Vai trò, ý nghĩa của báo chí nói chung và báo tết nói riêng trong đời sống văn hoá tinh thần 37

Do trình độ còn hạn chế, lại tiến hành trong thờigian ngắn, trong khuôn khổ có hạn của một khoá luận tốtnghiệp, người viết xin đi vào nghiên cứu một số yếu tố nội dung và hình thức tiêu

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Dân tộc Việt Nam có một nền văn hoá lâu đời và quýbáu Đó là những giá trị tư tưởng, đạo đức, các công trìnhkiến trúc, các tác phẩm văn học nghệ thuật, những phong tụctập quán, lễ hội đã được hình thành trong suốt mấy nghìnnăm lịch sử Trong đó, các phong tục cổ truyền mang đậmnét bản sắc của từng vùng, miền cũng như của toàn dân tộcViệt Nam Một trong những phong tục thiêng liêng nhất, gầngũi nhất đối với mỗi người Việt Nam vẫn tồn tại đến ngàynay, là Tết Nguyên đán cổ truyền

Việt Nam là nước phương Đông có nền văn minh lúanước lâu đời Công việc đồng áng vất vả suốt năm, chỉ khimùa xuân về, cũng là lúc công việc đã xong xuôi Tết Nguyênđán là dịp để nghỉ ngơi, gia đình sum họp, con cháu tưởngnhớ về ông bà, tổ tiên Người ta quên đi những lo lắng thườngngày để hưởng trọn niềm vui trong những ngày Tết và mongmột năm mới tốt đẹp Tết Nguyên đán là cái Tết mở đầu chonăm mới, có ý nghĩa thiêng liêng trong tâm thức mỗi ngườiViệt Nam

Là một ấn phẩm xuất bản định kỳ, nhằm chuyển tải tất

cả các thông tin từ chính trị, kinh tế đến văn hoá, xã hội đếnngười đọc, báo chí đã và đang phát huy vai trò của mình

trong đời sống tinh thần của xã hội Đã thành thông lệ, cứvào dịp Tết hằng năm, các báo, tạp chí đều cho ra những sốchuyên san, đặc san về Tết Nguyên đán Số báo này được

chuẩn bị rất công phu, lựa chọn bài vở kỹ càng từ hàng thángtrước nên chất lượng cao Báo Tết, về nội dung và hình thứcđều có những nét khác biệt đáng kể so với những số báo

thường ngày Báo Tết còn được trưng bày, triển lãm tại HộiBáo Xuân, một sinh hoạt văn hoá đã trở thành thường niênmỗi dịp Tết đến Báo Tết dần dần đã trở thành món quà Tết,quà xuân đầy ý nghĩa cho mọi nhà

Báo Tết có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hoátinh thần, song từ trước đến nay hầu như chưa có một côngtrình khoa học đi sâu nghiên cứu, về nó Một số bài viết về

báo Tết đăng trên tạp chí Người làm báo, báo Nhà báo và công luận chỉ mang tính chất giới thiệu, chưa đi sâu tìm

hiểu cả về nội dung lẫn hình thức của báo Tết, rút ra đặctrưng, bản sắc riêng của báo Tết so với các số báo thườngngày Trong Khoa Báo chí có duy nhất một khoá luận tốt

nghiệp tìm hiểu về báo Tết, song mới chỉ dừng lại ở mảng đềtài “Phong tục cổ truyền trên báo Tết”

Sở dĩ người viết chọn đề tài: “Nội dung và hình thứcchuyển tải thông tin trên báo Tết” vì báo Tết là số báo kháđộc đáo của báo chí Việt Nam mà báo chí các nước trên thếgiới hầu như không có Mặt khác, chọn đề tài này, tác giả cóđiều kiện đi sâu khảo sát, tìm ra những đặc trưng, bản sắcriêng của báo Tết mà các số báo thường không có được, thấyđược ưu điểm và hạn chế của báo Tết Hơn nữa đây là dịp đểngười viết vận dụng những kiến thức lý luận báo chí đã học

để khảo sát nội dung và hình thức của báo Tết, nhằm có

những so sánh, đánh giá, từ đó rút ra kết luận Tất cả những

điều ấy là bài học thực tiễn quý giá, giúp ích cho việc rèn

nghề, chuẩn bị cho tương lai

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đi sâu nghiên cứu tất cả các yếu tố nội dung và hìnhthức thể hiện trên báo Tết là một công việc lý thú nhưng rấtkhó khăn Do trình độ còn hạn chế, lại tiến hành trong thờigian ngắn, trong khuôn khổ có hạn của một khoá luận tốtnghiệp, người viết xin đi vào nghiên cứu một số yếu tố nội

dung và hình thức tiêu biểu trên các tờ báo Tết: Nhân dân, Lao động, Tiền phong, Phụ nữ Việt Nam, Giáo dục và Thời đại, Nông thôn ngày nay, Hà Nội mới và Bắc Ninh

các năm 1999, 2000, 2001 Ngoài ra, chúng tôi cũng thamkhảo thêm các số báo Tết của vài năm trước đó, và một số tờbáo khác để giúp cho việc so sánh, đối chiếu và đánh giá

Giới hạn đề tài như vậy, may ra người viết cũng mới chỉbước đầu tiếp cận những đặc điểm sơ lược về nội dung vàhình thức chuyển tải thông tin trên báo Tết Cụ thể, đề tài sẽ

đi sâu nghiên cứu về các nội dung thông tin: chính trị, kinh tế

- xã hội, văn hoá - thể thao cùng với một số thể loại chủ yếu

và các yếu tố ma-két tiêu biểu để chuyển tải nội dung thôngtin trong các số báo Tết nói trên

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

3.1 Mục đích:

Đi sâu nghiên cứu đặc điểm về nội dung và hình thứccủa báo Tết, cố gắng đưa ra một cái nhìn tổng quát về báoTết, qua đó rút ra được những nét đặc trưng, kể cả những ưunhược điểm và bản sắc riêng của từng tờ báo Mặt khác, qua

đề tài nghiên cứu tác giả cố gắng rút ra một số kinh nghiệmnhằm áp dụng vào thực tiễn làm và trình bày báo Tết.

3.2 Nhiệm vụ:

- Sưu tầm, phân loại, khảo sát, phân tích nội dung của

các bài viết trên 8 tờ báo: Nhân dân, Lao động, Tiền

phong, Phụ nữ Việt Nam, Giáo dục và Thời đại, Nông thôn ngày nay, Hà Nội mới và Bắc Ninh số Tết 1999,

2000, 2001

- Tìm hiểu những đặc điểm nội dung khu biệt của các

tờ báo khảo sát

- Tìm hiểu hình thức chuyển tải thông tin của các bài

báo đó, chỉ ra phong cách, bản sắc riêng của từng tờ báotrong hình thức chuyển tải thông tin

- Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm của các tờ báo

Tết khảo sát, dựa trên những kiến thức báo chí đã học, đềxuất một số ý kiến trong việc thể hiện nội dung và hình thứccác bài viết trên số báo Tết

4 Phương pháp nghiên cứu.

Vận dụng các phương pháp nghiên cứu như: phươngpháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử; phương pháp chọnlọc, thống kê; phương pháp quy nạp, diễn dịch và ngược lại;phương pháp so sánh, đối chiếu

5 Cấu trúc khoá luận.

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phần chính của khoáluận chia làm 3 chương:

Chương 1: Vai trò, ý nghĩa của báo chí nói chung

và báo Tết nói riêng trong đời sống văn hoá tinh thần.

Chương này chủ yếu là phần dẫn luận về Tết Nguyênđán, và các phong tục, lễ hội trong ngày Tết, về vai trò củabáo chí nói chung, ý nghĩa của báo Tết nói riêng trong đờisống văn hoá tinh thần của dân tộc ta.

Chương 2: Nội dung thông tin chủ yếu trên báo Tết.

Qua việc sưu tầm, thống kê, phân loại bài viết trên các

báo: Nhân dân, Lao động, Tiền phong, Phụ nữ Việt Nam, Giáo dục và Thời đại, Nông thôn ngày nay, Hà Nội mới

và Bắc Ninh số Tết 1999, 2000, 2001, người viết cố gắng

đưa ra bức tranh tổng quát về những nội dung thông tin chủyếu trên báo Tết, đồng thời thấy được những đặc điểm nộidung khu biệt của các tờ báo Tết được khảo sát

Chương 3: Hình thức chuyển tải thông tin tiêu biểu trên báo Tết.

Chương này đi sâu phân tích các thể loại chủ yếu được

sử dụng trong các bài viết, các yếu tố ma-két tiêu biểu của 8

tờ báo Tết Từ đó, cố gắng đưa ra phong cách, bản sắc riêngcủa mỗi tờ báo trong hình thức chuyển tải thông tin

Chương 1

Vai trò, ý nghĩa của báo chí nói chung

và báo Tết nói riêng trong đời sống văn

hoá tinh thần1.1 Vai trò của báo chí.

Báo chí là một hiện tượng xã hội đặc biệt, được hình

thành và phát triển qua một quá trình lâu dài, phức tạp cùngvới sự vận động và phát triển của xã hội loài người Mặc dù rađời muộn hơn so với các hình thái ý thức xã hội khác nhưngbáo chí đã trở thành một trong những lĩnh vực xung kích bởikhả năng phản ánh hiện thực của nó Từ khi xuất hiện đếnnay, báo chí luôn năng động trong việc phản ánh hiện thực đadạng, sinh động và luôn vận động phát triển Tuy giống nhưcác hình thái ý thức xã hội khác, lấy hiện thực khách quanlàm đối tượng để phản ánh nhưng báo chí có những cách thứcriêng của mình để phản ánh hiện thực với mục đích tác độngtới nhiều tầng lớp xã hội, với những mối quan tâm, sở thích

và nhu cầu không giống nhau Chính điều này đã khiến chobáo chí trở thành một hoạt động thông tin đại chúng rộng rãinhất, năng động nhất mà hiếm một hình thái ý thức xã hộinào có được

Hiện thực được tái hiện trên báo chí phải là một hiện thựcsôi động, tiêu biểu và luôn luôn đổi mới, những điều vừa xảy

ra, đang xảy ra và chắc chắn sẽ xảy ra Tuy nhiên không vìthế mà hiện thực được phản ánh trên báo chí chỉ có ý nghĩa

và giá trị thông tin tức thời “Khi cuộc đời không lặp lại, sự

kiện không tự nảy sinh hai lần thì tác phẩm nào miêu tả được chân thực nhất, sinh động nhất cái thời điểm thiên tải nhất thì

và hiện tượng có một không hai sẽ trở thành bất tử” [14; 80].

Nhiều bài báo do đề cập tới những vấn đề thực sự tiêu biểu,điển hình của đời sống, lại được thể hiện dưới ngòi bút củacác nhà báo tài năng, nên có sức sống lâu bền Tác phẩm củacác nhà báo nổi tiếng trong lịch sử báo chí Việt Nam như:

Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Tam Lang, Trường Chinh, Hồng

Hà, Thép Mới và những nhà báo nước ngoài có tên tuổi nhưGiôn-rit, Bớc-sét, B Pô-lê-vôi, I Ê-ren-bua vẫn còn nguyêngiá trị cho tới ngày nay

Có thể nói báo chí là phương tiện thông tin đại chúng

quan trọng và thiết yếu đối với đời sống xã hội “nó từng

ngày, từng giờ đi vào mỗi gia đình, thôn xóm, phố phường như là một người bạn, người đồng chí, người cố vấn, người đưa đường chỉ lối cho mỗi người bất kể già trẻ, lớn bé trong cuộc sống thường nhật cũng như giữa những biến cố lớn lao của đất nước và thế giới” [19; 7] Báo chí là loại hình hoạt

động thông tin mang tính chính trị, xã hội Báo chí bao giờcũng là công cụ, phương tiện, vũ khí sắc bén của một giaicấp, để truyền bá tư tưởng, bảo vệ lợi ích và duy trì địa vịthống trị của chế độ trong từng giai đoạn lịch sử nhất định.Các lãnh tụ cách mạng, các nhà kinh điển như Các Mác,

Ănghen, Lênin, Hồ Chí Minh đồng thời là những nhà báo lỗilạc Họ đã sử dụng báo chí như một vũ khí đấu tranh sắc bén.Báo chí là phương tiện thông tin phản ánh, bình luận, giảithích một cách nhanh chóng, rộng rãi, hiệu quả nhất cho

công chúng về tất cả các sự kiện, hiện tượng, quá trình, conngười xảy ra hàng ngày trong nước và trên thế giới Báo chícũng là công cụ tạo dựng và định hướng dư luận xã hội mộtcách mạnh mẽ và hiệu quả nhất Sự hình thành, tồn tại vàphát triển của báo chí suốt hơn bốn thế kỷ qua đã khẳng địnhbáo chí có một vai trò, vị trí hết sức to lớn trong đời sống xãhội.

Báo chí Việt Nam mặc dù ra đời muộn hơn so với thế giớinhưng có những bước phát triển nhanh chóng, không ngừnglớn mạnh cùng với sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng,của dân tộc, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc Hiện nay, nước ta có gần 500 cơ quan báochí, xuất bản với khoảng 600 triệu ấn phẩm, bao gồm nhậtbáo, báo thưa kỳ, tạp chí, bản tin Mặt khác, việc phát hànhbáo chí đã không ngừng mở rộng phạm vi và quy mô Các tờ

báo có tính chất toàn quốc như Nhân dân, Lao động, Tiền phong, Phụ nữ Việt Nam ngày càng có mặt đều khắp các

địa phương trong cả nước một cách nhanh chóng hơn nhờ sựphát triển của kỹ thuật truyền báo, điều kiện giao thông vậntải Cùng với những thành tựu bước đầu rất quan trọng củanước ta trong sự nghiệp đổi mới, báo chí cũng tự đổi mới vàphát triển cả về số lượng và chất lượng, nội dung và hìnhthức, góp phần giữ gìn sự ổn định chính trị, thúc đẩy côngcuộc đổi mới phát triển toàn diện

Trong quá trình hoạt động thực tiễn, Đảng, Nhà nước taluôn đánh giá cao vai trò to lớn của báo chí Trong bài phátbiểu tại Hội nghị báo chí - xuất bản toàn quốc tại Hà Nội (22

24/8/1997), Tổng Bí thư Đỗ Mười khẳng định: “Báo chí

-xuất bản đã góp phần xứng đáng vào sự nghiệp nâng cao dân trí, bảo vệ và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hoá dân tộc , thực hiện ngày càng tốt hơn vai trò diễn đàn của nhân dân, góp phần tăng cường ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, làm phong phú thêm đời sống văn hoá tinh thần của toàn xã hội” [5; 1-3].

Trước hết, báo chí có vai trò rất to lớn trong việc đảm bảo

định hướng tư tưởng, góp phần giữ gìn ổn định chính trị xãhội Có thể nói đây là trách nhiệm quan trọng, sống còn củanền báo chí chúng ta Ngày nay, để xây dựng, phát triển đấtnước, thì ngoài vốn, công nghệ và lao động ra, sự ổn địnhchính trị - xã hội là một điều kiện tất yếu

Báo chí là một nhân tố, một phương tiện có sức mạnh đặcbiệt to lớn trong việc hướng dẫn nhận thức, hình thành dưluận xã hội tích cực Dư luận xã hội tích cực là tiền đề quantrọng cho trạng thái chính trị - xã hội ổn định Khi báo chí tựđánh mất niềm tin, đánh mất định hướng chính trị, trở thànhlực lượng tiêu cực, nó sẽ là lực cản phá hoại ghê gớm đối với

sự ổn định của chế độ Hàng ngày, hàng giờ, từng tờ báo, tạpchí tác động vào tâm thức con người Những thông tin lặp đilặp lại liên tục sẽ ngấm ngầm điều chỉnh hoặc hình thànhnhững hành vi của các thành viên xã hội Đẩy những hành vi

ấy đi theo hướng nào, tích cực hay tiêu cực là tuỳ thuộc vàoliều lượng, quy mô, tính chất của dòng thông tin mà báo chícung cấp cho xã hội

Ngày nay, tuy xu hướng của thế giới đã chuyển từ thời kỳđối đầu sang thời kỳ hợp tác phát triển, nhưng sẽ rất sai lầmnếu quên rằng một khi còn có sự đối nghịch về lợi ích giaicấp, quốc gia, dân tộc thì kẻ thù còn tìm mọi cách để phá hạicông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của ta, để áp đặt nhữngquan điểm có lợi cho chúng Mặt khác, sự quốc tế hoá thôngtin báo chí làm cho nguồn tin của từng quốc gia trở thành đốitượng của báo chí mọi quốc gia Trong điều kiện ấy, vấn đềbảo đảm định hướng tư tưởng, phát hiện và đấu tranh làmthất bại những âm mưu thủ đoạn phá hoại của kẻ thù, giữvững ổn định chính trị - xã hội càng trở thành một vấn đềphức tạp, một trách nhiệm nặng nề của báo chí.

Thứ hai, báo chí có vai trò quan trọng trong việc quản lý

xã hội, quản lý đất nước Nói cách khác, nó thực hiện “vai trò

báo chí như cầu nối giữa Đảng và Nhà nước với nhân dân; như phương tiện bảo đảm dòng thông tin hai chiều để tạo ra

sự hài hoà giữa ý Đảng với lòng dân; như cơ quan tham mưu,

tư vấn cho Đảng và Nhà nước trong việc sửa chữa những

chính sách không phù hợp, hình thành những chính sách mới đúng đắn, kịp thời” [22; 11] Khả năng của báo chí trong lĩnh

vực quản lý xã hội được triển khai theo các hướng: “cung cấp

kịp thời thông tin về hiện trạng kinh tế - xã hội; tuyên truyền, giải thích, hướng dẫn tổ chức thực hiện các chính sách kinh tế

- xã hội; kiểm tra, dánh giá tính chất hợp lý của các chính sách đang thực hiện Trên thực tế báo chí đã và đang tham gia vào quá trình hoạch định và hoàn thiện các chính sách kinh tế - xã hội” [28; 12] Đây là yêu cầu đặt ra cho báo chí

trong thời kỳ đổi mới, đòi hỏi báo chí phải đi sâu vào thực tiễnđất nước, góp phần tổng kết và phổ biến kịp thời những bàihọc kinh nghiệm, tham gia năng động vào quá trình hoạchđịnh, hoàn thiện các chính sách kinh tế - xã hội của Đảng vàNhà nước.

Thứ ba, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, tiếp

thu tinh hoa của văn hoá nhân loại, góp phần xây dựng conngười Việt Nam hiện đại, văn minh, hoà nhập với cộng đồngthế giới mà vẫn giàu “chất Việt Nam” là một vai trò quan

trọng của báo chí Công cuộc xây dựng và phát triển đất nướchiện nay diễn ra trong hoàn cảnh sức ép của cuộc sống vậtchất dễ xô đẩy con người về phía những quan điểm, thái độthực dụng Quá trình quốc tế hoá đang biến cả địa cầu thànhmột môi trường văn hoá duy nhất, giúp các dân tộc xích lạigần nhau, tự hoàn thiện, làm giàu mình lên nhờ tiếp thu, họchỏi các dân tộc khác Nhưng các thói hư tật xấu cũng dễ xâmnhập, tác động xấu đến nền văn hoá của từng quốc gia, phá

vỡ những giá trị truyền thống chưa kịp định hình Hoạt động

“diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch quốc tế chốnglại dân tộc ta, chế độ ta đã và đang diễn ra trong lĩnh vực vănhoá Chúng tìm mọi cách đưa vào nước ta những sản phẩmvăn hoá phản động, đồi truỵ, nhằm đầu độc thanh niên, lôicuốn họ vào lối sống hưởng lạc, thực dụng, quên dần tráchnhiệm, mờ dần niềm tin đối với với đất nước, với nhân dân.Thực trạng ấy đặt ra cho báo chí một vai trò, trách nhiệm hếtsức nặng nề - vừa là người bảo vệ đồng thời là người xây

dựng văn hoá

Thứ tư, báo chí có vai trò to lớn trong việc nâng cao dân

trí Nó có thể chuyển tải tới người đọc không chỉ những trithức cụ thể, trực tiếp mà còn thông qua nhiều hình thức tácđộng để nâng cao trình độ nhận thức, giúp con người hoànthiện về văn hoá, lối sống Là nước nông nghiệp lạc hậu với

đa số cư dân nông thôn, việc nâng cao dân trí không chỉ đơnthuần là trang bị những tri thức phổ thông, mà làm sao

nhanh chóng nâng cao tri thức của nhân dân, bắt kịp trình độcác nước phát triển Có thể nói báo chí đã và đang đóng vaitrò to lớn trong việc nâng cao dân trí cho mọi người, là

“trường đại học của nhân dân”

Cuối cùng, một vai trò quan trọng khác của báo chí không

thể không nhắc tới là giải trí Trước đây, vai trò này ít đượcchú ý trong báo chí cũng như trong văn học, nghệ thuật Khicuộc sống vật chất đầy đủ hơn, xuất hiện nhu cầu giải trí,nhất là trong cuộc sống hiện đại Báo chí là sản phẩm vănhoá tinh thần mang tính giải trí cao do chất lượng thông tincao, được chuyển tải sinh động, hấp dẫn Không chỉ thực hiệnvai trò giải trí đơn thuần mà trên thực tế, vai trò giải trí gắnliền với vai trò thông tin, nâng cao dân trí, phát triển văn hoácủa báo chí Báo chí còn thông qua giải trí để giáo dục chínhtrị tư tưởng, giáo dục đạo đức thẩm mỹ cho công chúng

Ngày nay, báo chí được coi là loại hình giải trí mang tính “trithức”, là “món ăn” không thể thiếu trong đời sống tinh thần

1.2 ý nghĩa của báo Tết trong đời sống văn hoá tinh thần.

1.2.1 Tết Nguyên đán trong đời sống văn hoá tâm linh người Việt.

Tết Nguyên đán cổ truyền là một nét đẹp truyền thốngcủa dân tộc ta Bản sắc văn hoá Việt Nam biểu hiện rõ nhấtqua những ngày Tết Tết là mốc khởi đầu sinh hoạt văn hoádân tộc trong một năm, phản ánh sâu đậm những triết lýnhân văn, đời sống tinh thần phong phú của người Việt NgàyTết, người ta quên đi những lo toan thường nhật để sống vui

vẻ hơn “Bao nhiêu những điều không tốt đẹp đã lui trở lại với

năm cũ để cho năm mới được tinh hảo, đem lại cho con người toàn những điều hy vọng” [1; 48] Với tinh thần “chín bỏ làm

mười”, ngày Tết xoá đi mọi điều xích mích, mọi người khoandung, hiểu biết , gắn bó với nhau hơn Ngày Tết trở thành dịp

để tình cảm tốt đẹp của con người được củng cố và nâng cao.Người dân Việt Nam rất thiết tha với Tết, nhất là ở nôngthôn Quanh năm vất vả, bận rộn, Tết mới là dịp để con ngườinghỉ ngơi, vì vậy nhu cầu giải trí cũng tăng lên Bao nhiêu longhĩ được gác sang một bên để hưởng thú xuân trọn vẹn

“Người ta đón Tết một cách nồng nàn, người ta đợi Tết một

cách trịnh trọng, người ta vui Tết một cách náo nhiệt hân hoan” [1; 21] Những sinh hoạt văn hoá ngày Tết rất đa dạng

và độc đáo (phong tục, lễ hội, trò chơi ) từ lâu đã đi vào

tâm khảm mỗi người, góp phần làm nên bản sắc văn hoá ViệtNam Vượt qua thời gian, cái tinh tuý của mỹ tục cổ truyềnngày Tết vẫn luôn dồi dào sức sống, vẫn làm cho Tết thêm ý

nghĩa “Trên thế giới này, chẳng mấy nước lại có cái Tết linh

đình, trọng thể, vui tươi, đậm đà tính truyền thống văn hoá như Tết ở Việt Nam ta” [25; 60].

1.2.2 ý nghĩa của báo Tết trong đời sống văn hoá tinh thần.

Báo Tết là số báo đặc biệt của một cơ quan báo chí, pháthành để chào mừng Tết Nguyên đán cổ truyền của dân tộc.Báo Tết có thể là một số báo độc lập so với hệ thống các sốbáo thường ngày (không đánh số báo), hoặc là số báo gộpnhiều số lại với nhau tuỳ theo từng cơ quan báo chí Đây là sốbáo được chuẩn bị kỹ càng, công phu, có chất lượng cao cả

về nội dung và hình thức Để phù hợp với tâm lý công chúngtrong dịp Tết, báo Tết về nội dung và hình thức đều có nhữngkhác biệt đáng kể so với các số báo thường ngày

Cách gọi tên báo Tết có chỗ chưa thống nhất, nên nhiềungười dễ đồng nhất giữa báo Tết với báo Xuân hay số báo tânniên Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy cách gọi chính xácnhất là: dùng từ “báo Tết” để chỉ số báo chào mừng Tết

Nguyên đán cổ truyền, “báo Xuân” để chỉ số báo ra sau sốTết (nếu cơ quan báo chí có khả năng ra được) chào xuânmới Còn số báo ra vào dịp Tết dương lịch gọi là số báo “tânniên” để chào mừng năm mới

Các nước khác trên thế giới thường không có số báo Tết.Nếu có thì chỉ là số báo “tân niên” (Tết dương lịch) và nhìnchung không khác so với số báo thường, không thể có hẳnmột ấn phẩm báo Tết riêng, mang tính phong tục và gắn vớivăn hoá truyền thống như Việt Nam Điều này không phải là

họ xem nhẹ văn hoá truyền thống, mà xuất phát từ quan

niệm: báo thuần tuý là báo, là thông tin chứ không “lấn” sangsân của các ấn phẩm văn hoá khác Hơn nữa báo Tết ViệtNam gắn liền với Tết Nguyên đán cổ truyền, tục lệ chỉ có ở

vài nước châu á, trong đó có Việt Nam “Báo Tết có lẽ là một

đặc trưng duy nhất của báo chí Việt Nam, giàu bản sắc riêng, một bản sắc rất Việt Nam” [25; 60].

ở Việt Nam, báo Tết phát triển mạnh từ khi báo giới thựchiện “đổi mới báo chí vì sự nghiệp đổi mới của đất nước”.Những năm 80, báo Tết phải in trên giấy chất lượng xấu, màusắc đơn điệu, ít tranh ảnh, nội dung, hình thức không được đadạng, phong phú và hấp dẫn như hiện nay Sau đổi mới, nhất

là từ những năm 90 trở lại đây, báo chí Việt Nam ngày càngkhởi sắc Nằm trong sự khởi sắc chung của toàn bộ nền báochí, báo Tết cũng có những tiến bộ đáng kể, phát triển vượtbậc, nội dung phong phú hơn, hình thức thể hiện đa dạng,hấp dẫn hơn Có thể nói, báo Tết ngày càng có ý nghĩa quantrọng trong đời sống tinh thần của mỗi người dân khi Tết đến,xuân về

Trước hết, báo Tết đã trở thành một “món ăn” tinh thầnlành mạnh, bổ ích không thể thiếu bên cạnh những lịch,

tranh, câu đối trong dịp Tết Nguyên đán cổ truyền “Mỗi

năm khi mùa xuân về, ngoài “Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ, cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh”, người Việt Nam đã quen không thể thiếu một tờ báo Tết, coi đó là món ăn tinh thần độc đáo trong dịp đón năm mới” [21; 15] Việc xuất bản

và thưởng thức báo Tết đã thành một yếu tố của phong tục

ngày Tết, được “phong tục hoá” Có thể nói giờ đây báo Tết

đã biến thành một “tục lệ” mà nếu không có không được.Mức sống của nhân dân ngày càng cao Đời sống vật chấtđầy đủ tạo điều kiện cho đời sống tinh thần phát triển, nhucầu thưởng thức văn hoá ngày càng lớn Trong những ngày

Tết, con người no đủ không chỉ vật chất mà cả tinh thần: “Đói

ba tháng hè, no ba ngày Tết” Ngay cả khi còn khó khăn,

thiếu thốn thì trong ngày Tết, người ta cũng cố gắng khắc

phục để lo cho đầy đủ: “Ta còn nghèo phố chợ nhà gianh,

Nhưng cũng đủ vài tranh treo Tết” (Tố Hữu) Mặt khác, ngày

Tết là dịp nghỉ ngơi, nhu cầu giải trí đòi hỏi rất cao Báo Tết

đã đáp ứng được các nhu cầu đó

Những thông tin phong phú, sinh động trên báo Tết còncung cấp cho bạn đọc kiến thức quý giá về mọi mặt trong đờisống xã hội của năm qua, những dự báo, nhìn nhận bước

phát triển của năm tới Đọc báo Tết, nhân dân thấy được

những thành tựu phát triển kinh tế xã hội to lớn mà đất nước

đã dành được trong năm qua Đặc biệt trong chủ đề văn hoávới mảng bài viết về các phong tục, lễ hội Tết cổ truyền, báoTết được ví như cuốn “bách khoa thư” về phong tục

Báo Tết những năm gần đây thường ra rất sớm Khoảnghơn một tháng trước Tết, hầu hết các báo đều ra “lò” rực rỡnhư những bông hoa trên các sạp báo chào xuân Lẫn tronghành trang của những người đi xa về nhà đón Tết, thể nàocũng có một vài tờ báo xuân mua ở quầy báo lúc đợi tàu, xe.Trên bàn làm việc của mọi người chắc chắn sẽ có những tờbáo Tết còn thơm mùi giấy mới Báo Tết đến với mọi gia đình

và với mọi lứa tuổi, mọi ngành nghề khác nhau Những người

đứng tuổi, cán bộ công nhân viên có tờ Nhân dân, Lao

động, Hà Nội mới, các mẹ, các chị có tờ Phụ nữ Việt Nam, thanh niên có tờ Tiền phong, các nhà giáo thì đọc Giáo dục

và Thời đại, còn những người nông dân trong cả nước được nghiền ngẫm Nông thôn ngày nay Thậm chí, báo Tết còn

trở thành một món quà, một thứ quà tặng có ý nghĩa đầu

xuân “Chàng sinh viên học ở Hà Nội, đến chơi nhà cô bạn

học hồi phổ thông, nay đang học cao đẳng sư phạm, quà tặng

đầu xuân ý nghĩa nhất là một tờ báo Tết Sinh viên Việt

Nam Năm ngoái, đến thăm thầy giáo trước khi về quê ăn

Tết, tôi đã tặng thầy món quà xuân bằng một tờ báo Tết

Thuốc và sức khoẻ Thầy nhận mà vui mừng và cảm động

vì món quà ý nghĩa của học trò” [23; 53] Nhiều gia đình có

thói quen mua nhiều báo Tết, coi như tổ chức một hội báo

“mini” trong nhà Đọc báo Tết không phải đọc ngay lập tứchết tờ báo mà đọc dần dần, “nghiền ngẫm” từ từ, vì dung

lượng báo lớn, tính thời sự không cao như các số bình thườngnên không cần phải đọc ngay để biết tin tức

Sự phát triển của báo Tết Việt Nam những năm gần đâyđược đánh dấu bằng các Hội Báo Xuân Tất nhiên, ở đây nênhiểu “Hội Báo Xuân” không phải chỉ có “báo Xuân” mà cònbao hàm cả “báo Tết”, thậm chí còn có nghĩa là “hội báo Tết”.Hội Báo Xuân cần hiểu là hội báo tổ chức vào ngày xuân, mùaxuân Hội Báo Xuân, ngày hội trưng bày các tờ báo Tết đượcxem là món quà quý giá nhất của giới báo chí Việt Nam mừngĐảng, mừng đất nước vào xuân Những gì báo Tết thể hiện

chính là thực tế phát triển đất nước về kinh tế, văn hoá, xã

hội như lời Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu: “Báo Xuân, Báo Tết đã

phản ánh rất đủ, rất trung thực đời sống vật chất và tinh thần của dân tộc ta” [7; 12] Qua Hội Báo Xuân, nhân dân thấy

đất nước mình đang khát khao, nỗ lực vươn lên; chứng kiếnnhững nét độc đáo của quê hương cũng như những thành tựuchúng ta đạt được Hội Báo Xuân cũng thể hiện rõ sự khởi sắccủa báo chí, giúp người xem hình dung được sự phát triểnmới của các loại hình báo chí Việt Nam Hội Báo Xuân là vườnhoa báo Tết đầy hương sắc, là “bữa tiệc lớn” mà suốt mộtnăm những người làm báo đã nỗ lực để đến ngày “treo đènkết hoa” trưng bày “món ăn tinh thần” mời mọi người cùngthưởng thức

Hơn mười năm nay, năm nào chúng ta cũng tổ chức HộiBáo Xuân, và năm sau quy mô lại lớn hơn, nội dung phongphú hơn nhiều so với năm trước Số cơ quan báo chí tham dựcũng như số người đến xem đông đảo hơn, từ 2 vạn, lên đến

7 vạn, 10 vạn người Việc tổ chức Hội Báo Xuân toàn quốc ởTrung tâm hội chợ triển lãm; hình thành một khu liên hoàngiữa Hội chợ xuân và Hội Báo Xuân, gắn thành tựu kinh tế -

kỹ thuật với thành tựu phát triển báo chí, tạo thuận lợi chonhân dân chuẩn bị những sản phẩm vật chất và tinh thần chogia đình đón Tết Nhiều cuộc thi được tổ chức trong Hội BáoXuân như thi bìa, thi ảnh, câu đối Tết trên báo Tết, báo xuân,thi trình bày, lựa chọn những tờ báo hay và đẹp nhất Toàn

bộ số báo tham gia trưng bày, theo truyền thống từ nhiềunăm nay, lại được gửi tặng các chiến sĩ trên biên giới, đảo xa

- việc làm vô cùng ý nghĩa với những người đang ngày đêmcanh giữ cho mùa xuân bình yên của Tổ quốc.

Đồng thời với Hội Báo Xuân toàn quốc, nhiều tỉnh thànhtrong cả nước đã tổ chức trưng bày, triển lãm báo Tết, báoxuân tại địa phương để phục vụ đông đảo quần chúng nhândân trong cả nước Nhiều địa phương đã tổ chức thành công,thu hút hàng vạn lượt nhân dân đến thăm như: Thành phố HồChí Minh, Hải Phòng, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hưng Yên, QuảngNgãi

Có thể nói, Hội Báo Xuân đã thực sự trở thành một lễ hộiđẹp mà giới báo chí đã tạo dựng và cống hiến cho đời sống xãhội Như vậy, chỉ nhìn vào các Hội Báo Xuân được tổ chức và

sự quan tâm của đông đảo nhân dân trong cả nước đối vớibáo Tết, với Hội Báo Xuân cũng thấy được vai trò, ý nghĩa củabáo chí nói chung và báo Tết nói riêng trong đời sống văn hoátinh thần của nhân dân ta Báo Tết là món quà Tết đầy ý

nghĩa mà các toà soạn đem đến cho các gia đình

đề khác nhau như số báo thường ngày: chính trị, kinh tế, xãhội, văn hoá, thể thao Cái khác của báo Tết so với các sốbáo thường là tỷ lệ phần trăm các bài viết theo từng chủ đề.Ngày Tết là ngày nghỉ ngơi nên nhu cầu giải trí rất lớn Vìvậy, khảo sát trên 8 tờ báo Tết trong 3 năm 1999, 2000,

2001, người viết nhận thấy các bài viết về chủ đề văn hoá

-thể thao chiếm tỷ lệ cao nhất (tờ có tỷ lệ thấp nhất là Tiền phong cũng chiếm 34,9%, tờ có tỷ lệ cao nhất là Bắc Ninh

76,27%) Đặc biệt là chủ đề về văn hoá với các đề tài vềphong tục Tết cổ truyền, lễ hội, các loại hình văn hoá nghệthuật

Nhân dân

Lao động

Tiền phong

Phụ nữ Việt Nam

Giáo dục và Thời đại

Nông thôn ngày nay

Hà Nội mới

Bắc Ninh

255 447 318 162 234 216 237 177

57 (22,35

%)

24 (5,36%

)

18 (5,66%

)

9 (5,55%

)

9 (3,8%)

9 (4,16%

)

24 (10,12

%)

12 (6,7%)

Tất nhiên, việc chia thành 3 chủ đề lớn : chính trị, kinh tế

- xã hội, văn hoá - thể thao chỉ mang tính tương đối để tiệnthống kê, phân tích Thực tế, trong từng bài viết có sự đanxen, giao thoa giữa các chủ đề khác nhau, nhiều khi khó phânbiệt rách ròi

2.1 Chủ đề chính trị.

Chủ đề chính trị xuất hiện trên báo Tết không nhiều

Khảo sát số lượng các bài viết theo chủ đề này trên 8 tờ báoTết trong 3 năm, chúng tôi thu được kết quả như sau:

Như vậy, có thể thấy, chỉ Nhân dân là tờ có tỷ lệ bài viết

về chủ đề chính trị tương đối cao (22,35%) vì đây là tờ báongôn luận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nên các

Nhân dân

Lao động

Tiền phong

Phụ nữ Việt Nam

Giáo dục và Thời đại

Nông thôn ngày nay

Hà Nội mới

Bắc Ninh

Tổng số (bài)

255 447 318 162 234 216 237 177

Chín

h trị

57 (22,35

%)

24 (5,36%

)

18 (5,66%

)

9 (5,55%

)

9 (3,8%)

9 (4,16%

)

24 (10,12

%)

12 (6,7

%)

72 (28,23

%)

177 (39,59

%)

150 (47,16

%)

24 (14,81

%)

48 (20,51

%)

87 (40,27

%)

33 (13,92

%)

30 (16,94% ) 144

(44,7%

)

210 (46,97

%)

111 (34,9%

)

114 (70,37

%)

162 (69,23

%)

108 (50%)

159 (67,08

%)

129 (76,27% )

thông tin chính trị vẫn là chủ đạo, mang tính định hướng

chính trị, tư tưởng

Mùa xuân, ngày Tết, cũng là thời gian chúng ta kỷ niệmngày thành lập Đảng Các số báo Tết đều dành những bài viếttrang trọng ở trang nhất với ý nghĩa “Mừng Đảng, mừng

xuân”, đánh giá, tổng kết vai trò của Đảng với mỗi chặng

đường mà dân tộc ta đã trải qua Trong bài “Đảng 70 mùa

xuân” (Nhân dân Tết Canh thìn 2000), tác giả Hải Đường đã

ôn lại những chặng đường vinh quang và thử thách của dân

tộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng “Suốt 70 năm qua, mỗi

bước đi của Đảng luôn nhịp cùng bước đi của dân tộc Có sự thử thách nào không có sự chia lửa, nhường cơm sẻ áo của người dân với Đảng Có chiến công nào không kết tinh trí tuệ,

mồ hôi và máu Đảng ta, dân ta” Bước vào mùa xuân này là

mùa xuân thứ 70 của Đảng, năm đổi mới thứ 15, năm giaothừa thế kỷ, giao thừa thiên niên kỷ Đất nước đã chuyển

mình vào xuân, qua một năm mới nhiều hoa thơm trái ngọt,nhưng cũng không ít chông gai Khó khăn, thử thách lớn

nhất, và cũng là sứ mạng mà lịch sử giao phó cho Đảng ta là

“mở cửa, hội nhập khu vực và quốc tê trên cơ sở bảo vệ vững

chắc độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, vươn tới mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội”.

“70 năm một quá trình sáng tạo” (Giáo dục và Thời đại

Tết Canh thìn 2000) là sự khẳng định của T.S Ngô Đăng Tri:

“cách mạng Việt Nam giành được những thắng lợi như ngày

nay là kết quả tổng hợp của nhiều nhân tố, mà trước hết là

sự lãnh đạo sáng tạo, đúng đắn mang tầm chiến lược của Đảng ta” Để chứng minh, tác giả đã đưa ra năm luận điểm

về sự sáng tạo của Đảng, tương ứng với năm thời kỳ lịch sử

từ khi Đảng ra đời và lãnh đạo cách mạng Việt Nam

Cùng vấn đề trên, còn có bài: “70 năm sáng tạo” của nhà

nghiên cứu Trần Bạch Đằng (Phụ nữ Việt Nam Tết Canh thìn

2000) Qua việc phân tích chặng đường 70 năm qua của

Đảng Cộng sản Việt Nam, tác giả cho rằng: “Sự phát triển

của Đảng Cộng sản Việt Nam trong một chặng đường 70 năm

ấy nổi bật tính cách một đội tiên phong ngày càng gắn bó với quần chúng, ngày càng đại diện được cho nguyện vọng dân tộc” Từ đó ông đi đến đánh giá, tổng kết “sáng tạo lớn nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam chính là hoà mình vào lịch sử dân tộc, là dân tộc, số phận của Đảng hoà vào số phận của đất nước, của nhân dân”.

Cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng cũng là sựkiện có ý nghĩa quan trọng được các số báo Tết đề cập tới

Tác giả Hải Đường trong “Đảng 70 mùa xuân” (Nhân dân Tết

Canh thìn 2000) khẳng định cuộc vận động xây dựng, chỉnh

đốn Đảng trong thời gian qua “là cuộc giải phẫu, người bệnh

là ta, bác sĩ cũng là ta, để giữ lấy sự sống, giữ bền tinh chất vàng mười” của Đảng Đây cũng chính là một biện pháp để

giữ vững sự lãnh đạo của Đảng ta Bài viết “Khát vọng mùa

xuân” (Nhân dân Tết Canh thìn 2000) chỉ rõ công cuộc xây

dựng, chỉnh đốn Đảng mà Đảng ta đang tiến hành đã củng cốthêm niềm tin của dân vào Đảng, để cùng chung lo xây dựng,phát triển Tổ quốc

Vấn đề dân vận cũng được các quan tâm phản ánh Nhà

báo Hoàng Tùng trong “Sức mạnh lấp biển, dời non” (Nhân dân Tết Tân Tỵ 2001) đã đánh giá sức mạnh của khối đại

đoàn kết dân tộc, sức mạnh của quần chúng nhân dân là sức

mạnh dời non lấp biển “Nguồn gốc cơ bản sâu xa sức mạnh

ấy là nền văn hoá mà cốt lõi là tinh thần cộng đồng sinh ra từ nhu cầu của sự tồn tại của từng bộ tộc, công xã, hình thành

từ từ quan hệ huyết thống, dân tộc gắn bó với nhau trong cuộc sống lâu đời” Khi có hoạ xâm lăng, chúng ta tiến hành

cuộc chiến tranh nhân dân chống xâm lược, nhân dân ta làlực lượng quyết định thắng lợi Nhờ đó mà ba lần làm thất bại

âm mưu đồng hoá dân tộc của giặc ngoại xâm Sức mạnhtruyền thống của dân tộc không phải là vốn quý trời cho, lúc

nào cũng được phát huy “Khi lòng người được quy tụ, thì có

thể lấp biển dời non, trái lại khi bị ly tán, thì suy yếu, thậm chí mất nước Thăng trầm không phải là một quy luật tạo hoá

mà do con người tạo nên” Ba lần mất nước đều bắt nguồn từ

một nguyên nhân trực tiếp: để mất lòng người, dẫn đến lytán Từ đó tác giả khẳng định bài học lịch sử của ta, nói cho

cùng là “việc đại nghĩa cốt ở yên dân, giữ được đạo lý ấy thì

thành công Làm trái lại ắt phải thất bại” Cuộc đấu tranh

chống thực dân Pháp lúc đầu thất bại vì chưa ai tập hợp đượctoàn dân tộc vào cuộc chiến đấu Chỉ từ khi Đảng Cộng sảnViệt Nam ra đời, giương cao ngọn cờ đại đoàn kết toàn dân,nổi dậy đánh đổ chế độ thực dân, chế độ phong kiến Để bảo

vệ nền độc lập, tự do đã giành được, Đảng lại dựa vào Nhànước của nhân dân tổ chức, lãnh đạo hai cuộc chiến tranh

trường kỳ của toàn dân đánh thắng những thế lực đầu sỏ.

Một lần nữa chúng ta lại chứng minh chân lý “yếu có thể

chuyển thành mạnh, nhỏ có thể đánh thắng lớn nếu mọi

người đoàn kết thành một khối”.

Nhà báo Hữu Thọ trong bài viết “Lịch sử và huyền thoại”

(Nhân dân Tết Tân Tỵ 2001) đã bày tỏ cảm nhận đất nước ta

“có những huyền thoại trở thành lịch sử, có những sự kiện

lịch sử như huyền thoại” Đó là những huyền thoại đã ăn sâu

vào tâm hồn người Việt Nam về tinh thần cố kết cộng đồng,

là nghĩa đồng bào, ý chí bảo vệ Tổ quốc, quyết tâm chốngthiên tai của người Việt vì sự trường tồn của đất nước Cónhững sự kiện lịch sử trở thành huyền thoại là: dân tộc vốnđất không rộng, dân không đông, nhưng đã kiên cường đánhbại những tên đế quốc sừng sỏ, hùng mạnh nhất trên thế

giới, từ đế quốc Nguyên Mông thời phong kiến cho tới thựcdân Pháp, đế quốc Mỹ thế kỷ 20; đứng vững và phát triểntheo định hướng xã hội chủ nghĩa trong thoái trào của chủ

nghĩa xã hội trên thế giới Tác giả khẳng định, có được những

thành công lịch sử mang tính huyền thoại ấy là do sức mạnhcủa khối đại đoàn kết toàn dân, là Đảng đã biết huy động sứcmạnh vô địch của nhân dân Ngày nay, muốn công cuộc côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thành công cũng không thểthiếu sức mạnh ấy Điều này cũng được khẳng định trong bài

“Bác nhắc lại tám lần” (Hữu Thọ - Nhân dân Tết Canh thìn

2000): bí quyết mầu nhiệm của mọi thành công của Đảng ta,

đất nước ta là “đoàn kết làm ra sức mạnh”, “sức mạnh của

Đảng là ở sự đoàn kết nhất trí của toàn dân”, “Đoàn kết,

đoàn kết, đại đoàn kết, Thành công, thành công, đại thành công như Bác hồ đã dạy”.

Chủ đề viết về Đảng ta, ngoài các báo Tết trung ương thìcác báo Tết địa phương cũng xuất hiện nhiều Ngoài việcđánh giá, tổng kết thành công trên phạm vi cả nước dưới sựlãnh đạo của Đảng, các báo Tết còn đề cập đến vấn đề cácĐảng bộ địa phương với những thành tựu ở địa phương mình

Hai tờ báo địa phương được khảo sát là Hà Nội mới và Bắc Ninh Tết 1999, 2000, 2001 đều đăng tải những bài viết theo

chủ đề này như: “70 mùa xuân có Đảng”, “Mừng Đảng

-mừng xuân thêm sức mạnh bứt phá” (Hà Nội mới Tết Canh

thìn 2000); “Đảng và mùa xuân thế kỷ”, “Cội nguồn sức xuân

của Đảng” (Hà Nội mới Tết Tân Tỵ 2001); “Trước thềm thiên niên kỷ - nghĩ về nghĩa Đảng tình dân” (Bắc Ninh Tết Tân Tỵ

2001) Các bài viết trên vừa có tính chất tổng kết, đánh giánhững thành tựu của Đảng ta nói chung trên phạm vi cả

nước, lại giới hạn thành tựu cụ thể ở địa phương mình, Đảng

bộ mình

Trên báo Tết cũng xuất hiện nhiều bài viết về Bác Hồ.Ngày xuân, ngày Tết là những ngày chúng ta tưởng nhớ vềcông lao cũng như tình thương cao cả của Người Khi cònsống, mỗi khi Tết đến xuân về, mỗi người dân Việt Nam lạichờ mong giọng nói trầm ấm của Người đọc thư và thơ chúcTết trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam Ngày nay, khi Bác

đã đi xa, mỗi mùa xuân về, chúng ta lại bồi hồi về Người quanhững bài báo Tết Các bài viết về Bác thường là những câuchuyện, những hồi ức cảm động của những người đã có may

mắn được thân cận, được sống và làm việc với Bác hay chỉ làđược thoáng gặp Bác một lần Mỗi một mẩu chuyện, dù lớnhay nhỏ liên quan đến Người cũng đều làm cho chúng ta xúcđộng, đều là những lời dạy bảo ân cần của Người Các bài viếtxuất hiện trên báo Tết cũng là dịp để nhân dân cả nước báocông với Bác về những thành tựu của đất nước đạt được trongnăm qua.

Trong bài viết “50 xuân trước Bác Hồ nói về Đảng” (Nhân dân Tết Tân tỵ 2000), đồng chí Vũ Kỳ ôn lại lời dặn của Bác

cách đây đúng nửa thế kỷ về xây dựng Đảng, nhưng đến nay

vẫn còn nguyên giá trị Bài viết vừa nêu cảm nghĩ: “Nhớ lại

những sự kiện lịch sử đã qua, trong tôi vẫn còn bồi hồi xúc động”; vừa đánh giá: những lời dạy của Bác Hồ cách đâyđúng 50 năm, nhưng vẫn còn nguyên giá trị và ý nghĩa thực

tiễn, “vẫn là tư tưởng chỉ đạo thiết thực, bảo đảm cho Đại hội

IX thành công, dẫn dắt toàn dân ta đi vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh như Bác Hồ hằng mong muốn”.

Bài viết “Bác nhắc lại tám lần” (Nhân dân Tết Canh thìn

2000) của nhà báo Hữu Thọ là một phát hiện bất ngờ, lý thú

của tác giả khi dọc lại bản Di chúc của Bác Hồ “Đêm khuya

đọc lại Di chúc của Bác Hồ giật mình thấy trong hơn một nghìn từ để lại “muôn vàn tình thân yêu” cho con cháu muôn đời sau, tám lần Bác nhắc tới từ “đoàn kết” Tác giả đã chỉ ra

cụ thể tám trường hợp Bác Hồ nhắc đến từ “đoàn kết” trong

Di chúc và ôn lại những lời dặn ân cần - cũng là những bài

học quý báu của Bác về đoàn kết: đoàn kết trong Đảng và

đoàn kết dân tộc, “muốn đoàn kết chặt chẽ trong Đảng, ắt

phải thống nhất tư tưởng, mở rộng dân chủ nội bộ, mở rộng

tự phê bình và phê bình” Phải đoàn kết thì mới thực hiện

được mong muốn của toàn Đảng, toàn dân ta

Các số báo Tết cũng xuất hiện nhiều bài viết của các nhànghiên cứu phân tích, đánh giá quan điểm, tư tưởng của Bác

về Đảng, về cách mạng, về dân tộc, dân vận như: “Nhữngquan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng và phát

triển văn hoá Việt Nam” (Hà Nội mới Tết Kỷ Mão 1999) và

“Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng đời sống

mới” (Hà Nội mới Tết Canh thìn 2000) Đây là những bài

chuyên luận có ý nghĩa thực tiễn quý báu cho ngày nay

Các số báo Tết còn đăng tải ý kiến của các vị lãnh đạoĐảng, Nhà nước về Đảng (công tác xây dựng và chỉnh đốnĐảng, đoàn kết trong Đảng), về Nhà nước (xây dựng Nhànước pháp quyền của dân, do dân, vì dân; cải cách bộ máy

và thủ tục hành chính, hoàn thiện hệ thống chính sách, phápluật), về vấn đề xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc (thể hiện

sự quan tâm của các Đảng và Nhà nước với dân, với tình hình

ăn Tết của nhân dân, đặc biệt là nhân dân miền Trung, đồngbằng sông Cửu Long qua trận lũ lụt thế kỷ) Các bài viết đềuthể hiện sự quan tâm của các đồng chí lãnh đạo cấp cao đốivới sự phát triển đất nước, sự no ấm của nhân dân

Mảng thông tin quan trọng khác về chủ đề chính trị làngoại giao, các vấn đề quốc tế cũng xuất hiện, nhưng khôngnhiều như: “Việt Nam năm 1998 - Những viên ngọc trân châu

trên vương miện ngoại giao” (Tiền phong Tết Kỷ Mão 1999),

“Ngoại giao Việt Nam năm 2000: Sự kiện đáng nhớ thành tựu

đáng tự hào” (Lao động Tết Tân Tỵ 2001), “Thế cờ lớn trên

ngưỡng cửa của thế kỷ 21”, “Bức tranh toàn cầu trong năm

cuối thế kỷ” (Hà Nội mới Tết Tân Tỵ)

2.2 Chủ đề kinh tế - xã hội.

Đây là chủ đề chiếm số lượng trung bình khoảng từ 25 30% bài viết trên 8 tờ báo Tết được khảo sát trong 3 năm

-1999, 2000, 2001, chỉ đứng sau chủ đề văn hoá - thể thao về

số lượng Nhiều tờ chiếm tỷ lệ cao như: Tiền phong (47,16%), Nông thôn ngày nay (40,27%), Lao động

(39,59) Chúng ta ta đang đẩy mạnh công cuộc công nghiệphoá, hiện đại hoá, đưa đất nước thoát khỏi tình trạng nghèonàn, lạc hậu, nên vấn đề phát triển kinh tế - xã hội đượcquan tâm hàng đầu

1.2.1 Chủ đề kinh tế:

Nhân dân

Lao động

Tiền phong

Phụ nữ Việt Nam

Giáo dục và Thời đại

Nông thôn ngày nay

Hà Nội mới

Bắc Ninh

Tổng số (bài)

%)

177 (39,59

%)

150 (47,16

%)

24 (14,81

%)

48 (20,51

%)

87 (40,27

%)

33 (13,92

%)

30 (16,94

%)

Về chủ đề kinh tế, đa số bài viết đều tập trung vào việcđánh giá, tổng kết khái quát nền kinh tế Việt Nam trong nămvừa qua, nhìn nhận bước phát triển trong năm tới.

Bài viết “Kinh tế Việt Nam năm 2000: Thách thức và niềm

tin” (Ngọc Thanh - Hà Nội mới Tết Kỷ Mão 1999), đã tổng

kết lại nền kinh tế Việt Nam trong năm 1998 với những thànhtựu trên nhiều lĩnh vực, tuy vẫn còn một số khó khăn Bằngnhững con số thống kê cụ thể, tác giả cung cấp cho bạn đọcbức tranh toàn diện về sự tăng trưởng của các ngành kinh tế:

từ nông nghiệp, công nghiệp đến, thương mại, dịch vụ Kếtthúc bài viết, tác giả thể hiện niềm tin và cũng là khẳng định

quyết tâm: “với lòng yêu nước, tài năng, trí tuệ và bản lĩnh

con người Việt Nam sẽ tạo nên một sức mạnh tổng hợp của toàn dân …nhân dân ta nhất định sẽ thực hiện thắng lợi mục tiêu kinh tế - xã hội năm 1999, tạo thế và lực để đất nước vững tin bước vào thế kỷ XXI”.

T.S Lê Đăng Doanh trong “Nhìn lại nền kinh tế Việt Nam

năm 1999 và những thách thức năm 2000” (Phụ nữ Việt Nam Tết Canh thìn 2000), cung cấp cho bạn đọc cái nhìn

toàn cảnh kinh tế Việt Nam trong năm 1999, qua sự phân tíchbài bản của một chuyên gia kinh tế Thắng lợi kinh tế năm

1999 là: “ổn định nền kinh tế vĩ mô, nông nghiệp đạt thắng

lợi lớn và xuất khẩu vượt dự kiến” Đồng thời tác giả cũng

nhìn nhận: “năm 2000 đối với kinh tế Việt Nam đúng là một

thách thức, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể vượt qua và hoàn thành thắng lợi các mục tiêu kinh tế - xã hội”.

“Năm mới tính sổ làm ăn” (Vũ Khoan - Nhân dân Tết Tân

Tỵ 2001) là bài viết khá độc đáo, lý thú Tác giả là quan chứctrong Bộ Thương mại, nhưng bài viết không hề mang tínhchất khuôn mẫu, khô cứng mà rất tự nhiên, sinh động Dườngnhư tác giả đang nói chuyện, tâm tình thân mật với người đọc

về chuyện làm ăn, hơn là đang bàn đến vấn đề kinh tế của

một đất nước Mở đầu bài viết là lời tâm sự: “Mỗi khi năm hết

Tết đến, các nhà kinh doanh đều tính sổ xem trong năm làm

ăn lỗ lãi ra sao Ngoảnh nhìn lại một năm hoặc cả thập kỷ, theo chiều hướng nào chúng ta cũng đều có thể hài lòng: hầu hết những dự kiến đề ra đều đạt được, thậm chí trên một số mặt còn vượt trội” Tiếp đó tác giả đã nêu những thuận lợi và

khó khăn của năm mới, phân tích, dự đoán nền kinh tế ViệtNam trong năm 2001 kèm theo những tình cảm, suy nghĩ của

mình một cách tự nhiên: “Hài lòng với những gì đã làm được,

chúng ta vẫn chưa thể yên lòng So với bản thân mình thì nhiều tiến bộ nhưng so với thiên hạ thì chưa là bao” Giọng

điệu thân mật tâm tình, cộng với việc dùng nhiều thành ngữ,

khẩu ngữ tự nhiên như: “cỡ xèng xèng bậc trung”, “tháng

giêng là tháng ăn chơi”, “năng nhặt chặt bị”, “trái gió trở trời” tạo nên thành công cho bài viết.

Bên cạnh những bài viết đánh giá, tổng kết lại nền kinh

tế Việt Nam trong một năm hay một giai đoạn lớn hơn, cònnhiều bài viết đánh giá, tổng kết lại từng lĩnh vực kinh tế cụthể như: xuất nhập khẩu, đầu tư nước ngoài hay các ngànhkinh tế: công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải,

thương mại, dịch vụ

Về vấn đề xuất khẩu, báo Tiền phong Tết Canh thìn

2000 có bài “Xuất khẩu 1999: Bước tạo đà tốt đẹp cho năm2000” (Đình Nguyên) Tình hình xuất khẩu của nước ta năm

1999 được tổng kết qua những con số cụ thể: “xuất khẩu đạt

11,5 tỷ USD, tăng khoảng 20%, vượt kế hoạch 12%…” Các

mặt hàng chủ lực xuất khẩu giá trị cao là gạo, dầu thô, dệtmay, giày dép, thuỷ sản, cà phê với những số liệu cụ thể về

số lượng, doanh thu, tỷ lệ tăng Một thành công nữa là: “ta

đã xuất siêu và lần đầu tiên Việt Nam có xuất siêu trong cán cân kim ngạch xuất khẩu” Nguyên nhân là do cơ chế “mở”

thông thoáng của Đảng, Nhà nước; với những biện pháp

khuyến khích triệt để giải quyết những vướng mắc về xuất

khẩu Những vướng mắc trong hoạt động xuất khẩu là: “các

thành phần kinh tế dân doanh, nhất là kinh tế tư nhân trong thực tế còn bị kỳ thị, phân biệt đối xử, thủ tục còn phiền

hà ” Một thách thức lớn mà tác giả cũng chỉ ra là sự cạnh

tranh gay gắt, quyết liệt của các thị trường nước ngoài, mặt

khác “mặt hàng xuất khẩu của ta vẫn chưa có sự thay đổi

nhiều về chế biến mà còn chủ yếu là gia công cho bên ngoài,

tỷ lệ xuất thô còn lớn ”

Lĩnh vực đầu tư nước ngoài cũng được các số báo Tết đềcập tới, đặc biệt trong bài “12 năm đầu tư trực tiếp nước

ngoài vào Việt Nam” (Hà Nội mới Tết Tân Tỵ 2001) Tác giả

Ngọc Tiến đánh giá: “12 năm qua, mặc dù còn tồn tại những

bất cập do cơ chế, bị ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ trong khu vực nhưng các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã phát triển nhanh, góp phần phát triển

kinh tế đất nước” Thành tựu cụ thể của đầu tư nước ngoài từ

năm 1998 (khi Luật đầu tư nước ngoài có hiệu lực) đến cuối

năm 2000 là: “có trên 2500 dự án đầu tư nước ngoài còn hiệu

lực với vốn đăng ký và bổ sung đạt gần 37 tỷ USD, vốn thực hiện đạt xấp xỉ 17 tỷ USD và hiện chiếm khoảng 23% tổng vốn đầu tư toàn xã hội” Có thể nói, trong một bài bài viết

hơn 1000 từ nhưng tác giả Nguyễn Ngọc Tiến đã tổng kết lạinhững chặng đường dài 12 năm đầu tư trực tiếp nước ngoàivào Việt Nam với cả những thành công và hạn chế Bài viếtngắn gọn, hấp dẫn , tuy sử dụng nhiều con số thống kê

nhưng không gây cảm giác khô cứng, nhàm chán bởi việc sửdụng ngôn ngữ linh hoạt của tác giả

Năm 2000, việc xuất hiện và đi vào hoạt động của thịtrường chứng khoán Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, đãthu hút sự chú ý của báo chí trong đó có báo Tết Trước đó,khi thị trường chứng khoán chưa ra đời, đã có nhiều bài viết

đề cập đến vấn đề này như: “Có chăng thị trường chứng

khoán trước thềm thế kỷ?” (Phụ nữ Việt Nam Tết Kỷ Mão 1999), “Thị trường chứng khoán còn lắm truân chuyên” (Hà Nội mới Tết Kỷ Mão 1999) Khi thị trường chứng khoán đi

vào hoạt động, nhiều báo Tết đã tổng kết lại hoạt động củathị trường chứng khoán Việt Nam kể từ ngày mở cửa: sau

bốn tháng vận hành, “khối lượng chứng khoán giao dịch là

2.589.670 chứng khoán, với tổng giá trị giao dịch là

1.127.273.215 đ ) Chỉ số VN Index tăng 66,17%” Thị trường

chứng khoán Việt Nam phát triển tốt với các phiên giao dịch

được vận hành an toàn và đều đặn, tổng giá trị sau mỗi phiêngiao dịch ngày càng lớn hơn Tác giả cũng chỉ ra nguyên nhân

Hà Nội vẫn chưa thể “khai mạc” được thị trường chứng khoánnhư thời gian đã định, phải lùi tới cuối năm 2001 do nhữngkhó khăn, tồn tại cần giải quyết (Hồng Duyên - “Thị trường

chứng khoán Việt Nam - Vạn sự khởi đầu nan” - Hà Nội mới

Tết Tân Tỵ 2001)

Vấn đề kinh tế tri thức cũng được các số báo Tết quan

tâm phản ánh, vì “khi những tờ lịch cuối cùng của năm giao

thừa giữa hai thế kỷ XX và XXI được bóc đi, thế giới chúng ta

đã đứng trước thềm sự phát triển mới của xã hội loài người nền kinh tế tri thức.” (Phạm Thanh Hà - “Việt Nam tiến thẳng

-vào nền kinh tế tri thức” - Hà Nội mới Tết Tân Tỵ 2001) Đây

là một vấn đề còn khá mới mẻ ở Việt Nam, và nhiều ngườivẫn chưa hiểu rõ kinh tế tri thức là gì Vì vậy tác giả giải

thích: “Nền kinh tế tri thức là nền kinh tế kinh tế dựa trên các

trụ cột chủ yếu là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới mà ở đó tri thức chiếm hàm lượng chủ yếu trong giá trị một sản phẩm ” Từ chỗ phân tích nền

kinh tế tri thức nói chung, tác giả liên hệ với thực tế nước ta:tuy di sau khá xa so với các nước trong khu vực và trên thếgiới, nhưng ta có thể đi tắt, đón đầu, tiến thẳng sang nền

kinh tế tri thức “Để có được một nền kinh tế tri thức thật sự,

ngay từ bây giờ , Việt Nam cần phải có sự điều chỉnh về chiến lược phát triển kinh tế, trong đó có chính sách đối ngoại để chủ động tham gia tích cực vào nền kinh tế thế giới Phải nhanh chóng xây dựng hạ tầng cơ sở vững chắc để phát triển

khoa học và công nghệ, nhất là công nghệ thông tin Đặc biệt chú trọng đến công tác đầu tư phát triển nguồn nhân lực, coi đây là nhân tố quyết định để Việt Nam tiến thẳng vào nền kinh tế tri thức” Sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở

nước ta phải đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ lớn: chuyển từnền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và từnền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức

Việt Nam là nước có nền văn minh lúa nước lâu đời Đếnnay, về cơ bản chúng ta vẫn là một nước nông nghiệp vànông nghiệp cũng đóng góp khoản thu lớn vào ngân sáchquốc gia Trong thời gian qua, trên mặt trận nông nghiệp,chúng ta đã thu được thắng lợi vang dội Dưới tiêu đề “Sự

tăng trưởng ngoạn mục” (Lao động Tết Kỷ Mão 1999), GS

Bùi Huy Đáp đã tổng kết, đánh giá thành công của nông

nghiệp nước ta là đưa nước ta từ thiều hụt, phải nhập khẩulương thực đến đáp ứng đủ nhu cầu trong nước, rồi xuất khẩu

đứng thứ hai thế giới “Sản lượng thóc tăng bình quân năm

8% là cao nhất trong khu vực và trên thế giới trồng lúa” Tác

giả nhận định: “Sự tăng trưởng ngoạn mục của sản xuất

lương thực và của sản xuất lúa trong thập kỷ qua là một

trong những hành trang quý giá để nông nghiệp nước ta bước vào thế kỷ XXI” Thành công của nông nghiệp Việt Nam còn

được đề cập đến trong nhiều bài khác như: “Cây lúa Việt

Nam 15 năm liền được mùa” (Lao động Tết Tân Tỵ 2001), đặc biệt là trên tờ báo Nông thôn ngày nay.

Chúng ta đang tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá,đưa nước ta sớm trở thành nước công nghiệp có nền kinh tế

phát triển Vì vậy, sự phát triển của ngành công nghiệp có ýnghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển đất nước Là số báocuối cùng của năm cũ và đầu tiên của năm mới, báo Tết

không thể không có những bài viết đánh giá, tổng kết về

ngành công nghiệp, đặc biệt với những ngành công nghiệpquan trọng, những ngành “mũi nhọn” hiện nay: bưu chínhviễn thông, hàng không, dầu khí Bên cạnh những bài đánhgiá chung về các ngành kinh tế này như “Các ngành kinh tếmũi nhọn nói gì?” (Nông thôn ngày nay Tết Tân Tỵ), nhiều bàiviết đã đi sâu tìm hiểu tình hình “làm ăn” trong năm của từngngành cụ thể Dầu khí hiện nay là ngành kinh tế mũi nhọn,đóng góp to lớn vào sự phát triển đất nước những năm qua.Nhiều báo Tết đã quan tâm tới ngành kinh tế này như: “Lời

hứa trên giếng dầu” (Lao động Tết Canh thìn 2000), “Ngành

dầu khí Việt Nam sẽ có vị thế vững chắc trên trường quốc tế”

(Tiền phong Tết Tân Tỵ 2001) Bài viết “Dầu khí Việt Nam tiến vào thế kỷ XXI” (Nhân dân Tết Canh thìn 2000) đã tổng

kết lại hoạt động của Petro Việt Nam trong năm 1999, tác giả

viết: “Năm 1999, sản lượng dầu thô khai thác vượt con số 15

triệu tấn, là năm có sản lượng cao nhất, xuất khẩu dầu thô đạt kim ngạch 2 tỷ USD Đầu tháng 10, Petro Việt Nam lại có thêm một tin vui mới: tấn dầu thứ 80 triệu đã được khai

thác” Một thành công nữa của Petro Việt Nam là xây dựng và

đi vào vận hành Nhà máy khí hoá lỏng Dinh Cố, Nhà máy lọcdầu số 1 tại Dung Quất - nhà máy khí hoá lỏng và nhà máylọc dầu đầu tiên của Việt Nam Trước đây chúng ta mới chỉtiến hành thăm dò, khai thác và xuất khẩu dầu thô, khâu chế

biến còn bỏ ngỏ, còn bây giờ, “khi phát triển được khâu chế

biến thì giá trị lợi nhuận và hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ tăng lên nhiều lần, tạo việc làm, sự phát triển

sẽ đi vào ổn định, hợp lý” Từ những ngọn lửa nhỏ được khơi

nguồn từ những mỏ dầu, theo năm tháng, với sự nỗ lao động,người thợ dầu khí đã đánh thức kho “vàng đen”, đem lại

nguồn lợi cho đất nước Bước vào thiên niên kỷ mới, chúng ta

có quyền hy vọng về một tập đoàn dầu khí phát triển, đónggóp ngày càng nhiều cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đạihoá đất nước

Một ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng khác là ngànhđiện lực cũng được báo Tết đề cập tới Dưới tiêu đề “Ngànhđiện Việt Nam bước vào thế kỷ XXI: Thời cơ và thách thức”

(Hà Nội mới số Tết Tân Tỵ 2001), tác giả Thanh Mai đã phác

thảo bức tranh tổng quát ngành điện Việt Nam mấy thập kỷqua, cả khó khăn, thiếu thốn lẫn thành công Đây là ngànhcông nghiệp “đàn anh” công cuộc công nghiệp hoá, hiện đạihoá hiện nay, cần phải “đi trước một bước” Tác giả đã đánhgiá một sự kiện quan trọng trong ngành điện lực Việt Nam -

công trình thi công đường dây 500KV: “Không quá lời khi nói

rằng, chiến dịch lao động thi công đường dây 500 KV là kỳ tích của người thợ đường dây trong thế kỷ XX” Nhìn chung,

sau gần nửa thế kỷ phát triển, quy mô của ngành điện ViệtNam đã mở rộng đáng kể Tuy vậy, một vấn đề bất cập cũng

được chỉ ra là: “Luật điện lực vẫn chưa được ban hành làm cơ

sở pháp lý nhất quán” cho việc phát triển và đảm bảo lưới

điện trong toàn quốc

Ngoài các vấn đề kinh tế trên, báo Tết cũng đề cập tớithành tựu phát triển kinh tế trong năm của một số địa

phương tiêu biểu: “Hà Nội với sự phát triển kinh tế bền

vững”, “Thành phố Hồ Chí Minh: ngoảnh lại 20” (Hà Nội mới

Tết Tân Tỵ 2001), “Công nghiệp Bắc Ninh vững bước tiến vào

thế kỷ mới” (Bắc Ninh Tết Tân Tỵ 2001) đặc biệt trên hai

tờ Hà Nội mới và Bắc Ninh.

2.2.2 Chủ đề xã hội:

Trên các số báo Tết được khảo sát, bài viết theo chủ đề

xã hội chủ yếu là về vấn đề xoá đói giảm nghèo, lao động việc làm, khoa học, giáo dục Còn các vấn đề khác, đặc biệt

-là các tệ nạn xã hội, hậu quả chiến tranh hầu như không xuấthiện Điều này phù hợp với phong tục Tết cổ truyền, người tathích nói về những cái vui vẻ, lạc quan, những mặt tích cực.Bài viết “Việt Nam đẩy lùi đói nghèo trong thiên niên kỷ

mới” (Dương Anh - Hà Nội mới Tết Canh thìn 2000), đã

thông báo những kết quả đáng tự hào của công cuộc xoá đói

giảm nghèo của Việt Nam ở cả nông thôn và thành thị “một

hiện tượng đặc biệt của thế giới trong công cuộc chung nhằm xoá đói giảm nghèo với tỷ lệ đói nghèo giảm mạnh” Tiếp

theo, bằng những số liệu thống kê do Ngân hàng thế giớithực hiện, tác giả đã chứng minh cho nhận xét trên của mình:

“tỷ lệ người dân Việt Nam có mức chi tiêu bình quân đầu

người ở dưới ngưỡng nghèo đã giảm từ 25% xuống còn

15% ” Nguyên nhân là do tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh;

sự cải thiện hệ thống giáo dục và cơ sở hạ tầng Một nguyên

nhân khác rất quan trọng mà tác giả chỉ ra là “những nỗ lực

mà Chính phủ Việt Nam đã thực hiện trong việc tạo thêm việc làm cho người lao động, đặc biệt là những người nghèo” qua

đánh giá của ông An-đriu Stia, Giám đốc ngân hàng thế giớitại Việt Nam Những mặt còn tồn tại, hạn chế trong công cuộc

xoá đói giảm nghèo là: “nhiều người đã bứt ra khỏi đói nghèo

nhưng chỉ trên ngưỡng nghèo một chút Chỉ một rủi ro, như những trận lũ lụt gần đây ở miền Trung, hay thậm chí chỉ một người trong gia đình bị đau ốm cũng đủ để đưa những hộ này trở lại sự đói nghèo” Cũng là chuyện xoá đói giảm nghèo

nhưng bài viết “Xoá đói giảm nghèo - Trách nhiệm của cộng

đồng” (Mai Châu - Hà Nội mới Tết Tân Tỵ 2001) lại tập trung

vào phạm vi thành phố Hà Nội, nơi có tốc độ phát triển kinh

tế và mức thu nhập bình quân xã hội khá cao nhưng cũng bộc

lộ sự phân hoá giàu nghèo sâu sắc Nhờ chương trình “phủvốn” giúp hộ đói nghèo để thâm canh lúa và hoa màu, khôiphục, mở rộng ngành nghề thủ công truyền thống nên kếtquả đạt được về công tác xoá đói giảm nghèo của thành phố

rất khả quan như tác giả đã đưa ra: “Vào dịp kỷ niệm 990

năm Thăng Long - Hà Nội, toàn thành phố có trên 3000 hộ

đã thoát nghèo, vươn lên khá giả Số hộ nghèo năm 1992 là trên 5,8%, hết năm 2000 còn khoảng trên 1%”.

Vấn đề lao động, việc làm cũng được báo Tết quan tâm

phản ánh, đặc biệt trên tờ Lao động, qua những bài viết

đánh giá về vai trò của công đoàn trong việc quan tâm đếnđời sống của người lao động, vấn đề giải quyết việc làm, nângcao thu nhập, cải thiện đời sống như trong “Đối thoại với

người dang tìm việc làm về cho đất nước” (Nhân dân Tết

Canh thìn 2000), “Giúp gần 5000 người có việc”, “Cầu nối với

người lao động” (Lao động Tết Canh thìn 2000) Ngoài ra,

còn một vài bài viết đề cập tới vấn đề cứu trợ nhân đạo, giúp

đỡ các cá nhân, gia đình có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt làcho đồng bào miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long sautrận lũ thế kỷ như trong bài “Những tấm lòng nhân ái”

(Nhân dân Tết Canh thìn 2000).

Mảng các bài viết về khoa học, giáo dục cũng được đăngtải trên báo Tết tuy không nhiều như: “Giáo dục Việt Nam

những bước tiến tự hào” (Giáo dục và Thời đại Tết Kỷ Mão 1999), “Nhân tài” (Tiền phong 1999), “Công nghệ thông tin vượt ải vũ môn” (Hà Nội mới Tết Tân Tỵ 2001), “Công nghệ sinh học vẫn là mũi nhọn” (Nhân dân Tết Tân Tỵ 2001), “Thế

kỷ vào vũ trụ” (Lao động Tết Tân Tỵ 2001) và chủ yếu xuất hiện trên tờ Giáo dục và Thời đại.

2.3 Chủ đề văn hoá - thể thao.

2.3.1 Chủ đề văn hoá.

Khảo sát trên 8 tờ báo Tết trong 3 năm, chúng tôi nhậnthấy chủ đề văn hoá chiếm dung lượng lớn nhất so với cácchủ đề khác Trung bình chủ đề này chiếm khoảng hơn 50%dung lượng bài viết trên các số báo Tết Có những tờ chiếm tỷ

lệ rất cao như Phụ nữ Việt Nam: 68,51%, Giáo dục và

Thời đại: 69,23%, Bắc Ninh: 66,1% Trên cơ sở thống kê,

phân tích các bài viết theo chủ đề này, người viết chia ra haimảng lớn: mảng bài viết về phong tục Tết Nguyên đán cổtruyền; mảng bài viết về các loại hình văn hoá nghệ thuật