Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa và liên hệ với bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Như một điều tất yếu, nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời là kết quả của cuộc cách mạng do giai cấp vô sản và nhân dân lao động tiến hành.. Thế nhưng, bất chấp thực tế đó, trong những năm q

A Mở đầu

Trong lịch sử xã hội có giai cấp đã tồn tại bốn hình thái kinh tế- xã hội tương ứng với bốn kiểu nhà nước, đó là: Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước tư sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa Trong đó, nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời dựa trên bối cảnh xã hội tư bản chủ nghĩa không thể tự giải quyết những mâu thuẫn về kinh tế, chính trị- xã hội ngày càng gay gắt bên trong chính xã hội đó Như một điều tất yếu, nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời là kết quả của cuộc cách mạng do giai cấp

vô sản và nhân dân lao động tiến hành Cuộc cách mạng này không chỉ để lật đổ sự thống trị của các giai cấp bóc lột mà còn là xây dựng một kiểu nhà nước mà mọi sự

áp bức đều bị xóa bỏ Chính vì vậy, nhà nước xã hội chủ nghĩa là kiểu nhà nước mới, có bản chất khác với bản chất của các kiểu nhà nước bóc lột trong lịch sử Việc nghiên cứu bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa và liên hệ với bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có ý nghĩa vô cùng quan trọng cả về mặt nhận thức và thực tiễn đối với công dân nói chung và với những sinh viên như chúng em nói riêng Đây là cơ hội để chúng ta tìm hiểu và nắm vững bản chất tiến bộ của nhà nước xã hội chủ nghĩa Từ đó, củng cố niềm tin vào chế độ nhà nước và vào tương lai của đất nước “dân chủ– công bằng – văn minh - tiến bộ”, một đất nước “của dân,

do dân, vì dân” và có một thái độ tỉnh táo, phê phán trước những quan điểm sai trái, phủ nhận nhà nước xã hội chủ nghĩa

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân Thế nhưng, bất chấp thực

tế đó, trong những năm qua, các thế lực thù địch và một số tổ chức, cá nhân thiếu thiện chí vẫn cố tình thực hiện nhiều âm mưu, thủ đoạn hòng vu cáo, xuyên tạc để tác động tiêu cực đến Nhà nước, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, làm méo mó nhận thức của người dân Việt Nam Chính vì vậy, em xin lựa chọn đề tài “ Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa và liên hệ với bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” để phân tích trong bài tập lớn này

B Nội dung

1 Nhà nước, chủ nghĩa xã hội và sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa

1.1 Nhà nước

Nhà nước nói chung, ra đời và tồn tại với một mục đích duy nhất là để duy trì và bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị Do đó, khi một nhà nước bị lật đổ thì ngay lập tức một nhà nước mới của giai cấp thống trị mới sẽ được thành lập để thay thế nhà nước cũ

1.2 Chủ nghĩa xã hội

Theo chủ nghĩa Mác-Lênin thì trong lịch sử loài người đã và sẽ tuần tự xuất hiện năm hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao là: công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và cuối cùng là cộng sản chủ nghĩa Theo

đó, chủ nghĩa xã hội không phải là một hình thái kinh tế - xã hội mà chỉ là một thời

kỳ, một giai đoạn Từ hình thái tư bản chủ nghĩa lên cộng sản chủ nghĩa thì cần phải trải qua giai đoạn chủ nghĩa xã hội Việt Nam ta từ hình thái kinh tế - xã hội phong kiến đã không trải qua hình thái tư bản chủ nghĩa mà đến chủ nghĩa xã hội nhưng phải trải qua một thời kỳ còn đen tối hơn nhiều, đó là chủ nghĩa thực dân Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng mâu thuẫn cơ bản ở Việt Nam lúc bấy giờ là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với bọn đế quốc cướp nước và tay sai của chúng và để giải quyết mâu thuẫn đó thì cần phải tiến hành cách mạng Thời cơ cách mạng đến, bằng sức lực, trí tuệ của dân ta và cũng nhờ sự lãnh đạo anh minh của Đảng, Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, đưa Việt Nam bước sang một kỷ nguyên mới

-kỷ nguyên độc lập dân tộc và tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

1.3 Sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Khát vọng về một xã hội công bằng, dân chủ, bình đẳng và bác ái đã xuất hiện

từ lâu trong lịch sử Khát vọng này xuất phát từ nguyện vọng của nhân dân lao động muốn thoát khỏi sự bất công, bạo lực và chuyên chế, ước mơ xây dựng một xã hội dân chủ, trong đó những giá trị chân chính của con người được tôn trọng, mọi người đều có điều kiện để tự do phát triển với tất cả mọi năng lực của mình Những cuộc đấu tranh không ngừng của nhân dân lao động trong lịch sử đã chứng minh cho điều

đó Trong lịch sử, khi xã hội tư bản chủ nghĩa xuất hiện, khi mà những mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuất tư bản tư nhân về tư liệu sản xuất với tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất ngày càng gay gắt dẫn tới các cuộc khủng

hoảng về kinh tế và mâu thuẫn sâu sắc giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản Chính

vì thế nên đã làm xuất hiện các phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản Sự ra đời của của nhà nước xã hội chủ nghĩa là kết quả của quá trình đấu tranh cách mạng xã hội của giai cấp công nhân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Sứ mệnh đó là xây dựng thành công chủ nghĩa

xã hội và đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ Bên cạnh vai trò của Đảng Cộng sản, giai cấp công nhân còn được trang bị bởi vũ khí lý luận là chủ nghĩa Mác – Lênin với tư cách cơ sở lý luận để tổ chức, tiến hành cách mạng và xây dựng nhà nước của giai cấp mình sau chiến thắng Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa xã hội khoa học, nhà nước xã hội chủ nghĩa là kiểu nhà nước cuối cùng trong lịch sử

xã hội loài người; sự ra đời, tồn tại và phát triển của nhà nước xã hội chủ nghĩa là tất yếu khách quan, phù hợp với các quy luật vận động và phát triển của xã hội

2 Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa và liên hệ với bản chất nhà nước

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Bản chất của bất kỳ nhà nước nào trong xã hội có giai cấp đều mang bản chất của giai cấp thống trị xã hội Do đó, bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa trước hết là mang bản chất của giai cấp công nhân Nhưng giai cấp công nhân lại là giai cấp thuộc nhân dân lao động mà ra, đại biểu cho phương thức sản xuất mới hiện đại,

có lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích của toàn thể nhân dân lao động và dân tộc

Do đó, nhà nước xã hội chủ nghĩa không chỉ mang bản chất giai cấp công nhân mà

còn có tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc Nếu so sánh với nhà nước tư sản, thì nhà nước tư sản với nền dân chủ tư sản chỉ bảo vệ quyền lợi của giai cấp tư sản mà thôi Ví dụ như là ở các nước phương Tây, luật pháp của họ có chế độ bảo lãnh bằng tiền Khi hai người cùng mắc một tội giống nhau và phải chịu mức phạt giam giữ như nhau thì chỉ người có nhiều tiền thì mới được thả tự do Tuy nhiên, ở một nước xã hội chủ nghĩa như Việt Nam chúng ta thì không như vậy Pháp luật được thực thi công bằng với tất cả mọi công dân

Tính ưu việt về mặt bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa được thể hiện trên ba phương diện là chính trị, kinh tế và văn hóa – xã hội

2.1 Về chính trị

Nhà nước xã hội chủ nghĩa mang bản chất của giai cấp công nhân, giai cấp có lợi ích phù hợp với lợi ích chung của quần chúng nhân dân lao động Trong xã hội

xã hội chủ nghĩa, giai cấp vô sản là lực lượng giữ địa vị thống trị về chính trị Tuy nhiên, sự thống trị của giai cấp vô sản có sự khác biệt về chất so với sự thống trị của các giai cấp bóc lột trước đây Sự thống trị của giai cấp bóc lột là sự thống trị của thiểu sổ đối với tất cả các giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động trong xã hội nhằm bảo vệ và duy trì địa vị của mình Còn sự thống trị về chính trị của giai cấp vô sản

là sự thống trị của đa số đối với thiểu số giai cấp bóc lột nhằm giải phóng giai cấp mình và giải phóng tất cả các tầng lớp nhân dân lao động khác trong xã hội Do đó, nhà nước xã hội chủ nghĩa là đại biểu cho ý chí chung của nhân dân lao động Đặc

điểm này của nhà nước là một tất yếu, sự tất yếu đó đến từ bản chất của phong trào cách mạng vô sản Mác viết: “ Tất cả những phong trào lịch sử, từ trước đến nay, đều là do thiểu số thực hiện, hoặc đều mưu lợi ích cho thiểu số Phong trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại đa số, mưu lợi ích cho khối đại đa số”

Liên hệ với nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bản chất của nhà nước về mặt chính trị là nhà nước của dân, do dân, vì dân Hiến pháp năm 2013, điều 2 đã nói rõ: “ Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc

về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.” Theo đó, nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước Trong nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhân dân là người bầu ra và giám sát những người trong bộ máy nhà nước và những người đó có thể bị bãi nhiệm bất cứ lúc nào, căn cứ vào những quyết nghị của các cử tri đã bầu ra họ Theo Điều 6 Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam quy định: “Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước” Bên cạnh đó, tại Điều 3 của Hiến pháp cũng quy định: “ Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”

Hiện nay, tại các cơ quan Chính phủ Việt Nam đã có các cổng thông tin điện tử, người dân có thể đóng góp ý kiến, cập nhật thông tin, làm các thủ tục hành chính và

từ đó xây dựng được nền hành chính phục vụ nhân dân một cách tốt nhất Mới đây, theo Chỉ thị số 35-CT/TW của Bộ Chính trị về Đại hội Đảng bộ các cấp, thông báo Kết luận số 159-TB của Bộ Chính trị, thực hiện xin ý kiến rộng rãi của nhân dân vào Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng Khi đó, các ý kiến của nhân dân sẽ được lắng nghe, hoàn thiện, tiếp thu triệt để và sau đó mới trình ra Đại hội Lần xin ý kiến này đã khẳng định lại một lần nữa về quyền làm chủ của nhân dân, các chính sách của Đảng, của Nhà nước ta luôn đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu

2.2 Về kinh tế

Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa chịu sự quy định của cơ sở kinh tế của

xã hội xã hội chủ nghĩa, đó là chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất chủ yếu Do

đó, không còn tồn tại quan hệ sản xuất bóc lột Nếu như tất cả các nhà nước bóc lột khác trong lịch sử đều là nhà nước theo đúng nghĩa của nó, nghĩa là bộ máy của thiểu số những kẻ bóc lột để trấn áp đa số nhân dân lao động bị áp bức, bóc lột, thì nhà nước xã hội chủ nghĩa vừa là một bộ máy chính trị - hành chính, một cơ quan cưỡng chế, vừa là một tổ chức quản lý kinh tế - xã hội của nhân dân lao động, nó không còn là nhà nước theo đúng nghĩa, mà chỉ là “ nửa nhà nước” Điểm khác biệt

so với các nhà nước khác là bộ máy chính trị - hành chính cưỡng chế là của giai cấp

công nhân và nhân dân lao động tổ chức ra để trấn áp giai cấp bóc lột và các phần tử phản động để bảo vệ thành quả cách mạng, giữ vững an ninh chính trị, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội Việc chăm lo cho lợi ích của đại đa số nhân dân lao động trở thành mục tiêu hàng đầu của nhà nước xã hội chủ nghĩa Nói tóm lại, bản chất về mặt kinh tế của nhà nước xã hội chủ nghĩa được xây dựng dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất

Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam về kinh tế thì vẫn tuân theo bản chất chung của các nhà nước xã hội chủ nghĩa

Thứ nhất, Việt Nam phát triển nền kinh tế nhiều thành phần dựa trên chế độ công

hữu Sau khi thống nhất đất nước vào năm 1975, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội,

mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung đã bộc lộ nhiều hạn chế Trước tình trạng sản xuất đình đốn, thương mại trì trệ, năng suất lao động thấp, tốc độ tăng trưởng kinh tế rất thấp, lực lượng sản xuất lạc hậu Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng

và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn nước ta, quyết tâm từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp để chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đại hội XI của Đảng (2011) đã xác định:

“Nền kinh tế với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh Kinh tế nhà

nước giữ vai trò chủ đạo Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển Kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Kinh tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích phát triển Các hình thức sở hữu hỗn hợp và đan kết với nhau hình thành các tổ chức kinh tế đa dạng ngày càng phát triển”.Bên cạnh đó, trong Điều 15 của Hiến pháp 1992 đã quy định: “ Nhà nước phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với các hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh đa dạng dựa trên chế độ

sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng” Bởi vì mục đích chính sách kinh tế của Nhà nước là làm cho dân giàu nước mạnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân trên cơ sở giải phóng mọi năng lực sản xuất, phát huy mọi tiềm năng của các thành phần kinh tế

Thứ hai, khi giải quyết quyền lợi thì sẽ giải quyết theo nguyên tắc: lợi ích của cá

nhân hài hòa với lợi ích tập thể và lợi ích xã hội Bác Hồ đã từng giải thích trong

“Bài nói tại buổi bế mạc lớp chỉnh huấn cán bộ Đảng, dân, chính các cơ quan trung ương” như sau: “Mọi người nhận rõ lợi ích chung của dân tộc phát triển và củng cố thì lợi ích riêng của cá nhân mới có thể phát triển và củng cố Cho nên lợi ích cá nhân ắt phải phục tùng lợi ích của dân tộc, chứ quyết không thể đặt lợi ích cá nhân trên lợi ích dân tộc Đó là một tiến bộ” Sau này, trong tác phẩm “Đạo đức cách

mạng”, Người khẳng định: “Trong chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa là chế độ do nhân dân lao động làm chủ, thì mỗi người là một bộ phận của tập thể, giữ một vị trí nhất định và đóng góp một phần công lao trong xã hội Cho nên lợi ích cá nhân là nằm trong lợi ích của tập thể, là một bộ phận của lợi ích tập thể Lợi ích chung của tập thể được bảo đảm thì lợi ích riêng của cá nhân mới có điều kiện để được thoả mãn” Và do đó, trong nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam ta thì lợi ích của cá nhân gắn liền với lợi ích của tập thể, của xã hội

Thứ ba, đặt con người vào vị trí trung tâm của tổng thể phát triển Mác - Lênin cho

rằng, con người là sản phẩm của tự nhiên và của xã hội, con người là yếu tố quan trọng nhất trong lực lượng sản xuất góp phần vào phát triển xã hội Đảng ta cũng đã chỉ rõ: “Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình phát triển kinh tế

-xã hội, chỉ có con người mới hoàn thành được các mục tiêu đề ra” Đảng và nhà nước ta luôn chăm lo, phát triển con người, để nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc Trong 30 năm đổi mới, mỗi năm nhà nước tạo bình quân 1,5 đến 1,6 triệu việc làm mới để giảm tỷ lệ thất nghiệp Tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm bình quân 1,5 – 2%/ năm Tất cả đều nhằm mục tiêu phát huy hiệu quả nguồn lực con người, bởi vì con người chính là nguồn lực trung tâm của sự phát triển

2.3 Về văn hóa, xã hội

Nhà nước xã hội chủ nghĩa được xây dựng trên nền tảng tinh thần là lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và những giá trị văn hóa tiên tiến, tiến bộ của nhân loại,