HO CHI MINH TOAN TAP TAP 1

Là nhà tư tưởng vĩ đại, nhà lý luận sáng tạo của cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu một tấm gương sáng trong việc kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dâ

KH¤NG Cã G× QUý H¥N §éC LËP, Tù DO !

Hồ CHí MINH TOàN TậP

XUấT BảN LầN THứ BA THEO quyết định củA BAN Bí THƯ TRUNG ƯƠNG

ĐảNG CộNG SảN VIệT NAM

Số 299-qđ/TW, NGàY 6 THáNG 4 NĂM 2010.

Hội đồng xuất bảnTrương Tấn Sang Chủ tịch Hội đồng Tô Huy Rứa Phó Chủ tịch Hội đồng Phan Diễn Uỷ viên Hội đồng

Lê Văn Dũng Uỷ viên Hội đồng

Lê Hữu Nghĩa Uỷ viên Hội đồng

Đỗ Hoài Nam Uỷ viên Hội đồng Nguyễn Duy Hùng Uỷ viên Hội đồng

Ban chỉ đạo xây dựng bản thảo

Lê Hữu Nghĩa Trưởng ban Phạm Hồng Chương Phó Trưởng ban Nguyễn Khánh Bật Uỷ viên Nguyễn Duy Hùng Uỷ viên nhóm xây dựng bản thảo tập 1

NGUYễN KHáNH BậT Trưởng nhóm NGUYễN THàNH

đặNG văn tháI

PHùNG đức thắng

Lý Việt Quang

Lời Giới thiệu

Bộ Hồ Chí Minh Toàn tập

Thực hiện chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản

Việt Nam (khóa X) theo Công văn số 2551-CV/TW, ngày 6-12-2004, về việc tiến hành Chương trình sưu tầm những tác phẩm, bài nói, bài

viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa công bố trong bộ Hồ Chí Minh

Toàn tập xuất bản lần thứ hai, sau 5 năm khẩn trương sưu tầm, xác

minh, thẩm định, biên tập, tháng 11-2009, Học viện Chính trị - Hành

chính quốc gia Hồ Chí Minh đã trình Hội đồng xuất bản bộ sách

Hồ Chí Minh Toàn tập những tác phẩm bài nói, bài viết của Chủ tịch

Hồ Chí Minh mới sưu tầm được Tháng 2-2010, Hội đồng xuất bản đã tiến hành nghiệm thu Chương trình

Trên cơ sở kết quả nghiệm thu, Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã ra Quyết định số 299-QĐ/TW, ngày 6-4-2010 về việc

thành lập Hội đồng xuất bản bộ Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ

ba và đồng ý giao cho Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản lần thứ

ba bộ Hồ Chí Minh Toàn tập, coi đây là công trình chào mừng Đại hội

đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng

*

* *

Bộ Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ nhất gồm 10 tập với khoảng

1.800 tác phẩm, bài nói, bài viết, điện, thư (gọi chung là tác phẩm) của Chủ

tịch Hồ Chí Minh Bộ Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ hai gồm 12 tập với hơn 2.500 tác phẩm Trong lần xuất bản thứ ba, bộ Hồ Chí Minh

Toàn tập được bổ sung thêm gần 800 tác phẩm mới sưu tầm được từ các cơ

quan lưu trữ của Đảng, Nhà nước ở Trung ương, các địa phương, các cơ quan lưu trữ ở nước ngoài và được sắp xếp thành 15 tập

Hồ CHí MINH TOàN TậP viii

Bộ Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ ba tập hợp phần lớn

những tác phẩm quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1912 đến năm 1969 đã được xác minh và thẩm định Đây là một tài sản tinh thần vô giá của toàn Đảng, toàn dân ta, là sự phản ánh sinh động, sâu sắc quá trình Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm đường cứu nước, vạch ra đường lối chiến lược, sách lược của cách mạng nước ta để tổ chức, lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Là nhà tư tưởng vĩ đại, nhà lý luận sáng tạo của cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu một tấm gương sáng trong việc kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa của nhân loại, tiếp thu và vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin trên tinh thần

độc lập, tự chủ và sáng tạo phù hợp với hoàn cảnh thực tế nước ta Trong khi giải quyết những vấn đề của cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã góp phần phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin trên nhiều vấn đề quan trọng, đặc biệt là lý luận về cách mạng giải phóng dân tộc và tiến lên chủ nghĩa xã hội ở các nước chậm phát triển Tư tưởng của Người đã và đang soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, trở thành những giá trị bền vững của dân tộc Việt Nam và lan tỏa ra thế giới Đại hội VII của Đảng (1991) khẳng định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng nước ta, là một bước phát triển hết sức quan trọng trong nhận thức và tư duy lý luận của Đảng ta

Ngày nay, khi sự nghiệp đổi mới ở nước ta ngày càng đi vào chiều sâu, những biến chuyển trên thế giới ngày càng nhanh chóng và phức tạp, các vấn đề mới đặt ra trong đời sống xã hội ngày càng nhiều, đòi hỏi phải được giải đáp, thì việc nghiên cứu, vận dụng, bảo vệ và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu của thực tế cuộc sống trở thành nhiệm vụ quan trọng, cấp bách trong công tác chính trị, tư tưởng, lý luận của toàn Đảng, toàn dân ta

N hững tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh được phản ánh trong

bộ Hồ Chí Minh Toàn tập là một hệ thống những quan điểm toàn diện và

sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, bao gồm những vấn đề chủ yếu sau đây:

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập ix

ý chí độc lập cho dân tộc và khát vọng tự do cho nhân dân là điểm xuất phát của tư tưởng Hồ Chí Minh Được nuôi dưỡng bởi những giá trị truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử, nhưng phải chứng kiến sự thất bại của các phong trào yêu nước bi hùng của cha ông chống thực dân Pháp xâm lược và cảnh lầm than, cực khổ của nhân dân, Người đã quyết chí ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân Trải qua cuộc sống lao động, học tập, nghiên cứu lý luận và nhất là qua thực tiễn đấu tranh cách mạng phong phú ở nhiều nước đã làm giàu văn hóa, mở rộng tầm nhìn và nâng cao trí tuệ của Chủ tịch Hồ Chí Minh Người đã nhận thấy vấn đề giải phóng dân tộc và con người không chỉ là nhu cầu cấp thiết của dân tộc Việt Nam mà là đòi hỏi của các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc và nhân dân bị áp bức trên toàn thế giới Tiếp thu thế giới quan, phương pháp luận cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, bằng thiên tài trí tuệ, nhận thức đúng xu thế phát triển tất yếu của loài người và tính chất của thời đại mới, Người đã khẳng định:

“Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con

đường cách mạng vô sản”1

Với tầm nhìn thế giới, nhận rõ tính chất thời đại mới từ sau Cách mạng Tháng Mười Nga và xu thế phát triển của nhân loại, đặt cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc trong quỹ đạo của cách mạng vô sản và là một bộ phận khăng khít của cách mạng thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường đúng đắn cho cách mạng Việt Nam Đó là con đường cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân do Đảng Cộng sản, đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc lãnh đạo nhằm đánh đổ đế quốc và phong kiến tay sai, giành độc lập dân tộc, thực hiện người cày có ruộng, sau đó tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa, thực hiện chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam Đó là đường lối giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, kết hợp chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp _

1 Những chữ trong ngoặc kép đều được trích dẫn trong Hồ Chí Minh Toàn tập (BT)

Hồ CHí MINH TOàN TậP x

công nhân, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại nhằm thực

hiện mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con

người Tư tưởng đó thể hiện tính quy luật của sự phát triển lịch sử xã hội

Việt Nam: “Cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách

mạng xã hội chủ nghĩa thì mới giành được thắng lợi hoàn toàn”

Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội để tiến tới giải phóng triệt để con người, Độc lập - Tự do - Hạnh phúc là con đường phát triển, là mục tiêu, là bước đi của cách mạng nước ta, là nội dung cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh, là triết lý phát triển Việt Nam trong thời đại mới Tìm ra con đường giải phóng và phát triển của dân tộc đúng quy luật, hợp lòng dân, thuận theo sự tiến hóa của nhân loại là cống hiến lý luận sáng tạo và là di sản tư tưởng có giá trị vĩnh hằng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng nước ta

Từ điểm trung tâm này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giải quyết đúng

đắn, sáng tạo và thực hiện thành công các vấn đề trọng yếu của cách mạng nước ta Đó là việc giải quyết đúng đắn mối quan hệ dân tộc và giai cấp, dân tộc và quốc tế trong xây dựng đường lối, chính sách, phương pháp cũng như trong tổ chức, xây dựng lực lượng cách mạng trong nước

rõ, khi nước nhà còn bị đế quốc xâm lược, đô hộ, nếu không giành được

độc lập thì lợi ích của các giai cấp lao động muôn đời cũng không thể mưu cầu được Vì vậy, phải tập trung mũi nhọn đấu tranh vào bọn đế quốc xâm lược và lũ tay sai bán nước; trong một thời gian dài chưa đặt ra hoặc chỉ đặt ra có mức độ nội dung về cách mạng ruộng đất Nhưng Người không tuyệt đối hóa điều này Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xi

đến giai đoạn quyết định, nhân dân ta - mà chủ lực là nông dân - phải huy động hầu như toàn bộ sức người, sức của cho chiến thắng, Chủ tịch

Hồ Chí Minh cho rằng, đến lúc này không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu giảm

tô, giảm tức mà phải tiến hành cải cách ruộng đất, “phải giải phóng nông

dân khỏi ách phong kiến, phải bồi dưỡng cho nông dân thì mới động viên

đầy đủ lực lượng to lớn đó, dốc vào kháng chiến để tranh thắng lợi”

Khi cách mạng nước ta phải tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược, chúng ta phải xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc với thực hiện đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ trên cả nước Theo đó, xây dựng miền Bắc chính là xây dựng hậu phương vững chắc để giải phóng miền Nam nhưng mọi chủ trương, chính sách thực hiện ở miền Bắc phải chiếu cố miền Nam

Đương thời, mặc dù chưa có nhiều thời gian để suy nghĩ về cách mạng xã hội chủ nghĩa vì cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày càng ác liệt và chẳng bao lâu đã lan rộng ra cả nước, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bước đầu nêu lên những tư tưởng cơ bản với những định hướng quan trọng về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Người chỉ rõ, sau khi đánh đổ đế quốc, phong kiến, cách mạng giải phóng dân tộc phải phát

triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa, “vì có tiến lên chủ nghĩa xã hội

thì nhân dân mình mỗi ngày một no ấm thêm, Tổ quốc mỗi ngày một giàu mạnh thêm” Có thể xem đây là bước phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh

về mục tiêu Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định một cách dễ hiểu những đặc trưng bản chất của chủ nghĩa xã hội là một xã hội do nhân dân lao động làm

chủ, “một xã hội không có chế độ người bóc lột người, một xã hội bình

đẳng, nghĩa là ai cũng phải lao động và có quyền lao động, ai làm nhiều thì hưởng nhiều, làm ít thì hưởng ít, không làm không hưởng”, “người già yếu hoặc tàn tật sẽ được nhà nước giúp đỡ chăm nom”, “mỗi người mới có

điều kiện để cải thiện đời sống riêng của mình, phát huy tính cách và sở trường riêng của mình” Theo Người, “Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho dân giàu, nước mạnh”, “xã hội ngày càng tiến, vật chất ngày càng tăng,

Hồ CHí MINH TOàN TậP xii

tinh thần ngày càng tốt” Đó cũng là một xã hội hoàn toàn mới mẻ, đầy

tính nhân văn, “đưa quần chúng đến một cuộc sống xứng đáng, vẻ vang và

ngày càng phồn vinh, làm cho mọi người lao động có một Tổ quốc tự do, hạnh phúc và hùng cường, hướng tới những chân trời tươi sáng”, đó là thực

hiện “nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập dân chủ và giàu mạnh” Xác định mục tiêu “Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho dân giàu, nước

mạnh”, cho nên, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định: “Trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới, mà xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt và lâu dài” và chỉ rõ

“Cách mạng xã hội chủ nghĩa gắn liền với sự phát triển khoa học và kỹ

thuật, với sự phát triển văn hóa của nhân dân” Bởi vậy, phải tiến hành

đồng thời ba cuộc cách mạng: “cách mạng quan hệ sản xuất, cách mạng

kỹ thuật, cách mạng văn hóa và tư tưởng”

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng toàn diện, triệt

để và sâu sắc trên tất cả các lĩnh vực, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Để

giành thắng lợi trong cuộc chiến đấu khổng lồ này cần phải động viên toàn dân, tổ chức và giáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của toàn dân”, phải “Đem tài dân, sức dân, của dân, làm lợi cho dân” Người còn

chỉ rõ: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ

nghĩa” và nhấn mạnh rằng, “thắng lợi của chủ nghĩa xã hội không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân” Nhưng

theo Người, “Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là “giày xéo

lên lợi ích cá nhân”” Vì “không có chế độ nào tôn trọng con người, chú ý xem xét những lợi ích cá nhân đúng đắn và đảm bảo cho nó được thỏa mãn bằng chế độ xã hội chủ nghĩa”

Trong lĩnh vực kinh tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng phải gắn bó chặt chẽ giữa nông nghiệp với công nghiệp, vì đó là hai chân của nền kinh

tế và để củng cố liên minh công nông Tuy nhiên, Người cũng chỉ rõ:

“Công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa vẫn là mục tiêu phấn đấu chung, là

con đường no ấm thật sự của nhân dân ta”

Sớm đề ra chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng:

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xiii

chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ phải nhằm thực hiện bốn mục tiêu: công tư đều lợi, chủ thợ đều lợi, công nông giúp nhau, lưu

thông trong ngoài, “Bốn chính sách ấy là mấu chốt để phát triển kinh

tế của nước ta”

Xuất phát từ đặc điểm của nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu và việc xây dựng chủ nghĩa xã hội là một nhiệm vụ mới mẻ, cùng với việc quán triệt những vấn đề có tính nguyên tắc về xây dựng đất nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã

hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn căn dặn: “Phải thiết thực đi từng bước,

phải tiến vững chắc Phải nắm vững quy luật phát triển của cách mạng, phải tính toán cẩn thận những điều kiện cụ thể, những biện pháp cụ thể Kế hoạch phải chắc chắn, cân đối Chớ đem chủ quan của mình thay thế cho điều kiện thực tế Phải chống bệnh chủ quan, tác phong quan liêu, đại khái Phải xây dựng tác phong điều tra, nghiên cứu trong mọi công tác cũng như trong khi định ra mọi chính sách của Đảng và Nhà nước” Người thường xuyên nhắc nhở phải đề phòng cách làm rập

khuôn, giáo điều; phải từ thực tế đất nước để tìm con đường đi riêng

phù hợp với tình hình đặc điểm của nước ta “bởi vì nước ta có những đặc

điểm riêng của ta”

Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội đã phát huy tác dụng và được kiểm nghiệm bằng sự thành công ở Việt Nam: từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám đến thắng lợi của hai cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Đây chính là tổng hợp những quan điểm chiến lược chỉ đạo toàn bộ các vấn đề chính trị

và lý luận, nhận thức và hành động của toàn Đảng, toàn dân ta trong tiến trình cách mạng Việt Nam, đặc biệt là đối với sự nghiệp đổi mới đất nước ta hiện nay và trong tương lai Nắm chắc nội dung tư tưởng và quán triệt đúng những nguyên tắc chiến lược ấy là cơ sở phương pháp luận để hiểu được con đường phát triển tất yếu của cách mạng Việt Nam, để kiên trì phấn đấu, phấn đấu thắng lợi theo con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn

Hồ CHí MINH TOàN TậP xiv

Có tư tưởng đúng, đường lối đúng, nhưng muốn cách mạng thành công phải có lực lượng đảm bảo sự lãnh đạo và thực hiện tư tưởng, đường

lối đó Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, để tiến hành cách mạng, “Trước hết

phải có Đảng cách mệnh Đảng có vững cách mệnh mới thành công” Tư

tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản, đặc biệt trong điều kiện Đảng đã nắm chính quyền, là một đóng góp mới vào lý luận xây dựng chính đảng kiểu mới của giai cấp công nhân Vận dụng và làm phong phú chủ nghĩa Mác - Lênin về xây dựng đội tiên phong của giai cấp công nhân ở một nước thuộc địa nửa phong kiến, công nghiệp chưa phát triển, giai cấp

công nhân còn nhỏ bé, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Chủ nghĩa

Mác - Lênin kết hợp với phong trào công nhân và phong trào yêu nước đã dẫn tới việc thành lập Đảng”

Về bản chất giai cấp của Đảng, Người xác định: Đảng Cộng sản Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân và bản chất ấy được thể hiện ở nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, ở mục tiêu, lý tưởng của Đảng là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, ở các nguyên tắc

tổ chức, sinh hoạt, ở sự trung thành với chủ nghĩa quốc tế vô sản, kiên quyết đấu tranh chống mọi biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội hữu khuynh

và "tả" khuynh

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Đảng không phải chỉ đại biểu lợi

ích của đảng viên mà đại biểu lợi ích của giai cấp công nhân, toàn thể dân tộc và loài người” Vì vậy, “Đảng Lao động Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó phải là Đảng của dân tộc Việt Nam” Người cũng chỉ rõ: “Đảng ta xứng đáng là đội tiên phong, là bộ tham mưu của giai cấp vô sản, của nhân dân lao động và của cả dân tộc” vì “chỉ có Đảng ta toàn tâm toàn lực phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc”

Để Đảng xứng đáng là đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân

dân lao động và dân tộc và trở thành “một Đảng to lớn, mạnh mẽ, chắc

chắn, chân chính, triệt để cách mạng”, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn

nhắc nhở “Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức

cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Phải giữ gìn

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xv

Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày

tớ thật trung thành của nhân dân” Do vậy, Người đòi hỏi toàn Đảng phải

ra sức nâng cao trí tuệ cho ngang tầm nhiệm vụ lịch sử, đồng thời phải trau dồi đạo đức cách mạng, không ngừng tăng cường mối liên hệ máu thịt với nhân dân

Chỉ ra rằng, Đảng ta không phải trên trời sa xuống mà từ trong xã hội sinh ra, nên mỗi đảng viên đều còn có ít nhiều vết tích về tư tưởng và

tập quán của xã hội cũ, do đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu Đảng cần phải luôn chỉnh đốn về tư tưởng và tổ chức, “phải tẩy trừ những phần tử

đã hủ hóa ra khỏi Đảng và cơ quan chính quyền, để giữ gìn tính trong sạch của Đảng và của chính quyền”

Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Đảng chỉ có thể hoàn thành

sứ mệnh lịch sử của mình nếu biết tập hợp, đoàn kết các tầng lớp nhân dân trong Mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi chống kẻ thù chung và xây dựng đất nước Chủ tịch Hồ Chí Minh viết:

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết

Thành cụng, thành công, đại thành công”

Luận điểm nổi tiếng này của Người trở thành tư tưởng chỉ đạo chiến

lược xuyên suốt cả quá trình cách mạng Việt Nam Tư tưởng đại đoàn kết

của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với đạo đức, nhân cách vô cùng cao thượng và trong sáng của Người đã quy tụ được khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đấu tranh vì thắng lợi của sự nghiệp cách mạng

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng “hễ là người Việt Nam thì ai cũng có

lòng yêu nước, ghét giặc”, nên ngay sau khi thành lập Đảng, Người đã đề

ra chủ trương thành lập Hội phản đế đồng minh, một hình thức mặt trận

dân tộc thống nhất rộng rãi chống đế quốc Về đường lối, chủ trương của

Đảng thời kỳ 1936-1939, Người chỉ rõ phải xây dựng Mặt trận dân tộc

dân chủ rộng rãi, không những chỉ có nhân dân lao động mà gồm cả giai

cấp tư sản dân tộc và nhắc nhở phải tránh hết sức để họ ở ngoài Mặt trận Năm 1941, ngay sau khi về đến Cao Bằng, Người đã trực tiếp chỉ

đạo việc tổ chức thí điểm các hội quần chúng để tiến tới thành lập

Hồ CHí MINH TOàN TậP xvi

Mặt trận Việt Minh Sự ra đời của Mặt trận dân tộc thống nhất dưới sự

lãnh đạo của Đảng với các tên gọi Mặt trận Việt Minh, Mặt trận Liên - Việt, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, là thắng lợi rõ rệt nhất của tư tưởng

đại đoàn kết Hồ Chí Minh trong tiến trình cách mạng Việt Nam

Nhấn mạnh ý nghĩa của đại đoàn kết dân tộc để thực hiện sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, đoàn kết dân tộc vừa là động lực, vừa là mục tiêu, là nhiệm vụ

chiến lược, phải đoàn kết thật sự, lâu dài và “đoàn kết dân tộc không phải

là thủ đoạn chính trị”

Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định: “Đại đoàn kết tức là trước hết phải

đoàn kết đại đa số nhân dân, mà đại đa số nhân dân ta là công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác” Theo Người, “Lực lượng chủ yếu trong khối đoàn kết dân tộc là công nông, cho nên liên minh công nông là nền tảng của Mặt trận dân tộc thống nhất” và “Muốn

đoàn kết rộng rãi thì cái gốc phải vững, tức là công nông liên minh có vững chắc mới đoàn kết được các giai cấp khác” Để có thể tập hợp “tất cả những người yêu nước không phân biệt xu hướng chính trị, tín ngưỡng, tôn giáo”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ điểm tương đồng là: “Bất kỳ ai

mà thật thà tán thành hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, thì dù những người đó trước đây chống chúng ta, bây giờ chúng ta cũng thật thà

đoàn kết với họ” “Ai có tài, có sức, có đức, có lòng phụng sự Tổ quốc và phục vụ nhân dân thì ta đoàn kết với họ” Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh,

đại đoàn kết dân tộc phải trên cơ sở lấy lợi ích tối cao của dân tộc và quyền lợi cơ bản của nhân dân lao động làm nền tảng, kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, bộ phận và toàn cục, giai cấp và dân tộc, quốc gia và quốc tế

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định đại đoàn kết dân tộc phải dưới sự

lãnh đạo của Đảng Cộng sản và đây là một nguyên tắc trong xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất Tuy nhiên, theo Người, “Đảng không thể

đòi hỏi Mặt trận thừa nhận quyền lãnh đạo của mình, mà phải tỏ ra là một bộ phận trung thành nhất, hoạt động nhất và chân thực nhất Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng ngày, khi quần chúng rộng rãi thừa

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xvii

nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạo của Đảng, thì Đảng mới giành được địa vị lãnh đạo” Trong công tác xây dựng, củng cố và phát

triển Mặt trận, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Đảng phải luôn luôn đấu tranh trên hai mặt trận chống khuynh hướng cô độc, hẹp hòi, coi nhẹ việc tranh thủ các lực lượng có thể tranh thủ được, đồng thời chống khuynh hướng đoàn kết một chiều, đoàn kết mà không có đấu tranh đúng mức

trong nội bộ Mặt trận Người khẳng định, chỉ có “đấu tranh trên hai mặt

trận như thế, thì vai trò lãnh đạo của Đảng trong Mặt trận dân tộc thống nhất mới được đảm bảo, nền tảng công nông của Mặt trận mới được vững chắc, tính chất rộng rãi của Mặt trận mới được phát huy đầy đủ” Mặt

khác, về phương pháp, Đảng phải tăng cường công tác vận động, giáo dục, thuyết phục, nêu gương , lấy thẳng thắn chân thành để đối xử, lấy tin yêu giúp đỡ để cảm hoá; trân trọng phát huy nhân tố tích cực; hạn chế,

đẩy lùi nhân tố tiêu cực, giúp cho mọi tổ chức và cá nhân đều tiến bộ và trưởng thành, đóng góp có hiệu quả vào sự nghiệp cách mạng

Không chỉ chăm lo xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân trong Mặt trận dân tộc thống nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn rất quan tâm tới việc

thiết lập và phát triển tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam

với các lực lượng đấu tranh cho hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến

bộ trên thế giới Người là hiện thân tiêu biểu của sự kết hợp chặt chẽ giữa

chủ nghĩa yêu nước chân chính và chủ nghĩa quốc tế thủy chung, trong sáng của giai cấp công nhân, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời

đại Theo Người: “Xét về nguyên tắc, tiến bộ chung phụ thuộc vào việc

phát triển chủ nghĩa quốc tế; và văn minh chỉ có lợi khi các quan hệ quốc

tế được mở rộng và tăng cường” Với cách mạng Việt Nam, Chủ tịch

Hồ Chí Minh xác định: “cách mệnh An Nam cũng là một bộ phận trong

cách mệnh thế giới Ai làm cách mệnh trên thế giới đều là đồng chí của dân An Nam cả” Nêu cao tinh thần độc lập tự chủ, tự lực, tự cường “đem

sức ta mà tự giải phóng cho ta”, đồng thời Người luôn nhắc nhở toàn

Đảng, toàn dân “phải củng cố tình đoàn kết hữu nghị giữa nhân dân ta

và nhân dân các nước bạn, nhân dân Pháp, nhân dân yêu chuộng hòa bình thế giới” Tổng kết nguyên nhân chủ yếu đưa cách mạng Việt Nam

Hồ CHí MINH TOàN TậP xviii

đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “trong

thời đại đế quốc chủ nghĩa, ở một nước thuộc địa nhỏ, với sự lãnh đạo của giai cấp vô sản và đảng của nó, dựa vào quần chúng nhân dân rộng rãi trước hết là nông dân và đoàn kết được mọi tầng lớp nhân dân yêu nước trong mặt trận thống nhất, với sự đồng tình và ủng hộ của phong trào cách mạng thế giới…, nhân dân nước đó nhất định thắng lợi”

Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của khối đoàn kết trong Đảng, đoàn

kết toàn dân và đoàn kết quốc tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “chúng

ta quý trọng và ra sức bảo vệ sự đoàn kết nhất trí - trong Đảng và trong nhân dân ta cũng như giữa các Đảng và giữa các nước anh em - như giữ gìn con ngươi của mắt mình” Tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh mãi

mãi là một sức mạnh làm nên thắng lợi của cách mạng Việt Nam

Là nhà chính trị thiên tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh đồng thời là nhà

quân sự kiệt xuất và ở Người luôn có sự thống nhất biện chứng giữa tư

tưởng chính trị và tư tưởng quân sự Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh là sự

kế thừa, phát triển truyền thống quân sự oanh liệt của dân tộc Việt Nam với học thuyết quân sự Mác - Lênin và tinh hoa quân sự của nhân loại

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Chế độ thực dân, tự bản thân nó, đã là

một hành động bạo lực của kẻ mạnh đối với kẻ yếu" Bởi vậy, "Trong cuộc

đấu tranh gian khổ chống kẻ thù của giai cấp và dân tộc, cần dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng, giành lấy chính quyền

và bảo vệ chính quyền" Với thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám

năm 1945 và hai cuộc kháng chiến chống xâm lược, trên thực tế, Chủ tịch

Hồ Chí Minh và Đảng ta đã nâng nghệ thuật quân sự trong khởi nghĩa

vũ trang và chiến tranh nhân dân ở thời đại Hồ Chí Minh lên một tầm cao mới và để lại một hệ thống quan điểm về quân sự hết sức quý giá

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: "Tuỳ tình hình cụ thể mà quyết định những

hình thức đấu tranh cách mạng thích hợp, sử dụng đúng và khéo kết hợp các hình thức đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị để giành thắng lợi cho cách mạng" Tuy nhiên, theo Người, quân sự phải phục tùng chính trị,

phải hướng vào hoàn thành nhiệm vụ chính trị Người viết: “Quân sự mà

không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại”

Nét đặc sắc trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh là xây dựng lực

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xix

lượng vũ trang cách mạng “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến

đấu”, được tổ chức với ba thứ quân - bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và

dân quân du kích; là xây dựng căn cứ địa cách mạng, khởi nghĩa toàn dân

và chiến tranh nhân dân Để chống lại những kẻ thù có sức mạnh kinh tế

và quân sự lớn hơn mình nhiều lần, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra

đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình

là chính; chủ trương vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, xây dựng mối quan

hệ giữa tiền tuyến và hậu phương Dưới ánh sáng tư tưởng quân sự

Hồ Chí Minh và sự chỉ đạo của Người, trong hai cuộc kháng chiến chống

thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ, nhân dân ta đã lập nên những chiến công vang dội, được cả loài người khâm phục và ca ngợi

Là người sáng lập Đảng, Mặt trận, Quân đội, đồng thời cũng là kiến trúc sư, người sáng lập, tổ chức xây dựng Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, trong gần một phần tư thế kỷ, trên cương vị đứng đầu nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một di sản to lớn về tổ chức, xây dựng nhà

nước dân chủ mới ở nước ta Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước

của dân, do dân, vì dân là sự vận dụng sáng tạo học thuyết về nhà nước

của chủ nghĩa Mác - Lênin, chọn lọc, kế thừa những tinh hoa trong xây dựng nhà nước đã có trong lịch sử dân tộc và nhân loại

Vấn đề cơ bản của nhà nước là quyền lực thuộc về ai, phục vụ quyền

lợi của ai Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định: "Nước ta là nước dân chủ Bao

nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra", "tất cả quyền lực trong nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đều thuộc về nhân dân" Bởi vậy,

theo Người, trong hình thái tổ chức và thiết chế xã hội đó, khi “Dân là

chủ thì Chính phủ phải là đày tớ Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân

có quyền đuổi Chính phủ” Đồng thời, Người cũng chỉ rõ: “Mỗi người công dân phải hiểu rằng mình là người chủ của nước nhà, phải làm tròn nhiệm vụ của người chủ”

Khẳng định bản chất giai cấp công nhân và nhấn mạnh tính dân tộc, tính nhân dân sâu sắc của Nhà nước của dân, do dân, vì dân ở

nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Nhà nước ta phát huy dân chủ

Hồ CHí MINH TOàN TậP xx

đến cao độ, đó là do tính chất Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân

Có phát huy dân chủ đến cao độ thì mới động viên được tất cả lực lượng của nhân dân đưa cách mạng tiến lên Đồng thời phải tập trung

đến cao độ để thống nhất lãnh đạo nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội” Người cho rằng, Nhà nước ta phải phát huy dân chủ, phải làm

cho việc thực hành dân chủ được thể hiện và thấm sâu vào tất cả các

lĩnh vực của đời sống xã hội vì “thực hành dân chủ là cái chìa khóa

vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn”

Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về một nhà nước vững mạnh,

có hiệu lực phải là một nhà nước pháp quyền “mạnh mẽ và sáng suốt” Người chỉ rõ rằng: Nhà nước đó “phải dựa vào nhân dân, liên hệ chặt chẽ

với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự kiểm soát của nhân dân”, phải

làm cho mọi người dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật Để

đạt được mục tiêu đó, bên cạnh việc xây dựng một thiết chế của nhà nước dân chủ, một trong những mối quan tâm của Người là đào tạo và bồi dưỡng được một đội ngũ cán bộ chính quyền đúng với bản chất của Nhà

nước ta, với những tiêu chuẩn chặt chẽ, thấm nhuần tinh thần “nhân dân

là người chủ, mà Chính phủ là người đày tớ trung thành của nhân dân”

Đề cao pháp quyền, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng vai trò của giáo dục đạo đức và cho rằng, nhà nước pháp quyền chỉ phát huy

được đầy đủ hiệu lực khi nó biết coi trọng kết hợp giáo dục đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội và nhà nước

Cùng với hệ thống các quan điểm đúng đắn về xây dựng đường lối và lực lượng cách mạng (Đảng, Mặt trận dân tộc thống nhất, lực lượng vũ trang nhân dân ), tổ chức và xây dựng chế độ xã hội mới trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, là hệ thống quan điểm sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phương pháp cách mạng với nhiều cách thức, biện pháp nhằm thực hiện thành công từng bước các mục tiêu của cách mạng Việt Nam Đó là sự kế thừa có chọn lọc, vận dụng đúng đắn, sáng tạo vào điều kiện nước ta những phương pháp tư duy và hành động của các nhà tư tưởng, chính trị, quân sự Việt Nam và thế giới trong lịch sử, là sự tổng kết từ thực tiễn các phong trào cách mạng trong nước và quốc tế

Là một hệ thống quan điểm về phương pháp được thể hiện đa dạng

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xxi

và phong phú ở các thời kỳ, các giai đoạn cách mạng khác nhau, với tinh

thần “dĩ bất biến ứng vạn biến”, trên cơ sở giữ vững mục tiêu là Độc lập,

Thống nhất của Tổ quốc, Tự do - Hạnh phúc của nhân dân, phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh là sự vận dụng linh hoạt, uyển chuyển những cách thức, biện pháp khác nhau phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và đối tượng cụ thể nhằm đưa cách mạng từng bước đi đến thắng lợi cuối cùng Phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp hòa bình với sử dụng bạo lực cách mạng; kết hợp chặt chẽ giữa lực lượng chính trị của quần chúng với lực lượng vũ trang của nhân dân, giữa khởi nghĩa toàn dân với chiến tranh cách mạng; kết hợp

đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị và đấu tranh ngoại giao; lợi dụng triệt để những mâu thuẫn nội bộ của địch, phân hoá và cô lập cao

độ kẻ thù, giành thắng lợi từng bước, đánh đổ từng bộ phận, cuối cùng đi

đến thắng lợi hoàn toàn Điểm đặc sắc của phương pháp cách mạng

Hồ Chí Minh là lấy đoàn kết làm trung tâm, kết hợp chặt chẽ đoàn kết dân tộc với đoàn kết quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời

đại để tạo nên sức mạnh tổng hợp của cách mạng trong cả đấu tranh cách mạng, trong bảo vệ và xây dựng Tổ quốc

Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ ba cung cấp nhiều tài liệu

nêu lên những đóng góp to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh với cách mạng thế giới và góp phần làm thế giới đổi thay bằng sự cổ vũ, đoàn kết các dân tộc thuộc địa cùng nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới đấu tranh loại bỏ khỏi đời sống nhân loại sự thống trị, áp bức của chế độ thực dân dưới mọi hình thức, cống hiến to lớn vào cuộc đấu tranh chung của nhân loại vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên hành tinh của chúng ta

Là nhà yêu nước vĩ đại, nhà quốc tế chủ nghĩa trong sáng, với tầm nhìn rộng lớn, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi vấn đề giải phóng dân tộc và giải phóng con người không chỉ là vấn đề của Việt Nam mà là vấn đề chung của nhân loại Chính vì vậy, trước khi trở thành lãnh tụ của nhân dân Việt Nam, Người đã là một chiến sĩ quốc tế nhiệt thành, đấu tranh không mệt mỏi và có nhiều cống hiến to lớn cho tự do của các dân tộc thuộc địa

Hồ CHí MINH TOàN TậP xxii

và sự nghiệp giải phóng nhân dân lao động bị áp bức, bóc lột trên toàn thế giới

Bằng hình ảnh chủ nghĩa đế quốc là “con đỉa hai vòi”, Chủ tịch

Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải thực hiện liên minh chiến đấu giữa giai cấp vô sản ở thuộc địa với giai cấp vô sản ở chính quốc Vì bóc lột thuộc địa là một trong hai nguồn sống của chủ nghĩa tư bản, cho nên muốn đánh đổ chủ nghĩa đế quốc,

trước hết “phải tước hết thuộc địa của chúng” Do đó, cách mạng thuộc địa

không chỉ trông chờ vào kết quả của cách mạng vô sản ở chính quốc, hơn nữa cần phải chủ động và có thể giành thắng lợi trước, và bằng thắng lợi của mình sẽ góp phần vào sự nghiệp cách mạng ở chính quốc Chủ tịch

Hồ Chí Minh viết: “Ngày mà hàng trăm triệu nhân dân châu á bị tàn sát

và áp bức thức tỉnh để gạt bỏ sự bóc lột đê tiện của một bọn thực dân lòng tham không đáy, họ sẽ hình thành một lực lượng khổng lồ, và trong khi thủ tiêu một trong những điều kiện tồn tại của chủ nghĩa tư bản là chủ nghĩa đế quốc, họ có thể giúp đỡ những người anh em mình ở phương Tây trong nhiệm vụ giải phóng hoàn toàn”

Là hiện thân của tư tưởng kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh

thời đại, đoàn kết quốc tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cách mệnh An

Nam cũng là một bộ phận trong cách mệnh thế giới” và “cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam là một bộ phận khăng khít của cuộc đấu tranh vĩ

đại nhằm chống chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân” của nhân dân

thế giới Vì vậy, trong cách mạng giải phóng dân tộc cũng như trong hòa bình xây dựng đất nước, một mặt, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, nhưng Người luôn luôn kêu gọi phải tăng cường sự đoàn kết và hợp tác quốc tế, đồng thời phải ra sức ủng hộ và giúp đỡ đối với các cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới Trên ý nghĩa đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là biểu tượng của tinh thần "bốn phương vô sản đều là anh em"

Những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đường lối đối ngoại của Việt Nam và về quan hệ quốc tế là một trong những đóng góp to lớn vào kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xxiii

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh

tuyên bố: “nước Việt Nam sẵn sàng thực thi chính sách mở cửa và hợp tác

trong mọi lĩnh vực” trên cơ sở “toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước”, “bình đẳng tuyệt đối giữa các nước có chủ quyền” Khẳng

định Việt Nam là một “bộ phận trong phe hòa bình và dân chủ thế giới”, Người xác định chính sách đối ngoại của nước ta là: “Làm bạn với tất cả

mọi nước dân chủ và không gây thù oán với một ai”, đồng thời nêu rõ

''mục tiêu là xây đắp nền hoà bình thế giới" của Việt Nam

Với quan điểm xuất phát là “hoà bình thật sự không thể tách khỏi độc

lập thật sự”, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng xây dựng một nền hòa bình

chân chính trên thế giới, một trật tự thế giới mới, phải dựa trên nguyên

tắc tôn trọng quyền cơ bản của tất cả các dân tộc và “công bình và lý

tưởng dân chủ phải thay cho chiến tranh” trong quan hệ quốc tế Công

bằng và dân chủ trên thế giới phải được bảo đảm cho mỗi dân tộc tự quyết định lấy vận mệnh của mình dựa trên những giá trị văn hoá dân tộc và tôn trọng sự lựa chọn con đường phát triển của mỗi quốc gia, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau Các quốc gia phải được bình đẳng trong việc tham gia giải quyết các vấn đề quốc tế và hoà bình thế giới phải được tất cả các dân tộc quyết định, không phụ thuộc vào một nhóm cầm quyền của một thiểu số các nước lớn

Những quan điểm trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh làm sáng tỏ về một trật tự quốc tế mới, đồng thời nêu cao ý nghĩa chân chính của các cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc, vì hòa bình, bình đẳng, dân chủ trong quan hệ quốc tế đối với hòa bình thế giới

Là người ủng hộ các nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình giữa các nước

có chế độ chính trị khác nhau, Chủ tịch Hồ Chí Minh tôn trọng việc giải quyết mâu thuẫn giữa các nước thông qua thương lượng hoà bình, không

can thiệp vào công việc nội bộ của nhau Người nói: “Thế giới hoà bình có

thể thực hiện nếu các nước trên thế giới, nhất là những nước lớn, đều sẵn sàng giải quyết những xích mích giữa các nước bằng cách thương lượng”

Ngày nay, việc giải quyết các vấn đề quan hệ quốc tế bằng hòa bình thương lượng là xu hướng tích cực trên thế giới, song điều lưu ý trên của

Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị

Hồ CHí MINH TOàN TậP xxiv

Để xây dựng một thế giới hòa bình, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh tới việc xây dựng và duy trì niềm tin trong quan hệ quốc tế thông qua việc tăng cường sự hiểu biết và xích lại gần nhau giữa nhân dân các nước để cùng nhau hoà bình giải quyết các mâu thuẫn, xung đột Người

chỉ rõ, “với một sự tin cẩn lẫn nhau, những dân tộc tự do và bình đẳng

vẫn có thể giải quyết những vấn đề khó khăn nhất” Hiểu biết và tin cậy

giữa các dân tộc không chỉ giúp ngăn chặn và xoá bỏ chiến tranh, mà còn tạo điều kiện cho sự hợp tác hữu nghị bền vững giữa các nước trên thế giới Đặc biệt, để chủ động ngăn chặn các xung đột, không để cho giới cầm quyền hiếu chiến lừa bịp đẩy các quốc gia, dân tộc vào lò lửa chiến tranh vì lợi ích của chúng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, nhân dân các nước

phải “nhận lấy trách nhiệm bảo vệ hoà bình thế giới” Giáo dục nhân dân

mình và cùng nhân dân thế giới xây dựng lối ứng xử hoà bình - văn minh chống lại lối ứng xử chiến tranh - dã man trong quan hệ quốc tế để đắp xây một nền văn hoá hoà bình của nhân loại là những cống hiến thực tiễn cực kỳ to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho văn hoá thế giới, cho văn

minh và hòa bình của nhân loại

Ngày nay, khi loài người phải đối diện với quá nhiều vấn đề có tính toàn cầu và những vấn đề này chỉ có thể được giải quyết bằng sự hợp tác quốc tế (như bảo vệ môi trường sống, chống nghèo đói, dịch bệnh, chống chiến tranh, chống khủng bố quốc tế, bảo vệ hòa bình, ) thì những quan

điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây đắp một trật tự thế giới mới với lối ứng xử quốc tế văn minh và thiết lập một nền hoà bình vững bền trên hành tinh của chúng ta càng có ý nghĩa thực tiễn to lớn Đó là vấn đề trên hết và trước hết để các dân tộc có cơ hội cùng nhau tập trung mọi nguồn lực nhằm giải quyết thành công các vấn đề chung vì sự tồn tại và phát triển của cả loài người

Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ ba cung cấp nhiều tư liệu

làm sáng tỏ sự nghiệp, tư tưởng thấm đậm giá trị văn hóa của nhà văn

hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh bởi Người đã lãnh đạo nhân dân đánh đuổi giặc ngoại xâm, giành lại cho nhân dân quyền sống đích thực của con người và góp phần cùng loài người loại trừ chủ nghĩa thực dân - một trở

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xxv

lực lớn trên con đường tiến tới văn minh, đóng góp to lớn vào cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của nhân loại tiến bộ

Những giá trị văn hóa của sự nghiệp giải phóng con người đó càng

thêm sâu sắc khi Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương bắt đầu từ sự giác

ngộ nhân dân, làm cho nhân dân hiểu rõ các quy luật phát triển của xã

hội, nhận rõ mục đích đấu tranh và con đường giải phóng, tin chắc vào sự thắng lợi mà kiên quyết tự đứng lên làm cách mạng và xây dựng xã hội

mới không có áp bức, bóc lột và tạo ra những điều kiện phát triển toàn

diện đối với con người Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Muốn giữ vững

nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà”

Lấy văn hóa soi đường cho quốc dân đi, vì vậy, cách mạng giải phóng

dân tộc và cách mạng xã hội chủ nghĩa dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch

Hồ Chí Minh là sự nghiệp văn hóa vĩ đại, trong đó kết hợp chặt chẽ giữa giải phóng với phát triển và hoàn thiện con người Giải phóng con người

là giá trị văn hóa cao cả nhất, nhưng sự sâu sắc của giá trị văn hóa cao cả

đó là làm cho con người tự đứng lên giải phóng bằng chính sự phát triển

và hoàn thiện của mình Lấy đoàn kết toàn dân để giải phóng dân tộc, làm cho nhân dân đồng thuận để xây dựng xã hội mới, lấy thống nhất thay vì đối đầu, loại trừ là đường lối và phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh Giải phóng con người ở tầm cao văn hóa như thế đã tạo ra nguồn năng lượng và động lực cực kỳ mạnh mẽ của toàn dân làm nên thắng lợi trong cả sự nghiệp giải phóng và xây dựng Tổ quốc Đó là bí quyết thành công của cách mạng Việt Nam Đó là bí quyết văn hóa Hồ Chí Minh

Bởi vậy, trong bất kỳ điều kiện nào, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng luôn chủ trương phát triển văn hóa, nâng cao dân trí, giáo dục đạo đức và nâng cao nhân cách cho nhân dân

Nền văn hóa mà Người chủ trương xây dựng là sự kết hợp giữa kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa

Hồ CHí MINH TOàN TậP xxvi

yêu nước - nhân văn Việt Nam và chủ nghĩa quốc tế trong sáng, chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa kỳ thị - độc tôn về văn hoá Văn hóa phải thấm sâu vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Văn hóa phải loại trừ tham nhũng, lười biếng, phù hoa xa xỉ Văn hóa phải làm cho mọi người dân Việt Nam, từ già đến trẻ, cả đàn ông và đàn bà, ai cũng hiểu nhiệm vụ của mình và biết hưởng hạnh phúc mà mình được hưởng

Chủ tịch Hồ Chí Minh được loài người tiến bộ suy tôn là một nhà

văn hoá lớn còn bởi những thành tựu xuất sắc của Người trong lĩnh vực

hoạt động và sáng tạo văn hoá và giáo dục Với quan niệm “Một dân tộc

dốt là một dân tộc yếu”, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng sự dốt nát cũng

là kẻ địch phải chống Người chủ trương phải phát triển nền giáo dục thì mới xây dựng được chủ nghĩa xã hội, mới tiến kịp được sự phát triển chung của nhân loại Xác định rõ học tập để làm việc, làm người, để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân và nhân loại, Người thường xuyên

nhấn mạnh tới nhiệm vụ giáo dục lý tưởng, giáo dục đạo đức “cần, kiệm,

liêm, chính, chí công, vô tư” và chỉ rõ rằng: “Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm, là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ” Là nhà giáo dục vĩ đại, với tinh thần “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”,

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ rằng việc “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho

đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” Với mục tiêu của

chiến lược “trồng người” là “dạy dỗ con em của nhân dân thành người

công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt, người cán bộ tốt của nước nhà”, theo Người, phải xây dựng một nền giáo dục toàn diện để đào

tạo những con người có đức, có tài Nền giáo dục đó phải kết hợp chặt chẽ giữa học và hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, gắn liền giáo dục của nhà trường với gia đình và xã hội, học suốt đời, kết hợp tự học với học trong nhà trường, học trong sách vở và học trong cuộc sống

Văn hóa có cốt lõi là đạo đức Đạo đức mà Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng xuất phát từ chính ý nghĩa văn hóa, đạo đức hết sức nhân văn của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng xã hội

chủ nghĩa Bởi vậy, Người đòi hỏi Đảng cách mạng phải “là đạo đức, là văn

minh”, người làm cách mạng phải có đạo đức cách mạng, “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người thấm nhuần đạo đức xã hội chủ nghĩa”

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xxvii

Người nói: “Việc nước lấy Đoàn thể làm cốt cán Việc Đoàn thể lấy cán bộ

làm cốt cán Cán bộ lấy đức làm cốt cán” Đó là đạo đức làm người, hoàn

thiện con người, đạo đức vì thắng lợi của sự nghiệp vĩ đại là giải phóng con người và xây dựng xã hội đem lại tự do, hạnh phúc cho con người

Cũng chính vì thế, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đạo đức là gốc, là đạo đức hành động và Người không chỉ để lại một hệ thống quan điểm về đạo đức

để học tập mà còn là một tấm gương, một kiểu mẫu về thực hành đạo đức cách mạng, về sự nhất quán giữa tư tưởng và hành động, sự thống nhất giữa đạo đức với chính trị, đạo đức với tài năng, giữa nói và làm, giữa đạo

đức cách mạng và đạo đức đời thường Những yêu cầu đạo đức mà Người nêu ra cho cán bộ, đảng viên nay đã trở thành hệ chuẩn mực đạo đức cơ

bản của con người Việt Nam mới như: “Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho

Đảng, cho cách mạng”; “trung với nước, hiếu với dân”, “cần kiệm liêm

chính, chí công vô tư”, “Việc gì có lợi cho dân, ta phải hết sức làm Việc gì

hại đến dân, ta phải hết sức tránh”, phải “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”, biết yêu thương con người, có tình cảm quốc tế trong sáng

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, xây dựng đạo đức cách mạng phải gắn chặt với chống chủ nghĩa cá nhân Người chỉ rõ: cái gì trái với đạo

đức cách mạng, với chủ nghĩa tập thể, với chủ nghĩa xã hội là chủ nghĩa

cá nhân Khẳng định chủ nghĩa cá nhân “là mẹ đẻ ra tất cả mọi tính hư

nết xấu”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm cảnh báo rằng: “Một dân tộc, một

đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”

Tuy nhiên, Người chỉ rõ: “Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không

phải là “giày xéo lên lợi ích cá nhân””

Chúng ta còn tìm thấy trong bộ Hồ Chí Minh Toàn tập những ý kiến

chỉ dẫn thiết thực của Chủ tịch Hồ Chí Minh về những nguyên tắc và phương pháp xây dựng nền đạo đức xã hội chủ nghĩa ở nước ta Có thể nói, tính hoàn chỉnh của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một bước phát triển mới, một cống hiến đặc sắc vào sự phát triển của đạo đức học Mác - Lênin và vẫn giữ nguyên giá trị soi sáng cho chúng ta trong việc giải quyết những vấn đề đạo đức xã hội hiện nay Ngày nay, tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh đã trở thành một bộ phận của văn hoá dân tộc, thành vũ

Hồ CHí MINH TOàN TậP xxviii

khí của nhân dân trong cuộc đấu tranh chống lại các hiện tượng tha hoá về đạo đức của xã hội

Đạo đức và văn hóa là nội dung quan trọng nhất quyết định nhân cách và sự hoàn thiện của đạo đức, văn hóa là nhân tố căn bản hoàn thiện nhân cách Dẫn dắt nhân dân đi tới sự giải phóng và hoàn thiện con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh là hiện thân của sự toàn mỹ ấy: yêu đồng bào, yêu nhân loại; triệt để cách mạng và vô cùng nhân từ; uyên bác mà cực kỳ khiêm tốn; nguyên tắc chiến lược nhưng rất linh hoạt về sách lược; nhìn xa trông rộng nhưng rất thiết thực, cụ thể; vĩ đại mà rất mực bình dị; nhà thơ trong người chiến sĩ giải phóng Người là hình mẫu nhân cách cao đẹp của con người, của nhà lãnh đạo cộng sản được nhân dân mãi mãi gọi là Bác Hồ Đó là chuẩn mực giá trị con người của dân tộc Việt Nam

Cùng với tư tưởng đạo đức, tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh là một

đóng góp rất có giá trị vào triết học về con người của chủ nghĩa Mác -

Lênin Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham

muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” Đó là lý tưởng chính trị, lý tưởng đạo đức và cũng là lý tưởng nhân

văn của Người Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, giải phóng con người trước hết là giải phóng họ khỏi những tai họa do cái đói, cái rét, cái dốt gây nên Cuộc chiến đấu đó không thể tách rời cuộc chiến đấu để giải phóng dân tộc Chỉ có thoát khỏi thân phận nô lệ, mỗi con người mới lấy lại được phẩm giá làm người Hơn nữa, đó còn là cuộc chiến đấu vì hoà bình và tình hữu nghị giữa các dân tộc, vì sự giải phóng của toàn nhân loại Đó chính là giá trị nhân văn, một chủ nghĩa nhân văn hành động, chủ nghĩa nhân văn chiến đấu, chủ nghĩa nhân đạo hiện thực

Là kết tinh của văn hoá, tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh được biểu hiện vô cùng đa dạng và phong phú, nó thấm đậm trong toàn bộ cuộc đời

và sự nghiệp của Người, được toả sáng trong từng việc làm, từng cử chỉ, từng mối quan tâm ân cần đối với mỗi con người; tất cả đều toát lên tình yêu thương, sự tôn trọng, thái độ bao dung và niềm tin vào khả năng cải tạo của con người, dù cho họ có nhất thời lầm lạc Bằng hành động và ứng xử của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh truyền lại cho chúng ta một

đạo lý làm người là phải biết yêu thương và sống với nhau có tình nghĩa

LờI GIớI THIệU bộ hồ chí minh toàn tập xxix

Với Người, “Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình có

nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được”

Tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hoá mãi là kim chỉ nam cho chúng ta trong xây dựng một nền văn hoá Việt Nam tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc đồng thời không ngừng mở rộng giao lưu văn hoá với thế giới

*

* *

Những giá trị phong phú và toàn diện nói trên đã làm cho bộ Hồ Chí Minh

Toàn tập xuất bản lần thứ ba trở thành bộ sách kinh điển lớn, có giá trị

lý luận và thực tiễn cao về cách mạng Việt Nam Bộ sách đã phản ánh thiên tài trí tuệ của vị lãnh tụ - người thầy của cách mạng Việt Nam, nhà tư tưởng mácxít vĩ đại; đã phản ánh quá trình lịch sử đấu tranh anh dũng và thắng lợi vẻ vang của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tính khoa học đúng đắn và tính cách mạng sáng tạo của tư tưởng

Hồ Chí Minh được thực tế lịch sử kiểm chứng đã tỏ rõ giá trị, sức sống mãnh liệt và trở thành tinh hoa của dân tộc, niềm tự hào vô hạn của mỗi con người Việt Nam Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh, toàn Đảng, toàn dân ta càng vững tin vào thắng lợi của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo Mỗi người Việt Nam hãy học tập, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, phát huy lòng yêu nước, ý chí quật cường bất khuất của dân tộc để xây dựng một nước Việt Nam mới, trong thời đại mới, sánh vai với các nước tiên tiến trên thế giới

*

* *

Được sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Bí thư Trung ương Đảng, kế thừa

những kinh nghiệm và thành tựu của bộ Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ nhất và lần thứ hai, bộ Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ

ba là một công trình lao động khoa học nghiêm túc của một tập thể đông

đảo các nhà khoa học, cán bộ nghiên cứu, lưu trữ, biên tập, xuất bản thuộc nhiều cơ quan Đảng và Nhà nước, ở trung ương và địa phương Đây

là công trình chào mừng Đại hội lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam

Hồ CHí MINH TOàN TậP xxx

Đối với những tác phẩm mới sưu tầm được, trước khi đưa vào biên tập xuất bản lần thứ ba đều đã qua thẩm định, nghiệm thu hai cấp theo quy

định của một chương trình nghiên cứu khoa học cấp nhà nước Những tác phẩm đã in trong lần xuất bản thứ hai cũng được rà soát, sửa lỗi kỹ thuật Phần chú thích và chỉ dẫn tên người được bổ sung, biên tập lại bảo

đảm tính chính xác và cập nhật thông tin Những tác phẩm viết chung và các sắc lệnh, văn bản do Người ký được để ở phần Phụ lục Các tác phẩm chưa có đầy đủ dữ kiện khoa học xác định của Chủ tịch Hồ Chí Minh được

xếp trong phần Những tác phẩm có thể là của Chủ tịch Hồ Chí Minh để

bạn đọc tham khảo và góp phần xác minh thêm Tất cả đều nhằm nâng cao chất lượng và hoàn thiện thêm một bước để giúp cho bạn đọc có thể tìm hiểu đầy đủ, chính xác về sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời cũng phản ánh được những thành tựu nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh trong những năm gần đây

Để hoàn thành bộ sách quan trọng này, mặc dù tập thể đội ngũ cán

bộ biên tập xuất bản đã hết sức cố gắng, song khó tránh khỏi còn những nhược điểm và thiếu sót Chúng tôi chân thành cảm ơn sự đóng góp xây dựng của bạn đọc

Nhân dịp bộ Hồ Chí Minh Toàn tập xuất bản lần thứ ba ra mắt bạn

đọc, Hội đồng xuất bản cảm ơn các nhà nghiên cứu, các cộng tác viên khoa học, đội ngũ cán bộ biên tập xuất bản đã tích cực, khẩn trương hoàn

thành bộ sách Mong rằng, bộ Hồ Chí Minh Toàn tập sẽ góp phần đẩy

mạnh hơn nữa việc nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng

Hồ Chí Minh vào sự nghiệp đổi mới đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Hội đồng xuất bản

Hồ CHí MINH TOàN TậP lần thứ ba

Lời giới thiệu tập 1

Tập 1 của bộ sách Hồ Chí Minh Toàn tập, xuất bản lần thứ ba, bao

gồm những tác phẩm, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1912

đến năm 1924 Các tác phẩm, bài viết trong tập 1 phản ánh quá trình chuyển biến của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ một người yêu nước đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, trở thành người cộng sản, hình thành tư tưởng cứu nước và giải phóng dân tộc duy nhất đúng đắn cho dân tộc Việt Nam

Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 1 bao gồm những nội dung cơ bản sau đây: Vạch trần bản chất xấu xa, lên án tội ác của chủ nghĩa thực dân đế quốc đối với các dân tộc thuộc địa

Trong nhiều tác phẩm, bài viết, Chủ tịch Hồ Chí Minh vạch rõ âm mưu và sự tàn ác của chủ nghĩa thực dân đế quốc, dưới chiêu bài “khai hóa văn minh” đã tiến hành xâm lược các nước thuộc địa và “Để che đậy

sự xấu xa của chế độ bóc lột giết người, chủ nghĩa tư bản thực dân luôn luôn điểm trang cho cái huy chương mục nát của nó bằng những châm ngôn lý tưởng: Bác ái, Bình đẳng, v.v ” (tr 93)

Dưới ngòi bút sắc sảo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thực chất công cuộc khai hóa văn minh của chủ nghĩa thực dân ở các châu lục đều bị phơi bày

Đối với châu lục đen, Chủ tịch Hồ Chí Minh có sự so sánh sinh động So sánh hành hình kiểu Linsơ, dành cho người da đen ở nước Mỹ, với sự tàn bạo của những nhà "khai hóa" châu Âu dành cho châu Phi thuộc địa, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Nếu lối hành hình theo kiểu Linsơ của những bọn người Mỹ hèn hạ đối với những người da đen là một hành động vô nhân đạo, thì tôi không còn biết gọi việc những người Âu nhân danh đi khai hóa mà giết hàng loạt những người dân châu Phi là cái gì nữa” (tr 346)

Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu bật nỗi thống khổ của nhân dân Đông Dương, nhân dân Việt Nam dưới sự “khai hóa” của thực dân Pháp: “tính mệnh của một người An Nam bị xem như thân con chó, không đáng giá một đồng trinh” (tr 113) “Để hút đến giọt máu cuối cùng của đất nước

Hồ CHí MINH TOàN TậP XXXII

khốn khổ chúng tôi, nghề ăn cướp thực dân như con bạch tuộc, đang xiết chặt bằng nhiều cái vòi hút độc quyền không biết chán” (tr 401)

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “ở trên thế giới, không có dân tộc chiến bại nào bị kẻ chiến thắng ngược đãi hành hạ bằng dân tộc thuộc

địa” (tr 387)

Có áp bức giai cấp, áp bức dân tộc, tất yếu xuất hiện đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc

Cứu nước và giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản

Trước hết, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định truyền thống yêu nước bất khuất của dân tộc Việt Nam Trước các thế lực xâm lược dã man, tàn bạo, ông cha ta với tinh thần độc lập, tự tôn dân tộc đã vùng lên lật đổ

ách ngoại xâm Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Giở sử đất nước ta ra mà xem, mọi người sẽ thấy “tổ tiên ta đã treo bao tấm gương đạo đức và dũng cảm, chí khí và tự tôn” (tr 97) Với lòng mong muốn con cháu ngày nay noi gương ông cha đứng lên đánh đuổi thực dân Pháp giành tự do, độc lập, Người viết: “Thật là nhục nhã thậm tệ, thật là chán ngán ghê gớm, thật là cay đắng ê chề xiết bao cho các vị, nếu từ những tầng mây, tổ tiên mi phải trông thấy dân tộc mà các vị đã giành được tự do nay chịu phận nô lệ, đất nước đã được các vị giải thoát nay lâm vào cảnh nô dịch” (tr 98)

Kế tục truyền thống chí khí và tự tôn của ông cha, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết chí ra đi tìm đường giải phóng dân tộc Từ một người yêu nước, tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là Luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa, tư tưởng cứu nước và giải phóng dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh có sự chuyển biến về chất

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người có những đánh giá đầy đủ, đúng đắn

về những cống hiến xuất sắc của Lênin đối với cách mạng thế giới và cách mạng thuộc địa Người chỉ rõ, Lênin là người được kính trọng ở cả phương

Đông và phương Tây: “Nếu giai cấp vô sản phương Tây coi Lênin là một thủ lĩnh, một lãnh tụ, một người thầy thì các dân tộc phương Đông lại coi Lênin là một người con vĩ đại hơn nữa, cao quý hơn nữa” (tr 317) Thiên tài và đạo đức cách mạng vĩ đại, cao đẹp của Lênin ảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu á, làm cho trái tim, khối óc của nhân dân châu á hướng

về Người không gì cưỡng lại nổi Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định cách mạng Việt Nam đi theo chỉ dẫn của Lênin: “Khi còn sống, Người là người cha, thầy học, đồng chí và cố vấn của chúng ta Ngày nay, Người là ngôi sao sáng chỉ đường cho chúng ta đi tới cuộc cách mạng xã hội

LờI GIớI THIệU TậP 1 XXXIII

Lênin bất diệt sẽ sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta” (tr 257)

Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 1 công bố nhiều bài viết, bài phát biểu

của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Quốc tế Cộng sản - tổ chức quốc tế do Lênin sáng lập năm 1919, và các tổ chức thuộc Quốc tế Cộng sản như Quốc tế Nông dân, Ban Phương đông Qua những bài viết, bài phát biểu đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định cách mạng thuộc địa nói chung, cách mạng Việt Nam nói riêng rất cần sự giúp đỡ của Quốc tế Cộng sản về nhiều mặt Người viết: “Quốc tế Cộng sản cần phải giúp đỡ họ tổ chức lại, cần phải cung cấp cán bộ lãnh đạo cho họ và chỉ cho họ con đường đi tới cách mạng và giải phóng” (tr 311) và yêu cầu Quốc tế Cộng sản đặc biệt quan tâm giúp đỡ phong trào công nhân và nông dân - lực lượng cơ bản của cách mạng ở các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, dưới ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, giai cấp công nhân không khác gì nô lệ: ngày làm việc 12, 13 giờ, kể cả ngày lễ, ngày chủ nhật, không có bảo hiểm xã hội cho tuổi già, không

có trợ cấp khi đau ốm hoặc tai nạn lao động Trước sự áp bức, bóc lột ấy,

“Giai cấp vô sản không thể làm gì để chống lại cái hệ thống bóc lột đó, chưa có một tổ chức công nhân nào cả” (tr 314) Nắm vững sứ mệnh lịch

sử của giai cấp vô sản, tin tưởng vào tương lai của dân tộc, Chủ tịch

Hồ Chí Minh khẳng định: “tình cảnh công nhân An Nam là như thế Đó

là một tình cảnh khủng khiếp, nhưng không phải là không có lối thoát , bởi vì với sự giúp đỡ của các tổ chức cách mạng gần gũi với Quốc tế Công hội đỏ, chúng tôi quyết đập tan lực lượng của chủ nghĩa đế quốc châu Âu

áp bức chúng tôi” (tr 314-315)

Vấn đề nông dân luôn chiếm vị trí quan trọng trong suy nghĩ và hoạt

động thực tiễn của Chủ tịch Hồ Chí Minh Người cho rằng, người nông dân trong các thuộc địa “bị hai tầng bóc lột: vừa như những người vô sản, vừa như những người bị mất nước” (tr 225), “là người An Nam, họ bị áp bức; là người nông dân, họ bị người ta ăn cắp, cướp bóc, tước đoạt, làm phá sản” (tr 247), “giống như một người bị trói vào một chiếc cột, đầu ngược xuống đất” (tr 229)

Từ nỗi thống khổ của giai cấp nông dân thuộc địa, tại diễn đàn Quốc

tế Nông dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: Quốc tế Nông dân chỉ trở thành một quốc tế thật sự khi nông dân phương Đông, phương Tây, đặc biệt là nông dân các nước thuộc địa, những người bị áp bức, bóc lột nặng nề nhất

đều tham gia vào tổ chức này Qua nghiên cứu phong trào nông dân thuộc địa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thấy sự cần thiết phải xây

Hồ CHí MINH TOàN TậP XXXIV

dựng liên minh công nông và xác định sứ mệnh giải phóng dân tộc của giai cấp công nhân Người viết: “Người Bắc Phi sẽ biến khỏi mặt đất, nếu giai cấp vô sản giác ngộ không đến cứu họ khỏi nền “văn minh” quái vật” (tr 280)

Nhận thấy lực lượng to lớn và tinh thần yêu nước nồng nàn của nông dân thuộc địa, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: trong các nước thuộc

địa, nông dân đã nhiều lần nổi dậy đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân nhưng đều thất bại vì thiếu sự lãnh đạo và tổ chức Người yêu cầu Quốc

tế Nông dân: “Khi các đồng chí được tổ chức lại, các đồng chí cần phải nêu gương cho chúng tôi, giúp đỡ chúng tôi, dang rộng cánh tay anh em

đón chúng tôi để chúng tôi cũng có thể bước vào gia đình vô sản quốc tế” (tr 225) Mục tiêu “tất cả ruộng đất về tay nông dân” chỉ có thể được giải quyết thông qua cách mạng, dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ nhấn mạnh vai trò của hai giai cấp chủ lực là công nhân và nông dân, mà còn rất quan tâm tới thanh niên, phụ nữ, học sinh, sinh viên… trong đấu tranh cách mạng Trong một số tác phẩm, bài viết, Người đã nêu lên những tấm gương tiêu biểu của tuổi trẻ, phụ nữ trong đấu tranh ở Việt Nam và các nước thuộc địa, phụ thuộc

để nhân dân ta học tập, vận dụng và làm theo

Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 1 giới thiệu quan điểm của Chủ tịch

Hồ Chí Minh khẳng định tính tất yếu và sự trong sáng của tình hữu ái vô

sản, luận giải về vấn đề đoàn kết quốc tế, đoàn kết giữa các dân tộc thuộc

địa, giữa thuộc địa và chính quốc, giữa phương Đông và phương Tây

Người viết: “dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giống người bóc lột và giống người bị bóc lột Mà cũng chỉ có một mối tình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu ái vô sản” (tr 287), và chỉ rõ: “Xét về nguyên tắc, tiến bộ chung phụ thuộc vào việc phát triển chủ nghĩa quốc tế; và văn minh chỉ có lợi khi các quan hệ quốc tế được mở rộng và tăng cường” (tr 14)

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, phải có sự phối kết hợp giữa cách mạng chính quốc với cách mạng thuộc địa bởi vì “Chủ nghĩa tư bản là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc và một cái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ở các thuộc địa” (tr 320) Muốn giết con vật ấy, người ta phải phối hợp với nhau, đồng thời cắt cả hai vòi của

nó Nếu chỉ cắt một vòi thì cái vòi còn lại tiếp tục hút máu của giai cấp vô sản, con vật tiếp tục sống và cái vòi bị cắt sẽ lại mọc ra

Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán những quan điểm xem nhẹ cách

LờI GIớI THIệU TậP 1 XXXV

mạng thuộc địa, thậm chí là khinh thường thuộc địa tồn tại trong một số

Đảng Cộng sản ở chính quốc Người phân tích: “hiện nay nọc độc và sức sống của con rắn độc tư bản chủ nghĩa đang tập trung ở các thuộc địa hơn

là ở chính quốc” (tr 296) Vì vậy, xem thường thuộc địa, chỉ tập trung chống chủ nghĩa tư bản ở chính quốc là “đánh chết rắn đằng đuôi” Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “vận mệnh của giai cấp vô sản thế giới và

đặc biệt là vận mệnh của giai cấp vô sản ở các nước đi xâm lược thuộc địa gắn chặt với vận mệnh của giai cấp bị áp bức ở các thuộc địa” (tr 295)

Từ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin: Giải phóng giai cấp công nhân là sự nghiệp của bản thân giai cấp công nhân, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, việc giải phóng các dân tộc thuộc địa là sự nghiệp của nhân dân thuộc địa và đã bước đầu đưa ra những dự đoán về khả năng cách mạng thuộc địa có thể nổ ra và giành thắng lợi trước cách mạng chính quốc: “Ngày

mà hàng trăm triệu nhân dân châu á bị tàn sát và áp bức thức tỉnh để gạt

bỏ sự bóc lột đê tiện của một bọn thực dân lòng tham không đáy, họ sẽ hình thành một lực lượng khổng lồ, và trong khi thủ tiêu một trong những điều kiện tồn tại của chủ nghĩa tư bản là chủ nghĩa đế quốc, họ có thể giúp đỡ những người anh em mình ở phương Tây trong nhiệm vụ giải phóng hoàn toàn” (tr 48)

Cách mạng giải phóng dân tộc theo chủ nghĩa Mác - Lênin có nghĩa

là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Một vấn đề lớn đặt ra cho các nước thuộc địa ở châu á, trong đó có Việt Nam là: “Chế độ cộng sản có áp dụng được ở châu á nói chung và ở Đông Dương nói riêng không?” (tr 45) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phân tích và xem xét thấu đáo “những lý do lịch sử cho phép chủ nghĩa cộng sản thâm nhập vào châu á dễ dàng hơn

là ở châu Âu” (tr 47) Người khẳng định: “Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu nhân loại, đem lại cho mọi người không phân biệt chủng tộc và nguồn gốc sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no trên quả đất, việc làm cho mọi người và vì mọi người, niềm vui, hòa bình, hạnh phúc” (tr 496)

Đây là sự phát triển sáng tạo lý luận về chủ nghĩa xã hội của Chủ tịch

Hồ Chí Minh

Ngoài các tác phẩm, bài viết chứa đựng tư tưởng chính trị quan trọng liên quan đến con đường, những vấn đề chiến lược, sách lược của cách

mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 1 còn có một số tác phẩm

văn học mang tính đảng sâu sắc, tính chiến đấu cao và tính nghệ thuật

đặc sắc Với những tác phẩm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt cơ sở cho

sự ra đời nền văn học cách mạng Việt Nam

Hồ CHí MINH TOàN TậP XXXVI

So với lần xuất bản thứ hai, Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 1, xuất bản lần

thứ ba bổ sung thêm 13 tác phẩm, bài viết mới sưu tầm được Để bảo đảm tính cập nhật và chính xác của tài liệu, trong lần xuất bản thứ ba, nhóm xây dựng bản thảo đã viết bổ sung phần chú thích và bản chỉ dẫn tên người Đối với những tác phẩm, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh in trong lần xuất bản thứ hai, lần xuất bản này, nhóm xây dựng bản thảo đã đọc soát, hiệu đính cho

đúng với bản gốc

Đa số các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh in trong tập 1 được Người viết bằng tiếng nước ngoài, nhiều nhất là tiếng Pháp Trong quá trình làm

sách, công tác dịch thuật, hiệu đính được đặc biệt chú trọng Tuy vậy, Hồ Chí

Minh Toàn tập, tập 1 khó tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế nhất định

Chúng tôi rất mong nhận được những đóng góp của các đồng chí và bạn đọc

hội đồng xuất bản

hồ chí minh toàn tập lần thứ ba

THƯ GửI Cụ PHAN CHU TRINH

Hy Mã1) nghi bá Đại nhơn,

Cách lâu không được tôn tín, không hay Bác hành chỉ thế nào

và sự thể bên ta thế nào? Và cháu muốn biết như cháu có thể gặp Bác trước lúc Bác đi2) hay không, vì cháu rất cần một ít lời tôn hội Xin Bác trả lời liền cho cháu, vì chừng nào trong tuần lễ cháu

sẽ xuống tàu đi “chưa biết đi đâu”

Kính chúc Bác, Mr Trường3) và em Dật4) và các đồng bào yên hảo

C Đ Tất Thành5)

10 Orchard place 10 Southampton England

Viết khoảng cuối năm 1912

Bản chụp bút tích,

lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh

In trong sách Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, t.1, tr 50

_

1) Hy Mã: Biệt hiệu của cụ Phan Chu Trinh (BT)

2) Chỉ việc Phan Chu Trinh đang bị phái hữu trong Bộ Thuộc địa ép

phải đi khỏi Pari (BT)

3) Mr Trường: Luật sư Phan Văn Trường (BT)

4) Em Dật: Phan Châu Dật, con trai ông Phan Chu Trinh (BT) 5) C Đ Tất Thành: Cuồng điệt (người cháu hăng say) Tất Thành (BT)

2

Bài thơ gửi cụ Phan Chu Trinh

Xuphơrarét

Chọc trời khuấy nước tiếng đùng đùng,

Phải có kiên cường mới gọi hùng

Vai cứng long lanh ngoài ách tớ,

Má đào nóng nảy giới quyền chồng

Lợi chung dầu sẽ mua về được,

Kiếp mong chi nài sự có không

Ba hột đạn thầm hai tấc lưỡi,

Sao cho ích giống mấy cam lòng

Hy Mã nghi bá Đại nhân thấu1) Cuồng điệt: Tất Thành Viết khoảng quý I năm 1913

In trong sách Thời thanh niên của Bác Hồ,

Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1976, tr.26

In trong sách Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, t.1, tr 52

In trong sách Hồ Chí Minh Toàn tập,

Chuyến này Bác sẽ đi nghỉ hè đâu?

Nay kính Cuồng điệt: Nguyễn Tất Thành Viết khoảng giữa năm 1913

In trong sách Thời thanh niên của Bác Hồ,

Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1976, tr.23-24

In trong sách Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, t.1, tr 52-53

In trong sách Hồ Chí Minh Toàn tập,

(xuất bản lần thứ nhất), Nxb Sự thật,

Hà Nội, 1980, t.1, tr.477.

_

1) Chỉ tác phẩm Giai nhân kỳ ngộ diễn ca do cụ Phan Chu Trinh dịch từ

tiểu thuyết của nhà văn Nhật Bản Sài Tử Lang, xuất bản năm 1885, dựa theo bản dịch Hán văn của Lương Khải Siêu thành 7.000 câu thơ lục bát Sách gồm

9 hồi, hồi thứ 9 còn dở dang Sách đặt vấn đề về quyền độc lập, tự do, nhân quyền ở các nước thuộc địa những năm 50 thế kỷ XIX Năm 1926, Ngô Đức Kế

cho in lần đầu tiên ở Hà Nội, nhưng chưa kịp phát hành đã bị tịch thu (BT)

động Số mệnh sẽ còn dành cho chúng ta nhiều bất ngờ và không thể nói trước được ai sẽ thắng Các nước trung lập còn đang lưỡng

lự và các nước tham chiến không thể đoán biết được ý đồ của họ Tình hình diễn ra là ai thò mũi vào thì chỉ có thể đứng về phe của

địch thủ bên này hoặc địch thủ bên kia Người Nhật Bản hình như

có ý định nhúng tay vào Cháu nghĩ trong ba hoặc bốn tháng tình hình châu á sẽ có chuyển biến và sẽ có nhiều chuyển biến

Xin gửi lời hỏi thăm Bác và em Dật Mong Bác trả lời sớm về

địa chỉ sau đây:

Gửi Nguyễn Tất Thành, số nhà 8, phố Xtêphen Tốttenham, Luân Đôn