Ví dụ: Trong tiết dạy “Diện tích hình thoi” môn Toán lớp 4, khi tổ chức cho học sinh hoạt động khám phá ban đầu để tạo ra hình thoi liên quan đến hình chữ nhật, từ đó làm cơ sở xây dựng
Trang 1Vận dụng dạy học phân hoá, tích hợp, phát triển năng lực vào bài dạy cụ
thể giáo dục tiểu học
1 Các đặc điểm của dạy học phát triển năng lực cho học sinh
Dạy học phát triển năng lực là sự “tích lũy” dần dần các biểu hiện, yếu tố của năng lực người học để chuyển hóa và góp phần hình thành, phát triển nhân cách Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh làm được gì qua việc học
- Nội dung dạy học: cơ bản, thiết thực, hiện đại
- Phát huy tích cực của học sinh, tăng cường thực hành, trải nghiệm
- Thực hiện dạy học tích hợp, phân hóa
- Kiểm tra, đánh giá theo tiếp cận năng lực: chú trọng khả năng vận dụng kiến thức, tăng cường đánh giá trong quá trình dạy học, khuyến khích học sinh tự đánh giá và đánh giá chéo
Ví dụ: Trong tiết dạy “Diện tích hình thoi” môn Toán lớp 4, khi tổ chức cho học sinh hoạt động khám phá ban đầu để tạo ra hình thoi liên quan đến hình chữ nhật, từ đó làm cơ sở xây dựng công thức tính diện tích hình thoi, giáo viên có thể thiết kế nhiệm vụ học tập hoạt động nhóm, phân mỗi nhóm 4 người theo trình độ học lực trong môn toán Thời gian hoạt động trong thời gian 7 phút, nhóm nào hoàn thành tốt và nhanh nhất sẽ giành chiến thắng
Đối với các học sinh ở nhóm yếu, giáo viên đặc biệt quan sát quá trình thảo luận của các em và có thể đưa ra thêm gợi ý: “dựa vào tính chất: hình thoi có hai đường chéo vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường, tìm cách gấp được một hình thoi từ một mảnh giấy hình chữ nhật hoặc hình vuông” Khi có gợi ý về tính chất của hình thoi, học sinh có chỗ dựa để tạo ra hai đường chéo của hình thoi trước, sau đó mới thực hiện tiếp nhiệm vụ gấp hình thoi như học sinh ở nhóm đại trà
Đối với học sinh ở nhóm đại trà, mỗi nhóm hãy thảo luận để tìm: “cách gấp được một hình thoi từ một mảnh giấy hình chữ nhật hoặc hình vuông” Với nhiệm vụ này, do các em đã nhận biết được đặc điểm hình thoi ở các bài trước nên từ đó có thể tự tư duy (có hai đường chéo vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường) để suy luận, tìm ra cách gấp giấy (gấp đôi hai chiều) tạo ra hai đường chéo, sau đó mới gấp tạo ra hình thoi
Còn đối với học sinh ở nhóm khá giỏi, giáo viên giao nhiệm vụ ở mứ nâng cao hơn: “tìm cách tạo được một hình thoi từ một hình tứ giác bất kỳ” Với nhiệm vụ
Trang 2này, học sinh sẽ phải thêm một bước tư duy, suy luận, mô hình hóa toán học chọn hình thích hợp để tạo ra hình thoi đó là hình chữ nhật hoặc hình vuông rồi mới thao tác tiếp
- Hết thời gian từng nhóm trình bày sản phẩm của mình trước lớp Các nhóm khác nhận xét về sản phẩm của nhóm bạn
- Cuối cùng GV nhận xét từng sản phẩm học tập của các nhóm, tuyên dương các nhóm hoàn thành tốt và thống nhất cho cả lớp cách gấp hình thoi từ hình vuông, hình chữ nhật
=> Phân tích một số đặc điểm dạy học phát triển năng lực được sử dụng trong hoạt động trên:
Thông qua việc ứng dụng phương pháp làm việc nhóm trong hoạt động thực hành, trải nghiệm gấp giấy theo yêu cầu của giáo viên, sẽ đảm bảo HS được tham gia hoàn thành nhiệm vụ trong một môi trường học tập mang tính tích cực, hợp tác, đầy hứng thú Điều này sẽ tạo cơ hội thuận lợi để các em huy động và vận dụng kiến thức, kĩ năng trong môn toán, được quan sát, làm thử, làm thử giả định trong tư duy để giải quyết yêu cầu trong thực tiễn, từ đó là cơ sở để học sinh hình thành, phát triển các năng lực tư duy và lập luận toán học người học Việc ứng dụng dạy học phân hoá và chia tách các đối tượng học sinh theo học lực: yếu; đại trà; khá, giỏi, từ đó, giáo viên vận dụng nội dung, phương pháp và nhiệm vụ theo các mức độ khác nhau sao cho phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh Việc phân hoá như vậy nhằm đảm bảo cho mỗi học sinh phát triển tối
đa năng lực, phù hợp với các yếu tố cá nhân, nâng cao hiệu quả tiếp nhận và vận dụng tri thức
Ngoài ra,ở cuối hoạt động việc giáo viên tổ chức để các em tự đánh giá sản phẩm học tập của nhau cũng như việc giáo viên quan sát và nhận xét tiến trình hoạt động của học sinh sẽ nâng cao việc xác định mức độ tiến bộ của mỗi HS về năng lực, là cơ sở để để hướng dẫn hoạt động học tập, điều chỉnh các hoạt động dạy học, quản lí và phát triển chương trình, bảo đảm sự tiến bộ của từng HS và nâng cao chất lượng giáo dục
2 Các đặc điểm của dạy học tích hợp
- Mang tính tích hợp, trong đó chú trọng tích hợp trong môn học, liên môn học nhằm làm cho các nội dung kiến thức gần nhau hơn, quan hệ chặt chẽ hơn và do
đó học sinh có cái nhìn tổng thể, lô gíc hơn
- Mang tính thực tiễn, các nội dung chủ đề phải gắn với thực tiễn cuộc sống DHTH tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa qua việc vận dụng tổng hợp các kiến thức, kĩ năng để giải quyết vấn đề thực tiễn
Trang 3- Mang tính hợp tác: vì hình thức hoạt động chủ yếu là theo nhóm nên tính hợp tác giữa các học sinh thể hiện rất rõ
- Phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Vì nội dung học mang tính thực tiễn và hình thức học tập chủ yếu theo nhóm nên tạo cho học sinh sự hứng thú, học sinh được tự tìm tòi, tự đưa ra phương án giải quyết, thu thập và xử lí thông tin, … tạo điều kiện cho họ rèn kĩ năng tư duy bậc cao, giúp họ tiếp cận với tiến trình khoa học giải quyết vấn đề
Vận dụng:
TÊN CHỦ ĐỀ: PHỐ CỔ HỘI AN (là nội dung chính của môn LS và ĐL lớp 4 tích hợp nội dung Giáo dục Bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử)
Mục tiêu
1 Năng lực
1.1 Năng lực lịch sử - địa lý:
- Xác định được vị trí địa lí của phố cổ Hội An trên bản đồ, lược đồ
- Mô tả được một số công trình kiến trúc tiêu biểu ở thành phố Hội An (nhà cổ, Hội quán của người Hoa, Chùa Cầu, ) có sử dụng tư liệu (tranh ảnh)
- Nêu được một số biện pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của phố cổ Hội An 1.2 Năng lực chung:
- Tự chủ, tự học: Biết sưu tầm, tìm hiểu một số công trình kiến trúc tiêu biểu ở thành phố Hội An
- Giao tiếp và hợp tác: Phối hợp giữa các bạn trong hoạt động trao đổi nhóm để thực hiện nhiệm vụ tìm hiểu về phố cổ Hội An
- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Giải quyết các vấn đề cần tìm hiểu trong chủ đề
* Phẩm chất:
- Thể hiện được lòng tự hào, tình yêu đối với phố cổ Hội An
Hoạt động 3: Nêu một số biện pháp để bảo tồn và pháp huy giá trị của phố cổ Hội An
Sau khi tìm hiểu về đặc điểm vị trí địa lý của phố cổ Hội An và những công trình kiến trúc ở đây Giáo viên tiếp tục tổ chức cho học sinh tìm hiểu một số biện pháp để bảo tồn và pháp huy giá trị của phố cổ Hội An trong nội dung tích hợp bảo vệ di sản văn hoá
*Mục tiêu: Nêu được một số biện pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của phố cổ Hội An Qua đó thể hiện được tình yêu đối với phố cổ Hội An
Trang 4* Cách tổ chức:
- GV cho HS xem video một số thực trạng các công trình kiến trúc ở phố cổ Hội
An và yêu cầu các em thảo luận theo cặp để trả lời các câu hỏi sau:
+ Em có nhận xét gì về thực trạng các công trình kiến trúc ở Hội An? Thực trạng
đó có tác động tích cực hay tiêu cực đến các kiến trúc ?
+ Nguyên nhân vì sao dẫn đến thực trạng đó ?
- Học sinh thảo luận theo cặp và GV gọi một số cặp phát biểu trước lớp Các bạn khác nhận xét và bổ sung ý kiến
+ GV chốt ý: Dựa vào đặc điểm vị trí địa lí của Phố cổ Hội An nằm ở hạ lưu sông Thu Bồn nên nơi đây thường phải chịu nhiều tác hại của lũ lụt dẫn đến các công trình bị hư hại Cùng với đó là do ý thức của nhiều người chưa cao khi xả rác thảo không đúng nơi quy định làm mất mỹ quan các công trình kiến trúc Vì vậy việc bảo tồn và phát huy giá trị của phố cổ là việc làm rất cần thiết
Giáo viên chia nhóm và yêu cầu các em thảo luận để trả lời câu hỏi: “Theo em,
để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đó em sẽ làm gì?”
+ GV tổ chức Hoạt động nhóm theo kỹ thuật khăn trải bàn
+ Các nhóm thảo luận làm bài tập
+ Đại diện các nhóm trình bày
GV chốt ý: Các nhà chức trách cần tìm ra những công cu, giải pháp chống lại tác động tiêu cực từ thiên nhiên đê bảo vệ các công trình, tuyên truyền và giới thiệu đến các du khách, giữ vệ sinh môi trường…
=> Trong hoạt động này HS được tiếp cận với nội dung mang tính thực tiễn cao
và hình thức học tập chủ yếu theo nhóm cùng với việc kết hợp các phương pháp dạy học tích cực như quan sát vi deo, trả lời câu hỏi Những điều này sẽ tạo cho học sinh tinh thần hợp tác trong nhóm, phát huy tính tích cực, sáng tạo và khơi dậy sự hứng thú, tự tìm tòi, liên hệ vốn hiểu biết bản thân từ đó đưa ra phương
án giải quyết, đề ra các biện pháp mang tính ứng dụng vào bảo vệ di sản trong thực tiễn ,… tạo điều kiện cho họ rèn kĩ năng tư duy, giúp họ tiếp cận với tiến trình khoa học giải quyết vấn đề
Cùng với đó việc tích hợp những nội dung kiến thức Lịch sử - Địa lý và nội dung giáo dục bảo vệ di sản có quan hệ chặt chẽ, gần với thực tiễn hơn và do đó học sinh có cái nhìn tổng thể, lô gíc hơn về bài học cung như giáo dục HS có ý thức và trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị của công trình kiến trúc phố cổ Hội An
Trang 516,Các biện pháp dạy học phân hóa
Dạy học phân hóa là cách tiếp cận dạy học nhằm đáp ứng tối đa khả năng cá nhân của các đối tượng HS Những khả năng cá nhân tạo ra sự khác biệt giữa các đối tượng HS, tiêu biểu là: năng lực trí tuệ, năng lực nhận thức, kiểu người học, phong cách học tập, đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, nhu cầu, hứng thú và điều kiện học tập
Các biện pháp phân hoá:
- Phân hóa từ mục tiêu dạy học
VD: Phân hoá mục tiêu:
+ Mục tiêu tối thiểu:
Luyện tập khả năng cắt, gấp hình thoi
Nêu được quy tắc và công thức tính diện tích hình thoi;
Biết cách tính và tính được diện tích hình bình hành có độ dài hai đường chéo cho trước;
+ Mục tiêu nâng cao: Giải quyết được một số tình huống thực tiễn liên quan đến
đo diện tích hình thoi
- Lựa chọn nội dung dạy học cụ thể theo hướng phân hóa
Khi dạy về “diện tích hình thoi” môn Toán lớp 4, đề cập đến tính chất hai đường chéo của hình thoi: “hình thoi có hai đường chéo vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường”
Mục tiêu tối thiểu mà mọi học sinh phải đạt được là hiểu được tính chất này, nhưng không phải học sinh nào cũng đạt được yêu cầu cơ bản này Bằng chứng
là khi hỏi “Trung điểm là gì”, học sinh với học lực yếu không trả lời được, mặc
dù kiến thức này đã được học từ bài trước Trong trường hợp này, học sinh được yêu cầu tìm hiểu lại khái niệm “điểm nằm giữa”, “đoạn thẳng”, “bằng nhau” Ngược lại, với những sinh viên đã hiểu tính chất, mục tiêu nâng cao được đặt ra với mức độ phức tạp dần Ví dụ: Với mức độ của học sinh có học lực đại trà, tìm hiểu điểm giống và khác nhau giữa hai đường chéo của hình thoi và hình chữ nhật Với học sinh khá giỏi sẽ có mức độ cao hơn là nêu mối liên hệ giống và khác nhau giữa tính chất hai đường chéo của hình thoi và các tứ giác đã học khác
- Xây dựng nhiệm vụ phân hóa: Ra bài tập phân mức
- Đánh giá kết quả học tập của HS theo hướng phân hóa
Trang 6Ví dụ: Trong tiết dạy “Diện tích hình thoi” môn Toán lớp 4, khi tổ chức cho học sinh hoạt động khám phá ban đầu để tạo ra hình thoi liên quan đến hình chữ nhật, từ đó làm cơ sở xây dựng công thức tính diện tích hình thoi, giáo viên có thể thiết kế bài tập học tập hoạt động nhóm, phân mỗi nhóm 4 người theo trình
độ học lực của học sinh trong môn toán Thời gian hoạt động trong thời gian 7 phút, nhóm nào hoàn thành tốt và nhanh nhất sẽ giành chiến thắng
Đối với học sinh ở nhóm đại trà, mỗi nhóm hãy thảo luận để tìm: “cách gấp được một hình thoi từ một mảnh giấy hình chữ nhật hoặc hình vuông” Với nhiệm vụ này, do các em đã nhận biết được đặc điểm hình thoi ở các bài trước nên từ đó có thể tự tư duy (có hai đường chéo vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường) để suy luận, tìm ra cách gấp giấy (gấp đôi hai chiều) tạo ra hai đường chéo, sau đó mới gấp tạo ra hình thoi
Đối với các học sinh ở nhóm yếu, giáo viên đặc biệt quan sát quá trình thảo luận của các em và có thể đưa ra thêm gợi ý, hướng dẫn để củng cố kiến thức về:
“tính chất: hình thoi có hai đường chéo vuông góc với nhau và cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường, tìm cách gấp được một hình thoi từ một mảnh giấy hình chữ nhật hoặc hình vuông” Khi có gợi ý về tính chất của hình thoi, học sinh có chỗ dựa để tạo ra hai đường chéo của hình thoi trước, sau đó mới thực hiện tiếp nhiệm vụ gấp hình thoi như học sinh ở nhóm đại trà
Còn đối với học sinh ở nhóm khá giỏi, giáo viên giao nhiệm vụ ở mứ nâng cao hơn: “tìm cách tạo được một hình thoi từ một hình tứ giác bất kỳ” Với nhiệm vụ này, học sinh sẽ phải thêm một bước tư duy, suy luận, mô hình hóa toán học chọn hình thích hợp để tạo ra hình thoi đó là hình chữ nhật hoặc hình vuông rồi mới thao tác tiếp
- Hết thời gian từng nhóm trình bày sản phẩm của mình trước lớp Các nhóm khác nhận xét về sản phẩm của nhóm bạn
- Cuối cùng GV nhận xét từng sản phẩm học tập của các nhóm, tuyên dương các nhóm hoàn thành tốt và thống nhất cho cả lớp cách gấp hình thoi từ hình vuông, hình chữ nhật
=> Việc phân hoá nhiệm vụ bằng cách điều chỉnh thêm hoặc bớt yêu cầu, tăng hoặc giảm mức khó để phù hợp với từng khả năng HS có tiềm năng đạt được mục tiêu nâng cao hoặc HS gặp khó khăn đối với các mục tiêu tối thiểu