Vấn đề cơ bản của Triết học và nhận thức của bản thân về vai trò của Triết học trong đời sống

Ngày nay, phát triển vũ bão khoa học kỹ thuật, phát triển mặt vật chất đời sống xã hội,… không làm giảm tính chất kì bí vai trị thực tiễn Triết học, mà vấn đề phải có tư lý luận, đắn để khơng bị lạc lối phát triển đó, nữa, phát triển mặt xã hội khoa học kỹ thuật tác động ngược trở lại khoa học Triết học Nền kinh tế nước ta từ điểm xuất phát thấp, tiềm lực kinh tế- kĩ thuật yếu, q trình tồn cầu hóa xu tất yếu liệu nước ta đạt thành công định hay không? Chúng ta phải làm để tránh nguy tụt hậu so với nước khu vực giới? Câu hỏi đặt cho vấn đề lựa chọn bước trật tự ưu tiên phát triển giai đoạn tới Như có nghĩa cần phải có tri thức tri thức khoa học Chúng ta phải không ngừng nâng cao khả nhận thức cho người Tuy nhiên tri thức không biến thành niềm tin ý chí tự khơng có vai trị đời sống thực Chỉ trọng đến tri thức mà bỏ qua cơng tác văn hóa- tư tưởng không phát huy mạnh truyền thống dân tộc Trước thời thách thức đan xen, việc tìm hiểu nhằm nâng cao nhận thức khoa học Triết học việc làm mang tính cấp thiết, có tầm quan trọng đặc biệt nhận thức hành động giai đoạn để có biện pháp đắn tạo điều kiện cho phát triển toàn diện xã hội Đó lí nhóm chúng em chọn đề tài “Vấn đề Triết học nhận thức thân vai trò Triết học đời sống”

Tiểu luận cuối kỳ

(Môn học: Triết học Mác – Lênin)

MÃ SỐ LỚP HP: LLCT130105_04 GVHD: TS ĐẶNG THỊ MINH TUẤN NHÓM THỰC HIỆN: NHÓM 4

HỌC KỲ: 2 –NĂM HỌC: 2019-2020

Họ tên sinh viên thực hiện đề tài:

1 Nguyễn Thị Huế 19146338

2 Đinh Văn Bình 19146308

3 Ngô Hữu Đạt 19119163

4 Trần Kiều Mỹ Nương 19158143

ĐIỂM: ……….

NHẬN XÉT CỦA GV :…… ………

……….

………

………

……….

………

………

………

……

GV ký tên

PHẦN MỞ ĐẦU 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài 1

CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC 3

1.2 Nội dung cơ bản của Triết học 4 CHƯƠNG 2: NHẬN THỨC CỦA BẢN THÂN VỀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, sự phát triển vềmặt vật chất của đời sống xã hội,… cũng không hề làm giảm đi tính chất kì bí vàvai trò đối với thực tiễn của Triết học, mà vấn đề là phải có một tư duy lý luận,đúng đắn để không bị lạc lối trong sự phát triển đó, hơn nữa, sự phát triển vềmặt xã hội của khoa học kỹ thuật cũng tác động ngược trở lại khoa học Triếthọc Nền kinh tế của nước ta từ một điểm xuất phát thấp, tiềm lực kinh tế- kĩthuật yếu, trong quá trình toàn cầu hóa đang là xu thế tất yếu như hiện nay liệunước ta có thể đạt được những thành công nhất định hay không? Chúng taphải làm gì để tránh được nguy cơ tụt hậu so với các nước trong khu vực vàtrên thế giới? Câu hỏi này đặt ra cho chúng ta một vấn đề đó là sự lựa chọnbước đi và trật tự ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới Như vậy có nghĩa làchúng ta cần phải có tri thức vì tri thức là khoa học Chúng ta phải không ngừngnâng cao khả năng nhận thức cho mỗi người Tuy nhiên nếu tri thức không biếnthành niềm tin và ý chí thì tự nó cũng không có vai trò gì đối với đời sống hiệnthực cả Chỉ chú trọng đến tri thức mà bỏ qua công tác văn hóa- tư tưởng thì sẽkhông phát huy được thế mạnh truyền thống của dân tộc Trước thời cơ vàthách thức đan xen, việc tìm hiểu nhằm nâng cao nhận thức về khoa học Triếthọc là việc làm mang tính cấp thiết, có tầm quan trọng đặc biệt đối với nhậnthức và hành động của mỗi chúng ta trong giai đoạn hiện nay để có những biệnpháp đúng đắn tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện của xã hội Đó cũng

chính là lí do nhóm chúng em chọn đề tài “Vấn đề cơ bản của Triết học và

nhận thức của bản thân về vai trò của Triết học trong đời sống” làm đề tài

tiểu luận của mình

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

Mục tiêu của bài tiểu luận này là tìm hiểu vấn đề cơ bản của Triết học từ đónêu lên nhận thức của bản thân về vai trò của Triết học trong đời sống.

Để đạt được mục tiêu này, tiểu luận tập trung vào các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu về vấn đề cơ bản của Triết học

- Nhận thức của bản thân về vai trò của Triết học trong đời sống

3 Phương pháp thực hiện đề tài

Tiểu luận được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩaduy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với một số phươngpháp cụ thể như: lịch sử - logic, phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch …

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC 1.1 Khái niệm Triết học

Triết học xuất hiện cả ở phương Đông và phương Tây vào khoảng thế kỷthứ VIII đến thế kỷ thứ III (TCN)

- Ở phương Đông:

+ Trung Quốc: Người Trung quốc cổ đại quan niệm “ Triết” chính là “ trí”, làcách thức và nghệ thuật diễn giải, bắt bẻ có tính lý luận trong học thuật nhằmđạt tới chân lý tối cao

+ Theo người Ấn Độ: Triết học được đọc là darshana, có nghĩa là chiêm ngưỡngnhưng mang hàm ý là tri thức dựa trên lý trí, là con đường suy ngẫm để dẫn dắtcon người đến với lẽ phải

- Ở phương Tây, thuật ngữ Triết học xuất hiện ở Hy lạp được la tinh hoá làPhilôsôphia -nghĩa là yêu mến, ngưỡng mộ sự thông thái Như vậy Philôsôphiavừa mang tính định hướng, vừa nhấn mạnh đến khát vọng tìm kiếm chân lý củacon người

Tóm lại: Dù ở phương Đông hay phương Tây, Triết học được xem là hìnhthái cao nhất của tri thức, nhà Triết học là nhà thông thái có khả năng tiếp cậnchân lý, nghĩa là có thể làm sáng tỏ bản chất của mọi vật

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau, nhưng bao hàm những nội dunggiống nhau, đó là: Triết học nghiên cứu thế giới một cách chỉnh thể, tìm ranhững quy luật chung nhất chi phối sự vận động của chỉnh thể đó nói chung,của xã hội loài người, của con người trong cuộc sống cộng đồng nói riêng và thểhiện nó một cách có hệ thống dưới dạng duy lý

Khái quát lại ta có thể hiểu: Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung

nhất của con người về thế giới; về vị trí vai trò của con người trong thế giới đó.

1.2 Nội dung cơ bản của Triết học

Vấn đề cơ bản của Triết học là vấn đề về mối quan hệ giữa tồn tại và tưduy, giữa vật chất và ý thức Nó là vấn đề cơ bản vì việc giải quyết nó sẽ quyếtđịnh cơ sở để giải quyết những vấn đề khác của Triết học, điều đó đã đượcchứng minh trong lịch sử phát triển lâu dài và phức tạp của Triết học

Vấn đề cơ bản của Triết học gồm hai mặt:

+ Mặt thứ nhất trả lời câu hỏi: Giữa vật chất và ý thức cái nào có trước, cái nào

có sau, cái nào quyết định cái nào? Nói cách khác, giữa vật chất và ý thức cáinào là tính thứ nhất, cái nào là tính thứ hai Có hai cách trả lời khác nhau dẫnđến hình thành hai khuynh hướng Triết học đối lập nhau:

Những quan điểm Triết học cho vật chất là tính thứ nhất, ý thức là tínhthứ hai hợp thành chủ nghĩa duy vật Trong lịch sử tư tưởng Triết học có bahình thức cơ bản của chủ nghĩa duy vật: Chủ nghĩa duy vật chất phác, ngây thơ

cổ đại; Chủ nghĩa duy vật máy móc, siêu hình thế kỷ XVII – XVIII; Chủ nghĩa duyvật biện chứng

Ngược lại, những quan điểm Triết học cho ý thức là tính thứ nhất, vậtchất là tính thứ hai, hợp thành chủ nghĩa duy tâm Chủ nghĩa duy tâm lại đượcthể hiện qua hai trào lưu chính: Chủ nghĩa duy tâm khách quan (Platon,Hêghen…) và chủ nghĩa duy tâm chủ quan (Beccli, Hium…)

+ Mặt thứ hai trả lời cho câu hỏi: Con người có khả năng nhận thức được thếgiới hay không? (Ý thức có thể phản ánh được vật chất hay không, tư duy có

thể phản ánh được tồn tại hay không?) Mặt này còn được gọi là mặt nhậnthức.

Các nhà Triết học duy vật cho rằng, con người có khả năng nhận thức thếgiới Song, do mặt thứ nhất quy định, nên sự nhận thức đó là sự phản ánh thếgiới vật chất vào óc con người

Một số nhà Triết học duy tâm cũng thừa nhận con người có khả năngnhận thức thế giới, nhưng sự nhận thức đó là sự tự nhận thức của tinh thần, tưduy

Một số nhà Triết học duy tâm khác như Hium, Can-tơ lại phủ nhận khảnăng nhận thức thế giới của con người Đây là những người theo “Bất khả triluận” (Thuyết không thể biết) Khuynh hướng này không thừa nhận vai trò củanhận thức khoa học trong đời sống xã hội

Đối với các hệ thống Triết học, vấn đề cơ bản của Triết học không chủđược thể hiện trong các quan niệm có tính chất bản thể luận, mà còn được thểhiện trong các quan niệm chính trị – xã hội, đạo đức và tôn giáo, tất nhiên cóthể là nhất quán hoặc là không nhất quán

Cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm xuyên suốtlịch sử phát triển của tư tưởng Triết học và thể hiện tính đảng trong Triết học.Hai mặt vấn đề cơ bản của Triết học này tác động qua lại lẫn nhau

CHƯƠNG 2: NHẬN THỨC CỦA BẢN THÂN VỀ VAI TRÒ CỦA

TRIẾT HỌC TRONG ĐỜI SỐNG 2.1 Vai trò thế giới quan của Triết học

Để tồn tại, con người phải có quan hệ với thế giới xung quanh, phải thíchnghi với giới tự nhiên Tuy nhiên con người không thích nghi với thế giới xungquanh một cách thụ động như con vật, mà luôn tìm cách biến đổi thế giới đótheo yêu cầu cuộc sống của mình Chẳng hạn, con người biết tạo ra lửa và dùnglửa để sưởi ấm, nấu chín thức ăn, nung đất làm đồ gốm và gạch ngói làm vậtliệu xây dựng; con người biết xây nhà tránh nắng mưa, tránh thú dữ; con ngườibiết chế tạo ra công cụ lao động ngày càng tiện lợi và tinh xảo để sản xuất racủa cải vật chất v.v Con vật chỉ bằng cách di cư từ nơi này sang nơi khác, hoặcthay đổi sinh lý (như mọc lông dầy hơn, tiết ra các kháng thế) để thích nghi với

sự thay đổi khí hậu, thời tiết Những thay đổi đó rất chậm chạp và hạn chế,thường không thích ứng kịp với những thay đổi của tự nhiên, vì vậy động vậtthường bị huỷ diệt, khi điều kiện sống thay đổi Muốn biến đổi tự nhiên theoyêu cầu của mình, con người phải hiểu biết thế giới xung quanh và bản thânmình Trong quá trình cải tạo, tìm hiểu, nhận thức thế giới xung quanh, conngười bắt gặp hàng loạt vấn đề cần lý giải như: Thế giới xung quanh ta là gì? Nó

từ đâu đến? Cái gì chi phối sự tồn tại và biến đổi của các sự vật, hiện tượngtrong thế giới xung quanh? Nguồn gốc của con người từ đâu? Nó được sinh ranhư thế nào? Nó có quan hệ như thế nào với thế giới xung quanh? Vì sao cóngười giàu, người nghèo, người tốt, người xấu? Con người có nhận thức và cảitạo được thế giới không? Ý nghĩa cuộc sống của con người là ở chỗ nào? v.v.Quá trình tìm tòi và giải đáp những câu hỏi trên đây làm hình thành ở conngười những quan niệm nhất định về thế giới, trong đó những yếu tố cảm xúc

và trí tuệ, tri thức và niềm tin đã hoà quyện vào nhau thành một khối thốngnhất Đó chính là thế giới quan

Vậy thế giới quan là hệ thống những quan niệm, quan điếm của conngười vế thế giới, về vị trí của con người trong thế giới đó, về chính bản thân vàcuộc sống của con người nhằm giải đáp những vấn đề về mục đích, ý nghĩacuộc sổng của con người.

Khái niệm thế giới quan trên đây là rất khái quát, bao hàm cả nhân sinhquan, tức là toàn bộ những quan niệm, quan điểm về cuộc sống của con người

và loài người Quan niệm đó là kết quả của quá trình nhận thức về sự tác độnggiữa con người – chủ thể hoạt động, với thế giới xung quanh Vì vậy, nói đếnthế giới quan là nói đến quan hệ giữa chủ thể và khách thể, nói đến quan hệgiữa con người, xã hội loài người và thế giới xung quanh Chủ thể của thế giớiquan có thể là cá nhân hoặc cộng đồng xã hội

Thế giới quan có vai trò quan trọng trong đời sống của mỗi con người,mỗi giai cấp, mỗi cộng đồng và trong đời sống của xã hội nói chung Hoạt độngcủa con người luôn bị chi phối bởi một thế giới quan nhất định Những yếu tốcấu thành thế giới quan như tri thức, niềm tin, lý tri, tình cảm luôn thống nhấtvới nhau và thống nhất trong các hoạt động của con người, cả hoạt động nhậnthức, cả hoạt động thực tiễn để chi phối các hoạt động đó

Thế giới quan có thể hướng dẫn con người nhận thức đúng hoặc khôngđúng sự vật Nếu được hướng dẫn bởi thế giới quan khoa học, con người sẽ xácđịnh đúng mối quan hệ giữa con người và đối tượng, trên cơ sở đó nhận thứcđúng quy luật vận động của đối tượng, từ đó có thể xác định đúng phươnghướng, mục tiêu và cách thức hoạt động của con người Ngược lại, nếu đượchướng dẫn bởi một thế giới quan không khoa học, con người không xác địnhđúng mối quan hệ giữa con người và đối tượng, không nhận thức đúng quy luậtcủa đối tượng, con người sẽ không xác định đúng mục tiêu, phương hướng vàcách thức hoạt động, từ đỏ hoạt động không đạt kết quả như mong muốn Thí

dụ, nếu dựa trên thế giới quan tôn giáo, thừa nhận có lực lượng siêu nhiên màcon người hoàn toàn phải phục tùng, con người không có vai trò gì đối với đờisống xã hội, điều đó sẽ làm cho con người không tích cực hoạt động, khôngphát huy tính chủ động sáng tạo của mình Vậy, có thể coi thế giới quan đóngvai trò như là “lăng kính”, qua đó con người xem xét, nhìn nhận thế giới và chỉđạo hoạt động thực tiễn để cải tạo thế giới.

Ban đầu, mỗi cá nhân phát triển tinh thần đến một mức độ nào đó đều tìmcách trả lời các câu hỏi Triết lý riêng của mình một cách tự phát, nghiệp dư Đó

là dấu hiệu “Triết gia” ở mức độ nào đó (thậm chí họ không biết cả đến từ “Triếthọc” hay “thế giới quan”) Dần dần, do động chạm đến những vấn đề quan tâmnhất của con người, xã hội, nhân loại mà xuất hiện nhiều người có phẩm chất vĩđại, say mê sáng tạo những học thuyết và hệ thống thế giới quan đồ sộ, sâu sắc,độc đáo và phổ quát một cách thức hết sức chuyên nghiệp Họ được gọi là Triếtgia hay là những người theo đuổi sự khôn ngoan Họ là những người để lạinhững quan điểm mang dấu ấn lớn, đánh thức sợi dây tâm hồn của nhiều thế hệtiếp theo

Tuy nhiên, việc chuyên môn hóa xây dựng thế giới quan cũng có nhượcđiểm Nó làm gia tăng khoảng cách giữa nhà chuyên môn – Triết gia với ngườibình thường Do vậy, do sự biến đổi nhanh và thay đổi mặt bằng Triết lý chung,công chúng đã bị cách Triết gia gạt khỏi đối tượng truyền đạt dẫn tới có sự xacách, khó hiểu cho đại chúng Vì vậy, xã hội và mỗi người cần quan tâm xâydựng và phổ biến một thế giới quan đúng đắn Điều này sẽ mang một ý nghĩa vôcùng quan trọng giúp cho mỗi người trở thành thực thể tự do và sáng tạo thực

sự, nhân văn thực sự.

Vai trò của thế giới quan trong đời sống của con người có thể được thểhiện trên các mặt sau:

Một là, nhờ xác định được những mối liên hệ chung của thế giới và vị trí

của con người trong thế giới nên thế giới quan giúp con người xác định mụctiêu, phương hướng hoạt động của mình Nói cách khác, thế giới quan giúp conngười có thể định hướng cho cuộc sống của mình bằng việc xác định mục tiêu,phương hướng hoạt động của mình

Hai là, nhờ các tri thức chung về thế giới và về bản thân con người, cùng

với niềm tin và tình cảm được củng cố trong thế giới quan, nên thế giới quan cóthể chi phối hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người ở mức

độ khá sâu sắc Thí dụ, nếu hiểu đúng ý nghĩa cuộc sống, sẽ giúp con người có ýchí và quyết tâm tích cực hoạt động vì sự tiến bộ của xã hội và của bản thân.Ngược lại, nếu hiểu không đúng ý nghĩa cuộc sống sẽ làm giảm ý chí, cản trởtính chủ động, tích cực trong nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người,thậm chí còn dẫn con người đến các hoạt động phá hoại, thiếu trách nhiệm đốivới cộng đồng, xã hội Điều đó cản trở sự tiến bộ xã hội trong thời đại ngày naykhi các mối quan hệ xã hội đã trở nên hêt sức phức tạp, tính chủ động của conngười, của chủ thể ngày càng được tôn trọng, được tự do phát triển, thì vai ừòcủa thế giới quan cũng càng lớn hơn Hình thành và phát triển thế giới quankhoa học là một đòi hỏi tất yếu, đồng thời là một trong những chỉ tiêu quantrọng của quá trình hình thành nhân cách con người hiện nay Dưới đây sẽ đềcập đến mối quan hệ giữa chủ nghĩa duy vật biện chứng và thế giới quan khoahọc

2.2 Vai trò phương pháp luận của Triết học

Trên thực tế, để giải quyết một công việc đã định người ta có thể dùngnhiều phương pháp khác nhau Sẽ có phương pháp thích hợp đưa lại hiệu quảcao, cũng có phương pháp không thích hợp đưa lại hiệu quả thấp Làm thế nào

để chọn được một phương pháp thích họp nhất trong số rất nhiều phương

pháp có thế sử dụng? Trả lời cho vấn đề này làm nảy sinh nhu cầu tri thức vềphương pháp Từ nhu cầu tri thức về phương pháp đưa đến sự ra đời khoa học

và lý luận về phương pháp Đó chính là phương pháp luận Và để hiểu rằng nó

có vai trò gì trước hết chúng ta cần hiểu phương pháp luận là gì? Phân loạiphương pháp luận ? Mục đích của những vấn đề lý luận trên là xác định đượcnhững quan điểm, nguyên tắc cơ bản nhất để trên cơ sở của những nguyên tắc

đó con người có thể lựa chọn được những phương pháp hoạt động thực tiễn

và nhận thức thích hợp

Phương pháp là một hệ thống những nguyên tắc được rút ra từ những trithức từ các quy luật khách quan Thường dùng để điều chỉnh các hoạt độngnhận thức và hoạt động thực tiễn nhằm thực hiện mục tiêu đã định sẵn.Phương pháp luận không có định nghĩa chính xác tuy nhiên chúng ta có thểhiểu theo cách phổ biến nhất Phương pháp luận là hệ thống các nguyên lý, cácquan điểm là cơ sở Có tác dụng chỉ đạo, xây dựng các phương pháp, xác địnhphạm vi, khả năng áp dụng các phương pháp và định hướng cho việc nghiêncứu tìm tòi cũng như lựa chọn, vận dụng phương pháp Hay có thể hiểuphương pháp luận là lý luận về phương pháp Bao hàm hệ thống các phươngpháp, thế giới quan của con người Sử dụng các phương pháp, nguyên tắc đểgiải quyết vấn đề đã đặt ra để có hiệu quả cao

Phân loại phương pháp luận: được chia làm 3 cấp độ chính là:

+ Phương pháp luận ngành: là phương pháp luận cho các ngành khoa học cụthể