Tiểu luận về Lợi ích của Mỹ ở Biển Đông

Lợi ích và chính sách của Mĩ ở Biển Đông. Biển Đông có vai trò vị trí chiến lược quan trọng đối với các quốc gia trong đó có Mỹ

MỤC LỤC

Chương 2 Nội dung chính về phân tích lợi ích và chính sách của Mỹ đối với

2.4 Mối quan hệ chân kiềng Trung Quốc - Asean - Mỹ ở biển Đông 10

MỞ ĐẦU

Hiện nay vấn đề tranh chấp ở Biển Đông của các nước của các nước lớn được chú ý hơn bao giờ hết, xu hướng về BĐ mới xuất hiện ở Châu Á - Thái Bình Dương được quan tâm Sau khi Liên Xô sụp đổ một cường quốc mới xuất hiện là Trung Quốc đối đầu với Mỹ, sự căng thẳng đối đầu giữa hai bên thể hiện trên nhiều mặt trận nhất là mặt trận về quân sự - kinh tế, các chính sách đối ngoại hạ bệ giữa hai nước ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương (hay nhiều nhất là ở BĐ, đây là khu vực nhạy cảm gia tăng căng thẳng có thể có khả năng xảy ra chiến tranh thế giới thứ 3 tuy nhiên điều đó là rất ít)

Bằng những động thái của Trung Quốc về vấn đề BĐ trong những năm gần đây luôn làm cho các nước bé trong khu vực này phải dè chừng, Trung Quốc trở thành tâm điểm chú ý của thế giới Sự phô trương của Trung Quốc đang dần làm giảm vị thế độc tôn của Mỹ, cùng với sự tranh chấp của đồng minh là Philippin với Trung Quốc buộc Mỹ phải nhảy vào BĐ sau nhiều năm vắng bóng Đằng sau những chính sách của của Mỹ ở BĐ tác động đến lợi ích

như thế nào của nước này, bài tiểu luận lựa chọn đề tài “phân tích những lợi ích

và chính sách của Mỹ ở khu vực biển Đông” nhằm đóng góp một phần nhỏ vào

công sức bảo vệ chủ quyền biển đảo VN cũng như phục vụ giảng dạy của bộ môn Tiểu luận còn nhiều sai sót có những đánh giá chủ quan cá nhân, mong được sự đóng góp của thầy cô!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là sản phẩm nghiên cứu của bản thân, mọi kết qua nghiên cứu đều là tham khảo

NỘI DUNG

Chương 1 Ý nghĩa, mục tiêu nhiệm vụ nghiên cứu

của đề tài.

I Ý nghĩa

1 Ý nghĩa thực tiễn

Trong bối cảnh nóng ở BĐ đang nổi lên các bên liên quan trong đó phần lớn và tranh chấp đối với chủ quyền trên biển đảo việc nghiên cứu một phần khía cạnh từ lợi ích và chính sách của Mỹ đối với BĐ, bài tiểu luận sẽ hướng tới một phần nhỏ đóng góp vào công cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo của ta trên biển Đông nhận thức của mọi người đối với vấn đề nóng này

Bài tiểu luận nghiên cứu “phân tích lợi ích và chính sách của Mỹ trên

biển Đông” phản ánh về nhiều khía cạnh lợi ích của các quốc gia và phần

nguyên nhân sâu xa khiến Mỹ phải bận tâm đến khu vực này đó là quan hệ tam giác Asean - Trung Quốc - Mỹ cũng được đưa vào nghiên cứu chuyên sâu hơn trong bài tiểu luận trên

2 Ý nghĩa lý thuyết

Về mặt lý thuyết bài tiểu luận sẽ làm sáng tỏ kết quả nghiên cứu sao cho phù hợp với nội dung chủ đề mà còn thể hiện cách nhìn nhận khách quan từ tác giả hay nhiều quan điểm từ những nhà chính trị, nhà nghiên cứu chuyên sâu

II Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

1 Mục tiêu nghiên cứu :

Bài tiểu luận nghiên cứu đưa ra những quan điểm và lí luận cá nhân nhằm giải quyết vấn đề về phân tích lợi ích và chính sách của Mỹ ở BĐ

2 Nhiệm vụ nghiên cứu

2.1.Đối tượng nghiên cứu

Phân tích lợi ích và chính sách của Mỹ ở đối với BĐ

2.2.Phạm vi nghiên cứu

Lợi ích về tự do hàng hải, kinh tế, quân sự - an ninh của Mỹ ở BĐ

Chính sách đối ngoại trong những năm gần đây của Mỹ đối với BĐ

2.3 Mục đích

Bài tiểu luận mong muốn đóng góp công trình nhỏ vào vấn đề nhận thức bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam trên BĐ thông qua những phân tích về lợi ích và chính sách của Mỹ đối với khu vực này

2.4 Nội dung

Phân tích lợi ích và chính sách của Mỹ đối với khu vực BĐ

2.5 Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận sử dụng phương pháp: phân tích tổng hợp - lý thuyết, phương pháp lịch sử

Chương 2 Nội dung chính về phân tích lợi ích và chính sách của Mỹ đối với khu vực biển Đông

I Vấn đề chung trên BĐ

1 Khái quát chung về BĐ và các tranh chấp

Biển Đông là vùng biển rộng lớn trên thứ tư thế giới, là vùng biển nửa kín rộng 3,5 km² 1 là một phần bể trong Thái Bình Dương thuộc chủ quyền của 9

quốc gia ( TQ, VN , Malaysia, Philippin, Brunei, Singapore, Thái Lan, Indonesia, Campuchia) Xét về mặt vị trí địa lý BĐ nằm trên con đường giao thông thuận lợi khi vận tải hàng hóa lớn nhất trên thế giới, là tuyến đường huyết mạch quan trọng nối 125 nước, ngoài ra BĐ còn dự trữ lượng dầu mỏ chưa được khai thác rất lớn, hai quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa của Việt Nam nằm trong trung tâm của BĐ có những lợi thế về mặt phòng thủ quân sự

1 Là biển được bao bọc bởi hai hay nhiều quốc gia, nối liền với các biển khác thông qua một lối đi nhỏ, bao gồm toàn bộ hoặc chủ yếu lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia ven bờ.

Hình 1 Biển Đông

2 Mỹ nhảy vào can thiệp ở biển Đông

Chính sách ngoại giao của Mỹ sau khi cục diện bành trướng quá mức của Trung Quốc ở khu vực biển Đông, không thể không nhảy vào để đảm bảo lợi ích của mình cũng như vừa thể hiện trách nhiệm của một nước lớn dẫn đầu thế giới, đồng thời kiềm chế tham vọng lãnh thổ Không Biên Giới của Trung Quốc

Từ sau Diễn đàn An Ninh khu vực Asean (ARF) 17 Tại Hà Nội Ngoại

trưởng Mỹ Hillary Clinton tuyên bố rằng “Mỹ có những lợi ích quốc gia ở biển

Đông” Tháng 6-2013 tại Hội thảo BĐ lần thứ 3 Mỹ đã nêu rõ Mỹ không can

thiệp vào lãnh thổ chủ quyền của các nước nhưng vẫn quan tâm sâu sắc đến việc tranh chấp của đôi bên Tuy nhiên Mỹ có mối quan tâm hàng đầu là tự do hàng hải, giao thương buôn bán trên biển Đông và hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên dầu mỏ của các công ty Mỹ được hợp pháp hóa và bảo vệ ở khu vực này

Sau nhiều năm vắng bóng ở BĐ Mỹ can thiệp sâu rộng hơn phản ứng trước những hành động của Trung Quốc ra sức bảo vệ đồng minh, Philippines, Nhật Bản 2014 Philippines kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế được Mỹ hết sức ủng hộ, lên tiếng phê phán Yêu sách “đường chín đoạn” của nước này, bất cứ tuyên bố nào của Trung Quốc đối với các quyền tự do hàng hải mà không dựa trên những những đặc điểm tình hình đều không phù hợp với luật pháp quốc tế

Với những diễn biến ở BĐ gần đây Mỹ tỏ rõ thái độ đối đầu với Trung Quốc, có những hành động quyết đoán Đây không chỉ là vấn đề về lợi ích mà còn là để bảo vệ danh dự uy tín của Hoa Kỳ, bởi vậy sự kiện Hải Dương 981

Mỹ đã phản ứng hết sức quyết liệt với những hành động nguy hiểm và trắng trợn của Trung Quốc

Cùng với vị trí địa chiến lược mà các nước lớn đang thèm muốn ở bên,

Mỹ cùng đồng minh đang ra sức ngăn chặn, kiềm chế TQ Một chiến lược cho các chính sách cụ thể của Hoa Kỳ đối với Bắc Kinh vừa là ngăn cản “ Giấc mộng Trung Hoa”, giúp Nhật Bản và Philippin,, vừa ra sức hướng tới tự do hàng hải và nguồn dầu khí dồi dào của BĐ Mỹ dựa vào tình hình cụ thể tại điểm nóng này để điều chỉnh sao cho phù hợp với chiến lược toàn cầu mà Mỹ theo đuổi từ sau chiến tranh lạnh

II Về phân tích lợi ích và chính sách của Mỹ ở BĐ

Để bảo vệ lợi ích quốc gia của mình cũng như của đồng minh thì và sự toan tính sâu xa của Mỹ ở khu vực này, các chính sách đối ngoại của Mỹ hướng tới kiềm chế TQ , phô trương sức mạnh hải quân hùng mạnh Những lợi ích và động thái chính sách của Mỹ ở khu vực này sẽ được làm rõ dưới đây

Hoa Kỳ có hai lợi ích lớn ở BĐ: quyền lực can thiệp ở BĐ và duy trì hòa bình ổn định ở khu vực Đông Nam Á Tuy nhiên bài tiểu luận sẽ khai thác cạnh

cơ bản của các lợi ích đó

1 Lợi ích tự do Hàng Hải

Tự do hàng hải là lợi ích then chốt đối với Mỹ trên BĐ.

Biển Đông đối với Mỹ là tuyến đường giao thông quan trọng nhất nối liền Thái Bình Dương - Ấn Độ dương, châu Âu - châu Á - châu Úc là tuyến đường giao thông nhộn nhịp thứ 2 trên thế giới Mỗi năm trên biển Đông sẽ có khoảng

300 tàu vận tải hàng hóa ra số lượng hàng hóa chiếm 1/3 tổng giá trị của thế giới Vì vậy, có thể nói kiểm soát được Biển Đông là kiểm soát được 1/3 lượng hàng hóa của thế giới vì thế thế lợi ích về tự do hàng hải của Mỹ tại vấn đề BĐ luôn được coi trọng Một phân tích của Mỹ nêu “Mối đe dọa đối với tự do hàng hải qua biển Đông sẽ phá vỡ nghiêm trọng đến kinh tế khu vực Sự tăng trưởng của kinh tế và an ninh của Mỹ phụ thuộc vào việc duy trì tự do hàng hải với cả tàu buôn và tàu quân sự”2 Mỹ sẵn sàng chiến đấu với Trung Quốc để bảo vệ lợi

2Ralph A Cossa, “Security Implications of Conflict in the South China Sea: Exploring Potential

Triggers of Conflict”, A Pacific Forum CSIS, tháng 3/1998, tr 7.

ích của mình tại đây hay nhảy vào can dự vào tranh chấp chủ quyền với các bên liên quan

2 Kinh tế và an ninh

Trữ lượng dầu khí trên BĐ được cho là chưa được khai thác rất lớn Theo

bộ năng lượng Mỹ trữ lượng dầu mỏ ở biển Đông khoảng 7 tỷ thùng dầu, trong khi đó Trung Quốc tuyên bố trữ lượng dầu mỏ có thể lên tới 200 tỷ thùng đủ để cung cấp cho Trung Quốc trong vòng 30 năm

Cuộc khủng hoảng Giá dầu năm 2008 đã làm kinh tế Mỹ bị tổn thương nghiêm trọng vì thế cần một nguồn tài nguyên nguyên liệu giá trị là dầu mỏ để phục hồi kinh tế Mỹ luôn mong muốn được khai thác hợp lý và đảm bảo bảo vệ được các công ty họ, Mỹ luôn dựa theo công ước quốc tế về BĐ vào đó để gắng bảo vệ lợi ích của họ tại đây

Tuy nhiên trữ lượng mỏ tại BĐ vẫn chưa được xác định nhưng với tốc độ

bộ khai thác dầu mỏ và giá dầu ngày càng tăng thì tình hình tranh chấp tại càng ngày càng căng thẳng hơn về về mục đích thương mại3

3 Lợi ích quân sự

Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa nằm ở vị trí trung tâm BĐ Eo Biển Malacca cũng có những thuận lợi to lớn về phòng thủ quân sự, Mỹ duy trì các căn cứ quân sự tại Nhật Bản, Philippines Hàn Quốc nhằm thực hiện nhiệm vụ bảo vệ đồng thời củng cố quan sát các nước xung quanh nhằm thực hiện nhiệm

vụ bảo vệ củng cố lợi ích của Mỹ tại khu vực này

BĐ hiện có vị trí quan trọng trong bản đồ của Mỹ nhằm hướng tới khủng

bố hay Trung Quốc Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa có vị trí trung tâm tại biển Đông luôn được các bên tranh giành kiểm soát

Tiểu kết

Hoa Kỳ còn có các lợi ích khác liên quan bao gồm việc ổn định ở khu vực Đông Nam Á, duy trì các cam kết của mình với đồng minh đồng thời không

bị đồng minh của mình bị lôi kéo bởi các thế lực khác hay bị lôi kéo bởi các cuộc tranh chấp về lợi ích hay chủ quyền Mặt khác Washington duy trì quan hệ hợp tác và ổn định với Bắc Kinh trong khi đó tranh chấp hàng hải ở đây chỉ là một phần nhưng lợi ích cuối cùng của Mỹ vẫn là duy trì lập trường trung lập về chủ quyền của các bên liên quan ở BĐ

3 Ralf Emmers, “The de-escalation of the Spratly dispute in Sino-Southeast Asian relations” in

“Security and International Politics in the South China Sea”, op cit., tr 137.

III Chính sách của Mỹ đối với vấn đề biển Đông.

Những chính sách ảnh hưởng của Mỹ tại vấn đề BĐ không thể không phủ nhận tầm ảnh hưởng của nó đến với các nước xung quanh Kể từ sau Chiến tranh lạnh Mỹ đứng ngoài cuộc trong các tranh chấp tại khu vực này, tuy nhiên

sự bành trướng của Trung Quốc tại BĐ đe dọa đến lợi ích của Mỹ làm cho Mỹ phải điều chỉnh các chính sách tại khu vực này phù hợp với chiến lược toàn cầu của Mỹ để nhằm gây sức ép, kiềm chế TQ hay bảo vệ đồng minh

1 Các chính sách điều qua từng giai đoạn của Mỹ

1995: Thái độ của Mỹ trong việc Trung Quốc chiếm biển Đông

Sau sự kiện tại bãi Đá Vàng Anh giữa Trung Quốc và Philippines, tháng 2 năm 1995 chính quyền Mỹ đã phản ứng ảnh về vấn đề về tranh chấp giữa đôi

bên Người phát ngôn của bộ Ngoại giao tuyên bố “giải quyết Hòa Bình các

tranh chấp Hoa Kỳ phản đối mạnh mẽ việc sử dụng vũ lực để giải quyết các yêu sách cạnh tranh và theo dõi tất cả các tranh chấp quốc tế và tránh các hành động ổn định tại khu vực” 4

2010: Đối phó với căng thẳng ngày càng tăng từ các bên liên quan

Sau nhiều sự việc tranh chấp ở biển đông từ giai đoạn 2007 đến 2010 Mỹ

đã bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến biển đông

Năm 2008, Trung Quốc thách thức trực tiếp các lợi ích thương mại quấy rối sự

sự tàu hải quân khảo sát của Mỹ tại đây Đến 2010 Chính quyền Obama quyết

định là cần phải có một tuyên bố mới về chính sách của Hoa Kỳ đối với

biển Đông kêu gọi một chính sách mới toàn diện hơn.

Tháng 7 năm 2010 diễn ra diễn đàn khu vực Asean ARF 17 tại Hà Nội, Hoa Kỳ và hơn 12 quốc gia khác bày tỏ quan ngại

về tình hình căng thẳng ở BĐ, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton tuyên bố Mỹ có

lợi ích quốc gia tại biển Đông trong đó có tự do hàng ngày giải quyết các tranh

chấp bằng phương pháp hòa bình và vận động thương mại không bị cản trở

4 Daily Press tại cuộc họp báo, Bộ Ngoại giao Mỹ, ngày 10 tháng 5 năm 1995, http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/ tóm tắt / daily_ vắn tắt / 1995/9505 / 950510db.html

Hình 2 Diễn đàn khu vực ASEAN – ARF 17 tại Hà Nội

Với những động thái của Trung Quốc ở BĐ, Hoa Kỳ thì vẫn tiếp tục giữ vững lập trường trung lập đối với các bên tranh chấp, tuy nhiên nhiều hành động đe dọa của Trung Quốc tới lợi ích của Mỹ ở khu vực này đã làm thay đổi các chính sách cách của các nhà cầm quyền Washington Trong giai đoạn này các quốc gia như Nhật Bản, Ấn Độ, Nga, Hàn Quốc và một vài nước nhỏ cũng bắt đầu bày tỏ quan ngại về những căng thẳng trong khu vực Trung Quốc được coi là vấn đề chính trong làm căng thẳng giữa đôi bên thể tác động đến đến các chính sách của họ

2012: Tranh chấp Philippines và Trung Quốc tại Bãi cạn Scarborough, xây dựng Thành phố Tam Sa

Trong năm 2012 diễn ra hai sự kiện chính là hải quân Philippines bắt giữ ngư dân Trung Quốc đang hoạt động đánh bắt cá tại vùng biển của họ Việc giúp

đỡ đồng minh của Mỹ làm trung gian cao thỏa thuận giữa Trung Quốc với Philippines, tuy nhiên Trung Quốc đã từ chối tham gia thỏa thuận này5

Tháng sáu 2012 Trung Quốc xây dựng thành phố Tam Sa trên quần đảo Hoàng Sa việc này dẫn đến Việt Nam ban bố pháp luật hàng hải quốc gia tuyên

bố chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường Sa

Trước những vấn đề này Hoa Kỳ đã làm rõ chính sách của mình, đưa ra một tuyên bố trong vấn đề căng thẳng khuyến khích bộ quy tắc ứng xử và giải quyết Hòa Bình các tranh chấp

2014: Nỗ lực gia tăng của Trung Quốc để khẳng định quyền kiểm soát BĐ và hành động mới của Mỹ

T2 - 2014 Hoa Kỳ ban hành tuyên bố chính sách sách tái cân bằng của ở Châu Á - Thái Bình Dương, chính sách ban

hành phản ứng về sự kiện giữa Trung Quốc

và Philippines tại tòa án quốc tế về luật

biển, cuộc tập trận của Hải quân Trung

Quốc và giàn khoan 981

Chính sách có hai điểm đáng chú ý

đầu tiên là chỉ định trong nước có những

hành vi gây căng thẳng ở khu vực BĐ, thứ

hai thảo luận chi tiết hơn về lập trường của

Mỹ theo luật quốc tế về yêu sách của

đường chín đoạn Trung Quốc, phát biểu tại một phiên điều trần tại Ủy ban Đối

5Guy De Launey, “Liệu sức mạnh của Trung Quốc có khiến các quốc gia ASEAN tách rời nhau không ?,” BBC News, ngày 19 tháng 7 năm 2012; phỏng vấn tác giả

Hình 3 Bản đồ đường lưỡi bò của TQ

ngoại thượng viện Mỹ, Ngoại trưởng Clinton nói rằng: “các yêu sách của Trung Quốc tại Biển Đông vượt qua những gì mà UNCLOS cho phép”6 Và Mỹ tuyên

bố ủng hộ Đồng Minh Philippines ra toàn quốc tế với Trung Quốc

2 Chính sách chung của Hoa Kỳ đối với các quốc gia BĐ

2.1 Củng cố mối quan hệ với đồng minh và đối tác

Vì những lợi ích của mình trên BĐ Mỹ cùng quan hệ với đồng minh như Nhật Bản và Philippines để triển khai lực lượng quân sự đảm bảo an ninh khu vực và vị thế tại biển Đông, Liên minh an ninh Mỹ - Nhật đang hoạt động liên kết với Asean có thể thúc đẩy một giải pháp lâu dài tại BĐ và nhấn mạnh ủng hộ tầm quan trọng của liên minh quân sự xây dựng cơ chế đa phương hóa của Asean7

2.2 Tăng cường quan hệ với Trung Quốc

Quan hệ của Mỹ đối với Trung Quốc ở BĐ gây nên những chính sách căng thẳng giữa hai nước hay nước tuy nhiên đồng thời Mỹ cũng muốn hợp tác quan hệ ngoại giao với Trung Quốc để bảo vệ lợi ích kinh tế an toàn hàng hải ở

BĐ Song Trung Quốc không muốn cải thiện quan hệ với Mỹ, ví dụ như ngừng hoạt động trao đổi quân sự giữa hai nước ở Đài Loan do Mỹ công bố buôn bán

vũ khí cho Đài

2.3 Ủng hộ và khuyến khích Asean

Sau những chính sách Tranh chấp Trung Quốc, Mỹ đã phát triển một cơ chế hợp tác chính thức giúp cả hai nước dựa trên luật pháp quốc tế công ước luật biển Liên Hợp Quốc, giảm căng thẳng trên khu vực này muốn đứng ra ra giải quyết hòa bình giữa đôi bên tạo ra môi trường ổn định tiến tới hợp tác lâu dài với Asean Với hai văn bản ký kết giữa ASEAN và Trung Quốc và được xây dựng để làm giảm căng thẳng tạo tiền đề để hàng hóa ra kinh tế thương mại của

Mỹ phát triển ở biển Đông8

6“China's Sea Claims Excessive, Says US”, http://www.mb.com.ph/articles/360386/chinas-sea-claims-excessive-says-us

7“America: Adjustment in Foreign Policy”, Vietnam News, Reference No 10-2002, tr 55-56.

8Secretary Clinton said in her first visit to the ASEAN Secretariat, James B Steinberg, “Engaging Asia 2009: Strategies for Success”, Deputy Secretary of State, Bureau of Deputy Secretary, Remarks At

National Bureau of Asian Research Conference, Washington, DC, April 1, 2009,

http://www.state.gov/s/d/2009/121564.htm