CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH
Vài nét về vụ án hành chính
Tại Việt Nam, các quyền cơ bản của công dân được pháp luật quy định rõ ràng và được Nhà nước bảo đảm thực hiện thông qua nhiều biện pháp hiệu quả Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ghi nhận đầy đủ các quyền cơ bản của công dân, bao gồm quyền chính trị, kinh tế, văn hóa và các quyền tự do cá nhân khác Theo đó, mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo đối với những hành vi vi phạm pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền Các cơ quan, tổ chức và cá nhân này có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết các khiếu nại, tố cáo, đồng thời người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy định của pháp luật.
Khởi kiện vụ án hành chính là phương tiện quan trọng giúp cá nhân, cơ quan Nhà nước và tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước các vi phạm pháp luật Mặc dù có quyền khởi kiện, nhưng việc này phải tuân theo quy định của pháp luật, và vụ án hành chính chỉ được xem xét khi Tòa án có thẩm quyền tiếp nhận đơn khởi kiện từ cá nhân, cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức.
Quản lý nhà nước thông qua quyết định hành chính bao gồm các văn bản do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền ban hành, áp dụng cho một hoặc một số đối tượng cụ thể trong hoạt động quản lý Ngoài ra, các hành vi hành chính cũng là những hành động của cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền trong việc thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ theo quy định pháp luật Khi thực thi công vụ, cơ quan nhà nước và cán bộ có thẩm quyền cần ban hành các văn bản quản lý hoặc quyết định hành chính để thực hiện nhiệm vụ của mình Việc này không chỉ thể hiện thẩm quyền của các chủ thể quản lý mà còn là cách chuyển tải ý chí của nhà nước tới các đối tượng quản lý, nhằm đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và cuộc sống bình yên cho người dân.
Bản chất của quan hệ hành chính là mối quan hệ công – tư, điều hành – chấp hành, do đó trong quá trình quản lý, cơ quan hành chính và người có thẩm quyền đôi khi lạm dụng quyền lực, hành động tuỳ tiện và thiếu căn cứ pháp lý, dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của công dân.
Khi quyền và lợi ích bị xâm hại do áp đặt ý chí của Nhà nước, phản kháng của đối tượng quản lý thường thể hiện qua khiếu kiện hành chính Mức độ và nội dung của các khiếu kiện này phụ thuộc vào mức độ xâm hại từ phía các chủ thể quản lý Việc giải quyết mâu thuẫn và phản ứng của người dân đối với các quyết định hành chính cần được thực hiện theo cách thức đặc biệt để đảm bảo tính khách quan, công bằng, dân chủ và tuân thủ pháp luật.
Thuật ngữ “vụ án hành chính” được công nhận chính thức trong lĩnh vực pháp lý từ năm 1996, khi Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính được Uỷ ban thường vụ Quốc Hội ban hành Theo quy định, cá nhân, cơ quan nhà nước và tổ chức có quyền khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu Toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Công dân không chỉ có quyền khởi kiện trong các vụ án hình sự, dân sự, kinh tế và lao động mà còn có quyền khởi kiện vụ án hành chính theo quy định của pháp luật Để một vụ án hành chính được thụ lý, cần có quy định rõ ràng không chỉ đối với người khởi kiện mà còn đối với các chủ thể tham gia tố tụng, đặc biệt là Toà án Vụ án hành chính chỉ được giải quyết khi thuộc thẩm quyền của Toà án được pháp luật công nhận.
Vụ án hành chính là loại vụ án phát sinh tại Toà án có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính Các cá nhân, cơ quan nhà nước hoặc tổ chức có quyền khởi kiện để yêu cầu Toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước những quyết định hoặc hành vi hành chính.
Các điều kiện khởi kiện vụ án hành chính
Để Tòa án có thể thụ lý vụ án hành chính, việc khởi kiện cần phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật Các điều kiện này rất quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của quá trình khởi kiện.
Theo pháp luật tố tụng hành chính hiện hành, cá nhân, cơ quan và tổ chức đều có quyền khởi kiện, nhưng phải đáp ứng các điều kiện nhất định.
Người khởi kiện trong quan hệ pháp luật tố tụng hành chính cần có năng lực chủ thể, bao gồm năng lực pháp luật và năng lực hành vi tố tụng hành chính Việc xác định năng lực này dựa vào quy định tại Điều 54 của Luật tố tụng hành chính, liên quan đến năng lực hành vi theo tố tụng dân sự.
Cá nhân từ 18 tuổi trở lên, có đủ năng lực hành vi tố tụng hành chính, trừ những trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, hoặc gặp khó khăn trong nhận thức và kiểm soát hành vi, có quyền khởi kiện vụ án hành chính một cách độc lập.
Cá nhân không đủ năng lực hành vi dân sự, bao gồm người chưa thành niên và người đã thành niên nhưng gặp khó khăn trong nhận thức hoặc làm chủ hành vi, có thể thực hiện quyền khởi kiện vụ án hành chính thông qua người đại diện theo pháp luật.
Khi người khởi kiện là cá nhân đã qua đời, quyền khởi kiện vụ án hành chính sẽ được chuyển giao cho người thừa kế của họ Đối với các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính ảnh hưởng đến quyền lợi của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, hoặc người có khó khăn trong nhận thức, nếu không có người khởi kiện, Viện kiểm sát sẽ đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã cử người giám hộ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho họ Đối với tổ chức, cơ quan khởi kiện vụ án hành chính, cần phải là pháp nhân hợp pháp, đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định pháp luật.
Thứ nhất: Được thành lập hợp pháp theo luật định;
Thứ hai: Có cơ cấu tổ chức theo quy định;
Thứ ba: Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;
Thứ tư: Nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập.
Cơ quan và tổ chức có quyền khởi kiện vụ án hành chính thông qua người đại diện theo pháp luật Trong trường hợp cơ quan hoặc tổ chức bị hợp nhất, sáp nhập, chia tách hoặc giải thể, quyền và nghĩa vụ tố tụng sẽ được chuyển giao cho cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân kế thừa từ cơ quan, tổ chức cũ.
Hai là, người khởi kiện phải là người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính.
Quyền và lợi ích bị xâm phạm cần được xác định rõ ràng trong bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật Nếu chưa có bản án hay quyết định này, quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện chỉ được coi là giả thiết bị xâm phạm.
1.2.2 Về đối tượng khởi kiện vụ án hành chính
Theo Luật tố tụng hành chính, đối tượng khởi kiện vụ án hành chính bao gồm quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức từ tổng cục trưởng và tương đương trở xuống, quyết định giải quyết khiếu nại liên quan đến xử lý vụ việc cạnh tranh, và danh sách cử tri.
Quyết định hành chính, bao gồm các văn bản như thông báo, kết luận và công văn, là đối tượng có thể bị khởi kiện trong vụ án hành chính.
- Quyết định hành chính được ban hành trong khi giải quyết, xử lý những việc cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Quyết định hành chính được ban hành sau khi tiếp nhận khiếu nại có thể giữ nguyên, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ một phần hoặc toàn bộ quyết định bị khiếu nại Ngoài ra, quyết định giải quyết khiếu nại hành vi hành chính cũng là cơ sở để khởi kiện vụ án hành chính.
Hành vi hành chính có thể bị khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết khi đó là hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, tổ chức khác hoặc cá nhân có thẩm quyền thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định pháp luật Để xác định rõ hành vi hành chính, cần căn cứ vào quy định pháp luật về thẩm quyền và thời hạn thực hiện nhiệm vụ, công vụ, đồng thời phân biệt giữa các hành vi của cơ quan hành chính và cá nhân có thẩm quyền.
Theo quy định pháp luật, khi nhiệm vụ cụ thể thuộc về cơ quan hành chính nhà nước hoặc tổ chức khác nhưng được thực hiện bởi cá nhân trong các cơ quan hoặc tổ chức đó theo phân công, ủy quyền hoặc ủy nhiệm, thì hành vi đó được xem là hành vi hành chính của cơ quan, tổ chức, chứ không phải của cá nhân thực hiện.
Theo quy định của pháp luật, việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ cụ thể thuộc về người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc các tổ chức khác Hành vi hành chính của người có thẩm quyền không phụ thuộc vào việc họ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ hay phân công, ủy quyền, ủy nhiệm cho người khác.
Theo quy định pháp luật, nếu cơ quan hành chính nhà nước hoặc tổ chức khác không thực hiện nhiệm vụ, công vụ trong thời hạn quy định, thì hành vi không thực hiện đó được coi là hành vi hành chính của cơ quan, tổ chức đó Điều này không phụ thuộc vào việc nhiệm vụ, công vụ đã được phân công, ủy quyền hay ủy nhiệm cho cá nhân nào trong cơ quan, tổ chức đó.
Khái niệm thụ lý vụ án hành chính
Thụ lý vụ án hành chính là bước đầu tiên trong quy trình giải quyết của Tòa án, nơi Tòa án tiếp nhận và kiểm tra đơn khởi kiện cùng các tài liệu, chứng cứ do đương sự cung cấp Nếu đơn khởi kiện đáp ứng đủ điều kiện về hình thức và nội dung, và người khởi kiện đã nộp tiền tạm ứng án phí, Tòa án sẽ chính thức thụ lý vụ án bằng cách ghi vào sổ thụ lý Từ thời điểm này, quyền và nghĩa vụ tố tụng của Tòa án cũng như các bên liên quan sẽ bắt đầu phát sinh.
Thụ lý vụ án hành chính là quá trình Tòa án tiếp nhận đơn khởi kiện cùng các tài liệu, chứng cứ liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện Quá trình này bao gồm việc xác định điều kiện thụ lý và ghi vào sổ thụ lý vụ án hành chính theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính Việc thụ lý vụ án không chỉ là căn cứ xác định thời hạn tố tụng mà còn tạo ra quyền và nghĩa vụ cho các bên tham gia tố tụng.
Khởi kiện và thụ lý vụ án hành chính có mối quan hệ chặt chẽ, vì khởi kiện là cơ sở để Tòa án thụ lý vụ án Nếu không có khởi kiện, Tòa án sẽ không thể thụ lý Khởi kiện không chỉ là sự kiện pháp lý mà còn là giai đoạn đầu tiên trong quá trình tố tụng, thiết lập mối quan hệ giữa người khởi kiện và Tòa án Việc Tòa án thụ lý đơn khởi kiện phụ thuộc vào việc đơn đó có đáp ứng đủ các điều kiện cần thiết hay không.
Ý nghĩa của việc thụ lý vụ án hành chính
Việc thụ lý vụ án hành chính đúng pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý của các bên liên quan Sự chính xác trong quá trình thụ lý không chỉ giúp người tiến hành tố tụng tiết kiệm thời gian và công sức mà còn giảm thiểu chi phí cho các đương sự Do đó, việc thực hiện đúng quy định trong thụ lý vụ án là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong xét xử.
Việc thụ lý vụ án hành chính là bước khởi đầu quan trọng cho quá trình tố tụng, vì nếu không có bước này, sẽ không có các giai đoạn tiếp theo Hơn nữa, thụ lý vụ án hành chính còn mang ý nghĩa pháp lý sâu sắc, bởi vì nó xác định trách nhiệm của Toà án trong việc giải quyết vụ án đúng thời hạn theo quy định của pháp luật.
Khởi kiện là quyền của người khởi kiện, trong khi thụ lý vụ án hành chính là quyền và nghĩa vụ của Toà án Việc chấp nhận đơn khởi kiện và ghi vào sổ thụ lý không chỉ tạo ra trách nhiệm cho Toà án trong việc giải quyết vụ án, mà còn cung cấp những nhận định ban đầu về tình trạng tranh chấp hành chính và phương hướng giải quyết Điều này giúp hạn chế việc thụ lý các vụ việc không thuộc thẩm quyền của Toà án, từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.
Hoạt động thụ lý vụ án hành chính đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập cơ sở pháp lý cho các giai đoạn tiếp theo của quá trình giải quyết vụ án Đồng thời, việc thụ lý này cũng giúp giảm thiểu mâu thuẫn và tranh chấp kéo dài trong cộng đồng, từ đó tạo dựng niềm tin vào các cơ quan pháp luật, đặc biệt là Toà án.
Một số Toà án vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc thụ lý vụ án hành chính, dẫn đến tình trạng thụ lý chậm và kéo dài Nhiều trường hợp, đơn khởi kiện phải chờ đợi hàng tháng mới được xem xét Sự chậm trễ trong thụ lý không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức mà còn gây bức xúc và giảm niềm tin vào hệ thống Tòa án, thậm chí có thể dẫn đến vi phạm pháp luật.
Nghiên cứu thủ tục thụ lý hành chính là cần thiết để xác định các nguyên nhân ảnh hưởng đến thời gian và chất lượng giải quyết vụ án hành chính.
Thụ lý vụ án hành chính
2.4.1 Thông báo nộp tiền tạm ứng án phí
Người khởi kiện phải nộp tạm ứng án phí trong vòng 10 ngày kể từ khi nhận thông báo nộp tiền Đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại về tài sản, không cần nộp tạm ứng án phí Theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, án phí hành chính bao gồm án phí sơ thẩm, phúc thẩm và án phí dân sự sơ thẩm trong trường hợp có bồi thường thiệt hại Nếu hết thời hạn nộp mà người khởi kiện không xuất trình biên lai tạm ứng án phí mà không có lý do chính đáng, Tòa án sẽ trả lại đơn khởi kiện.
Theo Nghị quyết số 326, những trường hợp không cần nộp tiền tạm ứng án phí bao gồm khiếu kiện liên quan đến danh sách cử tri bầu cử đại biểu Quốc hội, danh sách cử tri bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, và danh sách cử tri trong các cuộc trưng cầu ý dân.
Người khởi kiện được miễn nộp tạm ứng án phí bao gồm những đối tượng như người khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại địa phương, trẻ em, cá nhân thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật, người có công với cách mạng, đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, và thân nhân liệt sĩ được cấp Giấy chứng nhận gia đình liệt sĩ Đặc biệt, trong trường hợp người khởi kiện vụ án hành chính có yêu cầu bồi thường thiệt hại, họ cũng không phải nộp tiền tạm ứng án phí.
Người gặp sự kiện bất khả kháng và không đủ tài sản để nộp tạm ứng án phí Tòa án, có thể được giảm 50% mức tạm ứng án phí nếu có xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú.
Trong trường hợp người khởi kiện nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí sau 10 ngày kể từ ngày nhận thông báo, quy trình xử lý sẽ như sau: Nếu Tòa án chưa trả lại đơn khởi kiện, Thẩm phán sẽ thụ lý vụ án Nếu đơn khởi kiện đã bị trả lại nhưng người khởi kiện có thể chứng minh đã nộp tiền đúng hạn do sự kiện bất khả kháng, Thẩm phán sẽ yêu cầu nộp lại đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo, ngày khởi kiện được tính là ngày nộp đơn lần đầu Ngược lại, nếu biên lai nộp sau khi đơn đã bị trả lại mà không có lý do chính đáng, Thẩm phán cũng sẽ yêu cầu nộp lại đơn khởi kiện và tài liệu để thụ lý, ngày khởi kiện sẽ được tính từ ngày nộp lại đơn.
Nếu người khởi kiện không nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí trong thời hạn quy định, Tòa án sẽ thông báo không thụ lý vụ án do lý do này Tuy nhiên, nếu thời hiệu khởi kiện vẫn còn, người khởi kiện có quyền nộp đơn khởi kiện lại.
Khi Thẩm phán tiếp nhận vụ án có đơn yêu cầu độc lập từ người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, ngày thụ lý vụ án hành chính sẽ được xác định dựa trên thời điểm đơn yêu cầu được Tòa án tiếp nhận.
Ngày thụ lý vụ án đối với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí là ngày Tòa án nhận được đơn yêu cầu độc lập cùng với tài liệu, chứng cứ kèm theo.
Ngày thụ lý vụ án sẽ được xác định là ngày mà người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí cho Tòa án, trong trường hợp họ phải thực hiện nghĩa vụ này.
Trong trường hợp có nhiều người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan yêu cầu độc lập, ngày thụ lý vụ án sẽ được xác định là ngày Tòa án nhận được đơn yêu cầu độc lập cuối cùng Nếu tất cả những người này thuộc trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí, thì ngày thụ lý sẽ là ngày nhận đơn cuối cùng Ngược lại, nếu họ phải nộp tiền tạm ứng án phí, ngày thụ lý sẽ là ngày người nộp cuối cùng cho Tòa án biên lai thu tiền tạm ứng án phí.
Khi Tòa án nhận biên lai thu tiền tạm ứng án phí từ đương sự, cần phải cấp giấy xác nhận cho họ về việc đã nhận biên lai này.
2.4.2 Thụ lý vụ án hành chính
Tòa án bắt đầu thụ lý vụ án khi người khởi kiện nộp biên lai tiền tạm ứng án phí Nếu người khởi kiện được miễn hoặc không cần nộp tiền tạm ứng án phí, ngày thụ lý vụ án sẽ được xác định từ thời điểm Thẩm phán thông báo cho họ.
2.4.2.1 Thông báo về việc thụ lý vụ án
Trong vòng 03 ngày từ ngày thụ lý vụ án, Thẩm phán phải thông báo bằng văn bản cho các bên liên quan, bao gồm người bị kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp về việc Tòa án đã thụ lý vụ án Thông báo này cần phải chứa đầy đủ các nội dung cần thiết.
- Ngày, tháng, năm làm văn bản thông báo;
- Tên, địa chỉ Tòa án đã thụ lý vụ án;
- Tên, địa chỉ của người khởi kiện, người bị kiện;
- Những vấn đề cụ thể người khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết;
- Vụ án được thụ lý theo thủ tục thông thường hoặc thủ tục rút gọn;
- Danh mục tài liệu, chứng cứ người khởi kiện nộp kèm theo đơn khởi kiện;
Người bị kiện và các bên có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cần nộp ý kiến bằng văn bản về yêu cầu của người khởi kiện, kèm theo tài liệu và chứng cứ liên quan, cũng như các yêu cầu độc lập (nếu có) cho Tòa án trong thời hạn quy định.
Việc người bị kiện và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không nộp văn bản ghi ý kiến cho Tòa án về yêu cầu của người khởi kiện có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng Điều này có thể ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của họ trong vụ án, làm giảm khả năng bảo vệ quyền lợi của bản thân và có thể gây bất lợi trong quá trình xét xử Ngoài ra, việc không cung cấp ý kiến có thể bị coi là thiếu hợp tác với Tòa án, dẫn đến những quyết định không có lợi cho họ trong vụ kiện.
HẠN CHẾ, SAI SÓT KHI THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC 3.1 Thực trạng thụ lý vụ án hành chính
Các hạn chế, sai sót trong quá trình thụ lý án hành chính
Để nâng cao chất lượng thụ lý vụ án hành chính, trước hết cần xác định nguyên nhân của thực trạng hiện nay Trong bối cảnh tố tụng hiện tại, có một số nguyên nhân cơ bản cần được xem xét.
Tòa hành chính mới đi vào hoạt động nên chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc thụ lý án hành chính, dẫn đến sự quan tâm thấp từ người dân, thể hiện qua số lượng đơn khởi kiện hạn chế Hơn nữa, cơ sở vật chất phục vụ cho tố tụng hành chính còn thiếu thốn, đặc biệt ở các khu vực nông thôn miền núi, nơi Tòa án thường làm việc trong điều kiện tạm bợ, thiếu trang thiết bị cần thiết Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc của cán bộ, thẩm phán mà còn tạo ra tâm lý thiếu tin tưởng từ phía người dân.
Thứ hai, pháp luật tố tụng hành chính còn nhiều bất cập về đương sự có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ khi thụ lý vụ án hành chính
Mặc dù Luật Tố tụng hành chính đã trải qua nhiều lần sửa đổi, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là quy định tại Điều 78 Điều này yêu cầu người khởi kiện phải cung cấp bản sao các quyết định hành chính, quyết định kỷ luật, và các chứng cứ khác để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình Tuy nhiên, quy định này chỉ phù hợp với những người trực tiếp thi hành các quyết định đó Đối với những người khởi kiện không trực tiếp tham gia, như người đại diện, việc thực hiện quy định này trở nên khó khăn do họ khó có thể xin được bản sao các quyết định để nộp cho Tòa án.
Thứ ba, năng lực của một bộ phận cán bộ, Thẩm phán còn có phần hạn chế dẫn đến nhiều sai sót
Hiện nay, đội ngũ cán bộ và thẩm phán làm công tác thụ lý và giải quyết án hành chính đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt về số lượng lẫn chất lượng Để đảm bảo hiệu quả trong công việc, họ cần có kiến thức sâu rộng về pháp luật và trình độ chuyên môn cao, cùng với sự am hiểu về quản lý hành chính nhà nước Tuy nhiên, nhiều cán bộ và thẩm phán chưa nắm vững nội dung các văn bản pháp luật hành chính và không thường xuyên cập nhật các văn bản mới, dẫn đến việc áp dụng pháp luật còn nhiều thiếu sót.
Việc xác định đúng người bị kiện trong án hành chính là rất quan trọng, vì sai sót có thể dẫn đến thụ lý sai án và hủy bỏ bản án Nhầm lẫn trong việc xác định người bị kiện thường xảy ra, đặc biệt là với các quyết định hành chính Ví dụ, trong một vụ kiện tại huyện, người khởi kiện có thể yêu cầu kiện Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Nếu Thẩm phán không xem xét kỹ lưỡng và thụ lý đơn khởi kiện sai, bản án hoặc quyết định có thể bị hủy.
Theo khoản 8 Điều 32 của Luật Tố tụng hành chính, Tòa án cấp tỉnh có thể giải quyết vụ án hành chính thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp huyện trong những trường hợp cần thiết Tuy nhiên, cần có quy định cụ thể về các trường hợp cần thiết này trong văn bản hướng dẫn, vì quy định chung chung sẽ gây khó khăn trong quá trình áp dụng.
Thứ tư: Về thụ lý vụ án trong trường hợp người khởi kiện gửi đơn thông qua cổng thông tin điện tử
Theo quy định tại khoản 3 Điều 119 Luật Tố tụng hành chính, người khởi kiện có thể nộp đơn khởi kiện trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án Tuy nhiên, khoản 2 Điều 118 yêu cầu kèm theo đơn khởi kiện phải có tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền lợi hợp pháp của người khởi kiện Để thụ lý vụ án, Tòa án cần dựa vào nội dung đơn và các tài liệu chứng cứ, mà những tài liệu này phải là bản chính hoặc bản sao có công chứng Do đó, khi người khởi kiện gửi đơn qua cổng thông tin điện tử, cần làm rõ cách thụ lý vụ án, bởi các tài liệu, chứng cứ cung cấp không đảm bảo theo quy định tại khoản 1 Điều 82 Luật Tố tụng hành chính.
Vào thứ năm, Tòa án sẽ xem xét kiến nghị về việc trả lại đơn khởi kiện và tham gia phiên họp giải quyết khiếu nại liên quan đến đơn khởi kiện.
Theo khoản 1 Điều 124 Luật Tố tụng hành chính, Viện kiểm sát có quyền kiến nghị với Tòa án trong vòng 07 ngày kể từ khi nhận được văn bản trả lại đơn khởi kiện Tuy nhiên, việc thực hiện quyền kiến nghị của Viện kiểm sát gặp khó khăn nếu không có đơn khởi kiện và các tài liệu, chứng cứ kèm theo Hơn nữa, Viện kiểm sát chỉ có thể giám sát việc trả lại đơn khởi kiện khi Tòa án gửi thông báo, nếu không có thông báo, Viện kiểm sát không thể thực hiện chức năng giám sát theo quy định của pháp luật.
Tòa án về việc xem xét và thụ lý đơn khởi kiện Như vậy, sẽ ảnh hưởng đến quyền khởi kiện của đương sự.
Theo Luật tố tụng hành chính, khi có khiếu nại từ đương sự hoặc kiến nghị từ Viện kiểm sát về việc trả lại đơn khởi kiện, Tòa án phải tổ chức phiên họp để xem xét và giải quyết vấn đề này, với sự tham gia của đại diện Viện kiểm sát Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục của phiên họp, cũng như việc chuyển giao chứng cứ và tài liệu cho Viện kiểm sát trước khi tham gia Thêm vào đó, quy định về phân công Kiểm sát viên tham gia phiên họp và thời hạn gửi quyết định phân công cho Tòa án vẫn chưa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng và thực thi pháp luật một cách thống nhất.
Thứ sáu, do cơ chế đảm bảo độc lập trong hoạt động của Thẩm phán chưa hiệu quả.
Án hành chính có đặc thù là sự tham gia của cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền, với các quyết định hành chính thường do quan chức địa phương ban hành Điều này dẫn đến việc Thẩm phán thường ngần ngại trong việc xử án hành chính, do tâm lý nể nang và lo ngại về ảnh hưởng đến công việc, công tác cán bộ, cũng như việc bổ nhiệm và tái bổ nhiệm Sự khó khăn trong việc duy trì độc lập của Thẩm phán trong xét xử chính là yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của quá trình xét xử.
Thứ bảy, công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật tố tụng hành chính đến với người dân còn hạn chế.
Mặc dù pháp luật yêu cầu công bố các văn bản mới hoặc sửa đổi qua Công báo và các phương tiện truyền thông khác, nhưng thực tế, hiệu quả của việc này còn hạn chế Nhiều người dân Việt Nam, đặc biệt ở vùng nông thôn, gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin pháp luật Mặc dù các phương tiện truyền thông như báo chí, đài phát thanh và truyền hình cố gắng cung cấp chuyên mục pháp luật, nhưng những chuyên mục này lại thu hút rất ít sự chú ý từ cộng đồng Hơn nữa, ngay cả khi người dân biết đến sự tồn tại của các cơ quan như Tòa hành chính, họ thường chỉ nắm được thông tin bề nổi mà không hiểu rõ nội dung cơ bản của các quy định pháp luật.
Tố tụng hành chính Chính vì vậy, khi quyền lợi của mình bị xâm phạm người dân cũng không biết làm gì
Thứ tám, do tâm lý người dân nước ta còn e de, ngại đụng chạm đến chính quyền.
Việt Nam, với nền tảng phong kiến và kinh tế nông nghiệp, đã hình thành tư duy “vô phúc đáo tụng đình” trong nhiều thế hệ Tư duy này khiến người dân ngại ngần khi phải đưa nhau ra tòa, đặc biệt là khi đối diện với chính quyền địa phương, do lo sợ bị trù dập, thua kiện và mất tiền án phí Hệ quả là nhiều người chấp nhận chịu đựng khi quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm, không dám khởi kiện Mặc dù nhà nước pháp quyền đã được xây dựng và pháp luật được đặt lên hàng đầu, nhưng việc xóa bỏ tư duy phong kiến lạc hậu vẫn gặp nhiều khó khăn.
Một số giải pháp nâng cao chất lượng thụ lý vụ án hành chính
Để nâng cao chất lượng thụ lý vụ án hành chính, người viết đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm khắc phục các hạn chế và thiếu sót hiện tại.
3.3.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật
Pháp luật tố tụng là nền tảng cho mọi hoạt động tố tụng, đặc biệt trong việc thụ lý vụ án hành chính Để nâng cao hiệu quả thụ lý, cần xác định các quy định chưa hợp lý và những điểm mới cần bổ sung hoặc lược bỏ, từ đó hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng Mặc dù Luật Tố tụng hành chính hiện tại đã được xây dựng đầy đủ và nhận được phản hồi tích cực trong việc áp dụng, vẫn còn những vấn đề cần được sửa đổi và bổ sung.
Quy định về nghĩa vụ cung cấp chứng cứ trong án hành chính cần được sửa đổi để giảm bớt gánh nặng cho người khởi kiện Cụ thể, không nên yêu cầu người khởi kiện phải cung cấp bản sao quyết định hành chính hay quyết định kỷ luật nếu họ không phải là người trực tiếp thực hiện các quyết định đó Việc này nhằm tránh tình trạng Tòa án không thụ lý vụ án do thiếu thủ tục, gây bất lợi cho người khởi kiện Thay vào đó, Luật Tố tụng hành chính nên yêu cầu người khởi kiện chỉ cần chứng minh sự tồn tại và nội dung của đối tượng khởi kiện, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của người bị kiện trong việc hợp tác cung cấp tài liệu, chứng cứ cho vụ án.
Nâng cao vai trò của Viện kiểm sát trong việc kiểm sát xử lý đơn khởi kiện là cần thiết Khi Tòa án trả lại đơn khởi kiện, bên cạnh Thông báo trả đơn, Tòa án phải gửi bản phô tô đơn khởi kiện cùng các tài liệu, chứng cứ để Viện kiểm sát nghiên cứu và theo dõi tính hợp lý của việc trả đơn Nếu Viện kiểm sát tham gia phiên họp liên quan đến khiếu nại về việc trả lại đơn khởi kiện, Kiểm sát viên sẽ có cơ sở để đánh giá và phát biểu quan điểm về quyết định của Tòa án Điều này nhằm nâng cao trách nhiệm của Thẩm phán trong quá trình xử lý đơn khởi kiện.
Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành hướng dẫn chi tiết về quy trình tiếp nhận và xử lý đơn khởi kiện được nộp qua cổng thông tin điện tử Việc này nhằm đảm bảo áp dụng thống nhất trong toàn bộ hệ thống Tòa án.
3.3.2 Nâng cao năng lực của cán bộ, Thẩm phán thụ lý, giải quyết án hành chính
Cán bộ và Thẩm phán trong lĩnh vực án hành chính đóng vai trò quan trọng quyết định chất lượng hoạt động tố tụng Hiện nay, nước ta đang thiếu hụt cán bộ và Thẩm phán có trình độ chuyên môn và năng lực thực sự, do Tòa hành chính còn non trẻ và thiếu kinh nghiệm Để nâng cao chất lượng đội ngũ này, cần tăng cường công tác đào tạo và bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ, Thẩm phán, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý hành chính Nhà nước Việc giáo dục và nâng cao kiến thức là cần thiết, bên cạnh đó, mỗi cán bộ, Thẩm phán cũng cần tự học hỏi để hoàn thành nhiệm vụ tốt hơn.
Đổi mới chế độ tiền lương và đãi ngộ cho cán bộ, thẩm phán là cần thiết để nâng cao chất lượng thụ lý và xét xử của Tòa án Việc này không chỉ giúp phòng chống tiêu cực như nhận hối lộ và quan liêu, mà còn khuyến khích cán bộ, thẩm phán yên tâm công tác, từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ nhân dân.
3.3.3 Đổi mới mô hình tổ chức Tòa án nhân dân
Tòa án nhân dân tại Việt Nam hiện nay được tổ chức theo đơn vị hành chính lãnh thổ, với Tòa án cấp huyện tại mỗi huyện và Tòa án cấp tỉnh tại mỗi tỉnh Mô hình này hạn chế tính độc lập của Tòa án đối với cơ quan hành chính địa phương, bởi vì Thẩm phán thường là đảng viên và chịu sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng tại địa phương Các vụ án hành chính thường liên quan đến quyết định của cơ quan hành chính, khiến Tòa án và Thẩm phán gặp khó khăn trong việc thể hiện quan điểm về các vi phạm Mặc dù luật tố tụng hành chính cho phép khởi kiện các quyết định hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện tại Tòa án cấp tỉnh, nhưng điều này lại làm tăng khối lượng công việc cho Tòa án tỉnh và vẫn không giải quyết triệt để mối quan hệ giữa các Ủy ban và Tòa án.
Việc tổ chức tòa án cấp sơ thẩm theo khu vực là giải pháp hợp lý, thay vì theo địa hạt hành chính như hiện nay Mô hình tòa án khu vực sẽ dựa trên đặc điểm địa lý, tính chất dân cư và số vụ khởi kiện hàng năm để thành lập Điều này không chỉ nâng cao tính độc lập và khách quan trong xét xử mà còn giúp giải quyết tình trạng quá tải tại một số tòa án, đồng thời giảm thiểu lãng phí nguồn nhân lực và vật lực.
3.3.4 Tăng cường có hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
Tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật là hoạt động xã hội quan trọng nhằm đảm bảo mọi người dân đều nắm rõ các quy định pháp luật Nhà nước cần tăng cường các giải pháp để đưa chính sách pháp luật đến gần hơn với người dân, đặc biệt là trong lĩnh vực thụ lý vụ án hành chính Để đạt được hiệu quả, cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, không chỉ qua các kênh truyền thông như đài phát thanh, truyền hình hay báo chí mà còn tổ chức nhiều buổi tuyên truyền trực tiếp tại các địa phương, đặc biệt là khu vực nông thôn, miền núi Những buổi tuyên truyền này không chỉ giúp người dân hiểu rõ về các quy định pháp luật mới mà còn tạo cơ hội để lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của họ, từ đó hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật.
3.3.5 Nâng cao hiệu quả hoạt động báo cáo, tổng kết công tác xét xử
Báo cáo công tác xét xử hàng năm của các Tòa án không chỉ đơn thuần là thống kê số liệu mà còn phản ánh những hạn chế trong hoạt động của Tòa án Hoạt động thụ lý vụ án, giai đoạn đầu tiên trong tố tụng, có ý nghĩa quan trọng đối với toàn bộ quá trình này, do đó cần được chú trọng hơn trong báo cáo Cần làm rõ những thành tựu đạt được trong năm cũng như những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại, từ đó đề ra phương hướng hoạt động tiếp theo Mỗi Thẩm phán cần xem trọng việc tổng kết xét xử vụ án hành chính và rút kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả thụ lý vụ án hành chính và hoạt động tố tụng nói chung.
Với những giải pháp thực tiễn đã đề xuất, chúng tôi tin rằng chất lượng xử lý các vụ án hành chính sẽ được cải thiện đáng kể trong thời gian tới.
Kết luận, việc đảm bảo công bằng và bình đẳng giữa công dân và Nhà nước là trách nhiệm của Tòa án các cấp Tòa hành chính Việt Nam đã và đang hoàn thiện vai trò của mình, tuy nhiên, giai đoạn thụ lý vụ án hành chính đóng vai trò quan trọng trong việc xác định các bước tố tụng tiếp theo Để đạt được chất lượng cao trong hoạt động này, cần tuân thủ đúng quy định pháp luật ngay từ đầu Mặc dù Đảng và Nhà nước đã chú trọng hoàn thiện pháp luật về thụ lý vụ án hành chính, nhưng thực trạng vẫn cho thấy nhiều bất cập và sai sót trong quá trình này Do đó, việc hoàn thiện quy định pháp luật là yêu cầu cấp thiết, bên cạnh việc nâng cao nhận thức pháp luật và năng lực của đội ngũ cán bộ, Thẩm phán Mục tiêu là xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, góp phần quản lý xã hội, ổn định chính trị, phát triển kinh tế và thực hiện quyền con người, hướng tới việc đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại.
CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH
1.1 Vài nét về vụ án hành chính 3
1.2 Các điều kiện khởi kiện vụ án hành chính 5
1.2.2 Về đối tượng khởi kiện vụ án hành chính 6
1.2.2.3 Quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh 8
1.2.2.4 Quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức 8
1.2.3 Về khiếu nại tiền tố tụng 9
1.2.4 Sự việc khởi kiện chưa được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật 9
1.2.5 Khiếu kiện thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án 9
1.3 Khái niệm thụ lý vụ án hành chính 11
1.4 Ý nghĩa của việc thụ lý vụ án hành chính 11
QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 2.1 Nhận đơn khởi kiện 13
2.2 Xem xét đơn khởi kiện 14
2.2.1 Yêu cầu người khởi kiện sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện 14
2.2.2 Trả lại đơn khởi kiện 14
2.2.2.1 Người khởi kiện không có quyền khởi kiện 142.2.2.2 Người khởi kiện không có năng lực hành vi tố tụng hành
2.2.2.3 Trường hợp pháp luật có quy định về điều kiện khởi kiện nhưng người khởi kiện đã khởi kiện đến Tòa án khi còn thiếu một trong các điều kiện đó 15
2.2.2.4 Sự việc đã được giải quyết bằng bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật 15
2.2.2.5 Sự việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án 16
2.2.2.6 Người khởi kiện lựa chọn giải quyết vụ việc theo thủ tục giải quyết khiếu nại trong trường hợp quy định tại Điều 33 của Luật này 16
2.2.2.7 Đơn khởi kiện không có đủ nội dung quy định tại khoản 1 Điều 118 mà không được người khởi kiện sửa đổi, bổ sung theo quy định tại Điều 122 của Luật tố tụng hành chính 16
2.2.2.8 Hết thời hạn được thông báo người khởi kiện không xuất trình biên lai nộp tiền tạm ứng án phí cho Tòa án 16
2.2.3 Chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền 17
2.4 Thụ lý vụ án hành chính 18
2.4.1 Thông báo nộp tiền tạm ứng án phí 18
2.4.2 Thụ lý vụ án hành chính 20
2.4.2.1 Thông báo về việc thụ lý vụ án 20
2.4.2.2 Phân công Thẩm phán giải quyết vụ án 21
2.4.2.3 Quyền và nghĩa vụ của người được thông báo 21
CHƯƠNG III HẠN CHẾ, SAI SÓT KHI THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC 3.1 Thực trạng thụ lý vụ án hành chính 23
3.2 Các hạn chế, sai sót trong quá trình thụ lý án hành chính 23
3.3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng thụ lý vụ án hành chính 27
3.3.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật 27
3.3.2 Nâng cao năng lực của cán bộ, Thẩm phán thụ lý, giải quyết án hành chính 28
3.3.4 Tăng cường có hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật 30
3.3.5 Nâng cao hiệu quả hoạt động báo cáo, tổng kết công tác xét xử 31
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Các văn bản pháp luật
Bộ luật dân sự năm 2015;
Luật tố tụng hành chính 2010;
Luật tố tụng hành chính năm 2015;
Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính 1996;
Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính sửa đổi, bổ sung 1998 và năm 2006;
Nghị quyết 326/2016/UBTVQH-14, ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội;
Nghị quyết 02/2011/NQ-HĐTP Hướng dẫn thi hành một số quy định của