VĂN HÓA THƯỞNG TRÀ TRÀ ĐẠO NHẬT BẢN – TRÀ CHIỀU ANH QUỐC

Trà – một loại thức uống không còn xa lạ gì với chúng ta nữa. Trà là nước giảikhát, có thể làm thuốc và còn trở thành hạt nhân của văn hóa thưởng thức đặc sắc ởnhiều quốc gia. Trong đó có trà đạo Nhật Bản và trà chiều nước Anh khiến tôi vôcùng ấn tượng. Có thể thấy một bên đại diện cho phương Đông, một bên thay mặtcho phương Tây. Một bên khi nhắc đến sẽ nghĩ ngay đến hình tượng người phụ nữmặc bộ Kimono đang ngồi quỳ gối, tay thoăn thoắt lại nhẹ nhàng khuấy trà. Bên cònlại khi nói đến sẽ hiện lên hình ảnh bộ ấm trà, tách trà với những hoa văn tinh xảocùng tháp bánh ngọt hấp dẫn, đẹp mắt. Từ đó mà tôi mới tò mò về nguồn gốc hìnhthành của hai nét văn hóa thưởng trà này, thắc mắc rằng giữa chúng có gì giống haykhác nhau không. Vì thế mà tôi đã chọn đề tài ‘VĂN HÓA THƯỞNG TRÀ. TRÀĐẠO NHẬT BẢN – TRÀ CHIỀU ANH QUỐC’ để đi tìm hiểu sâu hơn, giải đápnhững thắc mắc của mình. Do dung lượng bài tiểu luận có hạn nên nội dung nghiêncứu ngoài lịch sử hình thành và phát triển thì sẽ nói đến những điểm nổi bật, thể hiệnrõ sự khác nhau giữa hai nền văn hóa thưởng trà đó là: không gian thưởng trà, mộtsố nguyên tắc trong buổi tiệc tràTrà đạo trong tiếng Nhật là sadō (茶道), được biết đến như một loại nghệ thuậtthưởng thức trà trong văn hóa Nhật Bản.Lịch sử trà đạo Nhật Bản có từ rất lâu. Vào khoảng thế kỉ XII, vị cao tăngngười Nhật là sư Eisai (11411215) sang Trung Hoa để tham vấn học đạo. Khi trởvề nước, ông mang theo một số hạt trà về trồng trong sân chùa. Sau này chínhEisai đã sáng tác ra cuốn Khiết Trà Dưỡng Sinh Ký (Kissa Yojoki), nội dung ghilại mọi chuyện liên quan tới thú uống trà.Nghệ thuật trà đạo Nhật Bản mãi tới thế kỉ XIV mới xuất hiện. Do nhà sưMurata Juko đã tìm thấy vẻ đẹp giản dị trong văn hóa thưởng trà hòa cùng với tinhthần Zen (Thiền) trong Phật giáo. Người ta thường gọi là Zentea tức trà thiền. Từ đóhình thành lên văn hóa Trà đạo – một sản phẩm đặc sắc thuần Nhật.Thế kỷ XVI, Trà sư Senno Rikyu là người tạo ra bước ngoặt quan trọng, tạonên văn hóa trà đạo trong giới Samurai (võ sĩ đạo). Senno Rikyu là thầy dạy trà đạocho Oda Nobunaga (Shogun – người đứng đầu giới võ sĩ) của thời Azuchi. Sau khi3Oda Nobunaga chết, Toyotomi Hideyoshi lên thay thế (thời Momoyama) thì SennoRikyu tiếp tục dạy cho ông này. Hoạt động của Senno Rikyu rất phổ biến và có sựảnh hưởng sâu rộng trong tầng lớp võ sĩ, ảnh hưởng mạnh đến chính trị thời kì đó

TIỂU LUẬN

VĂN HÓA THƯỞNG TRÀ TRÀ ĐẠO NHẬT BẢN – TRÀ CHIỀU ANH QUỐC

MỤC LỤC

A LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

B NỘI DUNG 2

1 Trà đạo Nhật Bản: 2

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển trà đạo Nhật Bản: 2

1.2 Không gian thưởng trà: 3

1.2.1 Trà viên: 3

1.2.2 Trà thất: 3

1.3 Những nguyên tắc trong trà đạo Nhật Bản: 4

2 Trà chiều Anh quốc: 5

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển trà chiều Anh quốc: 5

2.2 Không gian thưởng trà: 6

2.3 Những nguyên tắc trong trà chiều Anh quốc: 6

3 So sánh văn hóa thưởng trà giữa Nhật và Anh: 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

PHỤ LỤC HÌNH ẢNH 9

A LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trà – một loại thức uống không còn xa lạ gì với chúng ta nữa Trà là nước giải khát, có thể làm thuốc và còn trở thành hạt nhân của văn hóa thưởng thức đặc sắc ở nhiều quốc gia Trong đó có trà đạo Nhật Bản và trà chiều nước Anh khiến tôi vô cùng ấn tượng Có thể thấy một bên đại diện cho phương Đông, một bên thay mặt cho phương Tây Một bên khi nhắc đến sẽ nghĩ ngay đến hình tượng người phụ nữ mặc bộ Kimono đang ngồi quỳ gối, tay thoăn thoắt lại nhẹ nhàng khuấy trà Bên còn lại khi nói đến sẽ hiện lên hình ảnh bộ ấm trà, tách trà với những hoa văn tinh xảo cùng tháp bánh ngọt hấp dẫn, đẹp mắt Từ đó mà tôi mới tò mò về nguồn gốc hình thành của hai nét văn hóa thưởng trà này, thắc mắc rằng giữa chúng có gì giống hay

khác nhau không Vì thế mà tôi đã chọn đề tài ‘VĂN HÓA THƯỞNG TRÀ TRÀ ĐẠO NHẬT BẢN – TRÀ CHIỀU ANH QUỐC’ để đi tìm hiểu sâu hơn, giải đáp

những thắc mắc của mình Do dung lượng bài tiểu luận có hạn nên nội dung nghiên cứu ngoài lịch sử hình thành và phát triển thì sẽ nói đến những điểm nổi bật, thể hiện

rõ sự khác nhau giữa hai nền văn hóa thưởng trà đó là: không gian thưởng trà, một

số nguyên tắc trong buổi tiệc trà

B NỘI DUNG

1 Trà đạo Nhật Bản:

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển trà đạo Nhật Bản:

Trà đạo trong tiếng Nhật là sadō (茶道), được biết đến như một loại nghệ thuật thưởng thức trà trong văn hóa Nhật Bản

Lịch sử trà đạo Nhật Bản có từ rất lâu Vào khoảng thế kỉ XII, vị cao tăng

người Nhật là sư Eisai (1141-1215) sang Trung Hoa để tham vấn học đạo Khi trở

về nước, ông mang theo một số hạt trà về trồng trong sân chùa Sau này chính Eisai đã sáng tác ra cuốn "Khiết Trà Dưỡng Sinh Ký" (Kissa Yojoki), nội dung ghi lại mọi chuyện liên quan tới thú uống trà

Nghệ thuật trà đạo Nhật Bản mãi tới thế kỉ XIV mới xuất hiện Do nhà sư

Murata Juko đã tìm thấy vẻ đẹp giản dị trong văn hóa thưởng trà hòa cùng với tinh thần Zen (Thiền) trong Phật giáo Người ta thường gọi là Zentea tức trà thiền Từ đó hình thành lên văn hóa Trà đạo – một sản phẩm đặc sắc thuần Nhật

Thế kỷ XVI, Trà sư Senno Rikyu là người tạo ra bước ngoặt quan trọng, tạo

nên văn hóa trà đạo trong giới Samurai (võ sĩ đạo) Senno Rikyu là thầy dạy trà đạo cho Oda Nobunaga (Shogun – người đứng đầu giới võ sĩ) của thời Azuchi Sau khi

Oda Nobunaga chết, Toyotomi Hideyoshi lên thay thế (thời Momoyama) thì Senno Rikyu tiếp tục dạy cho ông này Hoạt động của Senno Rikyu rất phổ biến và có sự ảnh hưởng sâu rộng trong tầng lớp võ sĩ, ảnh hưởng mạnh đến chính trị thời kì đó

Thế kỉ XVII, Trà sư Furuta Oribe đã mang sự tinh tế của nghệ thuật Trà Đạo

hòa vào mạch sống của người bình dân Chính điều đó đã ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống văn hóa, tinh thần và tâm linh sâu sắc của người Nhật về sau

Đến cuối thời Edo (1603 -1868) thưởng thức trà đạo là đặc quyền của nam giới Cho đến đầu thời Meiji (1868 – 1912) thì phụ nữ mới chính thức được tham dự tiệc trà

Từ đơn giản là uống trà đến cách pha trà và uống trà, dần có những nghi thức thưởng thức trà và cuối cùng đúc kết thành trà đạo Đây là sản phẩm của một tiến trình không ngừng nghỉ mà cái đích cuối cùng người Nhật muốn hướng đến đó là cải biến tục uống trà du nhập từ Trung Quốc thành một bộ môn nghệ thuật của chính dân tộc mình, một đạo lý với ý nghĩa đích thực Hiển nhiên, đối với họ trà đạo không đơn thuần là con đường, là phép tắc uống trà mà trên hết là một phương tiện hữu hiệu nhằm làm trong sạch tâm hồn bằng cách trước tiên là hòa nguyện mình với thiên nhiên đất mẹ, để từ đây tu sửa tâm tính, nuôi dưỡng tâm hồn và đạt tới giác ngộ, một duy độ tinh quang cao hơn

1.2 Không gian thưởng trà:

Về không gian thưởng trà của trà đạo Nhật Bản thì có yêu cầu rất cao Để có thể tiến hành những nghi thức trà đạo đúng nghĩa, phải có một không gian thanh tịnh

và hài hòa với cảnh sắc thiên nhiên Dần dần hình thành hai không gian thưởng trà chính, đó là trà viên và trà thất để đáp ứng những tiêu chuẩn đó

1.2.1 Trà viên:

Trà viên là một khu vườn được thiết kế phù hợp với việc ngắm hoa, và thưởng thức trà Trà viên đòi hỏi bố cục phải tinh tế, khu vườn vẫn giữ được những nét tự nhiên thuần chất, không bị can thiệp quá nhiều bởi con người Trong Trà viên, mọi người thường ngồi trên thảm cỏ để thưởng thức trà

1.2.2 Trà thất:

Trà thất là một căn phòng nhỏ được sử dụng riêng cho việc thưởng trà, nó còn được gọi với một cái tên khác là “nhà không” Kích thước của nó khá nhỏ vào khoảng 3x3m Trong căn phòng này được trải thêm những tấm đệm hay chiếu tre và được đặt thành hình vuông trông rất đẹp và trang nhã

Trà thất thường được thiết kế trong các khu vườn có diện tích nhỏ Một tảng

đá lớn được đặt trên con đường dẫn đến trà thất, mặt tảng đá được khoét như một cái chén đựng đầy nước từ một cành tre rót xuống Ở đây người ta rửa tay trước khi vào trà thất nằm ở cuối con đường

Trà thất làm ta nghĩ đến cái vô thường và trống rỗng của mọi sự Không có một vẻ gì là chắc chắn hay cân đối trong lối kiến trúc, vì đối với Thiền – sự cân đối

là chết, là thiếu tự nhiên, nó quá toàn bích không còn chỗ nào cho sự phát triển và đổi thay

Điều thiết yếu là ngôi trà thất phải hài hòa với cảnh vật tự nhiên xung quanh như cây cối và những tảng đá Ngay trong trà thất cũng thể hiện một bầu không khí lặng lẽ cô tịch, không có màu sắc sặc sỡ, chỉ có màu vàng nhạt của tấm thảm rơm và màu tro nhạt của những bức vách bằng giấy

1.3 Những nguyên tắc trong trà đạo Nhật Bản:

Nói một cách đơn giản thì trà đạo là một nghi thức được thực hiện theo một tuần tự nhất định vừa chuẩn bị trà, vừa thưởng trà Cả về phía người chuẩn bị và người thưởng thức đều phải theo một số quy tắc nhất định

Bốn nguyên tắc cơ bản trong trà đạo : Hòa (Wa) – Kính (Kei) – Thanh (Sei) – Tịch (Jaku) “Hòa” có nghĩa là sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, sự hòa hợp giữa trà nhân với các dụng cụ pha trà “Kính” là lòng kính trọng, sự tôn kính đối với người khác, thể hiện sự tri ân cuộc sống Khi lòng tôn kính với vạn vật đạt tới

sự không phân biệt thì tấm lòng trở nên thanh thản, yên tĩnh, thể hiện sự thanh tịnh,

đó chính là ý nghĩa của chữ “thanh” “Tịch” có nghĩa là sự vắng lặng, tĩnh lặng mang đến cho con người cảm giác yên tĩnh, vắng vẻ

Những người không hiểu về trà đạo thường sẽ là người đón nhận việc thưởng thức trà trong các buổi tiệc trà Có nhiều quy tắc khác nhau tùy theo từng phái nhưng

đa số các phái thì với người thưởng thức trà thường sẽ có quy tắc chung là "Osakini" Trong buổi tiệc trà, trước tiên sẽ có bánh truyền thống Nhật Sau khi ăn bánh xong, chén trà với matcha bên trong sẽ được xoay vòng theo thứ tự như vị trí ngồi Khi bánh và trà xoay vòng đến vị trí của mình, người thưởng trà sẽ nói "Osakini" rồi nhận lấy Câu này có nghĩa là "Tôi xin phép trước" thể hiện sự chu đáo với người ngồi cùng

Hãy bẻ từng chút bánh một để có thể ăn hết trước khi trà xoay vòng đến vị trí của mình Khi đó lưu ý không uống từ phía chính diện của chén trà mà phải xoay chén trà hướng phía chính diện về phía khách Người nhận sẽ xoay chén trà để lệch khỏi phía chính diện khi uống sao cho có thể vừa thưởng thức các hình vẽ, hoa văn

ở phía chính diện, vừa không được làm dây bẩn phía chính diện của chén trà rất quan trọng này Nói một cách cụ thể là bạn sẽ cầm chén trà bằng tay phải, đặt lên lòng bàn tay trái Tiếp đó các bạn sẽ xoay chén trà trên tay từng chút một theo chiều kim đồng hồ Sau đó uống trà ở vị trí lệch khỏi phía chính diện Các bạn cũng lưu ý là không uống hết 1 hơi mà thông thường sẽ uống làm 3 ngụm rồi trả lại chén trà

2 Trà chiều Anh quốc:

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển trà chiều Anh quốc:

Mặc dù hình ảnh hồng trà được gắn liền với Anh quốc, nhưng thực tế thói quen uống trà bắt đầu từ nước Pháp vào thế kỉ 17 Tới năm 1600, cùng với sự thành lập của công ty Đông Ấn, trà bắt đầu được nhập khẩu và phổ biến rộng rãi hơn tại Anh Bữa trà chiều chính thức bắt đầu vào khoảng đầu thế kỉ 19 bởi nữ công tước Bedford, Anna mà nguyên nhân chính là do sự “nhàn nhã” của bà Vào thời bấy giờ, thông thường trong ngày chỉ có hai bữa ăn, bữa sáng và bữa tối vào khoảng 8 giờ

Vì khoảng cách giữa hai bữa khá xa, người ta nói rằng nữ công tước đã phàn nàn về

“cảm giác uể oải” vào khoảng 4 giờ chiều, vì thế đã yêu cầu một ấm trà và vài món

ăn nhẹ để thưởng thức trong phòng riêng Dần dần, bà bắt đầu mời một vài người bạn tới và hoạt động này trở nên rất được yêu thích Vì vậy bà quyết định mang nó theo về London, gửi thiệp mời tới những người bạn cùng tham gia “uống vài tách trà và cùng nhau đi dạo”

Những vị nữ chủ nhân khác cũng nhanh chóng tiếp thu hoạt động này, chuyển

nó vào phòng khách và bữa trà chiều chính thức trở thành một sự kiện xã giao của tầng lớp thượng lưu

Trà chiều khi mới ra đời giữa thế kỷ 19 gần như chỉ dành cho những nhóm quý bà thuộc tầng lớp thượng lưu tại Anh Khi Nữ hoàng Victoria bắt đầu tham gia vào nghi lễ Trà chiều và phổ biến khắp nơi, thì nó đã trở thành một hoạt động bình dân hơn, được gọi với tên thông dụng hơn là "Tiệc trà" Mỗi buổi thưởng trà này có khi tới 200 khách, diễn ra suốt từ 4h chiều đến 7h tối Số người tham gia có thể đến

và đi tự do trong buổi tiệc trà, không cố định người tham dự từ đầu đến cuối Ngày nay, Trà chiều ở Anh được coi như một sở thích, đam mê hoặc là hình thức tổ chức những sự kiện đặc biệt như sinh nhật, tiệc trước đám cưới hay vui vẻ với nhóm bạn

bè

Một nhầm lẫn phổ biến là việc sử dụng khái niệm “High tea” thay cho

“Afternoon tea” Trên thực tế, High tea là bữa ăn gần giống như bữa tối của tầng lớp trung lưu và lao động Bữa ăn này gồm món chính, bánh mì, bơ, pho mát và trà được dùng vào khoảng 6 giờ chiều sau một ngày làm việc dài và mệt mỏi Tên gọi High tea bắt nguồn từ việc bữa ăn này được dọn trên bàn ăn tối cao, trái ngược với Afternoon tea được dọn trên bàn trà thấp Vì vậy Afternoon tea còn được gọi với cái tên khác là Low tea Có ba loại trà chiều chính:

Cream tea: chỉ gồm trà, scone kèm mứt và kem

Light tea: gồm trà, scone và bánh ngọt

Full tea: gồm đầy đủ trà, bánh sandwich nhỏ hoặc món khai vị, scone và bánh ngọt

Theo truyền thống, bữa trà chiều được dùng vào khoảng 4 đến 5 giờ, và không kéo dài quá 7 giờ tối, nhưng ngày nay, phần lớn phòng trà phục vụ trà chiều từ 3 giờ tới 5 giờ

2.2 Không gian thưởng trà:

Mô hình trà chiều được phục vụ rộng khắp nước Anh từ những nhà hàng, khách sạn sang trọng đến những phòng trà bình dân Khác với không gian thưởng trà của trà đạo Nhật Bản là ở một căn phòng, một khuôn viên tại gia, có phần biệt lập và tĩnh lặng thì không gian trà chiều Anh quốc lại theo hướng mở, nơi quán xá công cộng, nhộn nhịp và lộng lẫy như thiết kế trong những tòa lâu đài Điều gây ấn tượng khi nhìn vào không gian đó là bộ đèn trần vô cùng lung linh, hoành tráng và toát ra vẻ xa xỉ Thường có những gam màu chủ đạo là trắng, xám, đỏ đô sang trọng của những bức tường cao, ánh sáng vàng từ những chùm đèn Theo truyền thống, người Anh sẽ pha trà trong những chiếc ấm sứ với họa tiết hoa văn cổ điển và thanh lịch Tách uống trà cũng làm bằng sứ và phải đi theo bộ Bên cạnh đó còn có những

ấm trà bằng bạc và những chiếc cốc bằng gốm xương tinh xảo Một thứ không thể thiếu cùng với bộ trà đó là tháp bánh ngọt đầy màu sắc và hấp dẫn Để không gian trở nên nghệ thuật hơn thì người ta có đặt những bình bông cỡ lớn, những bức tranh sơn dầu

2.3 Những nguyên tắc trong trà chiều Anh quốc:

Trà sử dụng trong bữa trà chiều là trà lá (loose tea) Trà nên được pha trong bình sứ để giữ được hương vị tốt nhất Trà luôn luôn chỉ được rót tới 3/4 tách Trà

có thể được dùng trực tiếp, với chanh hoặc sữa, được thêm vào sau khi rót trà, không dùng đồng thời sữa và chanh Có một câu nói rằng có thể biết được bạn thuộc tầng lớp nào dựa vào việc thêm sữa trước hay sau trà

Trái ngược với quan niệm phổ biến, đừng chĩa ngón út của bạn khi cầm tách trà

Khi thưởng thức full tea cũng cần có trình tự đúng: sandwich, scone và cuối cùng là bánh ngọt Scone là một loại bánh mì, vì thế không được cắt bằng dao mà phải bẻ, sau đó phết kem và mứt tùy sở thích

Khăn ăn cần được gấp đôi và đặt trên đùi, với nếp gấp quay về phía mình Khi muốn tạm thời rời bàn, hãy đặt khăn ăn trên ghế, còn khi kết thúc bữa ăn, hãy đặt khăn ăn trên bàn, phía bên trái đĩa ăn

Người Anh không thích bạn nói chuyện khi bạn đang ăn đầy mùi hoặc cắn một miếng lớn nên đợi đến khi bạn nuốt hết thức ăn rồi mới nhấp trà

Không đặt các vật dụng dư ra như chìa khóa, kính, điện thoại trên bàn Ngoài ra cũng không để muỗng trong tách mà đặt ra đĩa Không di chuyển đĩa của bạn hơn 1 inch cạnh bàn và cũng không đẩy đĩa bạn ra xa khi bạn ăn xong

Mặc dù trước đây, bữa trà chiều là hoạt động chỉ dành cho tầng lớp thượng lưu, ngày nay nó có thể được thưởng thức bởi bất kì ai Nhưng dù đã trở nên phổ biến hơn rất nhiều, vượt ra khỏi khuôn khổ nước Anh, trà chiều vẫn luôn giữ bản chất của nó là hoạt động xã giao dành cho những người yêu thích nét đẹp văn hóa thanh lịch, và vì thế nó đã trở thành một phần quan trọng trong lối sống của bất kì một một người dân nào

3 So sánh văn hóa thưởng trà giữa Nhật và Anh:

Sau khi tìm hiểu về hai nền văn hóa thưởng trà là trà đạo Nhật Bản và trà chiều Anh quốc thì rất dễ dàng nhìn ra sự khác biệt rõ ràng giữa hai lối thưởng trà này Về nguồn gốc, không gian thưởng trà, các nghi thức pha trà và uống trà thì khác nhau rồi, có thể không bàn tới Sự khác nhau đáng đề cập ở đây đó là tinh thần thưởng trà, giá trị mang lại khác nhau Nguyên nhân của sự khác nhau đó là vì có khởi nguồn khác nhau, mục đích để hai nền văn hóa thưởng trà này xuất hiện khác nhau

Trà đạo của người Nhật hướng tới một thế giới thiền định, không gian thanh tịnh hòa vào thiên nhiên để thông qua đó mà con người ta tìm về lại với chính mình Người Nhật cho rằng trà đạo giáo dục cho mỗi người đức tính giản dị, sự hồn nhiên

và tác phong chững chạc Thông qua việc tiếp thu các nghi lễ nghiêm ngặt, người Nhật còn học được sự ngăn nắp, trọng kỷ luật và tuân thủ các quy chế xã hội Trà đạo là một trong những nền tảng vun đắp tình cảm dân tộc trong tâm thức người Nhật Họ cho rằng thông qua trà đạo có thể phát hiện được giá trị tinh thần cần có

của bản thân Có một câu nói tâm đắc đó là: “Chỉ một ly trà xanh nho nhỏ nhưng với người Nhật đó lại là một ốc đảo trong tầm hồn”

Còn đối với trà chiều Anh quốc, nó đa phần thiên hướng giải trí, nghỉ ngơi,

thư giãn Điều này thể hiện qua câu nói: “At haft past three, everything stops for tea” ("Mọi thứ đều dừng lại vào lúc ba giờ rưỡi chiều để dành thời gian cho việc

thưởng trà") Trước đó trà chiều được coi như là một hoạt động xã giao của giới thượng lưu Bữa trà chiều dần mang tính xã hội và thời trang vào những năm 1880 Theo đó, những người phụ nữ quý tộc sẽ mặc váy dài lộng lẫy, đeo găng tay và đội

mũ khi uống trà cùng nhau Trà chiều phát triển như một sự kiện xã giao chỉ dành riêng cho những phụ nữ quý tộc đang muốn leo lên vị trí cao hơn trong xã hội Ngày nay, không chỉ quý tộc, trà chiều còn phổ biến trong tầng lớp thường dân và nhiều nước trên thế giới Không giống với trà đạo Nhật Bản hướng tới sự giản đơn và cô tịch thì trà chiều Anh quốc có phần phức tạp, sang chảnh và tươi tắn hơn

Qua hai cách thưởng trà thể hiện được tư duy, quan điểm sống của con người

ở hai quốc gia Nhưng dù là văn hóa phục vụ cho mục đích gì thì nó vẫn mang lại bản sắc riêng biệt, giá trị tốt đẹp riêng biệt phù hợp với từng môi trường

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Laura C Martin Lịch sử của trà NXB Dân Trí, 2019 Nguyễn Huyền Linh

dịch

2 Okakura Kakuzo Trà Đạo Tiểu Luận NXB Lá Bối dịch, 1967

3 https://noithatphalechauau.com.vn/tin-tuc/cung-nghe-cau-chuyen-ve-van-hoa-tra-chieu-ben-bo-am-tra-su-3428.html

4 https://sites.google.com/site/amourteaads/tin-tuc/gioi-thieu-phong-tuc-tra-chieu-anh-quoc

5

http://traanhquoc.com/tra-chieu -tinh-hoa-van-hoa-cua-nuoc-anh_5839.html

6 https://scholarshipplanet.info/vi/tim-hieu-nghe-thuat-tra-dao-nhat-ban/

E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n

8 https://donggoitrithuc.com/2020/02/06/van-hoa-tra-dao-cua-nhat-ban/

PHỤ LỤC HÌNH ẢNH

Trà đạo Nhật Bản

Nguồn ảnh: Internet