[HiLaw.Vn] Giáo trình Luật thuế Việt Nam

D~c tfnh b~t buc cua thuS la mt trong nhfmg dclu hi~u quan trQng d~ phan bi~t thu€ v6i cac khoan thu tren ca sa tv nghla phap lf quan trQng khi ban hanh phap lu~t v~ thu€ va chi ph6i phu

GIAOTRiNH:

X ·

· LUAT THUE VIETNAM • •

GIAOTRiNH: X ·

· LUAT THUE VIETNAM • •

394-2018/CXBIPH/54-188/CAND 394-2018/CXBIPH/54-188/CAND

TRUONG D~I H()C LU~T HA NQI

GIAOTRINH

(Tai biin tan thu 11 co sila aJi, bJ sung)

NHAXUATBANCONGANNHANDAN

HA r~<)I - 201s

TRUONG D~I H()C LU~T HA NQI

GIAOTRINH

(Tai biin tan thu 11 co sila aJi, bJ sung)

NHAXUATBANCONGANNHANDAN

HA r~<)I - 201s

Chii bien

PGS.TS P~M THJ GIANG THU

Tfp th~ bic gia PGS.'l'S P~M THl GIANG THU

TS NGUYEN VAN TUYEN ~­

PGS.TS NGUYEN THl ANH vAN

TS VUVANCUdNG

TS VU VAN CUdNG

PGS.TS P~M THl GIANG THU

Chuang I, IV Chuang II, VIII

Chuongiii,VI

Chuang V ChuongVll

Chii bien

PGS.TS P~M THJ GIANG THU

Tfp th~ bic gia PGS.'l'S P~M THl GIANG THU

TS NGUYEN VAN TUYEN ~­

PGS.TS NGUYEN THl ANH vAN

TS VUVANCUdNG

TS VU VAN CUdNG PGS.TS P~M THl GIANG THU

Chuang I, IV Chuang II, VIII

Chuongiii,VI

Chuang V ChuongVll

LffiNOIDAU

Li luqn va thl;fc tiln tlii chi ra rdng thui ra dai va t6n tqi Ia

khach quan, Ia tliJu ki~n vtjt chdt quan tr<?ng ai nha nuac t6n

t(li va phdt triin Di f(lO ltjp ca sa phap If 6n tljnh vfmg ch&c cho

ngu6n thu thui, thvc hi?n cdc m'{lc tieu kinh ti-xii h9i, tloi hoi

nha nu&c cdn phai ban hanh h? th6ng phap luqt ,'<hui a6ng b9

6 Vi?t Nam, cung vai qua trinh phat triin cita ilai s6ng

kinh ti-xa hQi, h¢ th6ng phap lu{jt thui ilu(JC hinh thanh Va

ngay cang phat triJn Phap luqt thui c6 h¢ th6ng quy phqm

phuc tl;lp, chi tiit, thuimg xuyen GU(/C sua a6i, thay thi, b6 sung

ai dap ztng yeu cdu cita nha nuac va ph~t h(JJJ v&i tlai s6ng

kinh ti- xii h9i

Giao trinh lutjt thui Vi?t Nam duQ'c Truang Bc;~i h9c Luqt

Ha N9i bien soqn tren ca sa h~ th6ng cdc van ban phap luqt

hi~n hanh, t6ng kit kinh nghi~m nghien cuu, giang dc;~y n9i

dung phap luqt thui tqi Truimg va dap t'rng yeu cdu a6i m&i

chuang trinh giang dr;ry trong giai doqn m&i Nhiing yeu cdu,

iloi hoi neu tren se Ia nhi?m V'{l kh6 khan trong qua trinh thl!C

hi?n Tren tinh thdn i16, chung toi mong nhtjn duQ'c y kiin i16ng

gop cho vi?c hoan chinh giao trinh nay trong nhiing niim tm

Xin tran tr9ng gim thi?u cung bc;~n il9c

TRUONG D~I HOC LU~T HA N(H

LffiNOIDAU

Li luqn va thl;fc tiln tlii chi ra rdng thui ra dai va t6n tqi Ia khach quan, Ia tliJu ki~n vtjt chdt quan tr<?ng ai nha nuac t6n t(li va phdt triin Di f(lO ltjp ca sa phap If 6n tljnh vfmg ch&c cho ngu6n thu thui, thvc hi?n cdc m'{lc tieu kinh ti-xii h9i, tloi hoi nha nu&c cdn phai ban hanh h? th6ng phap luqt ,'<hui a6ng b9

6 Vi?t Nam, cung vai qua trinh phat triin cita ilai s6ng kinh ti-xa hQi, h¢ th6ng phap lu{jt thui ilu(JC hinh thanh Va ngay cang phat triJn Phap luqt thui c6 h¢ th6ng quy phqm phuc tl;lp, chi tiit, thuimg xuyen GU(/C sua a6i, thay thi, b6 sung

ai dap ztng yeu cdu cita nha nuac va ph~t h(JJJ v&i tlai s6ng kinh ti- xii h9i

Giao trinh lutjt thui Vi?t Nam duQ'c Truang Bc;~i h9c Luqt

Ha N9i bien soqn tren ca sa h~ th6ng cdc van ban phap luqt

hi~n hanh, t6ng kit kinh nghi~m nghien cuu, giang dc;~y n9i dung phap luqt thui tqi Truimg va dap t'rng yeu cdu a6i m&i chuang trinh giang dr;ry trong giai doqn m&i Nhiing yeu cdu, iloi hoi neu tren se Ia nhi?m V'{l kh6 khan trong qua trinh thl!C hi?n Tren tinh thdn i16, chung toi mong nhtjn duQ'c y kiin i16ng gop cho vi?c hoan chinh giao trinh nay trong nhiing niim tm

Xin tran tr9ng gim thi?u cung bc;~n il9c

TRUONG D~I HOC LU~T HA N(H

CHlfdNGI

NHfiNGVANDECOBANVEPHAPLU~TTHUE

I KHAI NIEM v A PHAN LO~I THUE

1 Khai ni~m thu@

Ljch sir xa h{>i lohl ngum da chtmg minh r~ng thu~ ra dai la

ffiQt t~t y~u khach quan, g~n Vffi S\I hl.nh thanh va phat tri~n CUa

nha nu&c D~ duy trl sv tbn t~ dbng thm v6i vi~c thgc hi~n cac

chuc nang cua mlnh, nha nu&c c~n c6 ngu6n v~t ch~t d~ thvc

hi~n nhfrng chi tieu c6 tinh ch~t xa h{>i B~ng quy~n lvc chinh

tri, nha nu6c thu m()t b<) ph~n cua cru xa h{>i d~ c6 dugc ngubn

v~t ch~t d6 Quan h~ thu, n{>p nhfmg ngubn v~t chAt nay chinh

la thu~ Thu thu~ dugc thgc hi~n tir hinh thuc thu b~ng hi~n v~t

chuy~n d~n sang thu du6i hlnh thuc gia trj Di~u d6 cling c6

nghia, thu~ xu~t hi~n ban d~u c6 hlnh thuc bi~u hi~n rAt dan

gian Quan h~ phu phen, c6ng n~p la nhfmg lo~i thuS th~ hi~n

du&i hlnh thuc hi~n v~t d~n c6 sg phuc t~p han - hlnh thuc

suu, thu~ dugc edt d~t m{>t each th6ng nh~t trong ph~ vi lanh

th6 D~n khi ti~n t~ ra dm, hlnh thuc thuS thu b~ng ti~n lam

thi trurmg, Ha N()i, 1998, tr 669

CHlfdNGI

NHfiNGVANDECOBANVEPHAPLU~TTHUE

I KHAI NIEM v A PHAN LO~I THUE

1 Khai ni~m thu@

Ljch sir xa h{>i lohl ngum da chtmg minh r~ng thu~ ra dai la ffiQt t~t y~u khach quan, g~n Vffi S\I hl.nh thanh va phat tri~n CUa nha nu&c D~ duy trl sv tbn t~ dbng thm v6i vi~c thgc hi~n cac

chuc nang cua mlnh, nha nu&c c~n c6 ngu6n v~t ch~t d~ thvc hi~n nhfrng chi tieu c6 tinh ch~t xa h{>i B~ng quy~n lvc chinh

tri, nha nu6c thu m()t b<) ph~n cua cru xa h{>i d~ c6 dugc ngubn v~t ch~t d6 Quan h~ thu, n{>p nhfmg ngubn v~t chAt nay chinh

la thu~ Thu thu~ dugc thgc hi~n tir hinh thuc thu b~ng hi~n v~t chuy~n d~n sang thu du6i hlnh thuc gia trj Di~u d6 cling c6

nghia, thu~ xu~t hi~n ban d~u c6 hlnh thuc bi~u hi~n rAt dan

gian Quan h~ phu phen, c6ng n~p la nhfmg lo~i thuS th~ hi~n

du&i hlnh thuc hi~n v~t d~n c6 sg phuc t~p han - hlnh thuc suu, thu~ dugc edt d~t m{>t each th6ng nh~t trong ph~ vi lanh

th6 D~n khi ti~n t~ ra dm, hlnh thuc thuS thu b~ng ti~n lam

thi trurmg, Ha N()i, 1998, tr 669

giam nh~ sg nghi~t nga cua cac hinh thuc c6ng n()p (l) a

phuang Tay, hinh thuc thuS xufit hi~n sam nhfit la 6 LaMa c6

d~i du6i d~g "thuS ru()ng dfit" Cung v6i sg phat triSn, nhfrng

lo~ thus va hinh thuc thus phuc t~p han ddn hinh thanh

Nhfrng hinh thuc "thuS th~p phan" da xufit hi~n 6 Anh thS ki

thu X Theo d6, "m()t phdn muai gia tri san phftm phai duqc

trich n()p cho t6 chuc quySn Ivc cong c<)ng b~ng cac quan h~

phap lu~t" Ho~c vao thm ki nay, t~i ltalia, 10% gia tri cua tAt

ca hang hoa, san phftm nong nghi~p phai n()p cho nha nu6c a

Trung Qu6c, hlnh thuc thuS sam nhfit Ia "c6ng" thm _nha H~

Thu~t ngu "thuS" xufit hi~n 6 qu6c gia nay vao nam 594 ifu6c

D6i v6i Vi~t Nam, "thu~ ma" cling da b~t dfiu xufrt l).i~n tu

thcrl ld ddu · cua chS d() phong kiSn~ nh~m t~p trung ngubn cong ·

quy cho nha vua nhung chu ySu du6i d~ng c6ng v~t C3 M~c du

mm duqc hlnh thanh m()t each c6 t6 chuc, h~ th6ng C 4

) DSn thS

ki thu XVI, ngoai cac lo~i thu~ da dugc thu 6n djnh, cac triSu

d~i con d~t them· nhilng Io~i thus • mm ( thu~ mo, thus do, thus

(l)~Xem: Tru<mg d~i hQc Uti chfnh-k~ tmin Ha N()i, Giao trznh thud, Nxb Tai

chfnh, Ha N()i, 2000, tr 9

(2)~Xem: Vi~n nghien c(ru va ph6 bi~n tri thuc bach khoa, Dt;~i tit aidn kinh ti

thi truang, Ha N()i, 1998, tr 669

Tai ban IAn thu 2, Nxb Van hoa-Thong tin

nga voi va cac thu huang thorn cua nguoi Man Lao; 6 Cac thu g6 va hoa qua

hmi-thong tin, tr 265

giam nh~ sg nghi~t nga cua cac hinh thuc c6ng n()p (l) a

phuang Tay, hinh thuc thuS xufit hi~n sam nhfit la 6 LaMa c6

d~i du6i d~g "thuS ru()ng dfit" Cung v6i sg phat triSn, nhfrng

lo~ thus va hinh thuc thus phuc t~p han ddn hinh thanh

Nhfrng hinh thuc "thuS th~p phan" da xufit hi~n 6 Anh thS ki

thu X Theo d6, "m()t phdn muai gia tri san phftm phai duqc trich n()p cho t6 chuc quySn Ivc cong c<)ng b~ng cac quan h~

phap lu~t" Ho~c vao thm ki nay, t~i ltalia, 10% gia tri cua tAt

ca hang hoa, san phftm nong nghi~p phai n()p cho nha nu6c a

Trung Qu6c, hlnh thuc thuS sam nhfit Ia "c6ng" thm _nha H~

Thu~t ngu "thuS" xufit hi~n 6 qu6c gia nay vao nam 594 ifu6c

D6i v6i Vi~t Nam, "thu~ ma" cling da b~t dfiu xufrt l).i~n tu

thcrl ld ddu · cua chS d() phong kiSn~ nh~m t~p trung ngubn cong ·

quy cho nha vua nhung chu ySu du6i d~ng c6ng v~t C3 M~c du

mm duqc hlnh thanh m()t each c6 t6 chuc, h~ th6ng C 4

(2)~Xem: Vi~n nghien c(ru va ph6 bi~n tri thuc bach khoa, Dt;~i tit aidn kinh ti

thi truang, Ha N()i, 1998, tr 669

Tai ban IAn thu 2, Nxb Van hoa-Thong tin

nga voi va cac thu huang thorn cua nguoi Man Lao; 6 Cac thu g6 va hoa qua

hmi-thong tin, tr 265

chg, thu~ tuAn tuy, thu~ mu6i, thu~ th6 san- thm Chua Trinh;

Tr~n, Le sa), h~ th6ng thu8 trong thm kl phong ki~n c6 diSm

chung la thi~u chuAn mvc v@ d~o 11 va phap li; chua dap tmg

duqc yeu cdu va 1¢ ich cua nhan dan Sir cfi ghi l~i "Thu€ rna

thu din ta toe, rna dung cua cai nhu bun tltit" (l) D~n thm ld

Phap thu()c, chinh phu thu()c dia Phap d~t ra r~t nhiSu lo~i thuS,

tieu bi~u la: thuB ruQ'U, thuB mu6i, thu~ doan (thuB quan), thuB

mon bhl, thuS th6 tr~ch H~ thl>ng thu~ thm ld nay ·mang n~g

tinh va vet, b6c l()t

Sau khi nu6c Vi~t N am dan chu c()ng hoa ra dai, song song

v&i vi~c xoa bo h~ th6ng thuS phi nhan d~o (thuS than, thuS

mu6i, thuS th6 tr~ch ), Nha nu6c ddn dfin hlnh thanh h~ th6ng

thuB m&i Cung v6i s\f phat triSn cua kinh tS-xa h()i, yeu cAu

d~t ra trong tl:mg giai do~n C\1 th~, h~ th6ng thuS cua Vi~t Nam

ngay cang di t&i S\f f>n dinh va hoan thi~n

Nhu v~y' thuS la hi~n tuqng tAt y~u, xu~t hi~n va tbn t~

cung v6i cac hi~n tuqng kinh tS-xa h()i khac (2) S\f xufit hi~n,

phat tri~n cua thuB g~n v&i m6i giai do~n, lqi ich rna nha

nu6c su dvng n6 lam cong cv di~u tiBt ngubn thu cua n~n

kinh ts xa h9i fiy

DS dua ra khai ni~m m6i ve thuS hoan toan khong don

(l).Xem: Sach giao khoa }ich su lap 7, l&p 8, Taiban Ifill thu 14, Nxb Giao

(2) Nh~n dinh v~ di~u nay, B Franklin (1706 - 1990)- m()t trong nhung tac

ghi cua Tuyen ngon d(>c l~p cua nuoc My· da dua ra Uri tuyen b6: Trong cu()c

s6ng khong c6 gl tftt y€u, ngoai cai ch~t va thu~

chg, thu~ tuAn tuy, thu~ mu6i, thu~ th6 san- thm Chua Trinh;

Tr~n, Le sa), h~ th6ng thu8 trong thm kl phong ki~n c6 diSm

chung la thi~u chuAn mvc v@ d~o 11 va phap li; chua dap tmg duqc yeu cdu va 1¢ ich cua nhan dan Sir cfi ghi l~i "Thu€ rna

thu din ta toe, rna dung cua cai nhu bun tltit" (l) D~n thm ld Phap thu()c, chinh phu thu()c dia Phap d~t ra r~t nhiSu lo~i thuS,

tieu bi~u la: thuB ruQ'U, thuB mu6i, thu~ doan (thuB quan), thuB

mon bhl, thuS th6 tr~ch H~ thl>ng thu~ thm ld nay ·mang n~g

tinh va vet, b6c l()t

Sau khi nu6c Vi~t N am dan chu c()ng hoa ra dai, song song v&i vi~c xoa bo h~ th6ng thuS phi nhan d~o (thuS than, thuS mu6i, thuS th6 tr~ch ), Nha nu6c ddn dfin hlnh thanh h~ th6ng

thuB m&i Cung v6i s\f phat triSn cua kinh tS-xa h()i, yeu cAu

d~t ra trong tl:mg giai do~n C\1 th~, h~ th6ng thuS cua Vi~t Nam

ngay cang di t&i S\f f>n dinh va hoan thi~n

Nhu v~y' thuS la hi~n tuqng tAt y~u, xu~t hi~n va tbn t~

cung v6i cac hi~n tuqng kinh tS-xa h()i khac (2) S\f xufit hi~n,

phat tri~n cua thuB g~n v&i m6i giai do~n, lqi ich rna nha

nu6c su dvng n6 lam cong cv di~u tiBt ngubn thu cua n~n

kinh ts xa h9i fiy

DS dua ra khai ni~m m6i ve thuS hoan toan khong don

(l).Xem: Sach giao khoa }ich su lap 7, l&p 8, Taiban Ifill thu 14, Nxb Giao

gian Cac nha kinh t~ hQC da c6 qua trlnh nghien Clru sau s~c a

danh ghi cua minh Cac Mac vi~t "thui fa ca sa kinh ti cua b9

may nha nuac, fa thu dogn dan gicin ai kho bgc thu ilu(Jc tiJn

hay tai san cua nguai dan ai dung vao vi?c chi tieu cua nha

nuac".(l) Bfutg each dinh nghia khac, cac nha nghien Clru kinh

t~ cho r~g thu~ la "m9t hinh thuc phan ph6i thu nhqp tai

chfnh CUa nha nuac a€ thl!C hi¢n chuc nang CUa 1ninh, d11a vao

quyJn fl!C chfnh trj, tiin hanh phan ph6i san phd1n th{ing du

cua xii h9i m9t each cuang chi va khong hoan fqi" (l)

0 khia c~nh nghien c(ru thu~ v6i tu each la m()t n()i dung

di~u chinh cua lu~t phap, cac chuyen gia v~ lu~t thu~ cling da

nh~ djnh "thui Ia m9t trc~t tl! da du(Yc thiit lqp hoa binh giua

chfnh phu v6i CQllg iJ6ng trong Sl! ton trr;>ng thl!C hi¢n nghza V¥

thu, n9p vao ngan sach Thui khong c6 bdt ki Sl! phan bi?t a6i

xu nao giua cac bang hay vung fiinh th6" (3

)

M~c du c6 nhi~u each dinh nghia v~ thu~ nhu v~y nhung

chung ta d~u c6 th~ nh~n thAy net chung sau: thui fa khocin thu

n9p mang tfnh bdt bu9c rna cac t6 chitc ho{ic ca nhan phcii n9p

cho nha nuac khi c6 du nhimg diJu ki?n nhdt djnh

V &i each nhin nh~n khach quan v~ thu~, c6 th~ thAy ban

chAt cua thu~ la lo~i quan h~ phan ph6i g~n v6i nha nu&c, lo~i

quan h~ giua nha nu&c v&i nguai n()p thu~ Ban chAt nay

thj tru-Ong, H 1998, tr 669

(3).Xem: Taxation Law in Australia Geoffrey Lehmann, Cynthia Coleman

B utterworths, 1997

gian Cac nha kinh t~ hQC da c6 qua trlnh nghien Clru sau s~c a

danh ghi cua minh Cac Mac vi~t "thui fa ca sa kinh ti cua b9 may nha nuac, fa thu dogn dan gicin ai kho bgc thu ilu(Jc tiJn hay tai san cua nguai dan ai dung vao vi?c chi tieu cua nha nuac".(l) Bfutg each dinh nghia khac, cac nha nghien Clru kinh t~ cho r~g thu~ la "m9t hinh thuc phan ph6i thu nhqp tai chfnh CUa nha nuac a€ thl!C hi¢n chuc nang CUa 1ninh, d11a vao quyJn fl!C chfnh trj, tiin hanh phan ph6i san phd1n th{ing du cua xii h9i m9t each cuang chi va khong hoan fqi" (l)

0 khia c~nh nghien c(ru thu~ v6i tu each la m()t n()i dung

di~u chinh cua lu~t phap, cac chuyen gia v~ lu~t thu~ cling da

nh~ djnh "thui Ia m9t trc~t tl! da du(Yc thiit lqp hoa binh giua chfnh phu v6i CQllg iJ6ng trong Sl! ton trr;>ng thl!C hi¢n nghza V¥

thu, n9p vao ngan sach Thui khong c6 bdt ki Sl! phan bi?t a6i

xu nao giua cac bang hay vung fiinh th6" (3

)

M~c du c6 nhi~u each dinh nghia v~ thu~ nhu v~y nhung

chung ta d~u c6 th~ nh~n thAy net chung sau: thui fa khocin thu n9p mang tfnh bdt bu9c rna cac t6 chitc ho{ic ca nhan phcii n9p cho nha nuac khi c6 du nhimg diJu ki?n nhdt djnh

V &i each nhin nh~n khach quan v~ thu~, c6 th~ thAy ban

chAt cua thu~ la lo~i quan h~ phan ph6i g~n v6i nha nu&c, lo~i

quan h~ giua nha nu&c v&i nguai n()p thu~ Ban chAt nay

thj tru-Ong, H 1998, tr 669

(3).Xem: Taxation Law in Australia Geoffrey Lehmann, Cynthia Coleman

B utterworths, 1997

khong thay d6i trong nhfmg xa h()i c6 ch€ d() kinh t€, chfnh tri

khac nhau Belt k~ xa h()i nao cling th~ hi~n quan h~ thu va

n{>p nhu nhau

2 D~c di~m ciia thu~

V 6i nhi~u each ti€p c~n khac nhau, cac nha nghien cthi c6

th~ dua ra khai ni~m rieng ph\lc V\1 cho ml)c dfch nghien cthi

cua mlnh v~ thu~ Tuy v~y, thu€ bao gia cling mang nhfmg

d~c tfnh nhclt djnh Vi~c xac djnh d~c tfnh cua thu€ giup cho

chung ta nh~n di~n thu€ trong cac hlnh thuc thu nh~p tai

chfnh Tren phuang di~n di~u chinh phap lu~t, vi~c nghien

cw d~c tfnh cua thu€ m()t m~t giup nha lam lu~t }\ra chQn sv

di~u chinh phap lu~t m()t each phu hqp d6i v6i thuS; m~t

khac, giup cho cac d6i tugng c6 lien quan thgc hi~n d~y du

chuc trach va nhi~m Vl) CUa minh

Thu nhdt, thu€ la khoan thu n()p b~t bu()c vao ngan sach

Tfnh b~t bu()c th~ hi~n a ch6, d6i v6i nguai n()p thu€, day la

nghla V\1 chuy~n giao tru san cua h9 cho nha nu6c khi c6 du

diSu ki~n rna khong phru la quan h~ thanh toan du trong hqp

d6ng hay ngoai hqp d6ng D6i v6i cac ca quan thu thu€, khi

thay m~t nha nu6'c thvc hi~n cac hanh vi nhclt djnh cling khong

dugc phep lga ch9n thgc hi~n hay khong thgc hi~n hanh vi thu

thu€, c6 sg phan bi~t d6i xu d6i v6i nguai n()p thu€

D~c tfnh b~t bu()c cua thuS la m()t trong nhfmg dclu hi~u

quan trQng d~ phan bi~t thu€ v6i cac khoan thu tren ca sa tv

nghla phap lf quan trQng khi ban hanh phap lu~t v~ thu€ va chi

ph6i phuang phap thvc hi~n thu thuS cua cac ca quan nha nu6c

c6 thAm quy~n

khong thay d6i trong nhfmg xa h()i c6 ch€ d() kinh t€, chfnh tri khac nhau Belt k~ xa h()i nao cling th~ hi~n quan h~ thu va n{>p nhu nhau

2 D~c di~m ciia thu~

V 6i nhi~u each ti€p c~n khac nhau, cac nha nghien cthi c6

th~ dua ra khai ni~m rieng ph\lc V\1 cho ml)c dfch nghien cthi cua mlnh v~ thu~ Tuy v~y, thu€ bao gia cling mang nhfmg d~c tfnh nhclt djnh Vi~c xac djnh d~c tfnh cua thu€ giup cho chung ta nh~n di~n thu€ trong cac hlnh thuc thu nh~p tai chfnh Tren phuang di~n di~u chinh phap lu~t, vi~c nghien

cw d~c tfnh cua thu€ m()t m~t giup nha lam lu~t }\ra chQn sv di~u chinh phap lu~t m()t each phu hqp d6i v6i thuS; m~t khac, giup cho cac d6i tugng c6 lien quan thgc hi~n d~y du chuc trach va nhi~m Vl) CUa minh

Thu nhdt, thu€ la khoan thu n()p b~t bu()c vao ngan sach Tfnh b~t bu()c th~ hi~n a ch6, d6i v6i nguai n()p thu€, day la nghla V\1 chuy~n giao tru san cua h9 cho nha nu6c khi c6 du diSu ki~n rna khong phru la quan h~ thanh toan du trong hqp d6ng hay ngoai hqp d6ng D6i v6i cac ca quan thu thu€, khi thay m~t nha nu6'c thvc hi~n cac hanh vi nhclt djnh cling khong dugc phep lga ch9n thgc hi~n hay khong thgc hi~n hanh vi thu thu€, c6 sg phan bi~t d6i xu d6i v6i nguai n()p thu€

D~c tfnh b~t bu()c cua thuS la m()t trong nhfmg dclu hi~u quan trQng d~ phan bi~t thu€ v6i cac khoan thu tren ca sa tv

nghla phap lf quan trQng khi ban hanh phap lu~t v~ thu€ va chi ph6i phuang phap thvc hi~n thu thuS cua cac ca quan nha nu6c c6 thAm quy~n

Tfnh b~t bu()c cua thuS c6 m6i quan h~ m~t thiSt v6i tfnh

khong hoan tnl Do thuS khong c6 tfnh hoan tni, vS li thuySt,

kh6 tim thfiy sv tv nguy~n khi n9p thuS - hanh vi chuy~n giao

m9t kh6i luQ11g tai san cho nha nu&c va ch~c ch~n se khong

nh~ l~i duqc chung trong tuang lai Vi v~y, dS thvc hi~n thu

thuS 6n djnh, phai sir dvng bi~n phap b~t bu9c nhu la m9t

thu()c tinh CO' ban cua thuS

Thu hai, thuS g~n v&i ySu t6 quySn lvc Tfnh quySn lgc cua

thuS duqc xufit phat bai 1i do xufit hi~n cac khoan thu vS thuS

cua nha nu&c ThuS xudt hi~n cung v6i sg xudt hi~n cua nha

nu&c, thvc hi~n vi~c cung cdp ca sa v~t chAt cho nha nu&c

thvc hi~n cac chuc nang va nhi~m Vl,l cua mlnh Cac nha kinh

tS, chinh tri dSu th6ng nhdt cho r~ng thuS Ut bi~n phap chu ySu

cua nha nu&c dS nha nu&c diSu tiSt ho~c can thi~p vao nSn

kinh tS Bkg quySn lvc chfnh tri, nha nu&c t~o ra cho thuS tfnh

c6 djnh, sv tuan thu cua d6i tuqng n9p thuS Cac ySu t6 nhu

d6i tuqng n9p thuS, thuS sudt duqc quy djnh tru&c va mang

tfnh 6n djnh trong m9t khoang thm gian nhfit dinh Chi g~n vm

ySu t6 quySn lvc, thuS mm dam bao hoan thanh nhi~m Vl,l t~o

ngubn thu nh~p tai chfnh cho nha nu&c

D~ gin duqc ySu t6 quySn lvc nha nu&c cho thuS, cac qu6c

gia, khong phan bi~t muc d9 phat triSn; dSu co xu huang ghi

nh~ thuS a van ban phap lu~t c6 hi~u Ivc phap 1i cao nhdt

-cac lu~t thuS DiSu d6 cling gian tiSp dam bao tfnh 6n dinh

trong vi~c xac djnh ngu6n thu nh~p thl chfnh cua nha nu6c va

dam bao tfnh 6n dinh cua thus

Thu ba, thuS khong mang tinh d6i gia, khong hoan tra trvc

tiSp ThuS khong phai Hi khoan phai tra khi cac d6i tuqng n()p

Tfnh b~t bu()c cua thuS c6 m6i quan h~ m~t thiSt v6i tfnh khong hoan tnl Do thuS khong c6 tfnh hoan tni, vS li thuySt, kh6 tim thfiy sv tv nguy~n khi n9p thuS - hanh vi chuy~n giao m9t kh6i luQ11g tai san cho nha nu&c va ch~c ch~n se khong nh~ l~i duqc chung trong tuang lai Vi v~y, dS thvc hi~n thu thuS 6n djnh, phai sir dvng bi~n phap b~t bu9c nhu la m9t thu()c tinh CO' ban cua thuS

Thu hai, thuS g~n v&i ySu t6 quySn lvc Tfnh quySn lgc cua thuS duqc xufit phat bai 1i do xufit hi~n cac khoan thu vS thuS cua nha nu&c ThuS xudt hi~n cung v6i sg xudt hi~n cua nha

nu&c, thvc hi~n vi~c cung cdp ca sa v~t chAt cho nha nu&c thvc hi~n cac chuc nang va nhi~m Vl,l cua mlnh Cac nha kinh

tS, chinh tri dSu th6ng nhdt cho r~ng thuS Ut bi~n phap chu ySu cua nha nu&c dS nha nu&c diSu tiSt ho~c can thi~p vao nSn kinh tS Bkg quySn lvc chfnh tri, nha nu&c t~o ra cho thuS tfnh c6 djnh, sv tuan thu cua d6i tuqng n9p thuS Cac ySu t6 nhu d6i tuqng n9p thuS, thuS sudt duqc quy djnh tru&c va mang tfnh 6n djnh trong m9t khoang thm gian nhfit dinh Chi g~n vm ySu t6 quySn lvc, thuS mm dam bao hoan thanh nhi~m Vl,l t~o

ngubn thu nh~p tai chfnh cho nha nu&c

D~ gin duqc ySu t6 quySn lvc nha nu&c cho thuS, cac qu6c gia, khong phan bi~t muc d9 phat triSn; dSu co xu huang ghi nh~ thuS a van ban phap lu~t c6 hi~u Ivc phap 1i cao nhdt -cac lu~t thuS DiSu d6 cling gian tiSp dam bao tfnh 6n dinh trong vi~c xac djnh ngu6n thu nh~p thl chfnh cua nha nu6c va dam bao tfnh 6n dinh cua thus

Thu ba, thuS khong mang tinh d6i gia, khong hoan tra trvc

tiSp ThuS khong phai Hi khoan phai tra khi cac d6i tuqng n()p

thu~ da nh~n dugc m{>t lQ'i feb hay quy~n 1gi cv thS nao tu phfa

nha nu6c Bdt kl "ai", khi du di€u ki~n d€u phcli hi~n nghia V\1

thuS d6i v6i nha nu6c, khong phan bi~t h9 da nh~n duqc nhfrng

1¢ ich cong c()ng nao f)i~u nay cho phep phan bi~t thu~ v6i

cac khoan thu UQp do df>i tugng DQp chi th\{C hi~n nghia V\1 CUa

mlnh da nh?n duqc m9tl¢ ich · nhfit dinh tir phi a nha nu&c D6

1a cac khoan thu tir phi, 1~ phi

Thu~ xudt hi~n do nhu c~u chi tieu cua nha nu&c, cua cac

chu thS quan 1i xa h<)i K~t qua cua vi~c su dvng cac khoan thu

tir thu~ chu y€u la cac san phAm cong (nh-ung lQ'i ich khong th~

xac djnh chinh xac dUQC theo gia tri v~t chdt) Di€u doli giai vi

sao thu€ phru 1a cac khoan thu khong c~6 tinh hoan tra Tuy v~y,

-k~t qua nhihlg san ph~m do nha nu6c su dvng cac khoan thu tir

thu~ 1~ duqc th\1 huang b6i chinh nhfmg d6i tuQ'llg n9p thu~,

d6 la Sl} yen binh xa hQi, S\f phat triSn va thjnh vugng, ch€ d<)

phuc 1gi cong c()ng N 6i khac di, ngucri n9p thuS duqc hoan

tra m()t each gian ti~p nhiing khoan ti€n n{>p cho nha nu6c

Ben c~nh vi~c chi ra cac d~c diSm cua thu@, cling c~n phan

bi~t thu€ v&i phi, 1~ phi M~ du thu€, phi, 1~ phi d€u 1a cac khoan

thu mang tfnh b~t bu{>c, hlnh thanh ngubn thu cho quy ngan

sach nha nu&c nhung giua chung c6 m9t sf> di~m khac bi~t

- v ~ ca sa phap li cts th\fc hi~n cac khoan thu tu thu€, 1~

phf, phi N 8u cac khoan thu tu thu@ duqc thgc hi~n tren co sa

- v ~ vi tri cua cac khoan thu tu thu~, 1~ phi, phi trong tbng

cac khoan thu ngan sach nha nu6c Thu~ 1uon 1a khoan thu chu

y~u cua ngan sach nha nu6c, 1~ phi, phf cling 1a ngu6n thu

nha nu6c Bdt kl "ai", khi du di€u ki~n d€u phcli hi~n nghia V\1 thuS d6i v6i nha nu6c, khong phan bi~t h9 da nh~n duqc nhfrng 1¢ ich cong c()ng nao f)i~u nay cho phep phan bi~t thu~ v6i cac khoan thu UQp do df>i tugng DQp chi th\{C hi~n nghia V\1 CUa mlnh da nh?n duqc m9tl¢ ich · nhfit dinh tir phi a nha nu&c D6 1a cac khoan thu tir phi, 1~ phi

Thu~ xudt hi~n do nhu c~u chi tieu cua nha nu&c, cua cac

chu thS quan 1i xa h<)i K~t qua cua vi~c su dvng cac khoan thu

tir thu~ chu y€u la cac san phAm cong (nh-ung lQ'i ich khong th~

xac djnh chinh xac dUQC theo gia tri v~t chdt) Di€u doli giai vi

sao thu€ phru 1a cac khoan thu khong c~6 tinh hoan tra Tuy v~y, k~t qua nhihlg san ph~m do nha nu6c su dvng cac khoan thu tir

-thu~ 1~ duqc th\1 huang b6i chinh nhfmg d6i tuQ'llg n9p -thu~,

d6 la Sl} yen binh xa hQi, S\f phat triSn va thjnh vugng, ch€ d<) phuc 1gi cong c()ng N 6i khac di, ngucri n9p thuS duqc hoan tra m()t each gian ti~p nhiing khoan ti€n n{>p cho nha nu6c Ben c~nh vi~c chi ra cac d~c diSm cua thu@, cling c~n phan bi~t thu€ v&i phi, 1~ phi M~ du thu€, phi, 1~ phi d€u 1a cac khoan

thu mang tfnh b~t bu{>c, hlnh thanh ngubn thu cho quy ngan

sach nha nu&c nhung giua chung c6 m9t sf> di~m khac bi~t

- v ~ ca sa phap li cts th\fc hi~n cac khoan thu tu thu€, 1~

phf, phi N 8u cac khoan thu tu thu@ duqc thgc hi~n tren co sa

- v ~ vi tri cua cac khoan thu tu thu~, 1~ phi, phi trong tbng

cac khoan thu ngan sach nha nu6c Thu~ 1uon 1a khoan thu chu

y~u cua ngan sach nha nu6c, 1~ phi, phf cling 1a ngu6n thu

ngan sach nhung khong c6 vi trf quan trQng nhu thuS

- ThuS khong mang tinh d6i gia, hoan tra tf\lc tiSp nhung

d6i vm 1~ phi, phi 1~i mang tinh hoan tra trvc tiSp ro rang

- Ph~ vi ap dl)ng cua thuS khong c6 gim h~n, khac bi~t

gifra cac dia phuang, vung Hinh th6 nhung d6i v6i cac khoan

thu tir 1~ phi, phi c6 th~ mang tinh dia phuang, dia ban

3 Pban Io,i tbu~

Nghien c(ru vS thuS khong chi c6 y nghia vS H thuySt rna

con c6 y nghia quan trQng trong thgc tiSn H~ th6ng thuS m9t

qu6c gia thuang do nhiSu 1o~i thu€ hgp thanh M6i 1o~i thuS c6

d~c diSm va chuc nang rieng nhung nsu phan tich can nhcic

theo nhfrng tieu chi nhAt dinh thi m()t s6 lo~i thue l~i c6 chuc

nang, d~c diSm tuang tg, c6 th~ g(>p thanh m(>t "1o~i" Vi~c tim

ra nhfrng 1o~ thu€ v6i nhfrng d~c tinh chung se c6 y nghia

quan trQng d6i v6i cac nha 1~p phap, hanh phap; v6i chinh

nhfrng d6i tuQ'llg c6 lien quan d€n ho~t d9ng vS thu€ DiSu nay

li giai SlJ cAn thiSt phai ti€n hanh phan lo~i thuS theo cac tieu

chi khac nhau

NSu can cu vao m6i quan h~ gifra ca quan thuS v6i nguai

chiu thuS, thuS c6 2 1o~ ca ban 1a thuS t11Jc thu va thu€ gian thu

- Thu€ trgc thu bao gbm cac lo~i thuS nhu thuS thu nh~p,

thus danh vao cua cai, thus danb vao d6i tuqng thuang tnl

Chung duqc gQi 1a thuS trvc thu vi nguai c6 nghia V\1 n9p thuS

thuang la nguai ganh chiu thuS N6i khac, nguai n(>p thuS

khong th~ chuySn nghia V\1 thu~ sang cho cac d6i tuqng khac Cl)

ngan sach nhung khong c6 vi trf quan trQng nhu thuS

- ThuS khong mang tinh d6i gia, hoan tra tf\lc tiSp nhung d6i vm 1~ phi, phi 1~i mang tinh hoan tra trvc tiSp ro rang

- Ph~ vi ap dl)ng cua thuS khong c6 gim h~n, khac bi~t

gifra cac dia phuang, vung Hinh th6 nhung d6i v6i cac khoan thu tir 1~ phi, phi c6 th~ mang tinh dia phuang, dia ban

3 Pban Io,i tbu~

Nghien c(ru vS thuS khong chi c6 y nghia vS H thuySt rna con c6 y nghia quan trQng trong thgc tiSn H~ th6ng thuS m9t qu6c gia thuang do nhiSu 1o~i thu€ hgp thanh M6i 1o~i thuS c6 d~c diSm va chuc nang rieng nhung nsu phan tich can nhcic

theo nhfrng tieu chi nhAt dinh thi m()t s6 lo~i thue l~i c6 chuc nang, d~c diSm tuang tg, c6 th~ g(>p thanh m(>t "1o~i" Vi~c tim

ra nhfrng 1o~ thu€ v6i nhfrng d~c tinh chung se c6 y nghia quan trQng d6i v6i cac nha 1~p phap, hanh phap; v6i chinh nhfrng d6i tuQ'llg c6 lien quan d€n ho~t d9ng vS thu€ DiSu nay

li giai SlJ cAn thiSt phai ti€n hanh phan lo~i thuS theo cac tieu

chi khac nhau

NSu can cu vao m6i quan h~ gifra ca quan thuS v6i nguai chiu thuS, thuS c6 2 1o~ ca ban 1a thuS t11Jc thu va thu€ gian thu

- Thu€ trgc thu bao gbm cac lo~i thuS nhu thuS thu nh~p,

thus danh vao cua cai, thus danb vao d6i tuqng thuang tnl Chung duqc gQi 1a thuS trvc thu vi nguai c6 nghia V\1 n9p thuS thuang la nguai ganh chiu thuS N6i khac, nguai n(>p thuS khong th~ chuySn nghia V\1 thu~ sang cho cac d6i tuqng khac Cl)

ThuS tn.rc thu c6 uu di~m dam bao S\f cong b~ng trong vi~c

di€u tiSt thu nh~p th~ng du cua ngucri n9p thuS nhung thuemg

gay ra sv phan tmg v~ thuS cua nguai n<)p thuS do khong c6 sg

chuy~n dich v€ thu~ va c6 m<)t sv dam bao chic chin r~ng phai

thgc hi~n mQt ngh1a V\l n<)p ti€n

- Thu~ gian thu bao g6m cac lo~i thu~ nhu thu~ xuAt

nh~p khAu, thu~ gin v6i san xuAt va ban hang hoa GQi

chung Ia thuS gian thu vl nguai ganh chiu thu~ Ia khach

hang nhung nguai n<)p thu~ l~i Ia nguai ban hang, nha nh~p

khAu.(2) N6i khac~di,_da ~~-~y-~huy~n ng~hia V\l thu~ tir khach

hang sang nguai kinh doanh

Thu~ gian thu c6 uu di~m thuemg h~ ch~ sv phan (mg thu~

tu ngum ganh chiu thuS nhung I~ khong t~o ra sv blnh d~ng v€

di€u ti~t thu nh~p etta nhllng d6i tuQTig c6 thu nh~p chenh l~ch

Xac dinh thu~ tn.rc thu va thu~ gian thu c6 y nghia phap li

quan trQng D~ dam bao tinh cong b~ng trong ru€u tiSt thu

nh~p, cdn gia tang (ban hanh lu~t di€u chinh) cac lo~ thu~ trvc

thu Tuy v~y, vi~c tang cac lo~ thu~ trvc thu I~ dtmg tru6c

nguy ca khong thu hut, khuy€n khich vi~c cong khai thu nh~p

va gay ra sv phan t:mg tu ngum n<)p thu~ f)~ dam bao ngu6n

thu cho nha nu6c, cftn gia tang (ban hanh lu~t di€u chinh) cac

xudt, kinh doanh, dfch vy co thu nh~p Lu~t nay quy dinh thu~ thu nh~p

nghi~p rna khong c6 s\f chuy€n djch nghia V\1 thu~ cho d6i tugng khac

Thu~ gia tri gia tang "d9ng vien m9t phdn thu nhf)p cua nguai tieu dung vao

ngan s:ich nha nu&c"

ThuS tn.rc thu c6 uu di~m dam bao S\f cong b~ng trong vi~c di€u tiSt thu nh~p th~ng du cua ngucri n9p thuS nhung thuemg gay ra sv phan tmg v~ thuS cua nguai n<)p thuS do khong c6 sg

chuy~n dich v€ thu~ va c6 m<)t sv dam bao chic chin r~ng phai thgc hi~n mQt ngh1a V\l n<)p ti€n

- Thu~ gian thu bao g6m cac lo~i thu~ nhu thu~ xuAt nh~p khAu, thu~ gin v6i san xuAt va ban hang hoa GQi chung Ia thuS gian thu vl nguai ganh chiu thu~ Ia khach hang nhung nguai n<)p thu~ l~i Ia nguai ban hang, nha nh~p khAu.(2) N6i khac~di,_da ~~-~y-~huy~n ng~hia V\l thu~ tir khach hang sang nguai kinh doanh

Thu~ gian thu c6 uu di~m thuemg h~ ch~ sv phan (mg thu~

tu ngum ganh chiu thuS nhung I~ khong t~o ra sv blnh d~ng v€ di€u ti~t thu nh~p etta nhllng d6i tuQTig c6 thu nh~p chenh l~ch

Xac dinh thu~ tn.rc thu va thu~ gian thu c6 y nghia phap li

quan trQng D~ dam bao tinh cong b~ng trong ru€u tiSt thu nh~p, cdn gia tang (ban hanh lu~t di€u chinh) cac lo~ thu~ trvc thu Tuy v~y, vi~c tang cac lo~ thu~ trvc thu I~ dtmg tru6c nguy ca khong thu hut, khuy€n khich vi~c cong khai thu nh~p

va gay ra sv phan t:mg tu ngum n<)p thu~ f)~ dam bao ngu6n thu cho nha nu6c, cftn gia tang (ban hanh lu~t di€u chinh) cac

xudt, kinh doanh, dfch vy co thu nh~p Lu~t nay quy dinh thu~ thu nh~p

nghi~p rna khong c6 s\f chuy€n djch nghia V\1 thu~ cho d6i tugng khac

Thu~ gia tri gia tang "d9ng vien m9t phdn thu nhf)p cua nguai tieu dung vao

ngan s:ich nha nu&c"

lo~ thu~ gian thu nhung se lam tang khoang each thu nh~p va

trong ch-Lmg mgc nao d6, se h~n ch~ tieu dung xa h9i Cho du

v~y, thgc tS a cac qu6c gia (trong d6 c6 Vi~t Nam), cac lo~i

thuS trgc thu thuang khong ph6 biSn b~ng thuS gian thu do sg

d€ dang chdp nh~n han tir phia khach hang d6i v6i cac lo~i

thuS gian thu

NSu can cu vao d6i tUQ'Ilg tinh thuS, c6 thuS danh vao tai

san, thus danh vao thu nh~p va thus tieu dung

-Thu~ tai san la thuS danh vao ban than tai san chu khong

'

p ru ann vao puan t 1U :r.u.J.~p pu.at s1 tu ta1 san o ac 0~1

thu~ nhu thuS nha ddt, thuS v6n, thuS chuySn nhuQ11g tai san,

chuySn nhuQ'Ilg v6n la lo~i thuS tai san Cac qu6c gia c6 thS

dga vao d6i tugng tai san ds tach-ho~c g9p thus phu hqp v6i

di~u ki~n cv thS

- ThuS danh vao thu nh~p chi thgc hi~n d6i v6i nhfmg d6i

tUQ'Ilg c6 gia tri th~g du phat sinh tir tai san cua hQ Cac lo~i

thus nhu thus thu nh~p doanh nghi~p, thus thu nh~p ca nhan co

d6i tuQ11g tinh thuS la nhfmg phAn thu nh~p phat sinh trong qua

trlnh su d\}ng tai san cua mlnh hay do kSt qua cua lao d9ng

- ThuS tieu dung, phAn 16n la cac lo~i thuS gian thu nhu

thuS gia tri gia tang, thuS tieu th\1 d~c bi~t D~c di~m cua cac

lo~ thus trong nhom thus nay d6i tugng tinh thus chinh la

phArr thu nh~p cua nguai chiu thuS duqc mang tieu dung vao

thai diSm chiu thu~

Vi~c phan chia thuS dga tren d6i tugng tinh thu~ c6 y nghia

phap li khi xac djnh ffi\}C tieu di~u chinh Va ffiUC dQ di~u chinh

v~ thus d6i v6i t-ung nh6m thus va g~n v6i cac chinh sach kinh

lo~ thu~ gian thu nhung se lam tang khoang each thu nh~p va trong ch-Lmg mgc nao d6, se h~n ch~ tieu dung xa h9i Cho du v~y, thgc tS a cac qu6c gia (trong d6 c6 Vi~t Nam), cac lo~i thuS trgc thu thuang khong ph6 biSn b~ng thuS gian thu do sg d€ dang chdp nh~n han tir phia khach hang d6i v6i cac lo~i thuS gian thu

NSu can cu vao d6i tUQ'Ilg tinh thuS, c6 thuS danh vao tai

san, thus danh vao thu nh~p va thus tieu dung

-Thu~ tai san la thuS danh vao ban than tai san chu khong

'

p ru ann vao puan t 1U :r.u.J.~p pu.at s1 tu ta1 san o ac 0~1

thu~ nhu thuS nha ddt, thuS v6n, thuS chuySn nhuQ11g tai san, chuySn nhuQ'Ilg v6n la lo~i thuS tai san Cac qu6c gia c6 thS dga vao d6i tugng tai san ds tach-ho~c g9p thus phu hqp v6i di~u ki~n cv thS

- ThuS danh vao thu nh~p chi thgc hi~n d6i v6i nhfmg d6i tUQ'Ilg c6 gia tri th~g du phat sinh tir tai san cua hQ Cac lo~i

thus nhu thus thu nh~p doanh nghi~p, thus thu nh~p ca nhan co d6i tuQ11g tinh thuS la nhfmg phAn thu nh~p phat sinh trong qua trlnh su d\}ng tai san cua mlnh hay do kSt qua cua lao d9ng

- ThuS tieu dung, phAn 16n la cac lo~i thuS gian thu nhu thuS gia tri gia tang, thuS tieu th\1 d~c bi~t D~c di~m cua cac lo~ thus trong nhom thus nay d6i tugng tinh thus chinh la

phArr thu nh~p cua nguai chiu thuS duqc mang tieu dung vao thai diSm chiu thu~

Vi~c phan chia thuS dga tren d6i tugng tinh thu~ c6 y nghia phap li khi xac djnh ffi\}C tieu di~u chinh Va ffiUC dQ di~u chinh

v~ thus d6i v6i t-ung nh6m thus va g~n v6i cac chinh sach kinh

tS-xa h9i khac nhfun t6i uu hoa hi~u qua Vi dlJ., vi~c gia tang

thuS tieu dung se chi phat huy hi~u qua khi qu6c gia ban hanh

lu~t thus ap d\}ng ct6ng thm vm cac bi~n phap ldch c~u tieu

dung trong dan cu

NSu din cu vao d6i tUQllg n9p thuS, thuS bao g6m thu~

danh vao cac chu th~ co ysu t6 nuac ngoru, thu~ ct6i vm cac tb

chuc va ca nhan trong nu6c Cach phan chia nay c6 y nghia

phap ~ quan trQng khi nha nu6c can th~ hi~n chinh sach d6i v6i

cac nha dftu tu trong tirng thm ld Chfulg h~, d6i vm truemg

hgp cfut thiSt phai h~ chS sv tham gia cua cac chu th~ c6 v6n

ddu tu nu6c ngohl t~ m()t qu6c gia, chinh sach thuS khoa ng~t

ngheo c6 th~ xac dinh la m9t trong nhfrng rao can quan trQng

d6i vm ddu tu nu6c ngohl N gugc 1~, chinh sach rna ci'ra cung

d6ng nghi'a vm S\f nm r()ng dSn t6i da uu dai vS thuS d6i v6i

cac d6i tugng nay Tuy nhien, cung phru thira nh~ r~g each

phan bi~t thuS theo d6i tuQ11g n9p n~u khong duqc giru quy~t

hgp li, nhf:mg tac d()ng nguqc chiSu cua chung hoan toan

khong nho ct6i vm nsn kinh ts, d6i vm tinh hlnh xa h9i

Ngohl cac tieu chf va n9i dung phan lo~ tren day, con c6

r~t nhiSu tieu em phan lo~ va n9i dung phan lo~ thu~, tuy theo

ffi\}C dich CUa nguai nghien CUu danh gia

II cAc NGUYEN TAC DANH THUE VA QUYEN THU

THUE CUA NHA Nlfdc

1 Cac nguyen tic danh thu~ ciia nha nucrc

Nguyen t~c danh thu~ cua nha nu6c la h~ th6ng quan di~m

chi d~o chi ph6i sau s~c vi~c dS ra ho~c xoa b6 h~ th6ng thuS

cua m9t qu6c gia, co anh huemg trvc tiSp tm qua trinh v~

tS-xa h9i khac nhfun t6i uu hoa hi~u qua Vi dlJ., vi~c gia tang thuS tieu dung se chi phat huy hi~u qua khi qu6c gia ban hanh lu~t thus ap d\}ng ct6ng thm vm cac bi~n phap ldch c~u tieu dung trong dan cu

NSu din cu vao d6i tUQllg n9p thuS, thuS bao g6m thu~

danh vao cac chu th~ co ysu t6 nuac ngoru, thu~ ct6i vm cac tb chuc va ca nhan trong nu6c Cach phan chia nay c6 y nghia phap ~ quan trQng khi nha nu6c can th~ hi~n chinh sach d6i v6i cac nha dftu tu trong tirng thm ld Chfulg h~, d6i vm truemg hgp cfut thiSt phai h~ chS sv tham gia cua cac chu th~ c6 v6n ddu tu nu6c ngohl t~ m()t qu6c gia, chinh sach thuS khoa ng~t ngheo c6 th~ xac dinh la m9t trong nhfrng rao can quan trQng d6i vm ddu tu nu6c ngohl N gugc 1~, chinh sach rna ci'ra cung d6ng nghi'a vm S\f nm r()ng dSn t6i da uu dai vS thuS d6i v6i cac d6i tugng nay Tuy nhien, cung phru thira nh~ r~g each phan bi~t thuS theo d6i tuQ11g n9p n~u khong duqc giru quy~t

hgp li, nhf:mg tac d()ng nguqc chiSu cua chung hoan toan khong nho ct6i vm nsn kinh ts, d6i vm tinh hlnh xa h9i

Ngohl cac tieu chf va n9i dung phan lo~ tren day, con c6 r~t nhiSu tieu em phan lo~ va n9i dung phan lo~ thu~, tuy theo ffi\}C dich CUa nguai nghien CUu danh gia

II cAc NGUYEN TAC DANH THUE VA QUYEN THU THUE CUA NHA Nlfdc

1 Cac nguyen tic danh thu~ ciia nha nucrc

Nguyen t~c danh thu~ cua nha nu6c la h~ th6ng quan di~m chi d~o chi ph6i sau s~c vi~c dS ra ho~c xoa b6 h~ th6ng thuS cua m9t qu6c gia, co anh huemg trvc tiSp tm qua trinh v~

hanh cua h~ th6ng phap lu~t thuS ThuS lien quan dSn quySn

lgi trgc tiSp cua nguai n()p thuS va nha nu6c Nguai n()p thuS

( du thuS trgc thu hay thuS gian thu) dSu phai trfch m9t phftn tai

hoan N gugc l~i, nha nu6c nao cilng mong cha ngu6n thu tu

thuS d~ dam bao ngu6n v?t chftt dftu vao cho vi~c thgc hi~n

chuc nang nhi~m V\1 R5 rang, vi~c thu n9p thuS anh huang

trgc tiSp dSn quySn lgi cua di hai lo~i chu th~ Yeu cftu d~t ra

la vi~c thu n9p thuS phai d~t tm ID\lC tieu sao cho lgi fch cua ca

hai ben dSu d~t dugc ho~c co th~ chftp nh~n dugc ( vS phfa

nguai n9p thuS) Vl v~y, nhfmg tu tu6ng xuyen su6t qua trlnh

ban hanh van ban phap lu~t thuS, qua trlnh thu n9p thuS cftn

phru dugc lam r5 va quy dinh phap lu~t phai th~ hi~n r5 tu

tuemg nay NSu khong xac dinh ho~c xac dinh khong dung

nguyen t~c danh thuS, nha nu6c se khong nh~n dugc S\f ung h9

cua dan chung, th~ hi~n duai nhiSu hlnh thuc khac nhau nhu

ch6ng thuS ho~c tr6n thuS C6 nhiSu nha nghien c(ru da dua ra

nguyen t~c danh thuS nhung nbi tiSng nhftt la nguyen t~c cua

Adam Smith "b1nh aiing, xac thlfc, ti¢n l(li va ft t6n kbn" M()t

s6 nguyen t~c ca ban sau day cftn phai dugc tuan thu:

Thu nhdt, danh thuS phai dam bao cong b~ng

N 9i dung cua nguyen t~c cong b~ng la mQi d6i tugng c6

nang lgc chiu thuS dSu phai n9p thuS va mQi nguai c6 diSu

ki~n lien quan dSn thuS nhu nhau phai dugc d6i xu vS thuS nhu

nhau Truang hgp c6 sg khac nhau vS diSu ki~n, tinh cong

b~g vfut dugc dam bao DiSu nay thS hi~n 6 ch6, nSu co diSu

hanh cua h~ th6ng phap lu~t thuS ThuS lien quan dSn quySn lgi trgc tiSp cua nguai n()p thuS va nha nu6c Nguai n()p thuS ( du thuS trgc thu hay thuS gian thu) dSu phai trfch m9t phftn tai

hoan N gugc l~i, nha nu6c nao cilng mong cha ngu6n thu tu thuS d~ dam bao ngu6n v?t chftt dftu vao cho vi~c thgc hi~n

chuc nang nhi~m V\1 R5 rang, vi~c thu n9p thuS anh huang

trgc tiSp dSn quySn lgi cua di hai lo~i chu th~ Yeu cftu d~t ra

la vi~c thu n9p thuS phai d~t tm ID\lC tieu sao cho lgi fch cua ca hai ben dSu d~t dugc ho~c co th~ chftp nh~n dugc ( vS phfa

nguai n9p thuS) Vl v~y, nhfmg tu tu6ng xuyen su6t qua trlnh

ban hanh van ban phap lu~t thuS, qua trlnh thu n9p thuS cftn

phru dugc lam r5 va quy dinh phap lu~t phai th~ hi~n r5 tu tuemg nay NSu khong xac dinh ho~c xac dinh khong dung

nguyen t~c danh thuS, nha nu6c se khong nh~n dugc S\f ung h9 cua dan chung, th~ hi~n duai nhiSu hlnh thuc khac nhau nhu ch6ng thuS ho~c tr6n thuS C6 nhiSu nha nghien c(ru da dua ra

nguyen t~c danh thuS nhung nbi tiSng nhftt la nguyen t~c cua Adam Smith "b1nh aiing, xac thlfc, ti¢n l(li va ft t6n kbn" M()t s6 nguyen t~c ca ban sau day cftn phai dugc tuan thu:

Thu nhdt, danh thuS phai dam bao cong b~ng

N 9i dung cua nguyen t~c cong b~ng la mQi d6i tugng c6

nang lgc chiu thuS dSu phai n9p thuS va mQi nguai c6 diSu

ki~n lien quan dSn thuS nhu nhau phai dugc d6i xu vS thuS nhu

nhau Truang hgp c6 sg khac nhau vS diSu ki~n, tinh cong

b~g vfut dugc dam bao DiSu nay thS hi~n 6 ch6, nSu co diSu

lo~i, phai duqc d6i xu v6i nhau tuong x(mg_O)

Nguyen t~c cong b~ng phai dugc thS hi~n xu yen su6t h~

th6ng phap lu~t thu~ vl day khong chi Ht nguyen t~c · c·ua thu~

noi chung ma con la nguyen t~c ca ban dS xay d\ffig h~ th6ng

phap lu~t vS thu~ 0 Vi~t N am, h~ th6ng phap lu~t thu~ luon

hu6ng t6i va dam bao sv cong b~ng Cac d6i tugng c6 diSu

ki~n nhu nhau phai n()p nhfmg lo~ thu~ gi6ng nhau M~t khac,

nhfulg d6i tugng dugc khuy~n khich, uu dai khi c6 du diSu

ki~n hQ cling dugc hu6ng sv d6i xu uu dai tuong ung

Thu hai, danh thu~ phai dam bao can b~ng lo'i ich gifra nha

nu6c va nguai n()p thu~

N()i dung cua nguyen t~c nay la thu~ phai dam bao ngu6n

thu cho ngan sach nha nu6c nhung khong dugc dS cho nguai

n9p thu~ lam_ vao tlnh tr~ng kh6n cung Day la yeu c~u quan

trQng dS dam bao tinh "trung l~p" cua thu~ Nguyen t~c dam

bao hai hoa lqi ich gifra nha nu6c va nguai n()p thu~ hoan toan

khong c6 ngh'ia coi thu~ la khoan phan chia 1¢ ich gifra nha

nu6c va dan chung theo nghia thong thuang Thvc hi~n

nguyen t~c nay, nha nu6c se khong t~o ra nhfmg don giang

vi~c suy d~n cung, cho du Ht thu~ gian thu hay thu~ trvc thu thl

lo~i thu~ d6 cling se danh vao dong dao dan cu trong xa h9i

-nguai lao d()ng N~u tfmg s6 thu~ phai tra qua 16n, dai s6ng

nguai dan lao d()ng khong dugc dam bao; nSn kinh t~ se bi trl

(1) Cac nha kinh t~ hQc nghien c(ru va chi ra: Tfnh cong b~g trong thu€ c6

b~ng cua thu~

Nguyen t~c cong b~ng phai dugc thS hi~n xu yen su6t h~

th6ng phap lu~t thu~ vl day khong chi Ht nguyen t~c · c·ua thu~

noi chung ma con la nguyen t~c ca ban dS xay d\ffig h~ th6ng phap lu~t vS thu~ 0 Vi~t N am, h~ th6ng phap lu~t thu~ luon hu6ng t6i va dam bao sv cong b~ng Cac d6i tugng c6 diSu ki~n nhu nhau phai n()p nhfmg lo~ thu~ gi6ng nhau M~t khac, nhfulg d6i tugng dugc khuy~n khich, uu dai khi c6 du diSu ki~n hQ cling dugc hu6ng sv d6i xu uu dai tuong ung

Thu hai, danh thu~ phai dam bao can b~ng lo'i ich gifra nha nu6c va nguai n()p thu~

N()i dung cua nguyen t~c nay la thu~ phai dam bao ngu6n thu cho ngan sach nha nu6c nhung khong dugc dS cho nguai n9p thu~ lam_ vao tlnh tr~ng kh6n cung Day la yeu c~u quan trQng dS dam bao tinh "trung l~p" cua thu~ Nguyen t~c dam bao hai hoa lqi ich gifra nha nu6c va nguai n()p thu~ hoan toan khong c6 ngh'ia coi thu~ la khoan phan chia 1¢ ich gifra nha nu6c va dan chung theo nghia thong thuang Thvc hi~n

nguyen t~c nay, nha nu6c se khong t~o ra nhfmg don giang

vi~c suy d~n cung, cho du Ht thu~ gian thu hay thu~ trvc thu thl lo~i thu~ d6 cling se danh vao dong dao dan cu trong xa h9i -nguai lao d()ng N~u tfmg s6 thu~ phai tra qua 16n, dai s6ng nguai dan lao d()ng khong dugc dam bao; nSn kinh t~ se bi trl

(1) Cac nha kinh t~ hQc nghien c(ru va chi ra: Tfnh cong b~g trong thu€ c6

b~ng cua thu~

tr~ m<)t each gian tiSp; nguy ca tr6n thuS rdt ti~m tang Tuy

v~y, hoan to an khong dan gian khi xac dinh thS nao Ia din

bfulg gifra cac IQ'i ich Day cling la m<)t trong nhfmg ySu t6 d~

dftn tm sv thay d6i trong chS d9 chinh sach thu€

Nguyen t~c hai hoa lQ'i ich gifra nha nu6c va nguoi n<)p

thu€ c6 y nghia phap li quan trQng khi xac djnh nhfrng n{>i

dung C\1 th€ CUa d~o lu~t thu€; xac djnh CO' cftu h~ th6ng phap

lu~t thuS Ch~ng h~n, vi~c xac djnh thu€ su!t, bi~u thu€ cdn

phai dugc can nh~c rAt ki luang d€ dam bao yeu cdu tren Vi~c

ban hanh m6i m<)t lo~i thuS ciing dugc tinh toan tren CO' sa

t6ng s6 ti~n thus phai tra cua nguoi dan a hi~n t~i va tuang Iai,

thu nh~p cua nguoi dan tren t6ng s6 ti~n thu€ rna hQ phai tni

rna khong chi don thufin xuAt phat tir nhu cftu chi tieu cua

Chinh phu V~ vdn d~ nay, Montesquieu da viSt:

"Phai vqn dlfng trf thong minh va tfnh thqn trQng di tfnh

toan, diJu chinh giua hai phdn: phdn ldy cua dan va phdn a€

lgi cho dan

Khong phai Ia tfnh toan cai gi rna dan co thi dong gop Ina

cdn tfnh toan dan phai dong gop cai gi Niu tfnh nhiing gi

ngudi dan co thi dong gop thi phai tfnh kha nang dong gop

thuimg xuyen a muc ft nhdt."(l)

Thu ba, danh thuS phai dam bao d~ hi~u, d~t hi~u qua

N<)i dung cua nguyen t~c nay la cac lo~i thu€ phai dam ro

rang, d~ hi~U cho mQi d6i tuqng va CO tinh 6n djnh df>ng thffi

h~ th6ng thuS phai dugc t6 chuc sao cho chi phi quan li thu

thu€ khong cao han muc ma m\}c tieu d~ ra cho phep Nguyen

tr~ m<)t each gian tiSp; nguy ca tr6n thuS rdt ti~m tang Tuy

v~y, hoan to an khong dan gian khi xac dinh thS nao Ia din

bfulg gifra cac IQ'i ich Day cling la m<)t trong nhfmg ySu t6 d~

dftn tm sv thay d6i trong chS d9 chinh sach thu€

Nguyen t~c hai hoa lQ'i ich gifra nha nu6c va nguoi n<)p thu€ c6 y nghia phap li quan trQng khi xac djnh nhfrng n{>i dung C\1 th€ CUa d~o lu~t thu€; xac djnh CO' cftu h~ th6ng phap lu~t thuS Ch~ng h~n, vi~c xac djnh thu€ su!t, bi~u thu€ cdn

phai dugc can nh~c rAt ki luang d€ dam bao yeu cdu tren Vi~c

ban hanh m6i m<)t lo~i thuS ciing dugc tinh toan tren CO' sa

t6ng s6 ti~n thus phai tra cua nguoi dan a hi~n t~i va tuang Iai,

thu nh~p cua nguoi dan tren t6ng s6 ti~n thu€ rna hQ phai tni

rna khong chi don thufin xuAt phat tir nhu cftu chi tieu cua Chinh phu V~ vdn d~ nay, Montesquieu da viSt:

"Phai vqn dlfng trf thong minh va tfnh thqn trQng di tfnh toan, diJu chinh giua hai phdn: phdn ldy cua dan va phdn a€

lgi cho dan

Khong phai Ia tfnh toan cai gi rna dan co thi dong gop Ina cdn tfnh toan dan phai dong gop cai gi Niu tfnh nhiing gi ngudi dan co thi dong gop thi phai tfnh kha nang dong gop thuimg xuyen a muc ft nhdt."(l)

Thu ba, danh thuS phai dam bao d~ hi~u, d~t hi~u qua

N<)i dung cua nguyen t~c nay la cac lo~i thu€ phai dam ro

rang, d~ hi~U cho mQi d6i tuqng va CO tinh 6n djnh df>ng thffi

h~ th6ng thuS phai dugc t6 chuc sao cho chi phi quan li thu thu€ khong cao han muc ma m\}c tieu d~ ra cho phep Nguyen

t~c dam bao d~ hi~u, d~t hi~u qua c6 tdm quan trQng khi ban

hanh m()t van ban phap lu~t v~ thu€, van ban giai thich, huang

d~n cho cac d6i tuqng c6 lien quan Nhfrng quy djnh phap lu~t

phai dam bao tinh d~ hi~u cho IDQi ddi tugng va cAn phai dugc

thvc hi~n trong m()t khoang thai gian dai 6n djnh M~t khac,

vi~c ban hanh m()t lo~ thu~ cling cdn phru tinh t6i mdi tuong

quan giua tfing thu dg tinh d~t dugc va chi phi dg tinh phru tnl

cho vi~c thu va quan H thu6

Thu tu, danh thu€ phai dam bao khong xay ra tlnh tr~g

m()t ddi tuqng tinh thuS phru chju m()t lo~ thu~ nhi~u lfin

Nguyen t~c nay d~t ra yeu cdu h~ thdng phap lu~t thuS m()t

qudc gia phru "b6c tach" nhfing phftn cua d6i tuqng tinh thu~

da n~m trong dien chiu lo~ thu~ d6 a giai do~n tru&c Ben

c~h d6, h~ thdng phap lu~t thu€ giua cac qudc gia cling phru

tinh t6i kha nang cac nha dftu tu, cong dan cua qudc gia nay

nhung co d6i tuqng tinh thus a m()t qu6c gia khac

0 Vi~t Nam, tu nam 1990 tr61~ day, thvc hi~n dueng 16i

d6i m6i, h~ thdng phap lu~t thu~ dugc ban hanh va thgc hi~n

thdng nhdt cho cac d6i tuqng n<)p thu~ Nha nu&c Vi~t Nam

xac djnh nhitng nguyen t~c phap H co ban neu tren nhu nhiing

yeu cfiu xuyen su6t trong vi~c ban hanh phap lu~t, t6 chuc va

quan li thu thu~ Thgc hi~n cac nguyen t~c neu tren, da c6

nhi~u lu~t thu~ dugc ban hanh mm nhung ciing c6 nhitng quy

dinh ho~c lo~ thuS phai thay th~ do khong dam bao nhtrng

nguyen t~c danh thuB

2 Nqi dung quy~n thu thu~ cua nha nu-O'c

Xudt phat tir lu~ di@m ccr ban thu6 g~n v6i nha nu&c, di~u

d6 ciing c6 ngh1a la bdt ld nha nu&c nao cling c6 quy~n thu thu~

t~c dam bao d~ hi~u, d~t hi~u qua c6 tdm quan trQng khi ban hanh m()t van ban phap lu~t v~ thu€, van ban giai thich, huang

d~n cho cac d6i tuqng c6 lien quan Nhfrng quy djnh phap lu~t

phai dam bao tinh d~ hi~u cho IDQi ddi tugng va cAn phai dugc thvc hi~n trong m()t khoang thai gian dai 6n djnh M~t khac, vi~c ban hanh m()t lo~ thu~ cling cdn phru tinh t6i mdi tuong quan giua tfing thu dg tinh d~t dugc va chi phi dg tinh phru tnl cho vi~c thu va quan H thu6

Thu tu, danh thu€ phai dam bao khong xay ra tlnh tr~g m()t ddi tuqng tinh thuS phru chju m()t lo~ thu~ nhi~u lfin Nguyen t~c nay d~t ra yeu cdu h~ thdng phap lu~t thuS m()t qudc gia phru "b6c tach" nhfing phftn cua d6i tuqng tinh thu~

da n~m trong dien chiu lo~ thu~ d6 a giai do~n tru&c Ben c~h d6, h~ thdng phap lu~t thu€ giua cac qudc gia cling phru tinh t6i kha nang cac nha dftu tu, cong dan cua qudc gia nay nhung co d6i tuqng tinh thus a m()t qu6c gia khac

0 Vi~t Nam, tu nam 1990 tr61~ day, thvc hi~n dueng 16i d6i m6i, h~ thdng phap lu~t thu~ dugc ban hanh va thgc hi~n

thdng nhdt cho cac d6i tuqng n<)p thu~ Nha nu&c Vi~t Nam xac djnh nhitng nguyen t~c phap H co ban neu tren nhu nhiing yeu cfiu xuyen su6t trong vi~c ban hanh phap lu~t, t6 chuc va quan li thu thu~ Thgc hi~n cac nguyen t~c neu tren, da c6 nhi~u lu~t thu~ dugc ban hanh mm nhung ciing c6 nhitng quy dinh ho~c lo~ thuS phai thay th~ do khong dam bao nhtrng nguyen t~c danh thuB

2 Nqi dung quy~n thu thu~ cua nha nu-O'c Xudt phat tir lu~ di@m ccr ban thu6 g~n v6i nha nu&c, di~u d6 ciing c6 ngh1a la bdt ld nha nu&c nao cling c6 quy~n thu thu~

trong ph~m vi cai quan cua mlnh Day la m()t n()i dung cvc kl

quan trQng cua chu quySn qu6c gia - chL quySn chinh tri phap li

da duqc lu~t phap qu6c t~ cong nh~ va ton trQng.co QuySn thu

hanh m()t h~ th6ng cac van ban phap lu~t thu~ trong nu6c ciing

nhu giru quy~t cac vfin cts qu6c t~ lien quan d~n quysn thu thu~

N6i chung, quySn thu thu~ cua nha nu6c g~n v&i quySn Ivc

chinh tri cua m9t qu6c gia c6 chu quySn: tren ca· sa toan b9

khong gian trong bien gi6i Hinh th6 cua nu&c d6 va cong dan,

cu dan cua qu6c gia c6 chu quySn d6 QuySn thu thu~ dva tren

quySn t hu thu~ d6i v6i mQi d6i tuqng du diSu ki~n tren lanh

th6 qu6c gia d6, khong phan bi~t lo~i chu thS

QuySn thu thu~ dva tren y~u t6 con nguai ( quySn theo qu6c

tich) cho phep nha nu&c duqc thu thu~ d6i v6i mQi cong dan

cua qu6c gia d6, khong phan bi~t d6i tugng nay dang cu tni

hay khong cu tru tren lanh th6 qu6c gia

quan trQng, d~c bi~t trong giai do~n cac ho~t d<)ng kinh t~ qu6c

t~ ngay cang tra nen ph6 bi~n va da d~ng han Ben c~nh d6 cac

quySn CO' ban, nguyen t~c CO' ban cua qu6c gia va qu6c t~ v~n

luon phai ton trQng va thvc hi~n Xet a khia c~nh kinh t~,

quySn thu thu~ cua nha nu&c Ht CO' sa dam bao 6n dinh ngu6n

thu cho ngan sach nha nu&c Xet a khia c~nh l~p phap, vi~c

xac dinh dung va ap dvng quysn thu thu~ cua nha nu&c giup

cho nha lam lu~t tranh duqc tlnh tr~ng bo s6t ngu6n thu ho~c

trong ph~m vi cai quan cua mlnh Day la m()t n()i dung cvc kl

quan trQng cua chu quySn qu6c gia - chL quySn chinh tri phap li

da duqc lu~t phap qu6c t~ cong nh~ va ton trQng.co QuySn thu

hanh m()t h~ th6ng cac van ban phap lu~t thu~ trong nu6c ciing nhu giru quy~t cac vfin cts qu6c t~ lien quan d~n quysn thu thu~ N6i chung, quySn thu thu~ cua nha nu6c g~n v&i quySn Ivc chinh tri cua m9t qu6c gia c6 chu quySn: tren ca· sa toan b9 khong gian trong bien gi6i Hinh th6 cua nu&c d6 va cong dan,

cu dan cua qu6c gia c6 chu quySn d6 QuySn thu thu~ dva tren

quySn t hu thu~ d6i v6i mQi d6i tuqng du diSu ki~n tren lanh th6 qu6c gia d6, khong phan bi~t lo~i chu thS

QuySn thu thu~ dva tren y~u t6 con nguai ( quySn theo qu6c tich) cho phep nha nu&c duqc thu thu~ d6i v6i mQi cong dan cua qu6c gia d6, khong phan bi~t d6i tugng nay dang cu tni hay khong cu tru tren lanh th6 qu6c gia

quan trQng, d~c bi~t trong giai do~n cac ho~t d<)ng kinh t~ qu6c t~ ngay cang tra nen ph6 bi~n va da d~ng han Ben c~nh d6 cac quySn CO' ban, nguyen t~c CO' ban cua qu6c gia va qu6c t~ v~n luon phai ton trQng va thvc hi~n Xet a khia c~nh kinh t~,

quySn thu thu~ cua nha nu&c Ht CO' sa dam bao 6n dinh ngu6n thu cho ngan sach nha nu&c Xet a khia c~nh l~p phap, vi~c

xac dinh dung va ap dvng quysn thu thu~ cua nha nu&c giup cho nha lam lu~t tranh duqc tlnh tr~ng bo s6t ngu6n thu ho~c

khong dam bao blnh d~ng vS nghla V\1 cua ngucri n9p thuS

thm ca hai quySn nang tren, chi c6 m()t s6 it nu6c ap dl;lng m9t

trong hai nguyen t~c d6 Ben c~nh d6, cac qu6c gia su dvng

uy~n chuysn hai nguyen ti\c nay cts ap dvng cho timg lo~i thus

C\1 th@, d?c bi~t d6i v6i thu~ thu nh~p Vi~c cac qu6c gia ph6

bi~n lva chQn ap dvng dbng thai ca hai quy~n thu thu~ se ddn

t&i kha nang gay ra nhiing ganh n~ng m6i cho nguoi dan (hi~n

tuqng danh thuS trung) Giai quy~t tlnh tr~ng tren, cac qu6c gia

phai c6 nhCmg thoa thu~n nh~m tranh danh thuS trung

0 Vi~t Nam, trong giai do~n hi~n nay, thvc tS Nha nu&c

dang ap dvng ca hai quy~n thu thuS theo Hinh th6 va theo qu6c

tjch Ch~ng h~n, thuS gia tri gia tang, thuS tieu th\1 d~c bi~t,

xu~t nh~p khAu danh vao m9i d6i tugng san xuftt kinh doanh

tren Uinh th6 Vi~t N am, khong phan bi~t "ngucri" n9p thuS la

c6ng dan Vi~t Narn hay kh6ng phai la cong dan Vi~t Nam Ben

c~nh d6, thuS thu nh~p doanh nghi~p, thuS thu nh~p d6i v6i

ngucri c6 thu nh~p cao l~i ap dvng d6i v&i cac t6 chuc ca nhan

Vi~t N am khong chi dang sinh s6ng tren Hinh th6 Vi~t N am rna

con ap dvng d6i v&i "ngum" Vi~t Nam a nu&c ngoai Vi~c ap

dvng quysn thu thu~ da d~n ct€n nhi~u thay ct6i trong cac quy

dinh cua h~ thbng phap lu~t thuS a Vi~t N am trong cac giai

do~n cv th~ khac nhau

III KHAI QUAT VE PHAP LU!T THUE

1 Khai ni~m phap lu~t thui

1.1 Dtnh ngh'la

Quan h~ thu, n()p thuS gifra nha nu6c va dan cu phai duqc

khong dam bao blnh d~ng vS nghla V\1 cua ngucri n9p thuS

thm ca hai quySn nang tren, chi c6 m()t s6 it nu6c ap dl;lng m9t trong hai nguyen t~c d6 Ben c~nh d6, cac qu6c gia su dvng uy~n chuysn hai nguyen ti\c nay cts ap dvng cho timg lo~i thus

C\1 th@, d?c bi~t d6i v6i thu~ thu nh~p Vi~c cac qu6c gia ph6 bi~n lva chQn ap dvng dbng thai ca hai quy~n thu thu~ se ddn t&i kha nang gay ra nhiing ganh n~ng m6i cho nguoi dan (hi~n

tuqng danh thuS trung) Giai quy~t tlnh tr~ng tren, cac qu6c gia phai c6 nhCmg thoa thu~n nh~m tranh danh thuS trung

0 Vi~t Nam, trong giai do~n hi~n nay, thvc tS Nha nu&c dang ap dvng ca hai quy~n thu thuS theo Hinh th6 va theo qu6c tjch Ch~ng h~n, thuS gia tri gia tang, thuS tieu th\1 d~c bi~t, xu~t nh~p khAu danh vao m9i d6i tugng san xuftt kinh doanh tren Uinh th6 Vi~t N am, khong phan bi~t "ngucri" n9p thuS la c6ng dan Vi~t Narn hay kh6ng phai la cong dan Vi~t Nam Ben c~nh d6, thuS thu nh~p doanh nghi~p, thuS thu nh~p d6i v6i ngucri c6 thu nh~p cao l~i ap dvng d6i v&i cac t6 chuc ca nhan Vi~t N am khong chi dang sinh s6ng tren Hinh th6 Vi~t N am rna con ap dvng d6i v&i "ngum" Vi~t Nam a nu&c ngoai Vi~c ap dvng quysn thu thu~ da d~n ct€n nhi~u thay ct6i trong cac quy dinh cua h~ thbng phap lu~t thuS a Vi~t N am trong cac giai do~n cv th~ khac nhau

III KHAI QUAT VE PHAP LU!T THUE

1 Khai ni~m phap lu~t thui

1.1 Dtnh ngh'la

Quan h~ thu, n()p thuS gifra nha nu6c va dan cu phai duqc

thgc hi~n dga tren nhfmg din cu phap If nhdt djnh, d6 chinh la

phap lu~t thu~

Phdp luqt thui fa t6ng h9P cdc quy phr;un phap luqt aiJu

chinh cdc quan h~ xii h9i phat sinh trong qua trinh thu, n9p

thui gifra CO' quan nha nuac CO thdm quyJn VCt nguai nQp thui

nhdm hznh thanh nguJn thu ngan sach nha nuac aJ thl!C hi~n

cdc m1:tc tieu xdc dtnh truac

Vi~c dua ra khai ni~m phap lu~t thu~ nh~m phan djnh ranh

gi6i giua cac nh6m quan h~, qua d6 lga chQn ap dl)ng cac quy

ph~ phap lu~t phil hgp, d~t duqc hi~u qua di~u chinh cao

N ghien CUu qua trinh hinh thanh va phat tri~n cua lu~t thuS

a Vi~t Nam cho thAy phap lu~t thuB ra dai rAt sam Nha nu6c

V6i tU each la chu th~ quy~n lgc, SU dl)ng cong Cl) rieng la phap

vao y chi cua d6i tuqng n~m giu cua cai d6 Di~u nay cfing

giup cho vi~c phan bi~t giua lu~t thu~ v6i lu~t ngan sach nha

nu6c m~c du giua lu~t thu~ va lu~t ngan sach nha nu6c c6 m6i

lien h~ n()i t~

1.2 D6i tu(mg aiJu chinh cua luqt thui

Trong giai do~n hi~n nay, khi con nhi~u quan di~m khac

nhau v~ nganh lu~t, vi~c dua ra d6i tuqng di~u chinh cua lu~t

thu~ chi c6 y nghia xac djnh ro nhfrng lo~i chu th~ v6i nhfrng

d~c tinh nhdt djnh se la d6i tuqng huang t6i ho~c cdn duqc bao

v~ b6i cac van ban phap lu~t trong nu6c cfing nhu van ban

phap lu~t qu6c t~ v~ thu~ Xac dinh d6i tuqng di@u chinh cua

l~p hay ffiQt Iinh V\fC khoa hQC lu~t rieng bi~t rna chi nh~m xac

thgc hi~n dga tren nhfmg din cu phap If nhdt djnh, d6 chinh la phap lu~t thu~

Phdp luqt thui fa t6ng h9P cdc quy phr;un phap luqt aiJu chinh cdc quan h~ xii h9i phat sinh trong qua trinh thu, n9p thui gifra CO' quan nha nuac CO thdm quyJn VCt nguai nQp thui nhdm hznh thanh nguJn thu ngan sach nha nuac aJ thl!C hi~n

cdc m1:tc tieu xdc dtnh truac

Vi~c dua ra khai ni~m phap lu~t thu~ nh~m phan djnh ranh gi6i giua cac nh6m quan h~, qua d6 lga chQn ap dl)ng cac quy ph~ phap lu~t phil hgp, d~t duqc hi~u qua di~u chinh cao

N ghien CUu qua trinh hinh thanh va phat tri~n cua lu~t thuS

a Vi~t Nam cho thAy phap lu~t thuB ra dai rAt sam Nha nu6c

V6i tU each la chu th~ quy~n lgc, SU dl)ng cong Cl) rieng la phap

vao y chi cua d6i tuqng n~m giu cua cai d6 Di~u nay cfing giup cho vi~c phan bi~t giua lu~t thu~ v6i lu~t ngan sach nha nu6c m~c du giua lu~t thu~ va lu~t ngan sach nha nu6c c6 m6i lien h~ n()i t~

1.2 D6i tu(mg aiJu chinh cua luqt thui

Trong giai do~n hi~n nay, khi con nhi~u quan di~m khac nhau v~ nganh lu~t, vi~c dua ra d6i tuqng di~u chinh cua lu~t thu~ chi c6 y nghia xac djnh ro nhfrng lo~i chu th~ v6i nhfrng d~c tinh nhdt djnh se la d6i tuqng huang t6i ho~c cdn duqc bao

v~ b6i cac van ban phap lu~t trong nu6c cfing nhu van ban phap lu~t qu6c t~ v~ thu~ Xac dinh d6i tuqng di@u chinh cua

l~p hay ffiQt Iinh V\fC khoa hQC lu~t rieng bi~t rna chi nh~m xac

dinh ro n()i dung nghien ciru, d~ c~p trong m()t ITnh V\fC phap

Can cu vao llnh V\fC ho~t d()ng va n()i dung ho~t d()ng cua

cac chu th~, d6i tuQ11g di~u chinh cua phap lu~t thu~ bao gAm

cac nh6m quan h~ sau:

- Nh6m cac quan h~ phat sinh trong qua trlnh quan H thu~

Quan H thuB la m()t trong nhfmg n()i dung quan trQng,

khong th~ tach rm ho~t d(>ng quan li nha nu6c Ho~t d()ng quan

li thuB gAm nhi~u n()i dung cv th~ khac nhau, tuy v~y bao gio

cfing g~n li~n v6i S\f tham gia cua nha nu6c (nhan danh chinh

mlnh ho~c thong qua cac ca quan chuc nang)

Ho~t d()ng quan li thuB cua cac ca quan c6 thfun quy~n bao

gAm nhfmg nh6m hanh vi ca ban dugc tiBn hanh tren ca sa

tuan thu cac nguyen t~c quan li hanh chinh va th~ hi~n thong

qua m()t lo~t lo~ hanh vi:

+ Ch~p hanh nhfrng quy dinh v~ thuB clia cac ca quan c6

thfim quy~n, ch6ng hi~n tuQllg chiBm dvng va tr6n l~u -thuB;

+ Xac djnh ph~ vi ngum n()p thuB va cac nguyen cic danh thuB;

+ Xac dinh dung d6i tuQllg tfnh thuB va cac can cu tfnh thuB;

+ Xac dinh each thuc tfnh thuB, quyBt dinh vi~c miSn giam

thu€ tren ca sa quy dinh cua phap lu~t;

+ TiBn harm cac bi~n phap cfut thiBt nhfun ch6ng thAt thu thuB;

+ Thanh tra, ki~m tra qua trlnh thu, n()p thuB

- Nh6m cac quan h~ phat sinh trong qua trlnh th1;rc hi~n

nghia V\1 thuB

dinh ro n()i dung nghien ciru, d~ c~p trong m()t ITnh V\fC phap

Can cu vao llnh V\fC ho~t d()ng va n()i dung ho~t d()ng cua cac chu th~, d6i tuQ11g di~u chinh cua phap lu~t thu~ bao gAm

cac nh6m quan h~ sau:

- Nh6m cac quan h~ phat sinh trong qua trlnh quan H thu~

Quan H thuB la m()t trong nhfmg n()i dung quan trQng, khong th~ tach rm ho~t d(>ng quan li nha nu6c Ho~t d()ng quan

li thuB gAm nhi~u n()i dung cv th~ khac nhau, tuy v~y bao gio

cfing g~n li~n v6i S\f tham gia cua nha nu6c (nhan danh chinh

mlnh ho~c thong qua cac ca quan chuc nang)

Ho~t d()ng quan li thuB cua cac ca quan c6 thfun quy~n bao

gAm nhfmg nh6m hanh vi ca ban dugc tiBn hanh tren ca sa

tuan thu cac nguyen t~c quan li hanh chinh va th~ hi~n thong qua m()t lo~t lo~ hanh vi:

+ Ch~p hanh nhfrng quy dinh v~ thuB clia cac ca quan c6

thfim quy~n, ch6ng hi~n tuQllg chiBm dvng va tr6n l~u -thuB;

+ Xac djnh ph~ vi ngum n()p thuB va cac nguyen cic danh thuB;

+ Xac dinh dung d6i tuQllg tfnh thuB va cac can cu tfnh thuB;

+ Xac dinh each thuc tfnh thuB, quyBt dinh vi~c miSn giam

thu€ tren ca sa quy dinh cua phap lu~t;

+ TiBn harm cac bi~n phap cfut thiBt nhfun ch6ng thAt thu thuB;

+ Thanh tra, ki~m tra qua trlnh thu, n()p thuB

- Nh6m cac quan h~ phat sinh trong qua trlnh th1;rc hi~n

nghia V\1 thuB

Cac t6 chuc, ca nhan du tqrc ti~p hay gian ti~p d~u-phai

thlJc hi~n nghla V\l thuS d6i v6i nha nu&c DS dam bao vi~c

n()p thuS d~y du, dung he;1n, dam bao sv cong b&ng trong vi~c

thlJc hi~n nghia vv thu~, phap lu?t thu~ di~u chinh nhfmg loe;1i

hanh vi CCY ban sau day cua nhihlg d6i tuqng nay:

+ ThlJc hi~n dang ki, ke khai thu~;

+ ThlJc hi~n n()p thuS theo trlnh tv, tuc la thvc hi~n m()t tr?t

tv phai tuan thu trong su6t qua trinh thvc hi~n nghia vv thu~;

+ Thvc hi~n ch~ d() bao cao thu~ va cac v~n d~ c6 lien quan

d~n ca sa xac d!nh s6 thu~ phai n()p vm ca quan c6 thAm quy~n;

+ D~ nghi ca quan c6 thAm quy~n xem xet dung, chfnh xac

- Nh6m cac quan h~ phat sinh trong qua tdnh xu lf vi phe;1m

+ Ho(;lt d()ng xu lf vi ph(;lm v~ thu~ lien quan d~n cac hanh

vi vi ph(;lm phap lu?t thu~ nhu nq thuS, s6t thu~, tr6n thu~,

ch6ng thu~ nhung chua d~n muc c~u thanh t()i phe;1m hlnh sv;

+ Giai quy~t khi~u n(;li nhfmg quy~t d!nh hanh chfnh cua ca

quan c6 thAm quy~n khi ra cac quy~t d!nh khong du can cu,

khong cong b&ng, khong dung phap lu~t

Xet d6i tuqng di~u chinh cu.a phap lu~t thu~, c6 thS nh~ th~y:

- Nha nu&c, v&i tu each la chu thS quy~n lgc, luon la m()t

ben tham gia quan h~ thu~ va tf\l'C ti~p chi ph6i cac quan h~ d6

- Cac quan h~ d~u nh&m huang t6i vi~c chuySn giao b~t

bu()c m()t ngu6n tai chfnh vao cho nha nu6c Ngu6n tai chfnh

Cac t6 chuc, ca nhan du tqrc ti~p hay gian ti~p d~u-phai thlJc hi~n nghla V\l thuS d6i v6i nha nu&c DS dam bao vi~c

n()p thuS d~y du, dung he;1n, dam bao sv cong b&ng trong vi~c

thlJc hi~n nghia vv thu~, phap lu?t thu~ di~u chinh nhfmg loe;1i hanh vi CCY ban sau day cua nhihlg d6i tuqng nay:

+ ThlJc hi~n dang ki, ke khai thu~;

+ ThlJc hi~n n()p thuS theo trlnh tv, tuc la thvc hi~n m()t tr?t

tv phai tuan thu trong su6t qua trinh thvc hi~n nghia vv thu~;

+ Thvc hi~n ch~ d() bao cao thu~ va cac v~n d~ c6 lien quan d~n ca sa xac d!nh s6 thu~ phai n()p vm ca quan c6 thAm quy~n;

+ D~ nghi ca quan c6 thAm quy~n xem xet dung, chfnh xac

- Nh6m cac quan h~ phat sinh trong qua tdnh xu lf vi phe;1m

+ Ho(;lt d()ng xu lf vi ph(;lm v~ thu~ lien quan d~n cac hanh

vi vi ph(;lm phap lu?t thu~ nhu nq thuS, s6t thu~, tr6n thu~,

ch6ng thu~ nhung chua d~n muc c~u thanh t()i phe;1m hlnh sv;

+ Giai quy~t khi~u n(;li nhfmg quy~t d!nh hanh chfnh cua ca

quan c6 thAm quy~n khi ra cac quy~t d!nh khong du can cu,

khong cong b&ng, khong dung phap lu~t

Xet d6i tuqng di~u chinh cu.a phap lu~t thu~, c6 thS nh~ th~y:

- Nha nu&c, v&i tu each la chu thS quy~n lgc, luon la m()t ben tham gia quan h~ thu~ va tf\l'C ti~p chi ph6i cac quan h~ d6

- Cac quan h~ d~u nh&m huang t6i vi~c chuySn giao b~t

bu()c m()t ngu6n tai chfnh vao cho nha nu6c Ngu6n tai chfnh

d6 nhfun phvc vvlQi ich cong c9ng, di~u chinh xa h9i a tfun vi mo

D~c diSm v~ chu thS va n9i dung cua cac nh6m quan h~ xa

hQi thUQC d6i tUQllg di~u chinh cua phap lu?t thu~ cho thfty cac

quan h~ do phap lu?t thu~ di~u chinh luon mang tinh chAp hanh

va di~u hanh, la m9t n()i dung quan trQng cua tai chinh cong (l)

DiSu nay cfing chi ph6i tf\IC ti~p vi~c su dvng phuong phap

di~u chinh quan h~ thuS

Xufit phat tir tinh chftt cua cac quan h~ thuS do lu~t thuS

diSu chinh, dS sv tac d9ng cua phap lu?t c6 hi~u qua, lu~t thuS

su dl;lng phuong phap m~nh l~nh quySn uy

DS c6 duqc ngu6n thu, nha nu6c yeu cftu nguai dan phai

n()p thuS DS c6 thS tang them kha nang chi tieu, nha nu6c co

ths ban hanh, thay ct6i cac lo<:li thuS mm ho~c bai bo nhitng uu

dai v~ thuS dang ap dvng d6i vm nguai dan DS kip thai trang

trai cho hol;lt d9ng cua mlnh, co duqc s6 thu 6n dinh va chu

d()ng, nha nu6c yeu c~u ngum dan n9p dung, n9p du, theo thm

hl;ln s6 thuS nhftt dinh Nhfmg vi d\1 neu tren cho thfty khong

c6 sv blnh d~ng giua ca quan c6 thAm quySn vS thuS vm nguai

n9p thuS Nha nu6c c6 quySn don phuong dua ra nhfrng quySt

dinh theo y chi CUa mlnh rna khong C~n CO S\f thoa thu?n CUa

cac d6i tuQ'Ug con 1~ Trubng hqp c~n thiSt, nha nu6c c6 thS

ap dvng cac bi~n phap cu5ng chS, bu9c d6i tuQ'Ilg n()p thuS

(1) Theo quan di€m cua cac nha kinh t~, duqc ghi nh~n t~ nhi~u giao trlnh

ti~ng Anh: Giao trlnh tai chinh cong cua Giao su Harvey S Rosen, DC;li hQc

Priceton, Hoa Ky; Giao trlnh tai chinh cong cua Giao su David N Hyman, DC;li

hQc North Carolina, Hoa Ky; Giao trlnh tai chinh cong cua PGS TS Nguy€n

D~c diSm v~ chu thS va n9i dung cua cac nh6m quan h~ xa hQi thUQC d6i tUQllg di~u chinh cua phap lu?t thu~ cho thfty cac quan h~ do phap lu?t thu~ di~u chinh luon mang tinh chAp hanh

va di~u hanh, la m9t n()i dung quan trQng cua tai chinh cong (l) DiSu nay cfing chi ph6i tf\IC ti~p vi~c su dvng phuong phap di~u chinh quan h~ thuS

Xufit phat tir tinh chftt cua cac quan h~ thuS do lu~t thuS diSu chinh, dS sv tac d9ng cua phap lu?t c6 hi~u qua, lu~t thuS

su dl;lng phuong phap m~nh l~nh quySn uy

DS c6 duqc ngu6n thu, nha nu6c yeu cftu nguai dan phai n()p thuS DS c6 thS tang them kha nang chi tieu, nha nu6c co ths ban hanh, thay ct6i cac lo<:li thuS mm ho~c bai bo nhitng uu dai v~ thuS dang ap dvng d6i vm nguai dan DS kip thai trang trai cho hol;lt d9ng cua mlnh, co duqc s6 thu 6n dinh va chu d()ng, nha nu6c yeu c~u ngum dan n9p dung, n9p du, theo thm hl;ln s6 thuS nhftt dinh Nhfmg vi d\1 neu tren cho thfty khong c6 sv blnh d~ng giua ca quan c6 thAm quySn vS thuS vm nguai n9p thuS Nha nu6c c6 quySn don phuong dua ra nhfrng quySt dinh theo y chi CUa mlnh rna khong C~n CO S\f thoa thu?n CUa cac d6i tuQ'Ug con 1~ Trubng hqp c~n thiSt, nha nu6c c6 thS

ap dvng cac bi~n phap cu5ng chS, bu9c d6i tuQ'Ilg n()p thuS

(1) Theo quan di€m cua cac nha kinh t~, duqc ghi nh~n t~ nhi~u giao trlnh

ti~ng Anh: Giao trlnh tai chinh cong cua Giao su Harvey S Rosen, DC;li hQc Priceton, Hoa Ky; Giao trlnh tai chinh cong cua Giao su David N Hyman, DC;li hQc North Carolina, Hoa Ky; Giao trlnh tai chinh cong cua PGS TS Nguy€n

phru thvc hi~n nghla V\1

Vi~c su dvng phuong phap m~nh l~nh quySn uy trong quan

h~ thu€ hoan to an khong phai v6i hlnh thuc · bi~u hi~n gi6ng

nhau Chfutg h:;tn, co quan quan H thu€ c6 quySn ra cac thong

bao thu€, quy€t dinh truy thu thu€ va yeu cAu d6i tuqng n9p

thu€ thvc hi~n dung Nhung a truemg hgp d6i tuqng n()p thu€

tv ke khai, tinh thu€ va tv n9p thu€ thl c6 S\l khac nhau vS hlnh

thuc bi€u hi~n nhung diSu nay hoan toan khong co nghia tinh

chdt quySn uy bi mdt di Tru6c h€t, vi~c lam nay phai duqc ca

quan quan li thu€ cho phep hay phe chudn; n€u d6i tuqng n()p

thuS khong tinh dung, tinh du, n9p theo thm h:;tn, vi~c hi xir li

vi ph(;Ull se tra thanh hi~n thvc Khi s6 thuS khong duqc n9p

dfty du, dung h:;tn se d~n t6i hang lo:;tt cac kha nang khac nhau

nhu phong toa tai khoan, yeu c~u thu hQ, ph:;tt n9p ch~m duqc

thvc hi~n cung v6i cac bi~n phap hanh chinh khac

Trong giai do~n hi~n nay, cac nu6c dang c6 xu thS phan

chia h~ th6ng phap lu~t thanh lu~t cong(l) (Public Law) va lu~t

tu (Private Law) Lu~t cong Ia cac lu~t diSu chinh cac quan h~

lien quan dSn lqi ich cong CQng hay m6i quan h~ giua co quan

nha nuac, quan h~ nha nu&c v6i cong dan Lu~t tu diSu chinh

quan h~ lien quan dSn IQ'i ich ca nhan, quan h~ giua cac cong

dan Nhu v~y, lu~t thuS (Taxation Law) c6 dAy du can cud~

duqc xac dinh day la mQt bQ ph~n quan trQng cua lu~t cong.C2

)

(1) Neu nhu truoc day truong phai phan chia chi ph6 bien a cac nuoc theo h~

each phan chia tucrng tg

tieng Anh)

phru thvc hi~n nghla V\1

Vi~c su dvng phuong phap m~nh l~nh quySn uy trong quan

h~ thu€ hoan to an khong phai v6i hlnh thuc · bi~u hi~n gi6ng nhau Chfutg h:;tn, co quan quan H thu€ c6 quySn ra cac thong bao thu€, quy€t dinh truy thu thu€ va yeu cAu d6i tuqng n9p thu€ thvc hi~n dung Nhung a truemg hgp d6i tuqng n()p thu€

tv ke khai, tinh thu€ va tv n9p thu€ thl c6 S\l khac nhau vS hlnh thuc bi€u hi~n nhung diSu nay hoan toan khong co nghia tinh chdt quySn uy bi mdt di Tru6c h€t, vi~c lam nay phai duqc ca

quan quan li thu€ cho phep hay phe chudn; n€u d6i tuqng n()p thuS khong tinh dung, tinh du, n9p theo thm h:;tn, vi~c hi xir li

vi ph(;Ull se tra thanh hi~n thvc Khi s6 thuS khong duqc n9p dfty du, dung h:;tn se d~n t6i hang lo:;tt cac kha nang khac nhau nhu phong toa tai khoan, yeu c~u thu hQ, ph:;tt n9p ch~m duqc thvc hi~n cung v6i cac bi~n phap hanh chinh khac

Trong giai do~n hi~n nay, cac nu6c dang c6 xu thS phan chia h~ th6ng phap lu~t thanh lu~t cong(l) (Public Law) va lu~t

tu (Private Law) Lu~t cong Ia cac lu~t diSu chinh cac quan h~ lien quan dSn lqi ich cong CQng hay m6i quan h~ giua co quan nha nuac, quan h~ nha nu&c v6i cong dan Lu~t tu diSu chinh quan h~ lien quan dSn IQ'i ich ca nhan, quan h~ giua cac cong dan Nhu v~y, lu~t thuS (Taxation Law) c6 dAy du can cud~ duqc xac dinh day la mQt bQ ph~n quan trQng cua lu~t cong.C2

)

(1) Neu nhu truoc day truong phai phan chia chi ph6 bien a cac nuoc theo h~

each phan chia tucrng tg

tieng Anh)

1.4 Ngu6n cua phap luQt thud

Ngufin cua phap lu~t thu€ la cac van ban phap lu~t do CCY

quan c6 thdm quy~n ban hanh di~u chinh cac quan h~ xa hQi

phat sinh trong qua trlnh thu, n{>p thu€ va cac van ban phap

lu~t qu6c t€ di~u chinh cac quan h~ phiit sinh trong qua trlnh

thl}c hi~n quySn thu thu€ ma Vi~t N am da ki k@t ho~c cam k~t

thvc hi~n

Ngufin cua van ban phap lu~t thu~ do CCJ quan c6 thfun

quy~n cua Nha nu&c Vi~t Nam ban hanh bao gfim cac van ban

Lu~t do Qu6c h9i ban hanh, sua d6i, b6 sung nhu Lu~t thu€

gia trj gia tang, Lu~t thu~ tieu thv d~c bi~t, Lu~t thu~ xufit nh~p

khAu, Lu~t thuS thu nh~p doanh nghi~p M9t diSm kha d~c thu

trong h~ th6ng lu~t di~u chinh ho~t d9ng thu thuS do Nha nu&c

IDQt van ban lu~t dan hanh ma khong hoan toan ghi nh~ t~

cac lu~t thu~ n6i chung Ch~ng h~n, Lu~t ddu khi di8u chinh

quan h~ thu~ thl nguyen cua cac t6 chuc kinh t~ c6 khai thac

ddu, khi tren Hinh thb Vi~t N am t>

Phap l~nh thuS do Uy ban thu(mg V\1 Qu6c h9i ban hanh,

sua dbi, b6 sung nhu Phap l~nh thu~ thu nh~p d6i v6i nguoi c6

thu nh~p cao, Phap l~nh thu~ tru nguyen Phap l~nh vS thu€

thuang duqc h~n ch~ ban hanh ThuS thu nh~p d6i v6i ca nhan,

thu€ thl nguyen hi~n nay da dugc di~u chinh bOi Lu~t thu€ thu

nh~p ca nhan va Lu~t thu€ thl nguyen

Cac van ban dum lu~t khac do Chfnh phu, Thu tu6ng

Chinh phu, B9 truemg cac b9 quan li nganh ban hanh quy dinh

1.4 Ngu6n cua phap luQt thud

Ngufin cua phap lu~t thu€ la cac van ban phap lu~t do CCY

quan c6 thdm quy~n ban hanh di~u chinh cac quan h~ xa hQi phat sinh trong qua trlnh thu, n{>p thu€ va cac van ban phap

lu~t qu6c t€ di~u chinh cac quan h~ phiit sinh trong qua trlnh

thl}c hi~n quySn thu thu€ ma Vi~t N am da ki k@t ho~c cam k~t

thvc hi~n

Ngufin cua van ban phap lu~t thu~ do CCJ quan c6 thfun

quy~n cua Nha nu&c Vi~t Nam ban hanh bao gfim cac van ban

Lu~t do Qu6c h9i ban hanh, sua d6i, b6 sung nhu Lu~t thu€

gia trj gia tang, Lu~t thu~ tieu thv d~c bi~t, Lu~t thu~ xufit nh~p

khAu, Lu~t thuS thu nh~p doanh nghi~p M9t diSm kha d~c thu

trong h~ th6ng lu~t di~u chinh ho~t d9ng thu thuS do Nha nu&c

IDQt van ban lu~t dan hanh ma khong hoan toan ghi nh~ t~

cac lu~t thu~ n6i chung Ch~ng h~n, Lu~t ddu khi di8u chinh quan h~ thu~ thl nguyen cua cac t6 chuc kinh t~ c6 khai thac

ddu, khi tren Hinh thb Vi~t N am t>

Phap l~nh thuS do Uy ban thu(mg V\1 Qu6c h9i ban hanh, sua dbi, b6 sung nhu Phap l~nh thu~ thu nh~p d6i v6i nguoi c6

thu nh~p cao, Phap l~nh thu~ tru nguyen Phap l~nh vS thu€

thuang duqc h~n ch~ ban hanh ThuS thu nh~p d6i v6i ca nhan,

thu€ thl nguyen hi~n nay da dugc di~u chinh bOi Lu~t thu€ thu nh~p ca nhan va Lu~t thu€ thl nguyen

Cac van ban dum lu~t khac do Chfnh phu, Thu tu6ng Chinh phu, B9 truemg cac b9 quan li nganh ban hanh quy dinh

chi tiSt thi hanh cac lu~t, phap I~nh thus

Cac van ban phap lu~t qu6c tS la ngu6n cua phap lu~t thuS

bao g6m cac diSu u&c qu6c ts song phuang va da phuang

Cac diSu uac qu6c tS da phuang rna Vi~t Nam tham gia ki

kSt ho~c cam kSt thvc hi~n nhu OECD-1977 vS "Hi~p dinh

m~u vs tranh danh thus hai I~n d6i vm cac Io~i thus danh vao

tai san va thu nh~p" hay UN-1980 cua Lien hqp qu6c vS "Hi~p

dinh m~u cua Lien hqp qu6c vS tranh danh thuS hai l~n gifra

cac nu6c phat tri~n va cac nu6c d~ng phat tri~n"; GATT 1994;

Hi~p dinh uu dai thuS quan c6 hi~u Ivc chung (CEPT)

Cac hi~p dinh song phuang rna Vi~t N am da ki kSt nhu

Hi~p dinh tninh danh thu~ hai l~n giua Vi~t N am v6i cac nu6c

2 Quan h~ phap lu~t thu~

Cac quan h~ xa h()i xu~t hi~n do nhfrng yeu c~u lien h~ v~t

ch~t gifra nha llUOC v6i dan chung va chiu S\f tac d()ng cua

nhiSu ySu t6 khac nhau, song quy~t dinh nh~t v~ la ySu t6 nha

nu6c D~ phl)C vvl<Ji ich cua minh va t~o ra tr~t tt;r chung cho

xa h()i, nha nuac dung quy ph~m phap lu~t nhu m()t quy t~c xu

S\f chung nh~m t~p trung ngu6n thu tir thu~ VaO ngan sach nha

nu6c Quan h~ thu, n()p thuS thvc hi~n tren C(J sa cac quy ph~m

phap lu~t da tra thanh quan h~ phap lu~t thu~

Quan h~ phap lu~t thuS mang m()t s6 d~c di~m sau:

Thu nhdt, quan h~ phap lu~t thuS mang n~ng tinh quySn uy

H~ qua cua quan h~ phap lu~t thuS la sv chuy~n giao m()t kh6i

luQ11g tai san (co thS du&i hinh thuc gia ho~c du&i hlnh thuc

chi tiSt thi hanh cac lu~t, phap I~nh thus

Cac van ban phap lu~t qu6c tS la ngu6n cua phap lu~t thuS bao g6m cac diSu u&c qu6c ts song phuang va da phuang Cac diSu uac qu6c tS da phuang rna Vi~t Nam tham gia ki

kSt ho~c cam kSt thvc hi~n nhu OECD-1977 vS "Hi~p dinh m~u vs tranh danh thus hai I~n d6i vm cac Io~i thus danh vao

tai san va thu nh~p" hay UN-1980 cua Lien hqp qu6c vS "Hi~p

dinh m~u cua Lien hqp qu6c vS tranh danh thuS hai l~n gifra

cac nu6c phat tri~n va cac nu6c d~ng phat tri~n"; GATT 1994;

Hi~p dinh uu dai thuS quan c6 hi~u Ivc chung (CEPT)

Cac hi~p dinh song phuang rna Vi~t N am da ki kSt nhu

Hi~p dinh tninh danh thu~ hai l~n giua Vi~t N am v6i cac nu6c

2 Quan h~ phap lu~t thu~

Cac quan h~ xa h()i xu~t hi~n do nhfrng yeu c~u lien h~ v~t ch~t gifra nha llUOC v6i dan chung va chiu S\f tac d()ng cua nhiSu ySu t6 khac nhau, song quy~t dinh nh~t v~ la ySu t6 nha

nu6c D~ phl)C vvl<Ji ich cua minh va t~o ra tr~t tt;r chung cho

xa h()i, nha nuac dung quy ph~m phap lu~t nhu m()t quy t~c xu

S\f chung nh~m t~p trung ngu6n thu tir thu~ VaO ngan sach nha

nu6c Quan h~ thu, n()p thuS thvc hi~n tren C(J sa cac quy ph~m

phap lu~t da tra thanh quan h~ phap lu~t thu~

Quan h~ phap lu~t thuS mang m()t s6 d~c di~m sau:

Thu nhdt, quan h~ phap lu~t thuS mang n~ng tinh quySn uy

H~ qua cua quan h~ phap lu~t thuS la sv chuy~n giao m()t kh6i luQ11g tai san (co thS du&i hinh thuc gia ho~c du&i hlnh thuc

hi~n v~t, tuy thu()c vao tirng thm ld) tir nguai n()p thu~ cho nha

nu&c, vi v~y vi~c n()p thu~ khong phai la sv Iva ch9n cua d6i

tuqng n9p thu~ rna do yeu cfru cua nha nuac Quysn va nghia

V\1 phap H trong quan h~ phap lu~t thu~ duqc dam bao thvc

Thu hai, quan h~ phap lu~t thu~ thuang quy dinh C\1 th~

nhftng quy~n Va nghta V\1 phap li CUa cac ben tham gia quan h~

Tuy v~y' cho du C\1 th~ d~n dau, cac quy dinh nay vful chi la

"quy t~c xu sv" rna khong th~ quy dinh tftt ca ho~c dv li~u duqc

tftt ca di~u ki~n rna quan h~ phap lu~t thu8 se di~n ra Vl v~y'

cac Xlr S\f thvc t~ se Him ro rang han, chi ti~t han cac quy dinh

phap lu~t nhung khong duqc lam trai phap lu~t thu~ C\l th~

Thir ba, m(>t ben tham gia quan h~ phap lu~t thu~ bao gib'

cling la ca quan quan li thu~

Nghien c(ru quan h~ phap lu~t thu8, nhfmg n()i dung sau

day cfrn lam ro:

- Can cu phap li hlnh thanh quan h~ phap lu~t thu~ C\1 th~;

- Chu th€ tham gia quan h~ phap lu~t thu~;

- Quy@n va nghia Vl) cua cac chu thS tham gia quan h~ phap

lu~t thu€;

- sv ki~n phap li

2.1 Can cu phap lf

"Quy phgm phap lugt tac a9ng t6i cac quan h¢ xa h9i nhdt

atnh va biin chung thanh quan h¢ phap lu(it Niu quan h¢ xii

hf)i khong au(lc quy phgm phap lu(it aiJu chinh thi chung

nu&c, vi v~y vi~c n()p thu~ khong phai la sv Iva ch9n cua d6i tuqng n9p thu~ rna do yeu cfru cua nha nuac Quysn va nghia V\1 phap H trong quan h~ phap lu~t thu~ duqc dam bao thvc

Thu hai, quan h~ phap lu~t thu~ thuang quy dinh C\1 th~

nhftng quy~n Va nghta V\1 phap li CUa cac ben tham gia quan h~

Tuy v~y' cho du C\1 th~ d~n dau, cac quy dinh nay vful chi la

"quy t~c xu sv" rna khong th~ quy dinh tftt ca ho~c dv li~u duqc

tftt ca di~u ki~n rna quan h~ phap lu~t thu8 se di~n ra Vl v~y'

cac Xlr S\f thvc t~ se Him ro rang han, chi ti~t han cac quy dinh

phap lu~t nhung khong duqc lam trai phap lu~t thu~ C\l th~

Thir ba, m(>t ben tham gia quan h~ phap lu~t thu~ bao gib' cling la ca quan quan li thu~

Nghien c(ru quan h~ phap lu~t thu8, nhfmg n()i dung sau day cfrn lam ro:

- Can cu phap li hlnh thanh quan h~ phap lu~t thu~ C\1 th~;

- Chu th€ tham gia quan h~ phap lu~t thu~;

- Quy@n va nghia Vl) cua cac chu thS tham gia quan h~ phap lu~t thu€;

- sv ki~n phap li

khong thi tra thanh quan h~ phap luqt".<o Nhu v~y, quan h~

phap lu~t thuS chi c6 thS xac dinh duqc khi c6 quy ph~m phap

Iu~t thus xac dinh di~u ki~n cho cac d6i tuqng n9p thu~

Quy ph~m phap lu~t thuS tac d()ng too quan h~ thu n()p thuS

va bi~n chung thanh cac quan h~ phap lu~t Khong th~ c6 quan

h~ phap lu~t thuS nSu nhu khong c6 quy dinh ghi nh~n tinh hqp

phap cua quan h~ d6 Nhu da d~ c~p, cac quan h~ phap lu~t

thuS mang tinh quy~n uy cao nhung l~i g~n vm ySu t6 tai san

nen khong th~ co quan h~ chuysn giao luQ'Ilg tai san duai d~ng

thuS cho nha nu6c nSu khong duqc thgc hi~n dga tren m()t ca

sa phap li Cl) thS

Ca sa phap li cho quan h~ phap lu~t thuS ciing la m()t trong

nhfmg can cu d~ phan bi~t quan h~ phap Iu~t thus nay vm quan

h~ phap lu~t thuS khac Di~u nay ciing c6 nghia, nghia V\1 thuS

khong thS duqc thgc hi~n khi chua c6 van ban phap lu~t thuS

quy dinh v~ vfrn d~ d6 (1)

Can cu phap li cho quan h~ phap lu~t thuS thuang duqc ghi

nh~ ro trong cac quySt dinh cua ca quan quan 11 thus

2.2 Cac chu thi tham gia quan h~ phap luqt thui

Bfrt ld quan h~ phap lu~t thuS nao, ca cfru chu th~ ciing

duqc xac dinh Chu thS tham gia quan h~ phap lu~t thuS la cac

t6 chuc, ca nhan c6 du di~u ki~n do nha nu6c quy dinh cho

timg Io~ v ~ nguyen t~c, cac d6i tuqng nay dSu phai dam bao

lu(it, Nxb Cong an nhan dan, Ha N(>i, 2002, tr 455

khong thi tra thanh quan h~ phap luqt".<o Nhu v~y, quan h~

phap lu~t thuS chi c6 thS xac dinh duqc khi c6 quy ph~m phap Iu~t thus xac dinh di~u ki~n cho cac d6i tuqng n9p thu~

Quy ph~m phap lu~t thuS tac d()ng too quan h~ thu n()p thuS

va bi~n chung thanh cac quan h~ phap lu~t Khong th~ c6 quan h~ phap lu~t thuS nSu nhu khong c6 quy dinh ghi nh~n tinh hqp phap cua quan h~ d6 Nhu da d~ c~p, cac quan h~ phap lu~t thuS mang tinh quy~n uy cao nhung l~i g~n vm ySu t6 tai san nen khong th~ co quan h~ chuysn giao luQ'Ilg tai san duai d~ng thuS cho nha nu6c nSu khong duqc thgc hi~n dga tren m()t ca

sa phap li Cl) thS

Ca sa phap li cho quan h~ phap lu~t thuS ciing la m()t trong nhfmg can cu d~ phan bi~t quan h~ phap Iu~t thus nay vm quan h~ phap lu~t thuS khac Di~u nay ciing c6 nghia, nghia V\1 thuS khong thS duqc thgc hi~n khi chua c6 van ban phap lu~t thuS quy dinh v~ vfrn d~ d6 (1)

Can cu phap li cho quan h~ phap lu~t thuS thuang duqc ghi nh~ ro trong cac quySt dinh cua ca quan quan 11 thus

2.2 Cac chu thi tham gia quan h~ phap luqt thui

Bfrt ld quan h~ phap lu~t thuS nao, ca cfru chu th~ ciing duqc xac dinh Chu thS tham gia quan h~ phap lu~t thuS la cac t6 chuc, ca nhan c6 du di~u ki~n do nha nu6c quy dinh cho timg Io~ v ~ nguyen t~c, cac d6i tuqng nay dSu phai dam bao

lu(it, Nxb Cong an nhan dan, Ha N(>i, 2002, tr 455

nang lvc chu th~ phap lu~t Trong quan h~ phap lu~t thu~, c6

hai lo~ chu th~ co ban Ht cac co quan quan H, thu thu@ va d6i

tugng n(}p thu~

- Cac co quan quan lf va thu thu@ Phap lu~t Vi~t N am quy

dinh cac co quan trong h~ th6ng ca quan thl chinh nha nu6c

c6 tnich nhi~m thvc hi~n ho~t d()ng quan li va thu thu@ tren

Hinh th6 Vi~t Nam Cac co quan nay c6 quan h~ hiiu ca vai

nhau tren CO SO chuc nang nhi~m V\1 va quan h~ cong tac

trong ttmg thai ld

Ca quan thu8 c6 nhi~m vv thu cac khoan thu~ phat sinh

tren co sa cac ho~t d()ng san xuftt kinh doanh 6 trong nu6c

Co quan thu8 dugc thanh l~p tir nam 1991, < 2) c6 ca cAu t6

chuc th6ng nh~t theo nganh d9c T6ng C\lC thu~ trvc thu()c B9

tai chinh; C\lC thu8 a cAp tinh, thanh ph6 trvc thu()c T6ng C\;lC

thu@; chi C\}C thu@ a cAp qu~n huy~n trvc thu()c C\;lC thu@ tinh va

dan vi quan li thu~ d~c thu dugc thanh l~p trong truang hgp

cAn thi8t <3) Do t6 chuc theo nganh dQc, cac cAp trong h~ th6ng

ca quan thu8 dugc phan djnh nhi~m vv, quy~n h~n cv th~

Theo do, T6ng C\lC thu8 khong tn.rc ti~p ti~n hanh quan li thu

thu~; vi~c ti8n hanh quan li thu thu@ thu()c v8 Cvc thu~, Chi

Cl}C thu~ 6 cac dia phuong Nhu v~y, m()t bentham gia quan h~

phap lu~t thu~ trvc ti8p v6i d6i tuqng n()p thu8 la cac co quan

khi Lu~t thu~ gia tri gia tang chua dugc ban hanh ·

nang lvc chu th~ phap lu~t Trong quan h~ phap lu~t thu~, c6 hai lo~ chu th~ co ban Ht cac co quan quan H, thu thu@ va d6i tugng n(}p thu~

- Cac co quan quan lf va thu thu@ Phap lu~t Vi~t N am quy dinh cac co quan trong h~ th6ng ca quan thl chinh nha nu6c

c6 tnich nhi~m thvc hi~n ho~t d()ng quan li va thu thu@ tren Hinh th6 Vi~t Nam Cac co quan nay c6 quan h~ hiiu ca vai

nhau tren CO SO chuc nang nhi~m V\1 va quan h~ cong tac trong ttmg thai ld

Ca quan thu8 c6 nhi~m vv thu cac khoan thu~ phat sinh

tren co sa cac ho~t d()ng san xuftt kinh doanh 6 trong nu6c

Co quan thu8 dugc thanh l~p tir nam 1991, < 2) c6 ca cAu t6

chuc th6ng nh~t theo nganh d9c T6ng C\lC thu~ trvc thu()c B9

tai chinh; C\lC thu8 a cAp tinh, thanh ph6 trvc thu()c T6ng C\;lC

thu@; chi C\}C thu@ a cAp qu~n huy~n trvc thu()c C\;lC thu@ tinh va dan vi quan li thu~ d~c thu dugc thanh l~p trong truang hgp

cAn thi8t <3) Do t6 chuc theo nganh dQc, cac cAp trong h~ th6ng

ca quan thu8 dugc phan djnh nhi~m vv, quy~n h~n cv th~

Theo do, T6ng C\lC thu8 khong tn.rc ti~p ti~n hanh quan li thu

thu~; vi~c ti8n hanh quan li thu thu@ thu()c v8 Cvc thu~, Chi

Cl}C thu~ 6 cac dia phuong Nhu v~y, m()t bentham gia quan h~

phap lu~t thu~ trvc ti8p v6i d6i tuqng n()p thu8 la cac co quan

khi Lu~t thu~ gia tri gia tang chua dugc ban hanh ·

thu~ a dia phuang

Ca quan hai quan c6 nhi~m vv quan li va thu cac lo~i thu~

giln v6i hang hoa xufrt kh~u, nh~p kh~u Ca cfru t6 chuc cua ca

quan hai quan duqc thgc hi~n theo nganh dQc:<1) Tdng eve Hai

quan tqrc thu()c B9 tai chinh, <2

) C\lC hai quan tinh ho~c lien tinh tqrc thu()c T 6ng eve hai quan; chi eve hai quan cua kh~u, d()i

ki8m soat hru quan ho~C cac dan vj tuang duang thUQC C\lC hai

quan tinh ho~c lien tinh Cilng nhu nhi~m V\1 cua CO' quan thuS,

chi CO cac C<J quan hai quan dja phuang tham gia 1f\TC ti~p vao

ho~t d9ng quan 11 thus a khau xufit kh~u, nh~p kh~u

- D6i tugng n()p thuS la tdt ca ca t6 chuc, ca nhan c6 du

di~u ki~n phai n()p m()t lo~i thu~ nhfrt dinh theo lu~t dinh Cac

van ban phap lu~t thu~ C\1 thS d~u neu ro d6i tuqng nay

2.3 QuyJn Va nghza V¥ V~ CUa cac chu thJ

Trong quan h~ phap lu~t thu~, cac ben tham gia d~u duqc

xac dinh tru6'c vS quySn va nghia vv phap H QuySn cua chu

thS nay khong n~m ngoai m6i lien h~ phap li vm vi~c thgc hi~n

cac nghia V\1 phap li cua chu th8 khac Do quan h~ phap lu~t

thu~ c6 thS duqc trai dai trong su6t m9t qua trlnh, m()t giai

do~ hay xufrt hi~n khi CO du S\f ki~n phap li, cac quy~n va

nghia vv phap li cua cac chu thS cfing duqc xem xet a cac giai

hai quan nam 2005

nhi~m Vl), quy~n h~n va ca cdu tb chuc cua Tbng Cl)C hai quan tqrc thUQC BQ

tai chinh

thu~ a dia phuang

Ca quan hai quan c6 nhi~m vv quan li va thu cac lo~i thu~

giln v6i hang hoa xufrt kh~u, nh~p kh~u Ca cfru t6 chuc cua ca

quan hai quan duqc thgc hi~n theo nganh dQc:<1) Tdng eve Hai quan tqrc thu()c B9 tai chinh, <2

) C\lC hai quan tinh ho~c lien tinh tqrc thu()c T 6ng eve hai quan; chi eve hai quan cua kh~u, d()i

ki8m soat hru quan ho~C cac dan vj tuang duang thUQC C\lC hai

quan tinh ho~c lien tinh Cilng nhu nhi~m V\1 cua CO' quan thuS,

chi CO cac C<J quan hai quan dja phuang tham gia 1f\TC ti~p vao ho~t d9ng quan 11 thus a khau xufit kh~u, nh~p kh~u

- D6i tugng n()p thuS la tdt ca ca t6 chuc, ca nhan c6 du

di~u ki~n phai n()p m()t lo~i thu~ nhfrt dinh theo lu~t dinh Cac

van ban phap lu~t thu~ C\1 thS d~u neu ro d6i tuqng nay

2.3 QuyJn Va nghza V¥ V~ CUa cac chu thJ

Trong quan h~ phap lu~t thu~, cac ben tham gia d~u duqc xac dinh tru6'c vS quySn va nghia vv phap H QuySn cua chu thS nay khong n~m ngoai m6i lien h~ phap li vm vi~c thgc hi~n

cac nghia V\1 phap li cua chu th8 khac Do quan h~ phap lu~t

thu~ c6 thS duqc trai dai trong su6t m9t qua trlnh, m()t giai do~ hay xufrt hi~n khi CO du S\f ki~n phap li, cac quy~n va

nghia vv phap li cua cac chu thS cfing duqc xem xet a cac giai

hai quan nam 2005

nhi~m Vl), quy~n h~n va ca cdu tb chuc cua Tbng Cl)C hai quan tqrc thUQC BQ tai chinh

do?n C\1 th~ khac nhau

2.3.1 QuySn va ngh1a V\1 tru6c khi thvc hi~n quan h~ thu

n()p thw~

- Cac ca quan quan H thu@ c6 tn1ch nhi~m

+ Cclp s6 dang ki thuS cho d6i tUQ'llg n()p thu€

+ Cclp rna s6 thu@ cho chu thS n()p thu6 (nghla V\1 nay thong

thuang chi xuclt hi~n d6i v6i nhfrng chu th~ c6 ngh1a V\1 thuS

phat sinh thuang xuyen rna khong xudt hi~n d6i vm cac chu

th~ chi c6 righ1a V\1 thuS phat sinh theo V\1 vi~c);<l)

+ Cung cdp cac mftu chimg tu, boa don ho~c chfip nh~

cac chu th~ nay dap l:rng ctiy du diSu ki~n; <2)

+ Huang dftn trlnh tl)' ke khai va n()p thu@ cho d6i tUQ'Ug

n()p thuS

Tru6c giai do?n xac dinh m()t s6 ti~n thu€ C\1 th~, C<J quan

quan H thu€ phai thvc hi~n m9t s6 nghia V¥ nhdt dinh, vua dam

bao ho?t d9ng quan 11 thus cua h~ th6ng d6ng thm day ciing

dUQ'C hi~u la nhfrng hanh Vi rna C<J quan thu@ phai thl)'C hi~n

( t~o diSu ki~n cho dan chung) rna khong phru Ia quysn cua ca

quan quan li thuS Nh~n xet nay nh~m kh~ng dinh trach nhi~m

cua C<J quan quan lf thuS d6i v6i cac chu th~ n(>p thu€

(1) Ma s6 thu~ dugc cdp cho cac chu th€ c6 hanh vi k:inh doanh; m<)t s6 trm)'ng

do?n C\1 th~ khac nhau

2.3.1 QuySn va ngh1a V\1 tru6c khi thvc hi~n quan h~ thu

n()p thw~

- Cac ca quan quan H thu@ c6 tn1ch nhi~m

+ Cclp s6 dang ki thuS cho d6i tUQ'llg n()p thu€

+ Cclp rna s6 thu@ cho chu thS n()p thu6 (nghla V\1 nay thong thuang chi xuclt hi~n d6i v6i nhfrng chu th~ c6 ngh1a V\1 thuS

phat sinh thuang xuyen rna khong xudt hi~n d6i vm cac chu th~ chi c6 righ1a V\1 thuS phat sinh theo V\1 vi~c);<l)

+ Cung cdp cac mftu chimg tu, boa don ho~c chfip nh~

cac chu th~ nay dap l:rng ctiy du diSu ki~n; <2)

+ Huang dftn trlnh tl)' ke khai va n()p thu@ cho d6i tUQ'Ug n()p thuS

Tru6c giai do?n xac dinh m()t s6 ti~n thu€ C\1 th~, C<J quan

quan H thu€ phai thvc hi~n m9t s6 nghia V¥ nhdt dinh, vua dam bao ho?t d9ng quan 11 thus cua h~ th6ng d6ng thm day ciing

dUQ'C hi~u la nhfrng hanh Vi rna C<J quan thu@ phai thl)'C hi~n

( t~o diSu ki~n cho dan chung) rna khong phru Ia quysn cua ca quan quan li thuS Nh~n xet nay nh~m kh~ng dinh trach nhi~m

cua C<J quan quan lf thuS d6i v6i cac chu th~ n(>p thu€

(1) Ma s6 thu~ dugc cdp cho cac chu th€ c6 hanh vi k:inh doanh; m<)t s6 trm)'ng

- D6i tuqng n()p thu@ c6 cac quySn va nghia vv ca ban sau:

+ Dang ki thu8 v6i ca quan qwln H ttm@ c6 thfim quySn ( d6i

v6i cac chu th@ ti8n hanh ho~t d()ng kinh doanh xu~t nh~p khAu

thuS phai duqc thvc hi~n t~ ca quan thuS va ca quan hai quan);

+ Cung cAp cac tai li~u cAn thiSt cho ca quan quan li thuS

d@ chu thS nay ap dvng bi~n phap quan H thu thuS phu hqp;

+ Dang ki ap dvng cbS d() cht'mg tu hoa dan, chS d9 kS toan

th6ng ke theo quy dinh phap lu~t Vi~t N am (I)

2.3.2 QuySn va nghia V\1 trong qua trlnh thu, n()p thuS

- Cc quan thuS c6 quy@n thvc hi~n nhi1ng hanh vi ca ban

sau day:C2)

+ Cong b6 cac thong tin lien quan dSn d6i tuqng n()p thuS

m()t each cong khai;

+ QuySt dinh phuang thuc quan H thuS phu hqp vm tirng

lo~ thu8, tirng d6i tuqng n()p thuS theo quy dinh phap lu~t;

+ Yeu cdu d6i tuqng n()p thuS cung cdp tai li~u, cht'mg cu

ds kiSm tra tinh chinh xac cac din cu tinh thuS;

+ Yeu cdu d6i tuqng n()p thuS thvc hi~n ke khai, n()p thuS

theo thong bao thus ho~c theo phfin tv danh gia cua chinh d6i

tuqng n()p thuS;

- D6i tuqng n()p thu@ c6 cac quySn va nghia vv ca ban sau:

+ Dang ki thu8 v6i ca quan qwln H ttm@ c6 thfim quySn ( d6i v6i cac chu th@ ti8n hanh ho~t d()ng kinh doanh xu~t nh~p khAu

thuS phai duqc thvc hi~n t~ ca quan thuS va ca quan hai quan); + Cung cAp cac tai li~u cAn thiSt cho ca quan quan li thuS d@ chu thS nay ap dvng bi~n phap quan H thu thuS phu hqp;

+ Dang ki ap dvng cbS d() cht'mg tu hoa dan, chS d9 kS toan th6ng ke theo quy dinh phap lu~t Vi~t N am (I)

2.3.2 QuySn va nghia V\1 trong qua trlnh thu, n()p thuS

- Cc quan thuS c6 quy@n thvc hi~n nhi1ng hanh vi ca ban sau day:C2)

+ Cong b6 cac thong tin lien quan dSn d6i tuqng n()p thuS m()t each cong khai;

+ QuySt dinh phuang thuc quan H thuS phu hqp vm tirng

lo~ thu8, tirng d6i tuqng n()p thuS theo quy dinh phap lu~t;

+ Yeu cdu d6i tuqng n()p thuS cung cdp tai li~u, cht'mg cu

ds kiSm tra tinh chinh xac cac din cu tinh thuS;

+ Yeu cdu d6i tuqng n()p thuS thvc hi~n ke khai, n()p thuS

theo thong bao thus ho~c theo phfin tv danh gia cua chinh d6i

tuqng n()p thuS;

+ An djnh thuS nSu d6i tuQ'llg n()p thuS khong dap ling dcly

+ Ra quySt djnh troy thu thuS, ph~t vi ph~ theo

+ Ki~m tra, thanh tra thuS trong nhfrng truang hqp c&n thiSt;

+ Xu li vi ph~m, xet khiSu n~ vS thuS theo thdm quySn

- D6i tUQ'llg n()p thuS c6 quy~n va nghia V\1 CCJ ban:

+ Thgc hi~n nghiem chinh chS d9 chling tir hoa don, tuan

thu chS d9 thl chinh kS toan ap d1.1ng cho d6i tu~ng n9p thuS;

+ Ke khai, n()p ti~n thuS tren ca sa ho~t di)ng thgc tS va

theo dung quy djnh phap lu~t; tg chju trach nhi ~m tru&c phap

+ N()p thuS theo dung thm h~n da duqc phap lu~t quy djnh

tru&c ho~c thm h~n quy djnh trong thong bao thuS;

cua ca quan quan li thuS Trong thm gian giai quySt khiSu n~,

d6i tuQ11g n()p thuS c6 nghia vv n()p thuS theo dung thOi h~

ghi trong quySt djnh, thong bao thuS;

vv dang le phru thgc hi~n;

+ Thgc hi~n chS d9 bao cao, quySt toan thuS theo yeu cclu

phap lu~t

- Tru0ng hqp chu th~ n()p thuS khong thu0ng xuyen phat

sinh nghia vv thuS d6i v&i nha nu&c, quan h~ thu, n()p thuS

thuang duqc thgc hi~n va chfim dm ngay sau khi sv ki~n phap

li lam nay sinh nghia V\1 thuS C\1 th~ d6 va chfim d(rt khi d6i

+ An djnh thuS nSu d6i tuQ'llg n()p thuS khong dap ling dcly

+ Ra quySt djnh troy thu thuS, ph~t vi ph~ theo

+ Ki~m tra, thanh tra thuS trong nhfrng truang hqp c&n thiSt;

+ Xu li vi ph~m, xet khiSu n~ vS thuS theo thdm quySn

- D6i tUQ'llg n()p thuS c6 quy~n va nghia V\1 CCJ ban:

+ Thgc hi~n nghiem chinh chS d9 chling tir hoa don, tuan thu chS d9 thl chinh kS toan ap d1.1ng cho d6i tu~ng n9p thuS;

+ Ke khai, n()p ti~n thuS tren ca sa ho~t di)ng thgc tS va

theo dung quy djnh phap lu~t; tg chju trach nhi ~m tru&c phap

+ N()p thuS theo dung thm h~n da duqc phap lu~t quy djnh tru&c ho~c thm h~n quy djnh trong thong bao thuS;

cua ca quan quan li thuS Trong thm gian giai quySt khiSu n~,

d6i tuQ11g n()p thuS c6 nghia vv n()p thuS theo dung thOi h~

ghi trong quySt djnh, thong bao thuS;

vv dang le phru thgc hi~n;

+ Thgc hi~n chS d9 bao cao, quySt toan thuS theo yeu cclu

phap lu~t

- Tru0ng hqp chu th~ n()p thuS khong thu0ng xuyen phat sinh nghia vv thuS d6i v&i nha nu&c, quan h~ thu, n()p thuS thuang duqc thgc hi~n va chfim dm ngay sau khi sv ki~n phap

li lam nay sinh nghia V\1 thuS C\1 th~ d6 va chfim d(rt khi d6i

tuQ'llg n()p thuS da hoan thanh nghia Vl;t cua mlnh Ch~ng h~n,

d6i v6i truemg hqp ca nhan c6 thu nh~p d()t xufit niim trong

gi6i h~n tinh thuS thu nh~p d6i v6i nguai c6 thu nh~p cao; c6

hang h6a chuy~n djch qua bien gi6i nhung khong niim trong

d6i tuQ'llg kinh doanh hang h6a xuftt khfiu, nh~p khfru

2.3.3 QuySn va nghia Vl;t khi c6 thay dbi diSu ki~n thu,

n()p thuS

D6i v6i truang hqp chu th~ n()p thuS khong con dfiy du

diSu ki~n n()p thuS nhu khong tiSp tl;tc kinh doanh, t~m hoan

kinh doanh, muc thu nh~p niim du6i gi6i h~n n()p thuS ca

quan quan li thuS c6 tnich nhi~m t~o diSu ki~n cho d6i tuqng

n()p thuS hoan tftt nghia Vl;t con l~i cua minh M~t khac, cac chu

th~ n()p thuS phai bao cao tinh hinh tht;tc tS d~ t~m hoan ho~c

chftm dUt quan h~ phap lu~t thuS nhftt djnh v6i nha nu6c

2.4 S11 ki?n phap If trong quan h? phap luqt thui

Sv ki~n phap li trong quan h~ phap lu~t thuS la nhfrng sv

ki~n thvc tS lam xuftt hi~n cac diSu ki~n cua chu th~ n()p thuS,

duqc phap lu~t ghi nh~n ro

M6i quan h~ phap lu~t thuS hinh thanh tren ca sa m()t d~o

lu~t thuS cv th~ c6 nhfmg quy djnh vS sv ki~n phap li rieng

Truang hqp bftt kha khang cfing c6 th~ duqc d~t ra trong

qua trinh thvc hi~n quan h~ phap lu~t thuS DiSu nay xuftt

hi~n bai le, quan h~ ke khai, thong bao thuS, thu n()p thuS la

m9t qua trinh va c6 th~ xuftt hi~n nhfmg ySu t6 khach quan

rna d6i tuqng n()p thuS khong thvc hi~n nghia V\l cua mlnh

theo dung thai h~n lu~t djnh Vi~c khong thvc hi~n dung thm

h~n va dfty du nghia Vl;t thuS c6 th~ lam anh huang trvc tiSp

tuQ'llg n()p thuS da hoan thanh nghia Vl;t cua mlnh Ch~ng h~n,

d6i v6i truemg hqp ca nhan c6 thu nh~p d()t xufit niim trong gi6i h~n tinh thuS thu nh~p d6i v6i nguai c6 thu nh~p cao; c6 hang h6a chuy~n djch qua bien gi6i nhung khong niim trong d6i tuQ'llg kinh doanh hang h6a xuftt khfiu, nh~p khfru

2.3.3 QuySn va nghia Vl;t khi c6 thay dbi diSu ki~n thu,

n()p thuS D6i v6i truang hqp chu th~ n()p thuS khong con dfiy du

diSu ki~n n()p thuS nhu khong tiSp tl;tc kinh doanh, t~m hoan

kinh doanh, muc thu nh~p niim du6i gi6i h~n n()p thuS ca

quan quan li thuS c6 tnich nhi~m t~o diSu ki~n cho d6i tuqng

n()p thuS hoan tftt nghia Vl;t con l~i cua minh M~t khac, cac chu

th~ n()p thuS phai bao cao tinh hinh tht;tc tS d~ t~m hoan ho~c

chftm dUt quan h~ phap lu~t thuS nhftt djnh v6i nha nu6c

2.4 S11 ki?n phap If trong quan h? phap luqt thui

Sv ki~n phap li trong quan h~ phap lu~t thuS la nhfrng sv ki~n thvc tS lam xuftt hi~n cac diSu ki~n cua chu th~ n()p thuS,

duqc phap lu~t ghi nh~n ro

M6i quan h~ phap lu~t thuS hinh thanh tren ca sa m()t d~o lu~t thuS cv th~ c6 nhfmg quy djnh vS sv ki~n phap li rieng Truang hqp bftt kha khang cfing c6 th~ duqc d~t ra trong

qua trinh thvc hi~n quan h~ phap lu~t thuS DiSu nay xuftt hi~n bai le, quan h~ ke khai, thong bao thuS, thu n()p thuS la

m9t qua trinh va c6 th~ xuftt hi~n nhfmg ySu t6 khach quan

rna d6i tuqng n()p thuS khong thvc hi~n nghia V\l cua mlnh theo dung thai h~n lu~t djnh Vi~c khong thvc hi~n dung thm h~n va dfty du nghia Vl;t thuS c6 th~ lam anh huang trvc tiSp

tai S\I chu d{>ng trong qua trlnh di8u hanh ngan sach nha

nu6c Vl v~y, khoan 2 DiSu 55 Lu~t ngan sach nha nu6c 2003

quy dinh: "Truong hQP t6 chuc, ca nhan vi nguyen nhan

khach quan rna khong thi n6p dung h(ln cdc khoan phai nt)p

vao ngan sach nha nuac thi phai bao cdo vai ca quan c6

thdm quyJn cho phep" ·

3 Can Ctr xay d1plg phap lu't thu~

Phap lu~t thu~ phili duqc xay dvng dva vao nhfrng tieu

chu~n nhfrt dinh va di~u chinh tbng th~ cac lo~i thu~ khac nhau

nhung c6 m5i lien h~ v6i nhau C6 th~ n6i, yeu cAu d~t ra d6i

v6i h~ th6ng lu?t thu~ n6i chung va cho timg lu~t thu~ n6i

rieng la phili dam bao nguyen tAc trung l~p cua thu~; dam bao

ngu6n thu, can d6i ngan sach nha nu6c; dam bao c6 sv chfip

thu?n tir phia ngum n9p thu~ Nhtmg dam bao nay giup cho

nha nu6c, b~ng h~ th6ng phap lu~t thu~ va h~ th6ng cac t6

chuc hanh thu, c6 duqc ngu6n v~t ch~t phvc vv cho vi~c thvc

(mg trong cong chung v~ thu~ Yeu cAu d~t ra cho h~ th6ng

phap lu~t thu~ cling c6 anh huang m?nh me tm ca c~u h~

thfing phap lu~t thu~; thu tvc thu n()p thu~ Muc d9 xem xet cac

yeu cAu cho h~ th6ng phap lu~t thu~ cr cac qu6c gia trong m6i

giai do~n, di~u ki~n cv th@ la khac nhau Day cling la m()t trong

nhiing n9i dung khac bi~t vS h~ th6ng phap lu~t thu~ cua qu6c

gia nay so v6i qu6c gia khac Vi~c Iva ch<;>n m()t h~ th6ng phap

lu~t thu~, m9t d~o lu?t thu~ phai duqc xem xet tren co sa dap

frng nhfrng tieu chf nhAt dinh M~c du cac tieu chf nay khong

phai la duy nh~t va khong phai nhAt thi~t phai dap (rng toan b9

tai S\I chu d{>ng trong qua trlnh di8u hanh ngan sach nha nu6c Vl v~y, khoan 2 DiSu 55 Lu~t ngan sach nha nu6c 2003 quy dinh: "Truong hQP t6 chuc, ca nhan vi nguyen nhan khach quan rna khong thi n6p dung h(ln cdc khoan phai nt)p vao ngan sach nha nuac thi phai bao cdo vai ca quan c6 thdm quyJn cho phep" ·

3 Can Ctr xay d1plg phap lu't thu~

Phap lu~t thu~ phili duqc xay dvng dva vao nhfrng tieu chu~n nhfrt dinh va di~u chinh tbng th~ cac lo~i thu~ khac nhau

nhung c6 m5i lien h~ v6i nhau C6 th~ n6i, yeu cAu d~t ra d6i

v6i h~ th6ng lu?t thu~ n6i chung va cho timg lu~t thu~ n6i

rieng la phili dam bao nguyen tAc trung l~p cua thu~; dam bao

ngu6n thu, can d6i ngan sach nha nu6c; dam bao c6 sv chfip thu?n tir phia ngum n9p thu~ Nhtmg dam bao nay giup cho nha nu6c, b~ng h~ th6ng phap lu~t thu~ va h~ th6ng cac t6 chuc hanh thu, c6 duqc ngu6n v~t ch~t phvc vv cho vi~c thvc

(mg trong cong chung v~ thu~ Yeu cAu d~t ra cho h~ th6ng

phap lu~t thu~ cling c6 anh huang m?nh me tm ca c~u h~

thfing phap lu~t thu~; thu tvc thu n()p thu~ Muc d9 xem xet cac

yeu cAu cho h~ th6ng phap lu~t thu~ cr cac qu6c gia trong m6i giai do~n, di~u ki~n cv th@ la khac nhau Day cling la m()t trong

nhiing n9i dung khac bi~t vS h~ th6ng phap lu~t thu~ cua qu6c

gia nay so v6i qu6c gia khac Vi~c Iva ch<;>n m()t h~ th6ng phap lu~t thu~, m9t d~o lu?t thu~ phai duqc xem xet tren co sa dap frng nhfrng tieu chf nhAt dinh M~c du cac tieu chf nay khong phai la duy nh~t va khong phai nhAt thi~t phai dap (rng toan b9

nhung chung thuang duqc dua ra nhu nhfmg can cu dS xay

d\ffig m9t h~ th6ng phap lu~t thuS, m9t d~o lu~t thuS cv thS

3.1 Can cu khi xay dl!flg h¢ th6ng phap luqt thui

Xay d\ffig h~ th6ng phap lu~t thuS, cAn phai xem xet va

thvc hi~n theo nhfmg can cu ca ban sau day:

- Dam bao ngubn v~t chAt cho chi tieu cua nha nu&c Cho

du phap lu~t thus duqc ban hanh boo cac qu6c gia co chs d9

chinh tri khac nhau nh~m huang t&i dbng thm nhi~u mvc dich

nhung mvc dich tru&c hSt va chu ysu la phai dap irng duqc t6i

da nhu cAu chi tieu cho chinh phu c6 quy~n thu thuS Tuy v~y,

cling cAn phai xem xet, c6 phai phap lu~t thuS duqc ban hanh

phu hay khong Th\fc tS, cac qu6c gia d~u huang t&i cong

chung, m~c du c6 thS a mire d<) khac nhau Chinh phu phai

chiu ganh n~g d~c bi~t rna khong b~t ld m9t chu th€ nao khac

phai ganh chju, d6 la cac chi tieu cong c()ng nhu an ninh, qu6c

phong, ngo~ giao, trq c~p xa h()i, giai quySt vi~c lam Tht;~

huang kSt qua cua chi tieu nay d~u la cong chung Nhu v~y, h~

th6ng phap lu~t thuS duqc ban hanh giup cho nha nu&c c6

duqc ngubn thu, qua d6, v&i tu each la nguai d~i di~n cho cong

chung, thvc hi~n chi tieu, phan b6 hqp li cho xa h()i

- Di~u ki~n kinh tS, chinh trj, xa h<)i v~ nguyen t~c, vi~c

danh thuS khong duqc t~o nen S\f khanh ki~t cua dan chung

Nhtmg ySu t6 lien quan dSn tlnh hinh phat triSn kinh tS, thu

nh~p cua dan cu, djnh huang cua nha nu6c v~ phat triSn nganh,

mi~n c6 tac d<)ng trvc tiSp dSn vi~c ban hanh hay thay d6i ca

c&u cua h~ th6ng phap lu~t thuS Ben c~nh d6, nhfmg y~u t6 v~

nhung chung thuang duqc dua ra nhu nhfmg can cu dS xay d\ffig m9t h~ th6ng phap lu~t thuS, m9t d~o lu~t thuS cv thS

3.1 Can cu khi xay dl!flg h¢ th6ng phap luqt thui

Xay d\ffig h~ th6ng phap lu~t thuS, cAn phai xem xet va thvc hi~n theo nhfmg can cu ca ban sau day:

- Dam bao ngubn v~t chAt cho chi tieu cua nha nu&c Cho

du phap lu~t thus duqc ban hanh boo cac qu6c gia co chs d9

chinh tri khac nhau nh~m huang t&i dbng thm nhi~u mvc dich

nhung mvc dich tru&c hSt va chu ysu la phai dap irng duqc t6i

da nhu cAu chi tieu cho chinh phu c6 quy~n thu thuS Tuy v~y,

cling cAn phai xem xet, c6 phai phap lu~t thuS duqc ban hanh

phu hay khong Th\fc tS, cac qu6c gia d~u huang t&i cong chung, m~c du c6 thS a mire d<) khac nhau Chinh phu phai chiu ganh n~g d~c bi~t rna khong b~t ld m9t chu th€ nao khac

phai ganh chju, d6 la cac chi tieu cong c()ng nhu an ninh, qu6c phong, ngo~ giao, trq c~p xa h()i, giai quySt vi~c lam Tht;~

huang kSt qua cua chi tieu nay d~u la cong chung Nhu v~y, h~

th6ng phap lu~t thuS duqc ban hanh giup cho nha nu&c c6

duqc ngubn thu, qua d6, v&i tu each la nguai d~i di~n cho cong chung, thvc hi~n chi tieu, phan b6 hqp li cho xa h()i

- Di~u ki~n kinh tS, chinh trj, xa h<)i v~ nguyen t~c, vi~c

danh thuS khong duqc t~o nen S\f khanh ki~t cua dan chung

Nhtmg ySu t6 lien quan dSn tlnh hinh phat triSn kinh tS, thu

nh~p cua dan cu, djnh huang cua nha nu6c v~ phat triSn nganh, mi~n c6 tac d<)ng trvc tiSp dSn vi~c ban hanh hay thay d6i ca

c&u cua h~ th6ng phap lu~t thuS Ben c~nh d6, nhfmg y~u t6 v~