quay

21

(2) Giữ SST2 lên êtô và sau đó

khi SST1-A và SST1-B còn lắp

trên máy phát, cắm đai ốc hãm

puly vào phần lục giác của SST

<1>SST1 (Cờ lê trục rôtô máy

phát)

<2>SST2 (Cờlê đai ốc bắt puly

máy phát)

<3>Đai ốc hãm puly

3) Quay SST1-A theo chiều

kim đồng hồ để nới lỏng đai ốc

hãm puly

GỢI Ý:

Khi giữ SST2 (đai ố hãm puly),

quay SST1-A theo chiều kim

22

(4) Tháo máy phát ra khỏi

SST2 và sau đó trong khi giữ

SST1-B, quay SST1-A theo

Đối với puly có khớp một

chiều, giữ trục và quay puly để

Do thân sau được ăn khớp

với rôto bằng vòng bi, nó cần

được tách ra bằng SST

1 Tháo thân sau

Móc vấu của SST để tháo

23

2 Tháo cụm rôto máy phát

Tháo rôto ra khỏi thân stato

máy phát bằng cách dùng búa

gõ vào nó

CHÚ Ý:

Khi gõ, rôto sẽ rơi xuống,

nên hãy trải giẻ bên dưới

2 Lắp thân sau máy phát

Dùng máy êp, êp thân sau

của máy phát vào thân stato

GỢI Ý KHI SỬA CHỮA:

Chi tiết lắp chặt

CHÚ Ý:

• Đặt một khẩu 29mm ở

tâm của thân sau sao cho

máy êp không chạm vào

trục rôto

• Kích thước của khẩu thay

đổi tùy theo loại của máy

25

1 Lắp giá đỡ chổi than

máy phát

Dùng tô vít đầu dẹt nhỏ nhất

có thể, êp chổi than vào giá

đỡ chổi than để lắp giá đỡ

chổi than vào thân sau

2 Kiểm tra bằng quan sát

Rút tôt vít ra và thực hiện

kiểm tra bằng quan sát để

xem chổi than có chạm vào

cổ góp hay không

CHÚ Ý:

Do chổi than mềm hơn so

với tô vít, chổi than dễ bị

hỏng Để tránh điều này

quấn băng dính xung

quanhđầu của tô vít

<1>Giá đỡ chổi than

26

Bước 3 Lắp puly máy phát

Khi đai ốc hãm puly được

xiết chặt, nó quay cùng với

puly Sau đó lắp SST1-A và

SST1-B lên đầu của trục

puly

Xiết SST1-A và SST1-B

đến mômen xiết tiêu chuẩn

và giữ SST1-A lên trục

trên máy phát, cắm đai ốc

hãm puly vào phần lục giác

27

(3) Quay SST1-A ngược

chiều kim đồng hồ để xiết

đai ốc hãm puly và sau đó

tháo máy phát ra khỏi SST2

(4) Trong khi giữ SST1-B,

quay SST1-A theo chiều

28

THAM KHẢO:

Đối với puly có khớp một

chiều

Đối với puly có khớp một

chiều, giữ trục và quay puly

29

(3) Giữ đầu (phần lõm) của

SST (A) lên êtô

C Kiểm tra, bảo dưỡng máy phát điện xoay chiều, ắc quy

I Kiểm tra, bảo dưỡng máy phát điện xoay chiều

1 Chức năng máy phát điện xoay chiều

- Máy phát điện xoay chiều có 3 chức năng:

Tạo ra dòng điện, chỉnh lưu thành dòng điện một chiều và điều chỉnh điện áp (1) Phát điện

Việc truyền chuyển động quay của

động cơ tới puli thông qua đai chữ V

sẽ làm quay rôto máy phát và do đó

tạo ra dòng điện xoay chiều trong cuộn

dây stato

(2) Chỉnh lưu dòng điện

Vì dòng điện được tạo ra trong cuộn

dây stato là dòng điện xoay chiều nên

nó không sử dụng được cho các thiết bị

điện một chiều được lắp trên xe

Để sử dụng được dòng điện xoay

chiều này người ta sử dụng bộ chỉnh

lưu để chỉnh lưu dòng điện xoay chiều

thành dòng điện một chiều

(3) Điều chỉnh điện áp

Bộ điều chỉnh điện áp IC điều chỉnh

30

điện áp sinh ra để có điện áp ổn định

ngay cả khi tốc độ máy phát hoặc

cường độ dòng điện trong mạch thay

đổi

2 Nguyên lý phát điện của máy phát điện xoay chiều

1 Dòng điện xoay chiều 3 pha

(1) Khi nam châm quay trong

một cuộn dây, điện áp sẽ được

tạo ra giữa hai đầu của cuộn

dây Điều này sẽ làm xuất hiện

dòng điện xoay chiều

(2) Mối quan hệ giữa dòng điện

sinh ra trong cuộn dây và vị trí

của nam châm được chỉ ra ở

hình vẽ Cường độ dòng điện lớn

nhất được tạo ra khi các cực nam

(S) và cực bắc (N) của nam

châm gần cuộn dây nhất Tuy

nhiên chiều của dòng điện trong

mạch thay đổi ngược chiều nhau

sau mỗi nửa vòng quay của

nam châm Dòng điện hình sin

được tạo ra theo cách này gọi là

"dòng điện xoay chiều một pha"

Một chu kỳ ở đây là 3600 và số

chu kỳ trong một giây được gọi là

tần số

(3) Để phát điện được hiệu quả

hơn, người ta bố trí 3 cuộn dây

trong máy phát lệch nhau 1200

trong không gian

(4) Mỗi cuộn dây A, B và C

được bố trí cách nhau 1200 và

31

độc lập với nhau Khi nam châm

quay trong các cuộn dây sẽ tạo ra

dòng điện xoay chiều trong mỗi

cuộn dây

3 Dấu hiệu máy phát điện ô tô bị hỏng

- Xe khó hoặc không khởi động được

Nếu máy phát điện ô tô hỏng thì xe sẽ mất rất nhiều thời gian để khởi động, có khi

là không khởi động được

- Đèn xe sáng không rõ

Thỉnh thoảng khi vận hàng xe hãy để ý các loại đèn xe như đèn pha, đèn bảng điều khiển nếu ánh sáng đèn bị mờ hẳn so với thông thường thì có thể máy nổ ô tô đang gặp trục trặc, ngoài đèn ra thì máy còn tác động đến radio, hệ thống âm thanh khiến chúng bị hỏng

- Ắc quy chết

Nếu bình ắc quy chết có thể là do máy phát điện ô tô bị hỏng, không thể sạc điện cho ắc quy Nếu xe không thể khởi động hoặc phải câu bình xe mới có thể hoạt động thì chắc chắn lỗi đến từ bình ắc quy và máy nổ ô tô

- Có mùi cháy khét của cao su

Tuy trường hợp này rất hiếm gặp nhưng vẫn cần phải giác cao Khi phần dây đai của máy ma sát với bộ phận nào đó với một lực lớn thì sẽ có mùi rất khét khiến máy phát điện ô tô bị ảnh hưởng

- Cuộn kích chạm mát hư hỏng

32

ình trạng này thường được thấy ở đầu các cuộn kích, khiến từ thông bị giảm Từ đó

sẽ khiến dòng điện không thoát ra được dẫn đến điện áp yếu, động cơ xe bị ảnh

hưởng nghiêm trọng Đây chính là biểu hiện máy phát điện ô tô yếu

- Đèn báo sạc nổi sáng khi động cơ đang hoạt động

Khi xe nổ máy và hoạt động thì đèn báo sạc sẽ tự động tắt đi và chỉ sáng khi chìa khóa được chuyển sang chế độ ON Nếu khởi động xe những vẫn thấy đèn báo sạc phát sáng thì cần kiểm tra phần máy phát điện lập tực, nếu để lâu sẽ khiến ắc quy cạn kiệt dẫn tới xe không thể hoạt động tiếp tục

- Tiếng kêu từ các thiết bị kim loại ma sát với nhau

Nếu puly bị mòn, phần bạc đạn đỡ trục máy gặp vấn đề thì máy sẽ phát ra tiếng động như kim loại cọ sát vào nhau lúc vận hành

- Bộ tiết chế máy hư hỏngBộ tiết chế máy hư hỏng

Bộ tiết cho có chức năng cân bằng năng lượng điện áp máy tạo ra sao, nếu bộ phận này hỏng sẽ dẫn tới máy phát điện cũng gặp trục trặc theo

- Chổi than tiếp xúc gặp vấn đề

Nguyên nhân gây ra tình trạng này là do sự oxy hóa hoặc dầu dính vào vòng tiếp xúc Sự cố này khiến công suất máy bị sụt giảm đáng kể

4 Bảo dưỡng máy phát điện xoay chiều

- Máy phát điện ô tô cũng như các bộ phận khác, đều cần được bảo dưỡng định kỳ Việc đầu tiên cần làm đó chính là vệ sinh ngoài máy bằng vải khô, sạch Sao đó kiểm tra kỹ phần đai truyền của máy phát điện để có thể đảm bảo đai truyền

đủ độ căng và bắt chặt

- Tiếp đó kiểm tra các bộ phận trong máy như vòng bi, chổi than, cổ góp để có thể kịp thời sửa chữa nếu có lỗi Việc kiểm tra độ bắt chặt và căng đai là điều bắt buộc Nếu có kinh nghiệm thì có thể tự sửa chữa hoặc đến các trung tâm bảo dưỡng

để được những nhân viên chuyên nghiệp giúp kiểm tra máy

Ắc quy trong ô tô thường được gọi là ắc quy khởi động để phân biệt với loại ắc quy sử dụng ở các lĩnh vực khác ắc quy khởi động trong hệ thống điện thực hiện chức năng của một thiết bị chuyển đổi hóa năng thành điện năng và ngược lại Đa

số ắc quy khởi động là loại ắc quy chì – axit Đặc điểm của loại ắc quy nêu trên là

có thể tạo ra dòng điện có cường độ lớn, trong khoảng thời gian ngắn (5-10s), có khả năng cung cấp dòng điện lớn (200-800A) mà độ sụt thế bên trong nhỏ, thích hợp để cung cấp điện cho máy khởi động để khởi động động cơ

Ắc quy khởi động còn cung cấp điện cho các tải điện quan trọng khác trong hệ thống điện, cung cấp từng phần hoặc toàn bộ trong trường hợp động cơ chưa làm việc hoặc đã làm việc mà máy phát điện chưa phát đủ công suất (động cơ đang làm việc ở chế độ số vòng quay thấp): cung cấp điện cho đèn đậu (parking lights), radio cassette, CD, các bộ nhớ (đồng hồ, hộp điều khiển…), hệ thống báo động…

Ngoài ra, ắc quy còn đóng vai trò bộ lọc và ổn định điện thế trong hệ thống điện ô tô khi điện áp máy phát dao động

- Ắc quy cung cấp điện khi:

+ Động cơ ngừng hoạt động: Điện từ bình ắc quy được sử dụng để chiếu sáng,

dùng cho các thiết bị điện phụ, hoặc là các thiết bị điện khác khi động cơ không hoạt động

+ Động cơ khởi động: Điện từ bình ắc quy được dùng cho máy khởi động và

cung cấp dòng điện cho hệ thống đánh lửa trong suốt thời gian động cơ đang khởi động Việc khởi động xe là chức năng quan trọng nhất của ắc quy

+ Động cơ đang hoạt động: Điện từ bình ắc quy có thể cần thiết để hỗ trợ cho

hệ thống nạp khi nhu cầu về tải điện trên xe vượt qua khả năng của hệ thống nạp

Cả ắc quy và máy phát đều cấp điện khi nhu cầu đòi hỏi cao

2 Lưu ý khi bảo dưỡng ắc quy

- Vì lý do an toàn trong việc bảo dưỡng bình, xe nhất định phải được tắt động

cơ Không bao giờ được khởi động động cơ khi bạn đang đứng gần ắc quy Một bình ắc quy chứa dung dịch axit có thể bị nổ tung nếu như bình quá nóng hay có một tia lửa hoặc thuốc lá đang cháy Vì vậy, khi bảo dưỡng bình, cần phải đặt bình

ở nơi thông thoáng gió, không đeo đồng hồ hoặc dây chuyền vì nếu chẳng may bị ngắn mạch thì dòng điện cao có thể chạy qua và khiến cho bạn bị bỏng nặng

- Khi tháo bình ắc quy, luôn luôn tháo dây cực âm ra trước, dây cực dương ra sau, vì nếu sau đó bạn vô tình chạm mát vào cực có cách điện, dây cung cấp điện hoặc dây nóng thì hiện tượng ngắn mạch cũng sẽ không xảy ra

3 Trình tự bảo dưỡng ắc quy

- Luôn giữ ắc quy ở nhiệt độ đảm bảo

Việt Nam là nước có khí hậu tương đối khắc nghiệt, đặc biệt là vào mùa hè, nhiệt

độ thường xuyên duy trì ở mức cao nên sẽ ảnh hưởng không tốt đến bình ắc quy Bạn nên sử dụng thêm một lớp phủ hoặc bao cách nhiệt dành cho ắc quy để tránh không bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ tỏa ra dưới nắp ca-pô xe Nếu vào mùa đông, nhiệt độ xuống thấp, đặc biệt ở các vùng núi cao, ắc quy cũng sẽ bị ảnh hưởng Lúc này nên dùng tấm giữ nhiệt giúp bảo vệ ắc quy xe

- Chỉ châm thêm nước khi dung dịch thấp hơn mức quy định

Nhiều tay lái thường tự châm nước cho bình ắc quy Nhưng việc này nếu làm không đúng cách, sẽ khiến nồng độ dung dịch trong ắc quy bị loãng, cộng thêm quãng đường di chuyển quá ngắn sau khi châm nước cất không đủ để sạc lại ắc quy, thì khi khởi động lại, ắc-quy sẽ khó hoạt động bình thường .Vì vậy, cần lưu

ý rằng, chỉ châm thêm nước cho ắc-quy khi dung dịch trong ắc quy thấp hơn mức quy định Một số loại ắc quy sử dụng ký hiệu MIN, MAX, khi bổ sung nước cất phải đảm bảo dung dịch cao hơn mức MIN và không vượt quá mức MAX

- Theo dõi mức điện áp

Bạn có thể dễ dàng kiểm tra mức điện áp đầu ra của ắc quy bằng cách cho ắc quy tải nặng trong khoảng 30 giây Nếu đồng hồ đo báo đèn xanh lá cây nghĩa là ắc quy của xe bạn vẫn có thể yên tâm hoạt động tốt

36

- Thường xuyên kiểm tra tình trạng của các dây điện nối vào bình

Đối với ắc quy kín, tình trạng hoạt động thường thể hiện trên nắp ắc-quy Cụ thể, màu xanh lá cây/xanh dương là dấu hiệu cho thấy ắc-quy vẫn hoạt động tốt; màu trắng cho dấu hiệu cần sạc thêm; màu đen/đỏ là báo hiệu ắc quy đã đến thời điểm cần thay thế Các tay lái nên thường xuyên kiểm tra tình trạng của các dây điện nối vào bình, nếu phát hiện dây nối bị lỏng, cần siết chặt Trường hợp dây nối bị

dơ, rỉ sét, thì cần vệ sinh thay thế Nếu được bảo dưỡng đúng cách, ắc quy thường

có "tuổi thọ" 2,5 - 3,5 năm

- Luôn giữ ắc quy được sạch sẽ

Hai loại hóa chất dùng để làm sạch ắc quy phổ biến là Baking soda và soda - còn gọi là “thuốc muối” Bạn có thể dùng bàn chải đánh răng để chà sạch các mảng bám trên các chuôi chỉ với 3 muỗng canh banking soda và 1 muỗng nước ấm Sau khi chà sạch, nên lau lại bằng khăn ướt rồi tiếp đó lau khô bằng khăn mềm sạch; có thể sử dụng các loại đồ uống có gas để loại bỏ các chất ăn mòn trên ắc quy xe Lưu ý, không chà trực tiếp trên nắp hoặc lỗ thông hơi nếu không muốn nước soda rơi vào trong ắc quy, có thể xảy ra phản ứng làm tràn dung dịch axit ra ngoài, gây nguy hiểm cho chính bạn

37

CÂU HỎI ÔN TẬP

Câu 1: Trình bày cấu tạo chung và nguyên lý hoạt động của hệ thống nạp điện ô tô? Câu 2: Phân tích những hư hỏng thường gặp của hệ thống nạp?

Câu 3: Trình bày cấu tạo của máy phát điện xoay chiều?

Câu 4: Phân tích những dấu hiệu máy phát điện ô tô bị hỏng?

Câu 5: Trình bày trình tự kiểm tra, bảo dưỡng ắc quy?

Mục tiêu

- Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ hệ thống khởi động trên ô tô

- Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống khởi động

- Tháo, lắp, nhận dạng, kiểm tra, bảo dưỡng bên ngòai các bộ phận của hệ thống khởi động ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật

2 Nội dung bài:

A Tháo, lắp, nhận dạng các bộ phận của hệ thống khởi động

1 Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống khởi động ô tô

cho trục khuỷu có tốc độ quay nhất định

Khi động cơ đã làm việc, phải cắt được sự truyền động từ máy khởi động tới trục

khuỷu

Có thiết bị điều khiển (nút bấm hoặc khoá) thuận tiện cho người sử dụng

2 Cấu tạo chung và nguyên lý hoạt động hệ thống khởi động

2.1 Cấu tạo chung

39

1 Ắc quy 2 Khóa điện 3.Máy khởi động (Máy đề)

2.2 Nguyên lý hoạt động

- Sơ đồ nguyên lý làm việc:

- Khi khởi động động cơ

+ Khi khởi động động cơ đốt trong, đóng khóa khởi dộng, rơ le khóa khởi động sẽ

40

hút lõi thép 3 sang bên trái qua cần gạt 5, khớp truyền động 6 được đẩy sang phải

để vành răng của nó ăn khớp với vành răng bánh đà 8

- Khi động cơ đã làm việc

+ Khi động cơ đã làm việc , tắt khóa khởi động để ngắt dòng điện vào cuộn rơ le của bộ phận điều khiển và ngắt dòng điện vào động cơ 1, lò xo hồi vị 2 ở rơ

le giãn ra đẩy các bộ phận điều khiển và truyền động về vị trí ban đầu