Tóm tắt luận văn thạc sĩ quản lý thu ngân sách nhà nước của quận ba đình, thành phố hà nội

Cùng với việc đổi mới công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trong cả nước, công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn quận Ba Đình cũng đã được đổi mới căn bản.. Trước những

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

-/ -

BỘ NỘI VỤ -/ - HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ THỊ HẢI YẾN

QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA QUẬN BA ĐÌNH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý công

Mã số: 8 34 04 03

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

HÀ NỘI – 2020

Công trình được hoàn thành tại:

H ỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Ng ười hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ THỊ KIM TIÊN

Ph ản biện 1: TS Dùi Đức Hà

Ph ản biện 2: PGS.TS Đỗ Thị Hải Hà

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn,

Học viện Hành chính Quốc gia Địa điểm: Phòng họp 4 nhà A Hội trường bảo vệ Luận văn Thạc sĩ

Học viện Hành chính Quốc gia

Số: 77, Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội

Thời gian: vào hồi 9h ngày 17 tháng 3 năm 2021

Có thể tìm hiểu luận văn tại thư viện Học viện Hành chính Quốc

gia hoặc trên trang Web của Khoa Sau đại học,

Học viện Hành chính Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, cùng với việc chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), Luật Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam ra đời mở đầu một bước ngoặt quan trọng của nền Tài chính Việt Nam, đặc biệt NSNN đã trở thành công cụ tài chính quan trọng, góp phần to lớn vào việc phát triển kinh tế xã hội

Đối với Nhà nước, việc duy trì nguồn lực tài chính để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước có ý nghĩa hết sức quan trọng Thu NSNN không chỉ đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước mà còn dành phần đáng kể cho dự phòng, dự trữ tài chính, đầu

tư phát triển và trả nợ, là công cụ hữu hiệu để điều tiết, điều chỉnh nền kinh tế Nhà nước nói chung và NSNN cấp quận (huyện) nói riêng

Quận Ba Đình là một trong 30 quận, huyện của Thành phố Hà Nội, nơi tập trung nhiều trường đại học, doanh nghiệp lớn, hàng năm đóng góp một lượng nguồn thu đáng kể vào ngân sách Nhà nước Cùng với việc đổi mới công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trong cả nước, công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn quận Ba Đình cũng đã được đổi mới căn bản Trong những năm qua, số thu ngân sách nhà nước trên địa bàn quận Ba Đình phát triển ổn định, đối tượng nộp ngân sách tăng nhanh về lượng và rất đa dạng, phức tạp

Trước những yêu cầu đặt ra về phát triển KT-XH địa phương trong thời kỳ mới, đòi hỏi nguồn thu ngân sách phải có sự ổn định và được cải thiện theo thời gian nhằm đảm bảo nhiệm vụ nộp ngân sách cấp trên, cung cấp nguồn lực thực hiện các hoạt động chi tiêu phục vụ tốt cho quá trình phát triển của địa phương Điều này đã đặt ra cho công tác quản lý thu ngân sách những yêu cầu mới Hoạt động thu ngân sách tại Quận cần phải được nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện, chính xác và đầy đủ, đồng thời phải tạo sự thông thoáng, minh bạch và khách quan, nhằm khuyến khích và tạo thuận lợi cho các chủ thể tham gia đóng góp cho ngân sách nhà nước

Xuất phát từ những lý do trên, em chọn đề tài “Quản lý thu

ngân sách nhà nước của quận Ba Đình, Thành phố Hà Nội” để

nghiên cứu, làm rõ các nguyên lý quản lý thu ngân sách nhà nước và

thu ngân sách nhà nước cấp quận, những yếu tố tác động đến hoạt động quản lý thu NSNN cấp quận Trên cơ sở các lý thuyết đó, giải thích những thành công và hạn chế của thực tiễn quản lý thu NSNN tại Quận

Ba Đình, Hà Nội qua phân tích thực trạng, đánh giá đầy đủ nguyên nhân của thành công và hạn chế, đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý thu NSNN cho Quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

2 Tình hình nghiên c ứu liên quan đến đề tài luận văn

Là một trong những hoạt động quản lý kinh tế, quản lý ngân sách nhà nước là vấn đề luôn nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ở những giác độ khác nhau Qua nghiên cứu có thể thấy, có những công trình nghiên cứu về quản lý thu ngân sách nhà nước như sau:

- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế của Cao Thu Hương

về đề tài “Quản lý thu ngân sách nhà nước ở Việt Nam” - Trường Đại

học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội (2006) [14]

“Thực trạng và một số gợi ý chính sách về phân cấp ngân sách

tại Việt Nam, TS.Vũ Sỹ Cường - Học viện Tài chính, 2013; Tạp chí

Tài chính số 5 - 2013 [6]

“Quản lý thu thuế Thu nhập doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Gia Lai” Luận văn Thạc sỹ Kinh tế phát triển của Trần Phan Quốc Chương,

Đà Nẵng, 2013; [8]

“Quản lý thu ngân sách Nhà nước tại quận Đống Đa, thành

phố Hà Nội” Luận văn thạc sĩ Tài chính - Ngân hàng tại Học viện

Hành chính Quốc gia của Nguyễn Đức Anh (2015) [1]

“Quản lý thu ngân sách tại huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang”

Luận văn Thạc sỹ Kinh tế chương trình định hướng thực hành của Hoàng Hà Đông, Hà Nội, 2016

“Quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

và những vấn đề đặt ra” – PGS.TS Bùi Văn Trịnh – Trường Đại học

Cần Thơ Thạch Mỹ Tràn, Sở Tài chính tỉnh Trà Vinh bài viết trên báo tạp chí tài chính kỳ 01 tháng 8 năm 2019 [30]

“Giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện, thị - Trường hợp nghiên cứu điển hình tại thị xã

Gia Nghĩa tỉnh Đắk Nông”; Đàm Thị Hệ (2013); Tạp chí Khoa học và

Công nghệ lâm nghiệp, số 2/2013

“Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2015-2020”, Luận văn Thạc sĩ ngành Tài chính -

Ngân hàng, Trường Đại học Tài chính - Marketing; Th.S Huỳnh Hoàng Song (2015)

“Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu ngân sách huyện: nghiên cứu điểm tại huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh”- Đoàn Thị

Hân, Bùi Thị Minh Nguyệt, Kiều Hồng Thuý trên Tạp chí Khoa học

quản lý thu NSNN trên địa bàn Quận Ba Đình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác quản lý thu ngân sách nhà nước của quận Ba Đình, Thành phố Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về không gian: Nghiên cứu tại quận Ba Đình, Thành phố Hà

Nội

V ề thời gian: Nghiên cứu Giai đoạn 2016 - 2020

Về nội dung: Việc nghiên cứu toàn diện về quản lý thu ngân

sách bao gồm rất nhiều vấn đề và rất rộng, trong khuôn khổ luận văn này, học viên chỉ tập trung trình bày một số vấn đề về quản lý thu NSNN của quận Ba Đình, thành phố Hà Nội bao gồm: thuế và các khoản phí, lệ phí Đây là các khoản thu chiếm tỉ trọng rất lớn trong tổng thu ngân sách

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận

5.1 Phương pháp luận

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để triển khai các phương pháp nghiên cứu cụ thể

5.2 Phương pháp nghiên cứu

a Phương pháp thu thập thông tin

Được thực hiện thông qua nghiên cứu, tổng hợp từ các tài liệu, công trình được công bố: như giáo trình Quản lý tài chính công của Học viện Hành chính Quốc gia, giáo trình Quản lý thuế của Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội và thông qua các báo cáo, chuyên đề, báo cáo khoa học, các loại sách báo, tạp chí và các trang web có tư liệu liên quan đến chuyên đề nghiên cứu, các luận văn, luận án Số liệu thu thập

từ phòng Tài chính - Kế hoạch quận, chi cục Thuế quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

b Phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp, thống kê, khảo sát

Nguồn dữ liệu cơ bản được thu thập là số liệu thứ cấp, vì vậy luận văn sử dụng phương pháp này để phân tích, tổng hợp, so sánh trên

cơ sở đó đánh giá thực trạng quản lý thu ngân sách trên địa bàn quận

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa khoa học

Hệ thống hóa được cơ sở lý luận về NSNN, thu NSNN, quản

lý thu NSNN và quản lý thu ngân sách nhà nước cấp quận

Hệ thống hóa nội dung chủ yếu của NSNN, thu NSNN, quản

lý thu NSNN và quản lý thu ngân sách nhà nước cấp quận

Phân tích và đánh giá một cách khoa học thực trạng quản lý thu ngân sách của quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, tham chiếu giữa lý luận và thực tiễn, so sánh với một số địa phương từ đó nêu ra được hệ thống các giải pháp và những kiến nghị có tính khả thi nhằm hoàn thiện quản lý thu NSNN của quận Ba Đình, thành phố Hà Nội

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học quản lý thu ngân sách Nhà nước

cấp quận

Chương 2: Thực trạng quản lý thu ngân sách nhà nước của

quận Ba Đình, Thành phố Hà Nội

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý thu

ngân sách nhà nước của quận Ba Đình, Thành phố Hà Nội

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH

NH À NƯỚC CẤP QUẬN 1.1 Ngân sách nhà nước và thu ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái niệm và bản chất của ngân sách nhà nước

a Khái ni ệm và bản chất của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

b Bản chất của ngân sách nhà nước

Bản chất của ngân sách nhà nước như sau: Ngân sách nhà nước

là hệ thống các mối quan hệ kinh tế xã hội, phát sinh trong quá trình nhà nước huy động, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước dựa trên nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng quản lý và điều hành nền kinh tế xã hội của nhà nước theo luật định

c Vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước thể hiện vai trò ở một số nội dung cơ bản sau:

- Kích thích tăng trưởng kinh tế:

- Điều tiết thị trường giá cả và chống lạm phát:

- Điều tiết thu nhập dân cư để góp phần thực hiện công bằng xã

hội:

d Đặc điểm của ngân sách nhà nước

Đặc điểm của ngân sách nhà nước như sau:

+ Ngân sách nhà nước cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền

tệ khác

+ Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước + Việc quản lý ngân sách nhà nước được thực hiện không chỉ đối với quỹ tiền tệ tập trung mà cả đối với các quỹ tiền tệ không tập trung + Hoạt động thu chi của ngân sách nhà nước không được hoàn trả trực tiếp là chủ yếu

1.1.2.Thu ngân sách nhà nước

a Khái ni ệm

“Thu ngân sách nhà nước là việc nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ ngân sách nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu chi tiêu của nhà nước”

b Vai trò của thu ngân sách nhà nước

- Thu NSNN bảo đảm nguồn vốn để thực hiện các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước, các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước

- Thông qua thu NSNN, Nhà nước thực hiện việc quản lý và điều

tiết vĩ mô nền kinh tế - xã hội nhằm hạn chế những mặt khuyết tật, phát huy những mặt tích cực của nó và làm cho nó hoạt động ngày càng hiệu quả hơn

- Thu NSNN còn đóng vai trò quan trọng trong vấn đề điều tiết thu nhập của dân cư để đảm bảo công bằng xã hội Thông qua công cụ thuế, Nhà nước sẽ khấu trừ thu nhập của các cá nhân theo từng tỷ lệ phù hợp

1.1.3 Phân loại thu ngân sách nhà nước

Có nhiều nguồn thu NSNN, tùy thuộc vào cách cách tiếp cận khác nhau Các nguồn thu NSNN vì thế có thể được phân loại theo các căn

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm quản lý thu ngân sách nhà nước

a Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước

Quản lý thu NSNN là quá trình Nhà nước vận dụng các quy luật khách quan, sử dụng hệ thống các phương pháp tác động đến các hoạt động thu NSNN nhằm tăng thu ngân sách quốc gia một cách hợp lý, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước

b Đặc điểm quản lý thu ngân sách nhà nước

Một là, quản lý thu NSNN được xác lập trên cơ sở các văn bản

pháp luật do nhà nước ban hành

Hai là, quản lý thu NSNN là sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các khâu

Ba là, quản lý thu NSNN luôn bám sát với quá trình vận động của nền kinh tế

Bốn là, quản lý thu NSNN là sự quản lý mang tính chất tổng hợp

1.2.2 Nguyên tắc quản lý thu ngân sách nhà nước

Quản lý thu thuế là hệ thống các biện pháp nghiệp vụ do cơ quan có

chức năng thu ngân sách thực hiện Quản lý thu NSNN phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Thứ nhất, nguyên tắc tuân thủ pháp luật

- Thứ hai, nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ

- Thứ ba, nguyên tắc công bằng trong quản lý thuế

- Thứ tư, nguyên tắc minh bạch

- Thứ năm, nguyên tắc thuận tiện, tiết kiệm và hiệu quả trong quản

lý thuế

1.2.3 Yêu cầu quản lý thu ngân sách nhà nước

Việc huy động một phần nguồn lực tài chính quốc gia vào tay nhà nước là yêu cầu không thể thiếu đối với mọi Nhà nước Động viên vào ngân sách nhiều hay ít tùy thuộc vào chức năng nhiệm vụ mà Nhà nước đảm nhận, tùy thuộc vào cách sử dụng nguồn lực tài chính của nhà nước cũng như khả năng tạo ra nguồn lực tài chính của nền kinh tế Do

đó, công tác quản lý thu phải đảm bảo được các yêu cầu tập trung nguồn lực của nền kinh tế vào trong tay Nhà nước và nội dung quản lý thu ngân sách không đơn thuần là quản lý các hình thức thu và số thu

mà còn phải tổ chức quản lý các yếu tố ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước

1.2.4 Phân cấp quản lý thu ngân sách nhà nước

Phân cấp quản lý thu NSNN được thực hiện theo các yêu cầu:

- Đảm bảo tính thống nhất của thu NSNN:

- Phân cấp quản lý thu NSNN phải phù hợp với phân cấp các lĩnh

vực khác của Nhà nước, tạo ra sự đồng bộ trong thực hiện và quản lý các ngành, các lĩnh vực của Nhà nước

- Nội dung phân cấp quản lý thu NSNN phải phù hợp với Hiến pháp và Pháp luật quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cấp chính quyền

1.3 Nội dung quản lý thu ngân sách nhà nước cấp quận

Quản lý thu ngân sách cấp quận là việc các chủ thể quản lý, thông

qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp, công cụ quản lý để hoạch định, tổ chức thực hiện kế hoạch thu, kiểm tra, giám sát, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện kế hoạch thu ngân sách cấp quận Cấp quận là cấp hành chính địa phương trung gian nên quản lý thu NSNN cấp quận có những đặc điểm riêng:

Thứ nhất, quận là cấp hành chính trực thuộc thành phố với chức

năng nhiệm vụ được quy định rõ trong Luật tổ chức chính quyền địa phương

Thứ hai, Ngân sách cấp quận thuộc thành phố là một cấp ngân

sách hoàn chỉnh với nguồn thu và nhiệm vụ chi được quy định cụ thể

1.3.1 Ban hành chính sách thu ngân sách nhà nước cấp quận

Ban hành chính sách thu ngân sách là một hoạt động công bố và cho thi hành các chủ trương, đường lối được thể hiện trong các nghị quyết, các văn kiện của Đảng nhằm đạt được các mục tiêu tăng thu NSNN Ban hành chính sách thu ngân sách với tính chất là là một công

cụ hữu hiệu để quản lý và tạo điều kiện cho kinh tế - xã hội phát triển Thông qua việc ban hành chính sách thu NSNN, Nhà nước thực hiện kiểm soát quá trình thu, sử dụng và phân bổ hợp lý các nguồn thu

1.3.2 Tổ chức bộ máy thu ngân sách nhà nước cấp quận

Ngân sách địa phương chịu trách nhiệm quản lý thu NSNN trên địa bàn và chi NSNN địa phương HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền địa phương phù hợp với phân cấp quản lý KT-

XH, quốc phòng, an ninh và trình độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn

1.3.3 Tổ chức thực hiện quản lý thu ngân sách nhà nước cấp quận

1.3.3.1 Lập dự toán thu ngân sách nhà nước

1.3.3.2 Chấp hành dự toán thu ngân sách quận

1.3.3.3 Quyết toán ngân sách thu ngân sách quận

1.3.3.4 Kiểm soát thu ngân sách nhà nước cấp quận

1.3.3.5 Công khai thu ngân sách nhà nước cấp quận

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu ngân sách nhà nước cấp quận

(i) Tổ chức bộ máy các cơ quan quản lý thu ngân sách

ii) Cơ chế phân công, phối hợp giữa các cơ quan liên quan, các

1.5.1 Kinh nghiệm quản lý thu ngân sách ở một số địa phương

Trên cơ sở khảo sát và thu thập thông tin qua các văn bản, báo cáo của một số quận/huyện của tỉnh Thanh Hóa và TP Hà Nội cho thấy, nguồn thu NSNN từ thuế chiếm tỷ lệ khá lớn Kinh nghiệm quản

lý thu ngân sách từ thuế của các địa phương này được khái quát như sau:

1.5.1.1 Kinh nghiệm quản lý thu NSNN tại huyện Chương Mỹ TP

* Về quản lý lập dự toán thu ngân sách nhà nước

* Về quản lý chấp hành dự toán thu ngân sách nhà nước

* Về quản lý quyết toán thu ngân sách nhà nước

* Về công tác kiểm tra, giám sát hoạt động quản lý thu ngân sách nhà nước

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã xây dựng được khung lý thuyết và hệ thống hóa được những vấn đề lý luận cơ bản nhất về ngân sách nhà nước, thu ngân sách nhà nước và quản lý thu ngân sách nhà nước

Ngoài ra, Chương 1 còn trình bày kinh nghiệm về quản lý thu ngân sách của một số địa phương trong và ngoài tỉnh để có thể đối chiếu với các quy định về quản lý thu ngân sách nhà nước của quận Ba Đình nhằm phát hiện những nội dung mới, khả thi và hiệu quả cao để nghiên cứu áp dụng trong công tác quản lý thu ngân sách nhà nước ở địa phương

Làm nền tảng cho việc đi sâu vào nghiên cứu, đánh giá thực trạng quản lý thu ngân sách nhà nước tại quận Ba Đình Từ đó đưa ra kết quả đạt được, những tồn tại vướng mắc trong công tác quản lý thu ngân sách và tìm ra nguyên nhân để khắc phục tình trạng trên