Triu chng va cach phong bnh tai bin

ĐẠI CƯƠNG:Tai biến mạch máu não hay đột quỵ não là một hội chứng lâm sàng, đặc trưng bởihiện tượng mất chức năng não cục bộ cấp tính và kéo dài trên 24 giờ, có thể gây tửvong và nguyên n

ĐẠI CƯƠNG:

Tai biến mạch máu não hay đột quỵ não là một hội chứng lâm sàng, đặc trưng bởihiện tượng mất chức năng não cục bộ cấp tính và kéo dài trên 24 giờ, có thể gây tửvong và nguyên nhân do mạch máu não Đột quỵ não được định nghĩa là tình trạngnão đột ngột bị tổn thương cục bộ do nguyên nhân mạch máu (thiếu máu não cục

bộ hoặc chảy máu não) gây ra triệu chứng thần kinh khu trú (đôi khi toàn thể),không do chấn thương

Triệu chứng và cách phòng bệnh tai biến mạch máu não

Có một chứng bệnh cần đặc biệt lưu ý khi thời tuyết chuyển sang mùa đông nhưhiện nay, đó là chứng tai biến mạch máu não Với người già, chứng bệnh này vừa

có nguy cơ cao, hậu quả lại rất nặng nề

Hiện nay, tai biến mạch máu não là căn bệnh đứng hàng thứ ba về mức độ nguyhiểm Điều đáng lo ngại là số bệnh nhân mắc chứng bệnh này ngày càng gia tăng.Đối tượng mắc bệnh không chỉ là người già Vào mùa đông, khi thời tiết chuyểnsang lạnh buốt, diễn biến của bệnh sẽ càng trầm trọng hơn, nếu không cẩn thận cóthể bệnh nhân sẽ bị tử vong, đặc biệt là người già và các bệnh nhân có các bệnh lýmãn tính như tim mạch hay mắc đái tháo đường

Triệu chứng tai biến mạch máu não

Khi tai biến mạch máu não xảy ra, các cục máu xơ vữa trong động mạch máu nuôidưỡng não sẽ bị tắc, khiến cho người bệnh có thể bị liệt Nếu không xử lý nhanh,

người bệnh sẽ bị đe dọa tính mạng Vì thế, khi thời tiết thay đổi mà người bệnh cónhững triệu chứng dưới đây thì cần phải chú ý và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế.

• Đột ngột thấy tê cứng ở mặt, tay hoặc chân – đặc biệt là tê cứng nửa người

• Đột ngột nhìn không rõ

• Đột ngột không cử động được chân tay ( hay Mất phối hợp điều khiển chântay)

• Đột ngột không nói được hoặc không hiểu được người khác nói

• Đầu đau dữ dội

• Đột ngột đau ở mặt hoặc chân

• Tim đập nhanh bất thường

Có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến tai biến mạch máu não, có những yếu tố khôngngăn chặn được nhưng các yếu tố về lối sống, thói quen sinh hoạt thì hoàn toàn cóthể phòng tránh được

Phòng ngừa như thế nào?

Để phòng ngừa tai biến mạch máu não mỗi người cần phải chú ý các điều sau:

• Cần đo huyết áp đều đặn

• Tránh ăn quá nhiều mỡ, nhất là chất béo bão hòa và cholesterol

• Tránh ăn muối nhiều quá Ðồ hộp, bột ngọt chứa nhiều muối

• Bỏ thuốc lá

• Tập thể dục: đi bộ 2030 phút mỗi ngày hay bơi lội 34 lần mỗi tuần

• Ðiều trị tốt các bệnh tim mạch và tình trạng căng thẳng thần kinh Tránhmất ngủ

• Phụ nữ uống thuốc ngừa thai, nhất là các bà trên 30 tuổi

• Cẩn thận giữ mình khi thời tiết chuyển lạnh vào mùa đông và khi áp suấtkhông khí lên cao vào mùa hè

• Tránh tắm khuya hoặc ở nơi gió lùa, nhất là với người bị cao huyết áp

• Điều trị các nguyên nhân gây tai biến mạch máu não như tăng huyết áp, xơvữa động mạch, tiểu đường, rối loạn nhịp tim

• Tránh táo bón Kiêng rượu, bia và các chất kích thích

• Tránh vận động thể lực quá mức như mang vác nặng, chạy nhanh…

tai biến mạch máu não còn gọi là Đột quỵ não là một bệnh xảy ra khi việc cungcấp máu lên một phần bộ não bị đột ngột ngừng trệ.

Tai biến mạch máu não có hai loại: nhồi máu não (do nghẽn / tắc mạch) hoặc chảymáu não (do vỡ mạch) Các triệu chứng thần kinh trung ương khu trú biểu hiệnnhanh, ngay tức thì khi tổn thương mạch máu não xảy ra, nên tai biến mạch máunão còn được gọi là đột quỵ Đột quỵ là bệnh của hệ thần kinh phổ biến nhất hiệnnay

Dịch tễ học[sửa | sửa mã nguồn]

Thống kê[sửa | sửa mã nguồn]

Theo thống kê tại Đức 2006, 65.133 người chết vì tai biến mạch máu não, 7,9 %tổng số người chết.[1] Ngoài ra bệnh này là nguyên nhân đưa đến tàn tật trung vànặng 51 % tất cả các đột quỵ não xảy ra ở tuổi trên 75 Càng già thì nguy cơ bị taibiến càng tăng cao.[2]

Bệnh căn[sửa | sửa mã nguồn]

• Gây nghẽn hoặc nghẽn / tắc mạch máu não: cục máu đông tại chỗ của độngmạch não, thuyên tắc do xơ vữa động mạch (chẳng hạn xuất phát từ động mạchcảnh), huyết tắc do bệnh tim (thí dụ rung nhĩ, nhồi máu cơ tim)

• Gây vỡ mạch máu não: tăng huyết áp, chấn thương, vỡ phình động mạchnão.

• Nguyên nhân ít gặp: giảm huyết áp (tụt huyết áp đột ngột hơn 40 mm Hg),viêm động mạch, viêm tắc tĩnh mạch, thuyên tắc xoang tĩnh mạch Ở người trẻ:bệnh tiểu cầu, chảy máu dưới màng nhện, dị dạng động mạch cảnh

Yếu tố nguy cơ[sửa | sửa mã nguồn]

Tăng huyết áp, hút thuốc lá, đái tháo đường, một số bệnh tim (bệnh van tim, thiếumáu cơ tim, rung nhĩ), bệnh mạch máu ngoại biên, tiền căn thiếu máu cục bộthoáng qua, tăng thể tích hồng cầu, phụ nữ vừa hút thuốc lá vừa dùng thuốc tránhthai nội tiết tố, tăng chất béo trong máu, lạm dụng thức uống có cồn (rượu, bia), rốiloạn chức năng đông máu

Triệu chứng lâm sàng[sửa | sửa mã nguồn]

Biểu hiện lâm sàng do nghẽn / tắc mạch hoặc do vỡ mạch khó có thể phân biệt, đểchẩn đoán nguyên nhân phải dựa vào các yếu tố tiền căn, bệnh có sẵn và xétnghiệm cận lâm sàng (MRI, CT scan: là phương pháp dùng các đầu phát tia X chạyxung quanh cơ thể bệnh nhân kết hợp với một máy tính sẽ thu được hình ảnh cáclớp cắt cơ thể khi xử lý qua máy tính)

Trong trường hợp điển hình, các triệu chứng xuất hiện đột ngột, tiến triển chỉ trongvài giờ (hoặc vài ngày) Trên lý thuyết, các triệu chứng thần kinh khu trú tươngứng với khu vực tưới máu của động mạch bị tổn thương, tuy nhiên do các độngmạch thông nối với nhau nên có sự cấp máu bù bởi các động mạch còn nguyên,làm nhòe các triệu chứng

Tổn thương trong bán cầu đại não (50 % các trường hợp) có thể gây ra: liệt đốibên, khởi đầu là liệt mềm, dần dần diễn tiến đến liệt cứng; giảm cảm giác đối bên;giảm thị lực cùng bên; nói khó

Tổn thương thân não (25 %): triệu chứng đa dạng, có thể gây liệt tứ chi, rối loạn thịgiác, hội chứng khóa trong (tỉnh, hiểu nhưng do liệt, không làm gì được)

Tổn thương khiếm khuyết (25 %): nhiều điểm nhồi máu nhỏ quanh hạch nền, baotrong, đồi thị và cầu não Người bệnh vẫn ý thức, các triệu chứng có thể chỉ liênquan tới vận động hoặc cảm giác hoặc cả hai, có khi có triệu chứng thất điều

Diễn tiến[sửa | sửa mã nguồn]

Khoảng 20 % tử vong trong vòng 1 tháng, 5 % – 10 % trong vòng 1 năm Khoảng

10 % hồi phục không di chứng, 25-30% tự đi lại phục vụ bản thân được, 20-25% đilại khó khăn, cần sự hỗ trợ của người khác trong sinh hoạt, 15-25% phải phụ thuộc

hoàn toàn vào người khác Tiên lượng xấu nếu có các triệu chứng: giảm ý thức,tăng tiết đờm dãi, sốt cao ngay từ ngày đầu.

Chẩn đoán phân biệt[sửa | sửa mã nguồn]

U não, chảy máu dưới màng cứng, liệt Todd (hội chứng thần kinh khu trú sau độngkinh, hồi phục trong vòng 24 giờ) Ngộ độc do dùng thuốc quá liều, nhất là khi cótriệu chứng mất tri giác

Biến chứng, di chứng[sửa | sửa mã nguồn]

Viêm phổi, trầm cảm, co cứng, táo bón, loét do nằm lâu, liệt nửa người, tiểu tiệnkhông tự chủ, co cứng cơ

Xử trí[sửa | sửa mã nguồn]

Wikipedia tiếng Việt không bảo đảm tính pháp lý cho cácthông tin có liên quan đến y học và sức khỏe

Đề nghị liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyêngia

Cần phải đưa người bệnh vào viện để được chẩn đoán và điều trị thích hợp Đốivới người bị tai biến, thời gian là vàng, mạch máu đông hoặc vỡ phải được xử lýthật nhanh để đề phòng các biến chứng như liệt toàn thân, bại não, v.v Khi người

có các triệu chứng sau cần phải chú ý và đưa đến bệnh viện ngay lập tức:

Các triệu chứng xảy ra đột ngột

• Đột ngột thấy tê cứng ở mặt, tay hoặc chân – đặc biệt là tê cứng nửa người

• Đột ngột nhìn không rõ (Thị lực giảm sút)

• Đột ngột không cử động được chân tay (Mất phối hợp điều khiển chân tay)

• Đột ngột không nói được hoặc không hiểu được người khác nói

Phụ nữ có thể có các biểu hiện đặc trưng sau:

• Đột ngột đau ở mặt hoặc chân

Ghi chú: Chúng tôi nhấn mạnh chữ đột ngột để chỉ các triệu chứng xảy ra bấtthường, không do các yếu tố bên ngoài.

Những việc có thể làm trước khi xe cấp cứu tới

• Quan sát và hỏi bệnh nhân để biết bệnh nhân còn tỉnh táo (ý thức bìnhthường) hay lẫn lộn, lơ mơ hoặc hôn mê (rối loạn ý thức) Kèm theo dấu hiệuđại tiểu tiện không tự chủ chứng tỏ bệnh nhân đã mất ý thức

• Nếu bệnh nhân còn tỉnh: cần để bệnh nhân nằm yên tĩnh và gọi cấp cứu đến

để đưa bệnh nhân vào bệnh viện lớn có uy tín về cấp cứu tai biến mạch máunão

• Nếu bệnh nhân hôn mê: cần xem bệnh nhân đang còn thở bình thường, thởnhanh, thở chậm, hay đã ngừng thở , vì cấp cứu hô hấp là việc đầu tiên phảilàm để đảm bảo đủ oxy cho tim và cho não Nếu toàn bộ não thiếu oxy quá 3phút thì dù cho cấp cứu tim đập lại cũng không cứu được não, y học gọi là mấtnão, hoặc chết não

• Kiểm tra nhịp tim và huyết áp ngay nếu có thể

Đặc biệt lưu ý với người nhà hoặc người chứng kiến bệnh nhân đột quỵ não:

• Bệnh nhân đột quỵ não có thể bị một trong hai dạng: chảy máu não do vỡmạch hoặc nhồi máu não do nghẽn / tắc mạch Hai bệnh này đối nghịch nhauhoàn toàn về nguyên nhân, cơ chế và cách điều trị Các bác sĩ chuyên khoacũng không thể chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài để xác định chẩn đoán Vì vậy,không được mạo hiểm tự điều trị cho bệnh nhân dù chỉ là các động tác như bấmhuyệt nhân trung, châm cứu, đánh gió Những tác động đó có thể làm trầmtrọng hơn tình trạng bệnh của bệnh nhân mà chúng ta vô tình không biết

• Thực hiện hô hấp nhân tạo (CPR), nếu cần phải dùng miệng thổi hơi vàomiệng bệnh nhân (hô hấp miệng-miệng) nếu thấy bệnh nhân ngừng thở

• KHÔNG ĐƯỢC cố di chuyển đầu, cổ bệnh nhân, trong trường hợp tai nạn,đầu hoặc cổ có thể bị gãy hoặc bị thương Để bệnh nhân trong tư thế thoải mái.Nới lỏng quần áo

• KHÔNG ĐƯỢC cho bệnh nhân ăn hoặc uống Tai biến khiến cho ngườibệnh không thể nuốt và sẽ gây nghẹn

• KHÔNG ĐƯỢC dùng ax-pi-rin (aspirin) Mặc dù ax-pi-rin có thể làm giảmcục máu đông trong trường hợp tai biến nghẽn / tắc động mạch nhưng cũng cóthể gây chảy máu trong nếu là tai biến vỡ mạch máu Nếu người bệnh đã uốngax-pi-rin trong ngày, cần phải báo với bác sĩ cấp cứu

• Thở sâu Thở chậm và sâu giúp bệnh nhân bình tĩnh và đưa máu lên nãonhiều hơn Để người bệnh nằm xuống và nói chuyện với người bệnh để họ bìnhtĩnh

• Giữ đầu mát và thân ấm Nếu có đá lạnh, có thể chấm nhẹ qua đầu ngườibệnh để giữ mát Bọc đá trong khăn để không quá lạnh Giữ mát đầu để giảmphản ứng phù nề khi tai biến và có thể giúp người bệnh đỡ cảm thấy đau đầu.Giữ thân ấm bằng áo khoác hoặc chăn sẽ giảm được nguy cơ co giật (sốc).

• Có thể liên hệ với một trung tâm y tế hoặc với bác sĩ thần kinh để được tưvấn sớm trước khi đưa bệnh nhân đến bệnh viện

Phòng ngừa[sửa | sửa mã nguồn]

Những thông tin y khoa của Wikipedia Tiếng Việt chỉ mangtính chất tham khảo và không thể thay thế ý kiến chuyênmôn Trước khi sử dụng những thông tin này, đề nghị liên hệ

và nhận sự tư vấn của các bác sĩ chuyên môn

Tai biến mạch máu não hoàn toàn có thể dự đoán trước, với các biện pháp canthiệp kịp thời sẽ tránh bị xảy ra đột quỵ Mọi người trên 50 tuổi, và có yếu tố nguy

cơ đột quỵ cần kiểm tra định kỳ chuyên khoa để biết trước nguy cơ gần xảy ra độtquỵ như sau: - Làm điện tim, siêu âm tim để xác định xem có bị hẹp van hai lá,rung nhĩ, loạn nhịp tim, cục máu quẩn trong tim hay không - Siêu âm động mạchchủ, động mạch cảnh; siêu âm xuyên sọ để tìm mảng vữa xơ động mạch, phìnhđộng mạch, hẹp động mạch - Chụp cộng hưởng từ mạch máu não(MRA), chụp CTscanner đa lớp cắt dựng mạch máu não hoặc chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) đểxác định xem có hẹp mạch máu, phình mạch, dị dạng mạch máu não hay không

• Phòng ngừa cấp 1: kiểm soát các yếu tố nguy cơ; điều trị huyết áp, kiểm soátđường huyết, lipid máu; bỏ thuốc lá; dùng thuốc kháng đông trọn đời ở nhữngngười bị thấp tim hoặc mang van tim nhân tạo ở bên tim trái Cân nhắc khảnăng dùng thuốc kháng đông ở người bị rung nhĩ mạn tính Tiến hành đặt stentđộng mạch cảnh khi hẹp trên 75%, hoặc mổ bóc nội mạc động mạch cảnh, nútcoils phình mạch, nút ổ dị dạng động tĩnh mạch (AVM) để tránh nguy cơ nhồimáu não hoặc chảy máu não

• Phòng ngừa cấp 2: Tiếp tục kiểm soát các yếu tố nguy cơ Nếu là tắc mạchmáu hoặc rung nhĩ mạn tính, có thể dùng aspirin hoặc warfarin Tiến hành canthiệp mạch thần kinh khi có hẹp động trên 50%, hoặc phình động mạch não

• Công nghệ dự báo chuỗi thời gian bằng mạng nơ-ron nhân tạo còn chophép dự báo huyết áp của bệnh nhân trong một số ngày tiếp theo căn cứ và sốliệu huyết áp của bệnh nhân đó trong quá khứ

• Cách phòng ngừa tốt nhất là thường xuyên tập thể dục, bỏ thuốc lá và rượu,bia, ăn nhiều rau quả, thịt gà và cá, bớt ăn thịt đỏ (heo hoặc bò) có nhiều mỡ

động vật Béo phì là một trong những lý do đưa đến máu cao vi mạch máuthường hay bị nghẽn bất ngờ gây đến tai biến mạch máu não

• Dịch tễ học

• Tai biến mạch máu não tăng theo lứa tuổi nhất là từ 50 tuổi trở lên Namthường ưu thế hơn giới nữ Ở các nước công nghiệp phát triển Âu Mỹ nhồimáu não chiếm khỏang 80 %, ở nước ta thì khoảng 60 % số tai biến mạchnão, còn lại là xuất huyết não Ðể đánh giá tình hình tai biến máu não phảidựa vào 3 tỷ lệ sau đây:

• Tỷ lệ mới mắc (incidence) theo Tổ chức Y tế thế giới (TCYTTG) là 150-250/100.000, ở nước ta nói chung từ 20 đến 35 /100.000, tại Huế là 27,71/

100000 dân theo điều tra dịch tễ học năm 1989- 1994

• Tỷ lệ hiện mắc (prevalence) theo TCYTTG là 500-700/100.000 dân, ở nước

ta khoảng 45-85/100.000, tại Huế 61,60/100000 dân

• Tỷ lệ tử vong (mortality) trên 100.000 dân nói lên tính chất trầm trọng củabệnh Tỷ lệ này rất khác nhau giữa các nước từ 35-240/100.000 dân, ở Việtnam 20-25/100.000 dân, tại Huế là 19,22/100000 dân

• Phân loại

• Nhồi máu não (thiếu máu cục bộ não/ nhũn não) xẩy ra khi mạch máu

bị nghẽn hoặc lấp

• Xuất huyết não

• Khi máu thóat ra khỏi mạch vỡ vào nhu mô não gọi là xuất huyết nội não,vào khoang dưới nhện gọi là xuất huyết dưới nhện; còn phối hợp hai loạitrên gọi là xuất huyết não màng não

• Viêm động mạch do viêm động mạch hạt Wegner, giang mai, bệnh lao, bệnhTakayashu, bệnh tạo keo, bệnh Horton

• Bóc tách động mạch cảnh, sống lưng, đáy não

• Các bệnh máu: Tăng hồng cầu, hồng cầu hình liềm, thiếúu hồng cầu nặng

• Co mạch sau xuất huyết dưới nhện

• Co mạch hồi phục nguyên nhân không rõ, sau bán đầu thống, sang chấn sọnãọ, sản giật, hạ hay tăng huyết áp quá mức

• Ngoài ra còn có ung thư (phổi), động kinh, suy yếu tố C hoặc S, thuốcchống thụ thai

• Thiếu máu cục bộ não chia làm 2 loại tùy thuộc thời gian hồi phục haykhông các triệu chứng xẩy ra

• Thiếu máu cục bộ não thoáng qua

• Rối loạn chức năng thần kinh khu trú, khởi đầu đột ngột, hồi phục trongvòng 24 giờ không để lại di chứng, do cục máu trắng (tiểu cầu) dễ tan, cụcmáu đỏ nhỏ, hay co thắt động mạch não thóang qua Thông thường triệuchứng tồn tại 5-15 phút

• Chẩn đóan chủ yếu dựa vào hỏi bệnh Không có một tiêu chuẩn nào chắcchắn Biểu hiện lâm sàng rất khác nhau tùy theo hệ cảnh hay sống nền

• Thiếu máu cục bộ thóang qua hệ cảnh: Có thể biểu hiện một hay nhiều triệuchứng sau đây: Mù tạm thời một mắt hoặc nhìn mờ Liệt nhẹ nữa ngườithường liệt tay mặt ưu thế Rối lọan cảm giác nữa người như tê bì, cảm giácnặng, mất nhận biết đồ vật hay tư thế vị trí Rối lọan ngôn ngữ nếu tổnthương bán cầu ưu thế

• Thiếu máu cục bộ thóang qua hệ sống nền: Triệu chứng vận động cảm giáchai bên hoặc luân chuyển, thất điều vận động bên này bên kia Có thể cóchóng mặt, nhìn đôi, khó nói, cơn khuỵu (drop-attack) trong hội chứng trộmmáu dưới xương đòn Một số dấu chứng khác khó xác định chắc chắn thuộc

vùng nào nếu xuất hiện riêng rẽ như nói khó, bán manh đồng danh Yếu tốquan trọng trong chẩn đóan là triệu chứng xẩy ra ngắn.

• Phân biệt:

• Cơn động kinh vận động, cảm giác hoặc giác quan; các yếu tố để chẩn đóan

là biểu hiện động kinh nặng dần, cơn ngắn và đinh hình

• Cơn bán đầu thống đi kèm với các triệu chứng tăng dần sau đau đầu

• Hạ glucoza máu biểu hiện vã mồ hôi, đường máu thấp, thiếu sót hồi phụcsau cho glucoza

• U não, ápxe não, xuất huyết nhỏ, tụ máu dưới màng cứng có thể có triệuchứng như một thiếu máu cục bộ não thoảng qua do đó khi nghi ngờ nêncần chụp cắt lớp vi tính não

• Ðiều trị: Mục tiêu là đề phòng xuất hiện tai biến thiếu máu cục bộ não hình

• Giai đọan tiếp theo: Nếu động mạch cảnh trong hẹp > 70% chỉ định phẫuthuật cắt bỏ lớp áo trong (endarterectomy), tạo hình mạch (angioplasty) haynối nhánh ngoài sọ với nhánh trong sọ (bypass) Nếu tổn thương lan tỏa, hẹp

< 30 % điều trị nội khoa bằng aspirine 75-150-300 mg ngày hoặc ticlopidine(ticlid) 250 mg 1 viên 2 lần ngày Có thể phối hợp aspirine 25mg vớidipyridamol 200mg (asasantine LP 2 viên ngày) hay dùng clopidogrel 75 mgngày Mấy năm gần đây đã có kháng thể đơn dòng kháng GP IIb/IIIa đó làabciximab nó không chỉ ức chế GP IIb/IIIa mà còn ức chế sự gắn củavitronectin lên thụ thể ở tế bào nội mạc Nếu do tim thì dùng thuốc chốngđông, kháng vitamine K Ðiều trị các yếu tố nguy cơ như THA, đái tháođường, tăng cholesterol máu Nếu không rõ nguyên nhân thì dùng chốngngưng tập tiểu cầu

• Thiếu máu cục bộ não hình thành (khi triệu chứng tồn tại trên 24 giờ)

• Cơ chế sinh bệnh: Khi thiếu máu cục bộ, vùng trung tâm bị hoại tử có lưulượng máu 10- 15 ml/100g/phút và vùng bao quanh nơi hoại tử có lưu lượngmáu 23 ml/100g/phút, với lưu lượng này đủ cho tế bào không chết nhưngkhông họat động được gọi là vùng tranh tối- tranh sáng hay còn gọi là vùngđiều trị vì nếu hồi phục lưu lượng thì tế bào não hoạt động trở lại bìnhthường Ngày nay biết rõ có có hiện tượng tái lập tuần hoàn ở vùng thiếumáu do cục máu tắc được giải phóng hay trôi đi, điều này nguy hiểm vì làmlàm cho bệnh cảnh lâm sàng nặng lên do sự lan rộng vùng nhồi máu hayxuất huyết thứ phát

• Triệu chứng học

• Nhồi máu khu vực động mạch cảnh:

• Nhồi máu động mạch não giữa: Nhồi máu động mạch não giữa chiếm 80%các nhồi máu của bán cầu não và chủ yếu nhánh nông

• Nhánh nông:

• Nhánh nông trước: Liệt nửa người ưu thế tay - mặt, rối loạn cảm giác ưu thếtay - mặt, liệt động tác liếc phối hợp hai mắt, thất vận ngôn kiểu Broca nếubán cầu ưu thế

• Nhánh nông sau: Manh một phần tư dưới Nếu ở bán cầu ưu thế thì có thấtngôn kiểu Wernicke (không hiểu nghĩa lời nói), mất thực dụng ý niệm vậnđộng, mất thực dụng xây dựng, mất đọc, mất viết, mất khả năng tính toán,quên ngón tay, không phân biệt được phải trái Nếu ở bán cầu không ưu thế thì sẽ có các triệu chứng mất nhận biết tên đồ vật, mất phân biệt sơ đồ cơ thể

và không gian nữa người bên trái Có thể mất thực dụng

• Nhánh sâu: Liệt nửa người nặng, tỷ lệ đôi khi có bán mạnh cùng bên, rối

loạn cảm giác kín đáo hoặc không, rối loạn diễn đạt chủ yếu nói khó khi tổnthương bán cầu ưu thế

• Nếu nghẽn hoàn toàn nhánh nông lẫn nhánh sâu liệt nửa người nặng, tỷ lệkèm mất cảm giác, bán manh cùng tên, thất ngôn nếu ở bán cầu ưu thế kèmrối loạn ý thức Có thể nguy cơ lọt cực thái dương

• Nhồi máu động mạch não trước

• Nhánh nông:Nếu một bên thì liệt chân bên đối diện, rối loạn cảm giác chân

bị liệt, đại tiểu tiện có khi không tự chủ, có phản xạ nắm (grasping reflex ),rối loạn chức năng cao cấp như ngôn ngử thu hẹp, thờ ơ, đãng trí, không còncác cử chỉ phức tạp Nếu tổn thương hai bên gây liệt hai chân, câm bất động

• Ðộng mạch não sau: Bán manh cùng tên, mất đọc (bán cầu ưu thế), lú lẫntâm thần, quên (hội chứng Korsakoff), nếu hai bên thì mù vỏ não nhưng cònphản xạ đối với ánh sáng, có thể có rối loạn cảm giác nửa người do tổnthương đồi thị (hội chứng Dejérine - Roussy), múa giật, múa vờn

• Ðộng mạch thân nền:Tùy theo vị trí mà cho nhiều hội chứng liệt chéo, rốiloạn ý thức và giấc ngủ do tổn thương hệ thống lưới phát động lên

• Nếu nhồi máu lớn ở thân não thường tử vong, có thể gây hội chứng tháp haibên, nặng hơn là hội chứng giam hảm gồm liệt tứ chi, liệt dây VI, VII haibên nhưng còn động tác nhìn lên.

• Tổn thương cuống não gây hội chứng Weber là liệt dây III cùng bên tổnthương và liệt tay chân bên đối diện khi tổn thương phần giữa phía bụng,nếu tổn thương phần sau giữa gây hội chứng Claude đó là liệt dây III và hộichứng tiểu não bên đối diện

• Tổn thương cầu não gây hội chứng Millard - Gübler liệt VII ngoại biên cùngbên tổn thương và liệt tay chân bên đối diện, hoặc hội chứng Foville là liệt

VI bên tổn thương và liệt tay chân bên đối diện

• Tổn thương hành tủy thường gặp hơn đó là hội chứng Walenberg do nhũnvùng bên hành tủy Thường khởi đầu đột ngột, chóng mặt, rối loạn thăngbằng, nhức đầu phía sau, nôn, nấc cụt, rối loạn nuốt

• Bảng: Triệu chứng của hội chứng Walenberg

- Mất cảm giác nửa mặt, phân ly cảm

- Cảm giác ở mặt vẫnbình thường

• Tổn thương tiểu não: Chóng mặt, nôn, hội chứng tiểu não, giật nhãn cầu, lưu

ý nhũn tiểu não gây phù về nặng dẫn tới chèn ép thân não hoặc tụt kẹt hạnhnhân tiểu não nên phải phẫu thuật

• Diễn tiến và biến chứng

• Ðặc điểm lâm sàng của thiếu máu cục bộ não là nhanh chóng tiến tới tối đa

về các dấu hiệu thần kinh, có thể nặng lên sau 3 ngày đầu do phù não hay lanrộng ở nhũn não, hoặc xuất huyết thứ phát nhất là sau lấp mạch Sau tuầnthứ hai bệnh cảnh có thể nặng lên do nhiễm khuẩn, rối loạn dinh dưỡng, loét,rối loạn điện giải Có thể hồi phục sớm nếu không có phù não nặng và nhũnkhông lan rộng Sự hồi phục chức năng về vận động kéo dài 1-2 năm Biếnchứng muộn là động kinh, nhồi máu cơ tim, cứng khớp, rối loạn tâm thần

• Xét nghiệm cận lâm sàng

• Chụp não cắt lớp vi tính: Trong giai đoạn tối cấp (0-6 giờ) nhu mô bìnhthường trừ nhồi máu rộng thấy phù nề và giảm đậm Trong giai đoạn cấp(tuần đầu) thấy phù nề và giảm đậm bờ không rõ và có hình thang (động