Chương 1 Những vấn đề cơ bản về Nhà nước và Pháp Luật

Phần 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỂ NHÀ NƯỚC 1.1.1. Nguồn gốc của Nhà nước Vấn đề về nguồn gốc của nhà nước luôn là chủ đề nổi bật trong cuộc đấu tranh tư tưởng trên thế giới trong mọi thời đại. Từ thời trung cổ, nhiều nhà tư tưởng đã đưa ra những lý giải về nguồn gốc nhà nước và cho đến nay về vấn đề nguồn gốc nhà nước vẫn là chủ đề nổi bật trong cuộc đấu tranh tư tưởng trên thế giới. Nhìn nhận một cách khái quát chúng ta có thể phân chia những quan điểm, học thuyết về nguồn gốc của nhà nước thành hai loại: học thuyết Mác- Lênin về nguồn gốc của nhà nước và học thuyết khác về nguồn gốc của nhà nước (còn gọi là các học thuyết phi mácxit).

Phần 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỂ NHÀ NƯỚC

1.1.1 Nguồn gốc của Nhà nước

Vấn đề về nguồn gốc của nhà nước luôn là chủ đề nổi bật trong cuộcđấu tranh tư tưởng trên thế giới trong mọi thời đại Từ thời trung cổ,nhiều nhà tư tưởng đã đưa ra những lý giải về nguồn gốc nhà nước và chođến nay về vấn đề nguồn gốc nhà nước vẫn là chủ đề nổi bật trong cuộcđấu tranh tư tưởng trên thế giới Nhìn nhận một cách khái quát chúng ta

có thể phân chia những quan điểm, học thuyết về nguồn gốc của nhànước thành hai loại: học thuyết Mác- Lênin về nguồn gốc của nhà nước

và học thuyết khác về nguồn gốc của nhà nước (còn gọi là các học thuyếtphi mácxit)

* Một số quan điểm phi macxit về nguồn gốc của Nhà nước

Ngay từ thời cổ, trung đại đã có nhiều nhà tư tưởng từ góc độ tiếpcận khác nhau đưa ra những lý giải khác nhau về nguồn gốc của nhànước Dưới đây là một số học thuyết cơ bản về nguồn gốc của nhà nước

Theo thuyết thần học: Thuyết này cho rằng Nhà nước là sản phẩm

sáng tạo của thượng đế và người đứng đầu Nhà nước do thượng đế saikhiến xuống để trị vì thiên hạ Do vậy, nhà nước có một quyền lực hếtsức to lớn và mang tính vĩnh cửu Quyền lực nhà nước là quyền lực củathượng đế và sự phục tùng quyền lực đó là cần thiết, tất yếu đối với tất cả

Theo thuyết gia trưởng: Nhà nước là kết quả liên kết của nhiều gia

đình, là hình thức tổ chức tự nhiên của cuộc sống con người, vì vậy, nhànước có trong mọi xã hội và quyền lực nhà nước về bản chất cũng giốngquyền lực gia trưởng của người đứng đầu gia đình Nói cách khác, nhànước được quan niệm như là một gia tộc mở rộng và quyền lực nhà nước

là quyền lực gia trưởng mở rộng

Thuyết khế ước: Nhà nước là sản phẩm của một khế ước (hợp đồng)

do con người sống trong trạng thái tự nhiên tạo ra Do đó, khi Nhà nước

ra đời trên cơ sở khế ước của xã hội thì Nhà nước đó phải phục tùng xãhội, phải phục vụ lợi ích của tất cả các thành viên của khế ước, nếukhông, các thành viên của khế ước sẽ huỷ bỏ khế ước đó làm cho Nhànước bị tiêu vong và lập ra một khế ước mới Tiêu biểu cho thuyết này làcác nhà tư sản như: Jean Bodin (1530-1596); S.L Montesquieu (1689-1775); Denis Diderot (1713-1784)…

- Thuyết bạo lực: Cho rằng nhà nước xuất hiện trực tiếp từ các cuộc

chiến tranh xâm lược chiếm đất, là việc sử dụng bạo lực của thị tộc đốivới thị tộc khác mà kết quả là thị tộc chiến thắng đặt ra một hệ thống cơquan đặc biệt - nhà nước – để nô dịch kẻ chiến bại;

- Thuyết tâm lý: Cho rằng nhà nước xuất hiện do nhu cầu về tâm lý

của con người nguyên thủy luôn muốn phụ thuộc vào các thủ lĩnh, giáo

sĩ, …;

Nhìn chung, tất cả các quan điểm trên hoặc do nhận thức còn hạnchế nên không hiểu, hoặc do bị chi phối bởi lợi ích của giai cấp nên cốtình giải thích sai những nguyên nhân đích thực làm phát sinh nhà nước,nhằm che giấu bản chất của sự vận động xã hội dẫn đến sản phẩm tất yếu

là nhà nước Đa số họ đều xem xét sự ra đời của nhà nước tách rời nhữngđiều kiện vật chất của xã hội, tách rời những nguyên nhân kinh tế vàchứng minh rằng nhà nước là một thiết chế phải có của mọi xã hội, mộtlực lượng cần thiết cho phép mọi người cùng có thể tồn tại được

* Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về nguồn gốc của Nhà nước

Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin, Nhà nước là mộtphạm trù lịch sử chứ không phải một hiện tượng vĩnh cửu Nhà nước cóquá trình phát sinh, phát triển và tiêu vong Xã hội loại người đã trải quathời kì không có nhà nước, chỉ khi xã hội phát triển đến một giai đoạnnhất định thì nhà nước mới xuất hiện Sự ra đời của nhà nước được trình

bày chủ yếu trong tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu

và của nhà nước”.

- Chế độ cộng sản nguyên thủy và tổ chức thị tộc - bộ lạc

Chế độ cộng sản nguyên thuỷ là hình thái kinh tế xã hội đầu tiên củaloài người Trong xã hội này không tồn tại giai cấp và chưa có nhà nước,nhưng nguyên nhân làm ra đời nhà nước lại phát sinh từ đây Vì vậy, việcnghiên cứu về xã hội cộng sản nguyên thủy sẽ là cơ sở để giải thíchnguyên nhân làm phát sinh nhà nước và pháp luật, tạo điều kiện để hiểu

rõ bản chất của chúng Để tìm hiểu về xã hội cộng sản nguyên thủy, trướchết cần nghiên cứu cơ sở kinh tế của nó, vì cơ sở kinh tế là yếu tố cơ bảnquyết định đời sống xã hội

+ Cơ sở kinh tế của xã hội cộng sản nguyên thuỷ: là chế độ sở hữuchung về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động xã hội Mọi người trong

xã hội đều lao động và hưởng thụ thành quả lao động như nhau Đây làthời kỳ mà trình độ của lực lượng sản xuất tháp kém, công cụ lao độngthô sơ, nhận thức của con người còn hết sức đơn giản, họ chưa nhận thứcđúng đắn về về thiên nhiên và về bản thân mình, họ luôn luôn trong tìnhtrạng mềm yếu, hoảng sợ và bất lực trước những tai họa của thiênnhiên… Trong những điều kiện và hoàn cảnh đó, con người không thểsống riêng biệt mà phải dựa vào nhau, cùng chung sống, cùng lao động vàcùng hưởng thụ Do vậy, mọi người đều bình đẳng trong lao động và

không có tình trạng người này chiếm đoạt tài sản của người kia Xã hộichưa phân chia thành giai cấp và chưa có đấu tranh giai cấp.

+ Cơ sở xã hội: Cộng đồng người nguyên thuỷ hoàn toàn tự do, bìnhđẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ, không ai có đặc quyền, đặc lợi Tổchức xã hội đơn giản, tế bào cơ sở của xã hội không phải là gia đình mà

là thị tộc, được tổ chức theo huyết thống Ở giai đoạn đầu do những điềukiện về kinh tế, xã hội và hôn nhân, do phụ thuộc nhiều vào địa vị chủđạo của người phụ nữ trong thị tộc, các thị tộc đã được tổ chức theo chế

độ mẫu hệ Dần dần sự phát triển của kinh tế xã hội đã tác động làm thayđổi quan hệ trong hôn nhân; mặt khác địa vị của người phụ nữ trong thịtộc cũng thay đổi Người đàn ông giữ vai trò chủ đạo trong đời sống thịtộc và chế độ mẫu hệ đã chuyển thành chế độ phụ hệ

Thị tộc là tổ chức tế bào cơ sở của xã hội cộng sản nguyên thủy, làmột cộng đồng xã hội độc lập Hội đồng thị tộc là tổ chức quyền lực caonhất của thị tộc Quyết định của hội đồng thị tộc là bắt buộc đối với mọingười nhưng cùng với sự phát triển của xã hội, do nhiều yếu tố khác nhautác động, trong đó có sự tác động của chế độ ngoại tộc hôn, các thị tộc đã

mở rộng quan hệ với nhau, dẫn đến sự xuất hiện của các bào tộc và bộ lạc.

Bào tộc là một liên minh bao gồm nhiều thị tộc hợp lại Tổ chứcquyền lực của bào tộc đã thể hiện sự tập trung quyền lực cao hơn Hộiđồng bào tộc chỉ bao gồm các tù trưởng, thủ lĩnh quân sự của các thị tộc.Mặc dù phần lớn các công việc quan trọng trong bào tộc vẫn do hội nghịtất cả các thành viên của bào tộc quyết định, nhưng trong nhiều trườnghợp chỉ do hội đồng bào tộc quyết định

Bộ lạc bao gồm nhiều bào tộc Tổ chức quyền lực trong bộ lạc thểhiện mức độ tập trung quyền lực cao hơn bào tộc Tuy nhiên ở đây, quyềnlực vẫn mang tính xã hội, chưa mang tính giai cấp

Tóm lại: Chế độ Cộng sản nguyên thủy là chế độ trong đó đã cóquyền lực nhà nước, nhưng đó là thứ quyền lực xã hội được tổ chức vàthực hiện dựa trên cơ sở của những nguyên tắc dân chủ thực sự, quyềnlực xuất phát từ xã hội và phục vụ cho lợi ích của cộng đồng Các quan

hệ xã hội duy trì được là do sức mạnh của phong tục tập quán, nhờ có sựkính trọng đối với các bô lão

- Sự tan rã của chế độ cộng sản nguyên thủy và sự xuất hiện nhà nước

Do sự phát triển của lực lượng sản xuất, sự phân công lao động theohướng chuyên môn hoá làm cho năng suất lao động tăng nhanh kéo theotrình độ sản xuất phát triển; đời sống vật chất và tinh thần của xã hội dầndần tạo ra những tiền đề cho sự tan rã của chế độ cộng sản nguyên thủy.Giai cuối của thời kì cộng sản nguyên thủy, đã có 3 lần phân cônglao động xã hội, tạo ra những tiền đề mới dẫn đến sự tan rã của chế độcộng sản nguyên thủy:

- Lần thứ nhất: Nghề chăn nuôi phát triển mạnh mẽ và tách ra khỏi

trồng trọt

Trong lao động và cùng với lao động cong người được phát triển,hoạt động của con người ngày càng phong phú, chủ động và tự giác hơn.Việc con người thuần dưỡng được động vật đã trở ra một kỷ nguyên mớitrong sự phát triển của xã hội loài người Chính đàn gia súc được thuầndưỡng đã trở thành nguồn tích luỹ tài sản quan trọng, là mầm mống sinh

ra chế độ tư hữu Nghề chăn nuôi phát triển rất mạnh làm xuất hiện ngày

càng nhiều những gia đình chuyên làm nghề chăn nuôi và dần dần chăn nuôi đã trở thành một ngành kinh tế độc lập tách ra khỏi ngành trồng trọt.

Lần phân công lao động này đã tạo ra những biến đổi sâu sắc trong

xã hội Bên cạnh ngành chăn nuôi phát triển mạnh mẽ, ngành trồng trọt

phẩm trong xã hội làm ra ngày càng nhiều Do đó, đã xuất hiện những sảnphẩm lao động dư thừa Sự phát triển mạnh mẽ của nghề chăn nuôi vàtrồng trọt đã đặt ra nhu cầu về sức lao động Vì thế những tù binh bị bắttrong chiến tranh không bị giết như trước kia mà được giữ lại làm nô lệ

để phục vụ cho nhu cầu chăn nuôi và trồng trọt Đó cũng chính là mầmmống của chế độ chiếm hữu nô lệ sau này

Như vậy, sau lần phân công lao động này, chế độ tư hữu đã xuấthiện, xã hội đã phân chia thành người giàu, người nghèo Chế độ tư hữuxuất hiện đã làm thay đổi chế độ hôn nhân, chế độ hôn nhân một vợ mộtchồng đã thay thế cho chế độ quần hôn Đồng thời với sự thay đổi đó,người chồng chở thành người chủ gia đình và có quyền quyết định, “giađình cá thể đã trở thành một lực lượng và đang đe dọa thị tộc”1

- Lần thứ hai: Thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của chăn nuôi và trồng trọt thì thủcông nghiệp cũng phát triển Việc con người tìm ra kim loại, đặc biệt làsắt đã tạo ra khả năng có thể trồng trọt trên những diện tích rộng lớn hơn,

có thể khai hoang cả những miền rừng rú Sắt mang lại cho người thợ thủcông nghiệp những công cụ lao động có giá trị Nghề dệt, nghề chế tạo đồkim loại và những nghề thủ công khác ngày càng được chuyên môn hoá

đã làm cho sản phẩm làm ra ngày càng nhiều loại và hoàn hảo hơn Bêncạnh đó, ngoài ngũ cốc, các loại đỗ và hoa quả, nông nghiệp còn cung cấp

cả dầu thực vật và rượu vang… Một hoạt động nhiều mặt như thế tất yếu

sẽ dẫn đến sự phân công lao động xã hội

- Lần thứ ba: Buôn bán phát triển và thương nghiệp xuất hiện

Nền sản xuất đã tách ra thành các ngành sản xuất riêng, làm xuất hiệnnhu cầu trao đổi và sản xuất hàng hoá ra đời Nền sản xuất hàng hoá xuấthiện thì đồng thời thương nghiệp cũng phát triển dẫn đến lần phân cônglao động xã hội tiếp theo Đây là lần phân công lao động giữ vai trò rất

quan trọng và có một ý nghĩa quyết định Sự phân công lần này nảy sinh

ra một giai cấp không còn tham gia vào sản xuất nữa, mà chỉ làm côngviệc trao đổi sản phẩm, đó là giai cấp thương nhân Nếu hai lần phâncông lao động xã hội trước, những nguyên nhân của sự hình thành giaicấp đều chỉ gắn liền với sản xuất mà thôi, thì ở lần phân công lao động xã

hội thứ ba này, “lần đầu tiên xuất hiện một giai cấp tuy không tham gia sản xuất một tý nào, nhưng lại chiếm toàn bộ quyền lãnh đạo sản xuất và bắt những người sản xuất phụ thuộc vào mình về mặt kinh tế…và bóc lột

cả hai”, “một giai cấp mà lịch sử loài người trước đó chưa hề biết đến”.

Do sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến sự xuất hiện nhữngyếu tố mới làm đảo lộn đời sống của thị tộc Tổ chức thị tộc không cònphù hợp với các yếu tố mới xuất hiện đó Mặt khác, với sự phát triển củacác ngành kinh tế, sản phẩm làm ra ngày càng nhiều, đã phát sinh khảnăng chiếm đoạt những xản phẩm dư thừa làm của riêng làm xuất hiệnchế độ tư hữu Những người có tư liệu sản xuất trở thành giai cấp thốngtrị, những người có ít hoặc không có tư liệu sản xuất trở thành giai cấp bịtrị Mâu thuẫn về lợi ích giữa hai giai cấp này ngày càng quyết liệt, khi đó

tổ chức thị tộc không thể điều hoà được, giải quyết mâu thuẫn đó Lúcnày, cần có một tổ chức khác đại diện cho giai cấp nắm ưu thế về kinh tế

và chính trị nhằm dập tắt sự xung đột

Tóm lại, Nhà nước xuất hiện trực tiếp từ sự tan rã của chế độ Cộngsản nguyên thủy Nhà nước chỉ xuất hiện khi có sự phân chia xã hội thànhgiai cấp và mâu thuẫn giữa các giai cấp phát triển đến khi cần phải có một

tổ chức mới ra đời điều hòa được mâu thuẫn đó Nhà nước đã xuất hiệnmột cách khách quan, nó là sản phẩm của xã hội đã phát triển đến một

giai đoạn nhất định Nhà nước “không phải là một quyền lực từ bên ngoài

áp đặt vào xã hội” mà là “một lực lượng nảy sinh từ xã hội”, một lực

lượng “tựa hồ như đứng trên xã hội”, có nhiệm vụ làm dịu bớt sự xung đột và giữ cho sự xung đột đó nằm trong vòng “trật tự”(2)

1.1.2 Bản chất và đặc trưng của Nhà nước

và mục đích trước hết nhằm phục vụ lợi ích cho giai cấp tư sản

Tính giai cấp thể hiện:

+ Nhà nước đó do giai cấp nào tổ chức thành;

+ Quyền lực Nhà nước nằm trong tay giai cấp cầm quyền;

+ Nhà nước bảo vệ lợi ích cho giai cấp năm quyền là chủ yếu

Tính giai cấp của nhà nước quy định nội dung hoạt động của nhànước Tuy là đại biểu chính thức cho toàn xã hội, song nhà nước trước hếtphục vụ bảo vệ quyền lợi cho giai cấp thống trị

Tính xã hội:

+ Bên cạnh việc bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, nhà nước cònphải quan tâm bảo đảm, bảo vệ, giải quyết các lợi ích cho các giai cấp,tầng lớp khác nhau trong xã hội và các vấn đề chung cho xã hội

2 () Mác- Ănghen, tuyển tập, tập 6, Nxb Sự thật, H.1984, tr 260

+ Nhà nước thực hiện những công việc chung nhằm duy trì và phát triển

xã hội

Khi nhận thức về bản chất của nhà nước ta thấy, bản chất giai cấp vàbản chất xã hội luôn gắn liền với nhau Có thể tùy thuộc vào hoàn cảnhlịch sử khác nhau mà có những sự thay thế nhất định nhưng không cónghĩa là sự triệt tiêu của nhân tố này hay nhân tố khác

1.1.2.2 Đặc trưng của Nhà nước

Với tư cách là một thiết chế quyền lực của giai cấp thống trị đối với

xã hội, nhà nước có vị trí đặc biệt và có những cách thức đặc biệt để thựchiện quyền lực nhà nước của mình Điều này thể hiện cụ thể qua các đặctrưng sau của nhà nước:

- Nhà nước thiết lập một quyền lực công cộng đặc biệt

Trong xã hội cộng sản nguyên thủy đã từng tồn tại quyền lực nhưng

đó là thứ quyền lực xã hội, không tách rời khỏi đời sống xã hội và đượcduy trì trên cơ sở tuân thủ tự giác của các thành viên trong xã hội Cònquyền lực mà nhà nước xác lập là quyền lực công, nó không thuộc về mọithành viên trong xã hội mà chỉ thuộc về giai cấp thống trị trong xã hội vànhằm để phục vụ cho giai cấp đó trong quý trình quản lý xã hội Để thựchiện quyền lực này và để quản lý xã hội, nhà nước có một lớp người đặcbiệt chuyên làm nhiệm vụ quản lý; họ tham gia vào các cơ quan nhà nước

và hình thành nên một bộ máy cưỡng chế để duy trì địa vị của giai cấpthống trị, bắt các giai cấp khác phải phục tùng theo ý chí của giai cấpthống trị

- Nhà nước có lãnh thổ và quản lý dân cư theo các đơn vị hành chính lãnh thổ

Nhà nước phân chia dân cư theo lãnh thổ để quản lý mà không phânchia theo huyết thống, tôn giáo, giới tính… Chính sự phân chia này đãtạo ra các đơn vị hành chính lãnh thổ với những cơ quan quản lý nhất

định (tỉnh, huyện, xã của Việt Nam; bang, xã của các nhà nước liênbang…).

- Nhà nước có chủ quyền quốc gia

Chủ quyền quốc gia thể hiện ở quyền quyết định của nhà nước vềcác vấn đề đối nội, đối ngoại và không phụ thuộc vào các quốc gia khác.Chủ quyền quốc gia là thuộc tính gắn liền với nhà nước Dấu hiệu chủquyền quốc gia thể hiện thông qua những mối ràng buộc về các quyền vànghĩa vụ pháp lý giữa các công dân với nhà nước cũng như giữa nhà nướcvới các nhà nước khác trên nguyên tắc độc lập, bình đẳng

- Nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền ban hành pháp luật và bảo đảm pháp luật được thực hiện

Để quản lý xã hội nhà nước có quyền ban hành ra một loại quy tắcđặc biệt gọi là pháp luật để thông qua đó ghi nhận các yêu cầu, mệnh lệnhcủa nhà nước đối với từng lĩnh vực hoạt động nhất định cũng như đảmbảo cho các quy tắc đó được tôn trọng và nghiêm chỉnh thi hành theo ýchí của giai cấp thống trị

- Nhà nước có quyền định ra và thu các loại thuế dưới hình thức bắt buộc

Để duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước với số lượng không nhỏnhững người không tham gia trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất mà chỉchuyên môn làm nhiệm vụ quản lý và đồng thời để đáp ứng các nhu cầuchi tiêu cho việc thực hiện các công việc chung của nhà nước thì nhànước đã đề ra và thu các loại thuế bắt buộc các đối tượng nhất định trong

xã hội phải cung cấp nguồn tài chính cho nhà nước Thuế là khoản thuquan trọng của nhà nước và chỉ thuộc về sự quy định của nhà nước, đồngthời nó cũng thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà nước và các tổ chức,

cá nhân công dân

Những đặc điểm trên đây nói lên sự khác nhau giữa nhà nước vớicác tổ chức chính trị xã hội khác, đồng thời cũng phản ánh vị trí và vai tròcủa nhà nước trong xã hội có giai cấp.

Từ những nghiên cứu trên đây, dưới góc độ pháp lý, ta có thể đưa ra

khái niệm chung nhất về nhà nước, theo đó: Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế

và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội.

1.1.3 Chức năng của Nhà nước

Chức năng của nhà nước là những phương diện hoạt động cơ bản của nhà nước, thể hiện bản chất giai cấp, ý nghĩa xã hội, mục đích và nhiệm vụ của nhà nước.

Chức năng của nhà nước xuất phát từ bản chất của nhà nước, do cơ

sở kinh tế và cơ cấu giai cấp xã hội quyết định Chức năng của nhà nướcbao gồm hai phương diện: Chức năng đối nội và chức năng đối ngoại

+ Chức năng đối nội là những hoạt động chủ yếu của nhà nước trong

nội bộ đất nước Chức năng này bao gồm các vấn đề như tổ chức và quản

lý kinh tế; giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, trấn áp sựphản kháng của giai cấp bóc lột đã bị lật đổ và âm mưu phản cách mạngkhác; chức năng tổ chức và quản lý văn hoá, giáo dục và các vấn đề xãhội khác

+ Chức năng đối ngoại thể hiện vai trò của nhà nước trong mối quan

hệ với các nhà nước và các dân tộc khác Chức năng này được thể hiệnqua việc bảo vệ nhà nước khỏi sự xâm lăng của nước ngoài và mở rộngquan hệ hợp tác với các nước khác

Chức năng đối nội và chức năng đối ngoại có quan hệ mật thiết vớinhau Việc xác định và thực hiện các chức năng đối ngoại luôn phải xuấtphát từ tình hình thực hiện các chức năng đối nội Đồng thời, kết quả của

việc thực hiện các chức năng đối ngoại sẽ tác động mạnh mẽ tới việc tiếnhành các chức năng đối nội.

1.2 NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

1.2.1 Bản chất và đặc trưng cơ bản của Nhà nước cộng hòa XHCN Việt Nam

* Bản chất của Nhà nước ta

Nhà nước cộng hòa XHCN Việt Nam là nhà nước của nhân dân, donhân dân và vì nhân dân, là tổ chức quyền lực chính trị của giai cấp côngnhân, nông dân và tầng lớp tri thức xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo củaĐảng cộng sản Việt Nam Tất cả các chính sách, pháp luật của nhà nướcđều được xây dựng và thực hiện xuất phát từ lợi ích của con người, chocon người và vì con người

Bản chất của nhà nước cộng hòa XHCN Việt Nam thể hiện ở tínhgiai cấp công nhân và tính xã hội sâu sắc của nhà nước

+ Tính giai cấp công nhân thể hiện ở chỗ nhà nước do giai cấp côngnhân thiết lập, lãnh đạo và thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu của giai cấpcông nhân Việt Nam, thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và toàn thểnhân dân lao động

+ Tính xã hội được thể hiện ở các chính sách, hoạt động quản lý kinh

tế, văn hoá, giáo dục, khoa học, giải quyết những vấn đề về chính sách xãhội nhằm không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân

* Đặc trưng của Nhà nước ta

- Nhà nước cộng hòa XHCN Việt Nam là nhà nước dân chủ thực sự và rộng rãi.

Mặc dù nước ta bước vào xây dựng CNXH từ điểm xuất phát thấp,đến nay vẫn là một nước đang phát triển, nhưng một chế độ dân chủXHCN đã được thiết lập và đang từng bước hoàn thiện

Với quan điểm phát triển, Điều 3 Hiến pháp 1992 đã chỉ rõ: Nhà nước bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân, nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân; xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện Quan điểm đó là kết quả của một quá trình tìm tòi, kiểm

nghiệm và sáng tạo được rút ra để định hướng cho sự phát triển của toàn

bộ hệ thống chính trị nước ta nói chung và nhà nước ta nói riêng

Bản chất dân chủ của nhà nước ta được thể hiện một cách toàn diện,trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa và xã hội

- 2 Nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.

Đây là biểu hiện tập trung của khối đại đoàn kết các dân tộc anh emcùng sinh sống trên đất nước Việt Nam Tính dân tộc của nhà nước ViệtNam là vấn đề có tính lịch sử, truyền thống lâu dài, chính là nguồn gốcsức mạnh của nhà nước Ngày nay, đặc tính dân tộc ấy lại được tăngcường và nâng cao nhờ khả năng kết hợp thống nhất giữa tính giai cấp,tính nhân dân, tính dân tộc và tính thời đại Điều 5 Hiến pháp có ghi

nhận: Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là Nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam.

Nhà nước thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giữa các dân tộc, nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc.

Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc và phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống và văn hoá tốt đẹp của mình.

Nhà nước thực hiện chính sách phát triển về mọi mặt, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số -3 Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thể hiện tính xã hội rộng