Phân tích một phóng sự viết theo lối cũ,một phóng sự viết theo phong cách mới.Đưa ra so sánh và nhận xét hai phóng sự đã phân tích

I.LÝ LUẬN CHUNG 1.Sơ lược về sự hình thành và phát triển của thể loại Phóng sự a.Trên thế giới Trong các thể loại báo chí ,có một thể loại mà ngay từ khi ra đời đã thu hút được đông đảo

Học viện báo chí và tuyên truyền

Xã hội ngày càng phát triển,đi kèm với đó báo chí Việt Nam cũng không ngừng đánh dấu những bước trưởng thành và phát triển rõ rệt.Với đầy đủ các loại hình báo in,báo phát thanh,báo hình và đặc biệt là sự trỗi dậy của báo mạng điện tử đã mang đến những khởi sắc mới cho nền báo chí nước nhà.Cùng với các thể loại nhưtin,phỏng vấn,ghi nhanh ,thể loại phóng sự cũng ngày càng trở nên đa dạng về đề tài và chất lượng mỗi tác phẩm.Và luôn kịp thời phản ánh một cách nhay nhạy về cái mới,đi sâu vào phân tích vấn đề mang đến cho công chúng những thông tin sinhđộng và thiết thực về mọi lĩnh vực của đời sống xã hội…

Để thấy rõ được sự phát triển của thể loại phóng sự và hoàn thành tốt bài tiểu luânsau đây tôi xin đưa ra một số thông tin và cũng như đi phân tích một số ví dụ điển hình giữa thể loại phóng sự được viết theo lối viết truyền thống và thể loại phóng

sự viết theo lối hiện đại

I.LÝ LUẬN CHUNG

1.Sơ lược về sự hình thành và phát triển của thể loại Phóng sự

a.Trên thế giới

Trong các thể loại báo chí ,có một thể loại mà ngay từ khi ra đời đã thu hút được đông đảo sự quan tâm của công chúng và là mối lo ngại của giới cầm quyền.Đó chính là thể loại phóng sự.Là đứa con của báo chí nhưng không phải ngay từ khi báo chí xuất hiện thể loại phóng sự đã ra đời.Theo các tài liệu nghiên cứu về báo chí và truyền thông thì phóng sự ra đời lần đầu tiên ở Châu Âu vào cuối thể kỷ XIX,gắn liền với cuộc đấu tranh vì tự do báo chí kéo dài suốt 3 thế kỷ và sự phát triển vượt bậc của tư tưởng dân chủ,tiến bộ ở các nước phương Tây

*Lịch sử dân tộc ta ở thời điểm này có nhiều biến động quan trọng.Bọn đến quốc lien tục khủng bố cách mạng và đàn áp dân chúng;nhu cầu thông tin liên tục của quần chúng nhân dân làm cho thể loại phóng sự trở thành thể loại chính cua báo chí thời bấy giờ

*Các trường đào tạo đại học,sinh viên được xây dựng cả về chất lẫn lượng.Đây là một trong những lý do quang trọng thúc đẩy sự phát triển của báo chí,đặc biệt là

khả năng tiếp nhận thông tin của công chúng cũng có nhiều thay đổi quan

trọng.Mọi người không còn hứng khởi với những câu hỏi hư cấu,lãng mạn nữa mà lối viết tường thuật,kể và miêu tả lại sự kiện làm cho độc giả hứng thú hơn

Mới chỉ khoảng hơn 70 năm xuất hiện ở Việt Nam nhưng phóng sự báo chí đã có những bước tiến dài về thể loại.Càng ngày phóng sự càng đi sâu vào cập nhật những vấn đề thời sự,được thể hiện ngắn gọn nhưng nhiều thông tin,nhanh,gấp gápcủa thời đại

2.Thể loại phóng sự

a.Khái niệm.

Trên thế giới:Ở các nước có nền báo chí phát triển mạnh như

Anh,Mỹ,Pháp,Đức,quan niệm về phóng sự rất khác nhau,nhưng thường tập trung vào hai xu hướng cơ bản:

Xu hướng thứ nhất cho rằng: “Phóng sự là kể lại một câu chuyện có thật một

cách ngắn gọn,chính xá,các chi tiết tập trung cho câu hỏi:Cái gì?,Xảy ra ở

đâu?,Xảy ra như thế nào?,Có liên quan và ảnh hưởng đến ai?Tại sao lại xảy ra như vậy?”.Với xu hướng này,nhiều hãng truyền thông lớn trên thế giới hiện nay

vẫn sử dụng như:CNN,AP,UPI,AFP,Reuters,…

Xu hướng thứ hai lại cho rằng: “Phóng sự là một thể loại báo chí mang bản chất

tổng hợp,kế thừa phong cách sáng tạo của tất cả các thể loại báo chí khác(như tin,phỏng vấn,điều tra,tường thuật)và cả văn học”.Xu hướng này coi trọng cảm

xúc của tác giả,qua đó thể hiện rõ mối liên hệ chặt chẽ giữa sự kiện-người kể -với họ.Tiêu biểu cho xu hướng tập trung vào một số nhà văn tham gia làm báo:Phóng

sự “Cái Vồ”của Emin Zôla, “Mười ngày rung chuyển thế giới”của Jonh Reed,

“Dưới lốt da đen”của John Haword Griffin…

Ở Việt Nam,Có nhiều quan niệm về thể loại phóng sự như:

-Quan niệm phóng sự của Vũ Trọng Phụng: “Phóng sự là một thiên truyện kể với

cơ sở mà nhà báo đã từng mắt thấy, tai nghe, trừ phi là một thiên “phóng sự trongbuồng” nhà báo nghe người ta kể lại cái mà mình chưa biết bằng tai, bằng mắt.Tôihết sức tránh cái kiểu viết phóng sự như vậy”.Phóng sự chính là hơi thở của cuộcsống,và coi trọng cái “đích”mà phóng sự hướng tới

-“Phóng sự là một thể loại báo chí giàu chất văn học Phóng sự có nhiệm vụ thôngtin thời sự về người thật việc thật trong một quá trình phát sinh, phát triển… Phóng

sự là một trong những thể loại báo chí có khả năng phản ánh những mâu thuẫn,hiện trạng, quang cảnh… một cách năng động, phóng sự có thể vừa đáp ứng yêucầu thông tin thời sự, đồng thời còn có khả năng tác động vào nỗi xúc cảm củacông chúng”

-“Về cơ bản, phóng sự cũng có đặc tính của một thiên kí sự: chú trọng sự kiệnkhách quan, tôn trọng tính xác thực của đối tượng miêu tả Nhưng phóng sự lại đòihỏi tính thời sự trực tiếp Phóng sự được viết ra nhằm giải đáp những vấn đề nào

đó mà xã hội đang quan tâm Người viết trình bày một cách khách quan diễn biếncủa câu chuyện, sự việc, đồng thời cũng nhằm chứng minh cho một kết luận củamình, hoặc từ đó đề xuất ra những vấn đề xã hội nhất định”.(Giáo trình nghiệp vụbáo chí tập II của Trường tuyên huấn Trung ương năm 1977)

-“Phóng sự là thể loại đứng giữa văn học và báo chí, có khả năng trình bày, diễn

tả những sự kiện, con người, tình huống điển hình trong một quá trình phát sinhphát triển, đồng thời thẩm định hiện thực đó thông qua cái tôi trần thuật vừa tỉnhtáo, lý trí, vừa cảm xúc với một bút pháp giàu chất văn học”.(Ký báo chí-TS ĐứcDũng-NXB Thông Tấn)

-Các tác giả của cuốn “Tác phẩm báo chí tập 2” đã đưa ra một khái niệm về

phóng sự như sau:“Phóng sự là một thể loại báo chí quan trọng, thông tin cụ thể vàsinh động về con người, sự việc có thật có ý nghĩa xã hội, theo một quá trình phátsinh, phát triển, thông qua cái tôi – tác giả và bút pháp linh hoạt: miêu tả, tườngthuật kết hợp với nghị luận”

Phân tích và kế thừa những tri thức chung về các quan niệm của phóng sự cả

trên thế giới và Việt Nam,thì quan niệm chung của Phóng sự như sau: “Phóng sự

là một thể loại báo chí quan trọng,thông tin cụ thể và sinh động về con người,sự việc,tình huống,hoàn cảnh có thật,có ý nghĩa thời sự,theo một quá trình phát sinh- phát triển thông qua cái tôi-tác giả và ngôn ngữ,giọng điệu linh hoạt,với bút pháp

mô tả, tường thuật kết hợp với nghị luận”.

b.Đặc điểm cơ bản của phóng sự.

Phóng sự có hai đặc điểm cơ bản:

-Thứ nhất đối tượng phản ánh của phóng sự là người thật,việc thật,có ý nghĩa xã hội.Phóng sự luôn đi sâu khám phá số phận một con người,một tập thể có tính chất điển hình trong một hoàn cảnh điển hình.Phản ánh sự thật nhưng phóng sự không đơn giản chỉ dừng lại ở hình thái phản ánh đơn giản mà còn làm rõ bản chất bên trong của sự kiện,đi vào mấu chốt của vấn đề.Phóng sự bám sát và nhân vật hay sự kiện cụ thể từ đó xây dựng cấu trúc riêng của mình

-Thứ hai,phóng sự phản ánh hiện thực khách quan trong quá trình vận động,phát triển biện chứng:Nguyên nhân-kết quả;lượng-chất…Phóng sự có khả năng sắp xếp các dữ kiện,thông tin của cả quá trình biến đổi lượng sang chất,vận động theonhiều chiều,nhiều tần diễn ra trong một chu kì nhất định.

-Thứ ba,phóng sự sử dụng kết cấu,ngôn ngữ và bút pháp tạo ra sự uyển chuyển trong quá trình tiếp cận thông tin.Kết cấu trong phóng sự chi phối nội dung và sự sáng tạo của người sáng tạo tác phẩm báo chí.Đồng thời các kết cấu phải được sử dụng chặt chẽ,logic,hoàn chỉnh,rõ ràng,xây dựng theo đối tượng phản ánh và ý đồriêng của tác giả.Ngôn ngữ phải chính xác,hàm súc,biểu cảm,ngôn ngữ quần chúng,đa diện đa góc độ để tạo sinh động trong bài phóng sự.Bút phát được sử dụng chủ yếu là tả,thuật,kết hợp với nghị luận có sử kết hợp với các biện pháp:tu từ,so sánh,ẩn dụ,châm biếm, Thứ tư,nói về cái tôi trong phóng sự thì cái tôi gắn liền với ba tư cách và hai vai trò.Ba tư cách ở đây bao gồm:Nhân chứng khách quan(người theo dõi,điều

tra ),thẩm định khách quan(điều tra,kiểm chứng nguồn tin) và kết nối các dữ liệu các chi tiết rời rạc thành một phóng sự.Tôi trong phóng sự đóng vai trò là người dẫn chuyện (trực tiếp lộ diện)và người định hướng(đưa ra ý kiến tạo sự khách quan đối với công chúng)…

II.THỰC TIỄN.

1 Nội dung.

*Phóng sự viết theo lối viết cũ.

CÁNH ĐỒNG “ VỊT MÒ”

Cơ ngơi nông trường

Đứng trên bờ sông Đào chỉ về một vùng lúa xanh ngắt tựa như cái chậu xanh khổng lồ nổi trên cánh đồng nước ngập trắng xóa,đồng chí Chu Khắc Ba nói với tôi:

-“Nông trường” của chúng tôi đấy!Từ ngày ra đời đến nay chưa bao giờ chúngtôi đạt năng suất cao như vụ chiêm xuân vừa qua,cũng chưa bao giờ phấn đấu quyết liệt như nhũng ngày này.

Theo con đê uốn lượn quanh xã Đông Xuyên,Chu Khắc Ba dẫn tôi tới một quãng quãng đường hằn sâu vết xe hơi,xe xích và một chiếc cầu gỗ bắc qua sông

Đào.Anh nói giọng rất lạc quan:

-Mới ngày nào đây còn là “cái rốn” hay “lòng chảo” của huyện Ninh

Thanh.Mỗi năm nước ngập 8 tháng ròng.Đến nỗi,có năm cỏ lạc còn không mọc được.Có người nói: “Đây là cánh đồng vịt mò”.Thật quả có.Vì là trên trời,dưới nước,cua,tôm,ốc nhiều không kể xiết,vịt trời tha hồ vẫy vùng

Đây còn là nơi tiếp giáp giữa ba xã Đông Xuyên,Ninh Hải và Kiến Quốc.Tính từ trung tâm “lòng chảo” đến bìa làng,chỗ gần nhất cũng vài ba km,chỗ xa có tời năm,sáu km,nên bọn xấu thường giở trò trộm cắp lúa non,phá bờ đặt đó,tranh cướpnhau từng con cá,con tôm…Từ ngày Đảng bộ,chính quyền huyện Ninh Thanh tỉnh Haỉ Hưng,trực tiếp là nhân dân ba xã sở tại nhất trí trích ra 40ha,nơi mà bà con ở đây từng nói “cái rốn của cái rốn” cho trung đoàn công binh 513,thuộc Quân khu 3 làm khu vực sản xuât lúa tập trung,thì bộ mặt của cánh đồng ngày một thay đổi.Chính đoạn đường và chiếc cầu chúng tôi vừa đi qua là một trong những dấu hiệuđầu tiên thể hiện quyết tâm và khả năng của trung đoàn đối với nhiệm vụ chính trị thứ hai và mục tiêu thứ năm của cuộc vận động lớn.Ba năm nay, bà con địa phươngmuốn ra đồng làm việc đều phải xắn quần lội bì bõm.Nhất là muốn qua sông Đào phải “lụy đò”.Mấy tháng đầu trung đoàn cũng phải dùng cầu vệt và phà chở ô tô.Chỉ nói riêng việc đắp đường và bắc cầu nếu không giải quyết được thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ khai phá vùng đất này.Nhưng thì giờ,tiền của,vật tư lấy đâu ra trong khi quỹ sản xuất cấp trên cho chưa đủ để mua giống.Song rồi sáng kiến của quần chúng đã cho đáp số đúng.Trong các môn huấn luyện của công binh không thể thiếu môn làm đường và bắc cầu.Kết một công đôi việc,toàn trung đoàn

đã sôi nổi chuẩn bị mọi dụng cụ,phương tiện,vật tư cần thiết để bước vào đợt tập luyện,vừa xây dựng kinh tế.Từ cán bộ đến chiến sĩ đều hành quân bộ,trên đường cócác tình huống giả định để tập xử trí.Khi làm đường hay bắc cầu cũng vậy,mọi

người rèn luyện lao động thực sự.Năng suất bình quân đạt trên 2m3/công.Từ một vùng nhỏ nhoi như con chạch trườn qua đồng chiêm trũng;trung đoàn 513 đã tự khảo sát thiết kế và thi công xây dựng thành một đoạn đường có bề rộng 2,5m,dài 1,5km cho các loại xe bánh hơi và xe xích qua lại được.Chiếc cầu bắc qua sông Đào tuy bằng gỗ nhưng chắc chắn và cũng tiện lợi.Sau đợt tập luyện,quân khu cử cán bôn quân huấn về trực tiếp kiểm tra và đã xác định cả hai môn cầu,đường đều đạt kết quả tốt.Đồng chí tư lệnh Quân khu 3 lấy kinh nghiệm cụ thể này khái quát thành bài học “kết hợp linh hoạt giữa hai nhiệm vụ chính trị”để phổ biến rộng rãi Cách cầu khoảng dăm chục mét là chuồng trại chăn nuôi.Tiếp đến hai dãy “ nhà khách”,sân tuốt lúa,kho vật tư và nhà ở,nhà ăn,bếp của đội sản xuất.Bề ngoài nom

cơ ngơi của “nông trường” như Chu Khắc Ba nói hãy còn khá lèo tèo,phần lớn nhàtranh,vách đất.Phương tiện,máy móc đơn sơ;một máy kéo MTZ ,4 con trâu vài ba

cỗ máy bơm,một máy tuốt lúa do trạm sửa chữa xe máy của trung đoàn “sáng chế”,một số máy bơm thuốc trừ sâu bằng tay,một trăm đôi quang gánh,một trăm cái liềm,vài chục cái cuốc,xẻng

Như đoán biết được tâm trạng của khách thoạt đầu mới bước chân tới,Chu Khắc

Ba nói:

-“Nông trường” chúng tôi còn nghèo lắm,vừa rồi lại bị hai trận bão liên tiếp,nhà cửa xác xơ.Chúng tôi mới chỉ tranh thủ sửa được chuồng lợn,nhà kho còn mọi thứ khác đành phải gác lại tập trung chống úng đã

Anh đưa chúng tôi đi xem khắp lượt cái gọi là “nông trường bộ” rồi vòng ra con đêquai khoanh trọn cả một vùng đất ruộng.Đứng từ góc bên này nhìn qua góc bên kiacon đê quai,tôi càng xúc động.Vì để có được cái chậu xanh khổng lồ nổi trên cánh đồng nước lũ ngập trắng băng này,với hơn 10 cán bộ,chiến sĩ gái trai,anh chị em đãphải vật lộn như thế nào với thiên nhiên khắc nghiệt?

Con đê quai dài khoảng 3km,chân rộng 1,2m,mặt rộng 0,8m,cao 1m-một công trình lớn thứ hai-được xây dựng sau con đường và chiếc cầu với trên 5000m3 đất

đá đã sau một tháng ròng chống chọi với mực nước trong ngoiaf ruộng chênh nhau tới 0,6m,có khi tới gần 1m và vẫn hiên ngang vững vàng.Tôi hiểu rằng chẳng phải đất đá ở đây có tài chịu sóng gió,không rò rỉ,mà chính bởi “của bền tại người”-

Người xây đắp ra nó và người bảo vệ nó-Khi cắm cọc nhận ruộng do Đảng bộ và chính quyền đại phương trao cho,những người lãnh đạo của trung đoàn 513 vừa mừng,vừa lo.Mừng vì đây là nguồn tư liệu quý giá nhất.Nhưng bắt đất làm ra của cải phải thông qua lao động sáng tạo của con người.Ông cha ta từ ngàn xưa đã dạy

“Nước,phân,cần,giống”.Nước luôn luôn đứng ở vị trí hàng đầu,ở đây muốn chế ngự và chủ động nguồn nước không có cách nào khác là khoanh vùng đắp đê quai.Dự án đắp đê được vạch ra.Cả Đảng ủy trung đoàn đều chặc lưỡi;”lấy đâu ra hàng ngàn ngày công đào đắp và cải tạo ruộng đồng.Nhưng không có nó nghĩa là chấp nhận hai tiếng “nhờ trời” sản xuất sẽ bấp bênh và không tránh khỏi tiếng tăm

dị nghị “Nước sông công lính” cả trung đoàn đã tranh thủ giữa hai đợt hành quân cấp tốc đắp đê.Dụng cụ không đủ,các phân đội đã thay nhau đào đắp,có khi làm cả

ba ca liên tục.Những ngày đầu vốn sản xuất còn nghèo,anh chị em làm ba ca khôngđược bồi dưỡng,nhưng năng suất vẫn không thấp nhiều so với ca hai.Để đảm bảo chất lượng đê,các phân đội đều có tổ kiểm nghiệm chất địa và kỹ thuật đào đắp.Đê quai được hoàn thành trước kế hoạch như dự định,còn một số ngày dôi ra,các phânđội lại chia thành nhóm nhỏ làm bờ thửa và san lấp 40 ao hồ để chuẩn bị máy kéo vào làm đất

Nhìn cánh đồng 40ha cso đê quai chắc chắn,có bờ vùng bờ thửa thẳng tắp như ô bàn cờ,cụ Nôi,một lão nông ở xã Đông Xuyên tấm tắc khen:

-Cứ xem cung cánh làm ăn này thì chỉ vài ba vụ tới,các chú bộ đội sẽ biến “cánh đồng vịt mò”thành vựa lúa

Vụ chiêm bôi thu

Bốn năm trôi qua.Nhìn bề ngoài trại sản xuẩ lúa tập trung của trung đoàn 513 vẫn chưa có gì thay đổi nhiều.Có chăng mỗi năm chỉ thêm dăm ba gian nhà lá,một vài thứ máy móc,hoặc được bổ sung vài dụng cụ cầm tay.Số người chuyên trách sản xuất của trại vẫn lên xuống trong vòng số quân của hai tiểu đội.Có thể nói bước chuyển biến đáng chú ý nhất là vụ chiêm xuân 1979-1980 và tiêu chuẩn để đánh giá nó là năng suất và sản lượng lúa

Năm 1976,ở đây chỉ đạt bình quân 2,9 tấn thóc một hécta 2 vụ năm,giá thành 1kg thóc(chưa kể công lao động của bộ đội)là 0,65 đồng.Năm 1977 đạt 3,3 tấn/ha 2 vụ

năm,đơn giá 0,36đồng/kg thóc và chỉ riêng vụ chiêm xuân vừa qua đạt 3,1 tấn /ha,đơn giá 0,31 đồng/kg thóc.Trung đoàn đang phấn đấu để vượt tới cái mốc 5 tấn/ha trong năm nay.Rõ ràng năng suất lúa ở đây ngày càng cao và giá thành ngày càng hạ.Dựa vào trại sản xuất lúa tập trung này là chính trung đoàn 513 ngày càng

tự túc được nhiều lương thực,thực phẩm.Năm 1977 cả trung đoàn tự túc 2,5

tháng,năm 1978 tự túc được 3,5 tháng,năm 1979 tự túc được 4 tháng và dự kiến năm 1980 có thể tự túc được xấp xỉ 6 tháng,chưa kẻ số thóc để giống,nộp thuế và dành cho chăn nuôi

Đồng chí Phê,chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Ninh Hải nói với tôi:

-Qua vụ chiêm xuân này,cán bộ và nhân dân xã chúng tôi càng tin yêu,mến phục

bộ đội.Vì trong hoàn cảnh nguy cơ chiến tranh còn đe dọa từng phút,từng giờ bộ đội sẵn sàn chiến đấu ngày đêm,phần lớn anh chị em vừa học vừa làm,thời tiết khí hậu cũng không được thuận hòa,thế mà năng suất lúa của bộ đội tăng gấp 2 lần so với năng suất lúa của địa phương trong cùng cánh đồng thì thật quả là đáng phục.Đảng ủy trung đoàn 513 cũng nhận định “vụ chiêm xuân 1979-1980 là bội thu”.Tôi hỏi đồng chí Chu Khắc Ba vầ một số cán bộ,chiếm sĩ khác đã từng góp công sức làm nên vụ lúa chiêm xuân “Những yếu tố gì đã mang lại thành công đó?”.Chỉvào tấm sơ đồ của trại và bảng ghi các chỉ tiêu chăm bón vụ chiêm xuân dán ở vách nhà ban chỉ huy trại,đồng chí Chu Khắc Ba nói với giọng sôi nổi đã phác họa trước mắt tôi một quá trình phấn đấu dai dẳng và đầy sáng tạo.Anh cho biết,học tậpkinh nghiệm của đồng bào địa phương khi làm vụ chiêm xuân chỉ cày sâu và phơi đất ải vừa phải để đất phèn chua không bị xới lên mặt.Trước lúc cấy khoảng một tháng,đất được cày trở cho cỏ mọc đều một lớp phân,khi cấy cho máy kéo “lồng” dận cỏ,sục bùn.Sau “lồng”còn kéo thêm một khúc gỗ dài 3,5m,đường kính 0,30m vừa dận cỏ vừa làm phẳng mặt ruộng đến lúc xả nước,rửa phèn không còn chỗ nào

ứ đọng nước chua.Thời gian cấy lúa chiêm đúng vào dịp rét to.Các hợp tác xã xungquanh đều ngừng tay,nhưng trại vẫn tiếp tục cấy để đảm bảo kế hoạch tập luyện sắp tới và khỏi muộn thời vụ.Có người bảo “bộ đội làm lấy được”.Nhưng họ chưa hiểu rằng trại đã có cách làm giảm bớt độ rét cho cây lúa bằng biện pháp lợi dụng nước thủy triều lên cho nước ngọt vào ruộng ngập già nửa cây lúa.Nhờ có nước giữ

độ ấm nhât định nên cây lúa mới cấy chưa kịp bén rễ vẫn không bị “chết

cóng”.Lúc trời nắng ấm,trại lại xả nước ra rửa phèn làm cuốn trôi lớp màng vãng quạch vừa tạo cho cây lúa dễ quang hợp và phát triển nhanh

Dựa vào chu kì nước thủy triều lên xuống và nhờ có đê quai và mạng bờ vùng,bờthửa khá hoàn chỉnh,trại đã chủ động tưới tiêu nước thích hợp với sinh thái cây lúa

Ấn Độ.Sau mỗi lần xả nước lọc phèn là một lần bón thêm phân và làm cỏ sục bùn,phát hiện và ngăn chặn kịp thời các loại sâu rầy phá hoại.Có thể nói cả trung đoàn 513 đã nâng niu và “thúc giục”cây lúa vươn lên

Chu Khắc Ba giải thích trên tấm sơ đồ có vẽ từng ô ruộng và ghi rõ diện tích,độ cao,đọ phù,độ chua từng ô ruộng đó để tiện theo dõi điều hành việc tưới tiêu,phân công lao động và định mức chăm bón.Bảng ghi các chỉ tiêu chăm bón vụ chiêm xuân nhằm cụ thể hóa định mức các loại phân và số ngày công làm cỏ đầu tư cho từng ô ruộng.Tuy cách trình bày đơn giản,nhưng qua tấm sơ đồ và bảng ghi chi tiếtnày ,toi càng thấy rõ cung cách làm ăn của trại không phải là “làm lấy được” thiếu tính toán mà đã chú ý đến bài bản,nền nếp hay có thể nói đã quan tâm đến các biện pháp kỹ thuật thâm canh

Trong vụ chiêm xuân,tất cả 40ha lúa ở trại Đông Xuyên đều được làm cỏ,bón phân ba lần.Nguồn phân vô cơ không đáng kể,chủ yếu là phân xanh,phân

chuồng.Đoàn thanh niên phát động phong trào “mỗi người góp 5 tạ phân xanh”.Kếtquả hầu hết đoàn viên và thanh niên đều vượt chỉ tiêu “Cánh đồng vịt mò”thừa chua thiếu đạm.Trung đoàn đã xây dựng lò vôi vừa để làm doanh trại,vừa có nguồnphân bón khử chua,tăng độ mùn cho đất.Mỗi năm,lò vôi đã sản xuất được 30 tấn, một phần dành cho trại Đông Xuyên này.Nhưng chủ yếu vẫn là nguồn phân tại chỗ,gồm phân chuồng của 40 con lợn,4 con trâu,2000 vịt đàn,250 vịt đẻ,rơm rạ củahai vụ lúa và điền thanh

“Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân”.Chu Khắc Ba thường nhắc nhở chị em trong trại ghi lại câu tục ngữ này và đó cũng là khâu quan trọng làm cho vụ chiêm xuân của “nông trường”Đông Xuyên xanh tốt

Song sản phẩm cuối cùng còn ảnh hưởng bởi việc bảo vệ và thu hoạch.Chim và chuột vùng này rất nhiều.Chúng thường dồn đến những ô lúa tốt nhất.Có con chuột

nặng tới 2kg,có đàn chuột cắn đuôi nhau chạy men bờ đê quai dài hàng chục

mét.Bởi vậy,khi lúa sắp chin,ban ngày mỗi điếm một người,ban đêm thêm

một.Nhưng điểm canh chỉ giữ được trộm và đuổi được chim,còn chuột thì phải diệt.Chỉ tiêu diệt chuột đặt ra: “nộp 20 đuôi chuột được thưởng”.Có người mỗi đêm thu được hằng trăm đuôi chuột.Chuột bị bẫy bị đuổi nên sinh khôn.Thuốc nhồi với cơm xào,chuột không ăn,anh chị em bắt hàng chậu cua tách xé mai,lấy tăm bong chấm thuốc cho vào ruột cua,áp mai lại rồi trước lỗ có dấu chân chuột để bẫy.Đến ngày lúa chín rộ,việc tổ chức gặt kịp thời,nhanh gọn tận thu tốt cũng là những yếu tố góp phần bội thu cho vụ chiêm.Khác hẳn khi làm cỏ,bón phân mỗi đợt chỉ vài ba chục người, nay trung đoàn huy động một lúc hàng trăm người đi gặt

Đối với nhà nông,vui nhất là được mùa.Với cán bộ,chiến sĩ trung đoàn 513,có người đã nói vui là “ngụ binh u nông” lại càng vui gấp bội,bởi lẽ sáu tháng đầu năm nay họ không chỉ được gặt một vụ chiêm bội thu mà còn giành được nhiều thắng lợi khác:mở xong 12km đường lâm nghiệp Đà Bắc,khai thác 650m3 gõ tròn

và đã hoàn thành 70% chương trình huấn luyện cả năm

-Nhìn cánh đồng đẹp đẽ biết các chú làm ăn khá.Nhìn cái nhà,cái bếp xềnh xoàng biết các chú lo việc ruộng đồng nhiều hơn.Cả hai thứ quý nhất của nhà nông

là ruộng đồng và con người.Các chú đều chăm lo,xây đắp nên bôi thu là lẽ dĩ nhiên.Nhưng có điều-cụ vỗ vỗ lên vai một chiến sĩ đang điều khiển máy tuốt lúa…Các chú nên nhớ mảnh đất cũng như con người,thường thiên biến vạn hóa nên đừng chủ quan,thỏa mãn.Chỉ cần một trận lụt,các chú lơ là để đê quai hư nát thì khắc là cái công chăm bón cho ruộng đồng mùa mỡ của các chú bao năm nay thànhcông dã tràng

Nghe các đồng chí ở trại lúa Đông Xuyên nhắc lại lời cụ Nội,tôi liên tưởng đến ngay nghị quyết của đảng trung đoàn 513 về đợt thu chiêm mùa vừa qua.Nghị quyết nêu bật tinh thần liên tục tiến công,chống thỏa mãn,dưng lịa phấn đấu giành

vụ mùa đạt năng suất cao,quyết vượt qua hai cửa ải: 5 tấn và 2 con lợn một ha gieotrồng

Hơn mười anh chị em ở trại sản xuất lúa Đông Xuyên này đã bước vào vụ mùa mới với quyết tâm chưa từng có “bộ đội tăng cường” gặt xong ô ruộng nào, lập tức

tổ máy MTZ kép “lồng” dận rạ,sục bùn.Tổ nhân lực chuyển phân ra ruộng bón lót.Mặt đê quai,bờ vùng, bờ thửa còn hẹp,xe cải tiến chưa nhiều,anh chị em trong

tổ nhân lực dùng đôi vai gồng gánh là chính.Ngày kéo “lồng” bón phân chưa kịp

họ làm cả đêm.Tổ máy gồm Tuyên,Phai,Na.Thực thay phiên nhau lái.Cả ngày đêm chỉ cho máy nghỉ một giờ để bảo dưỡng và tra dầu mỡ.Nhiều đêm phải lái máy suốt từ 6h tối đến 6 giờ sáng,dận rạ,sục bùn ngót 6-7 ha,các góc ruộng không phải dùng trâu cày mà chỉ cần người cuốc một chéo nhỏ “lồng” xong 40 ha của “nông trường”, tổ máy lại tiếp tục giúp dân “lồng” thêm 15 buổi nữa.Có lúc máy bị sa lầy,tự an hem trong tổ phải tìm ván kê kích,kéo lên, ít khi phải nhờ lực lượng ngoài

hỗ trợ.Chỉ tiêu trung đoàn đề ra cho một ca máy(3 đến 4 giờ) cày 2 mẫu.tốn 8 lít dầu anh em phải phấn đấu đạt 5-6 mẫu,tốn 7 lít dầu.Suốt đợt làm đất vụ mùa chỉ dùng một máy kéo và phụ kiện nhưng đều không hỏng hóc

Nhờ gặt nhanh và làm đất nhanh nên gieo cấy vụ muag được kịp thời.Ngyaf 9-7, trung đoàn cho “bộ đội tăng cường” cùng một số nữ xã viên, học sinh từ cấp 3 đến cấy.Biết đặc điểm thời vụ cấy mùa ngắn và rất “nghiêm ngặt” về thời gian, nên ngay từ 6 tháng đầu năm,trung đoàn 513 đã bàn bạc và tổ chức đổi công đối với các hợp tác xã nông nghiệp,bộ đội làm thủy lợi.đắp nền hội trường,xây cổng

trường học cho dân để đổi lấy công cấy.Có lực lượng đông,tay nghề vững nên chỉ hơn 10 ngày,80% diện tích của trại sản xuất Đông Xuyên đã được cấy với giống lúa Mộc Khâm,Mộc Tuyền,Nông nghiệp 22 và một ít lúa ngoi

Đùng một cái,ngày 22-7 cơn bão số 4 ập tới,tiếp theo là đợt áp thấp nhiệt đới.Hơn

10 ngày mưa ròng rã,trong đó 7 ngày mưa dữ dội.Nước trong đồng dâng lên.Nước trong vùng và nước trên biển đổ về lòng chảo huyện Ninh Thanh,ba cánh đồng của

ba xã Ninh Xuyên,Ninh Hải,Kiến Quốc trở thành một biển nước mênh

mông.Ruộng đã cấy cũng như ruộng chưa cấy nhìn thấy một màu trắng xóa.Trên cánh đồng chỉ còn sót lại hai vẹt đen mờ,đó là hai bờ sông Đào và le lói một vòng tròn khép kín, tức đê quai bao bọc “nông trường” Đông Xuyên của trung đoàn 513.Cho đến nay, đã trên hai tháng nhưng anh chị em ở “ nông trường” đều nhớ như

in từng việc làm của mình trong buổi sáng ngày 22 ấy.Cơm sáng chưa kịp ăn,vì phải che chắn,chằng chống nhà kho,chuồng trại thì trận cuồng phong tràn

qua.Những tấm ván cầu nặng hàng chục ki-lô-gam chặn lên mái để phòng gió tốc đều bị thổi bay.Từng dãy nhà lợp tranh dạ,tranh nứa, tuy đã được tháo hết cửa lớn,cửa sổ vừa đề phòng gió xô đổ nhà, vừa có vật liệu để kê kích hàng và kè đê ngăn lũ.Nhưng mọi biện pháp hầu như bất lực.Con bão như những bàn tay tội ác giật phắt từng tấm tranh vất xa hàng ba,bốn chục mét , thậm chí từng mảnh tranh bịthổi thốc qua sông Đào.Áo quần đang mặc,ba lô,tư trang của mọi người đều

ướt.Nhưng không thể để ướt hai thứu lúc này càng thôi thúc.Từ trại trưởng đến cácchiến sỹ,chỉ trừ một vài người vừa chăn nuôi lợn vừa nấu ăn,còn tất cả đều ra đồng.Lúa non dạt mạnh,mầu bạc trắng ra, có người đã lội xuống ruộng rút lên một khóm để xem thì thấy một phần ba số rễ đã thâm đen liền chặc lưỡi:

-Thôi,thôi.Dù có chống được úng cũng vô ích ,lúa đã bắt đầu thối rễ rồi

Nhưng tiếng nói thiếu lòng tin như thế không nhiều và đã bị át đi nagy trong đêm mưa gió

Bảy ngày chống ứng quyết liệt,cơm mỗi ngày một bữa.Áo quần ướt triền

mien.Ngủ một đêm vài giờ từ chân đến tóc đều dính bùn và mùi hôi dầu.Nhưng số quân khỏa vẫn đảm bảo 100%.Trung đoàn cử thêm người,điều thêm phương tiện chi thêm dầu, tạo nhiều thuận lợi cho trại Đông Xuyên.Các cán bộ trung đoàn đều lần lượt có mặt ở cánh đồng đang chống úng

Mưa chưa dứt hẳn,nước trong cánh đồng 40ha đã cạn.Tranh chấp với thời vụ,anh chị em tỉa lúa ruộng cao dặm vào ruộng thấp.Mặt khác cho người tỏa đi khắp nơi tìm mua mạ để tiếp tục cấy trồng hết diện tích.Vừa cấy xong,họ chưa kịp thở phào thì đợt áp thấp nhiệt đới và cơn bão số 6 lại tới.Tuy trận bão này không gian nan bằng trận bão trước,nhưng lúa mùa vẫn bị ngập úng uy hiếp nghiêm trọng

Gặp tôi, đồng chí Chủ tich xã Ninh Hải nói:

-Qua hai trận chống bão lụt càng chững tỏ bộ đội có đức,có sức,có tài chẳng những vụ chiêm bội thu mà vụ mùa đáng mất trắng,nhưng các đồng chí vãn “cải tửhoàn sinh” được.Tôi dự đoán năng suất của 40 ha này đạt bình quân 2 tấn

Chu Khắc Ba ngắt lời chủ tịch Phê:

-Anh chị em chúng tôi mong được 1,5 tấn bình quân thôi

Tiếng cười giòn tan hòa với tiếng máy bơm nước reo vang

Những chiến sỹ đáng yêu

Vào một buổi sáng nắng chiều đã trải màu đỏ cam lên mái nhà tranh.Ba cùng tôi

ra thăm trại vịt.Trong một căn nhà chỉ rộng 6m2 kê hai cái giường con và đặt hai chiếc ghế tựa ngay ngắn,tôi thấy hai chiến sỹ mặc áo may ô,tóc cắt ngắn bắp thịt nổi cuồn cuộn,da đỏ như mật ong,đang gảy đàn ghita và hát.Vừa thấy chúng tôi từ sân bước vào,hai chiến sỹ đã vội vàng bỏ đàn đứng dậy.Qua buổi gặp gỡ, tôi hiểu mỗi thành viên của “nông trường” bé bỏng nằm giữa cánh đồng mênh mông này làmột hạt nhân văn nghệ,một kiện tướng thủy lợi, chống bão ,chống úng, diệt

chuột…Vừa qua,tôi còn được biết trong ba lô của Phùng Văn Hoan , trung sỹ phụ trách tổ nhân lực có 5 bộ quần áo lành lặn, trong đó có một bộ mầu xanh công nhân

sẽ mang về quê biếu bố,còn một bộ lúc nào họp hành,lễ lạt mới dùng.Tôi hỏi: “Vì sao đồng chí quý hai bộ quần áo kia?”Hoan cho biết đó là hai món quà thưởng của trung đoàn Một bộ thuuwongr cuối năm 1979 và hoàn thành kế hoạch cả

năm.Một bộ vừa được thưởng cuối tháng 6-1980 vì đã góp phần đưa lịa vụ mùa bộithu

Ở trại Đông Xuyên không riêng gì Hoan mà tất cả cán bộ,chiến sỹ gái cũng như trai,mỗi người đều được thưởng hai bộ quần áo

Nói đến phần thưởng bằng hiện vật tôi chợt nhớ đến cái “đòn bẩy kinh tế”mà đồngchí thiếu tá chính ủy trung đoàn 513 đã phân tích “Trong sản xuất,nếu chỉ động viên tinh thần không đủ mà còn có đòn bẩy kinh tế nữa.Chỉ tính năm 1979,trung đoàn 513 đã trích quỹ ra sản xuất 2000 đồng bằng sản phẩm nông nghiệp tự làm để

có hàng hai chiều đổi cho cơ quan nhà nước và các địa phwuowng láy vải may quần áo và một số như yếu phẩm khác làm quà tặng các đơn vị cá nhân có thành tích xuất sắc trong lao động sản xuất.Một trong những tiêu chuẩn quan trọng nhất

để bình xét trao tặng phẩm là thóc,cứ làm ra hai tấn thóc sẽ được thưởng một bộ quần áo.Các phân đội sẽ căn cứ vào ngày công và năng suất lao động để bầu ra người được tặng phẩm.Trong vụ chiêm,toàn trung đoàn thu hoạch gần 130 tấn thóc

và đã trích tiền mua 61 bộ quần áo làm giải thưởng.Riêng đội sản xuất tập trung ở Đông Xuyên do thành tích đồng đều và sản phẩm thu hoạch được nhiều (gần 120 tấn trong tổng số 130 tấn)nên tất cả cán bộ,chiến sỹ đều được thưởng quần

áo.Ngoài ra những người lập được thành tích xuất sắc trong các thời vụ làm

đất,cấy, chăm bón, gặt, hoặc trong các đợt làm thủy lợi chống bão, chống

úng, cũng được thưởng bằng hiện vật,hoặc được thưởng nghỉ phép từ 3 ngày đến 5ngày.Những nhà gia đình túng thiếu, khó khăn được xét để “bán gạo tăng gia” với giá bán chỉ hơn một nửa giá thị trường tự do.Đặc biệt cứ ba tháng,toàn trung đoàn lại được ăn nâng cấp một tháng,nghĩa là những người có tiêu chuẩn ăn đại táo được hưởng trung táo,những người ăn trung táo được hưởng tiểu táo.Thời điểm ăn thêm được bố trí vào những lúc cường độ lao động cao như diễn tập,chiến đấu, huấn luyện các môn nặng nhọc hoặc ngày mùa cấy gặt bận rộn

Song phải có biện pháp vật chất là động lực duy nhất tạo ra hiệu quả kinh tế cao

ở đội sản xuát tập trung này? Có đi sâu tìm hiểu hoàn cảnh, tâm tư cửa từng người, tôi mới thấy được sức mạnh làm nên sự nghiệp ở đây như một dòng sông không chỉ có một nguồn.Đồng chí Chức là người giữu vai trò chính khi nuôi 2000 vịt đàn

và 150 con vịt đẻ,chỉ trong ba tháng cung cấp cho trung đoàn một số thịt và trứng đáng kể,nhưng phụ cấp tiêu vặt hàng tháng của Chức vẫn như mọi binh nhất

khác.Trong lúc đó ở nhà anh, bố mẹ già, vợ bị đau khớp, thuốc thang tốn kém, một

em trai đã hi sinh ở chiến trường, một em trai mới tình nguyện nhập ngũ, hoàn cảnh gia đình neo túng.Vợ anh viết thư năn nỉ: “Anh không phục viên thì em gánh sao nổi cái nhà này”.Biết khó khăn của Chức,trại trưởng Ba trực tiếp mang tiền trợ cấp của đơn vị về Vũ Thư thăm hỏi và an ủi gia đình anh.Thấy số tiền trợ cấp chưa thể “gỡ bí” trước mắt cho gia đình chiến sỹ, Ba lại đề nghị trung đoàn bán thêm 20kg gạo nữa.Đến dịp tết Nguyên đán Canh Thân,Chức được về nhà nghỉ phép,vợ anh vẫn nằng nặc bảo anh xin phục viên.Chị còn nói: “Công điểm của những người

nuôi vịt ở hợp tác xã mình rất cao.Nếu anh được về thì em chẳng lo ốm đau túng thiếu”.Chức tâm sự với vợ: “giá anh ở nhà nhận được một chân chăn vịt ở hợp tác

xã hoặc sắm cái xe thồ chạy chợ thì kinh tế của gia đình mình có thể khá

hơn.Nhưng nếu mọi người cũng nghĩ như mình thì làm sao giũ gìn đất nước.Nước

đã mất thì người dân nô lệ lấy vịt đâu mà nuôi,xe đâu mà thồ?”.Vợ Chức vẫn chưa chịu: “Gía anh ở trên biên giới thì em đâu dám bảo anh phục viên,nhưng đây anh làchăn vịt cho đơn vị cơ mà”.Chức cười xòa : “Thì ra em cũng như anh,lúc đầu đượcphân công về trại sản xuất lúa của trung đoàn,anh buồn vô hạn.Đầu óc anh luôn nghĩ tới chiến hào biên giới.Nhưng rồi qua học tập,anh đã thấy mình hiểu nông, hiểu lầm, chứ sản xuất cũng là một trong hai nhiệm vụ chính trị quan trọng của quân đội.Lúc này đất nước còn khó khăn,bộ đội phải sản xuất thêm lương thực, thực phẩm để ăn no đánh thắng phải không em?”.Từ sau tết đến giờ,Chức nhận thêm được 6 lá thư vợ,nhưng không một lá thư nào chị nhắc đến hai tiếng “phục viên” nữa.Tôi nghĩ trường hợp của Chức đặc biệt so với hoàn cảnh của anh em ở trại Đông Xuyên.Nhưng dù sao nó cũng đã chứng minh:Trong điều kiện đất nước còn nghèo,người chiến sỹ vừa phải phải cầm sung,vừa phải tranh thủ cầm cày thì sức mạnh của người chiến sỹ đâu chỉ vì vật chất.Phủ nhận sự kích thích bằng vật chất là duy tâm.Nhưng đồng thời tuyệt đối hóa biện pháp này là vô tình hạ thấp phẩm chất cao đẹp vốn có của nhân dân ta,của quân đội ta

Trại trưởng Chu Khắc Ba có dáng người chắc nịch, nước da đỏ au,giọng nói vang

xa, lúc mới gặp tôi cứ nghĩ anh là nông dân chính cống.Không ngờ anh là một học sinh thành phố Nam Định.Mười năm chiến đấu ở chiến trường khu 5,Tây

Nguyên,một năm xây dựng cơ bản ở đường Trường Sơn,hai năm xây dựng cấp huyện khi vừa trở về thành phố quê hương với cương vị là một cán bộ của cơ quan,

tổ chức thành ủy lại tái ngũ.Biết anh sôi nổi,nhiệt tình, lại chịu khó học hành nên trung đoàn quyết định chọn anh làm trại trưởng trại lúa chủ lực này.Đến nay đã tròn một năm, qua vụ chiêm bội thu,vụ mùa chống chọi gian nan với bão lũ, cấp trên càng tin anh và cấp dưới càng mến phục anh.Những đêm tôi ngủ bên anh luôn thấy anh trở mình thao thức.Thường gà gáy canh ba anh mới đặt lưng,hễ nghe thấy tiếng máy bơm nổ hơi khang khác là anh bật dậy để cả quần cộc lao đi.Có khi nghetiếng vịt kêu nháo nhác anh liền bấm đèn pin vòng qua bếp,men bờ ao ghập ghềnh lên đê quai tới lều vịt để xem sao.Và mỗi khi anh trở về,tôi đều hỏi : “Có việc gì

không anh?”.Anh trả lời bằng một tiếng cười nhẹ nhõm : “Không ra không đành, nhưng ra cũng bằng thừa thôi anh ạ”.Tôi lại hỏi anh : “Vì sao thừa?Anh chị em ở đây thường nói ở đâu ,việc gì có anh Ba là họ yên tâm lắm cơ mà”.Ba nói giọng xúc động : “Có lẽ vì an hem thương tôi nên không để tôi phải nói nhiều, làm nhiều”.

Những ngày ở trại, tôi biết anh miệng nói tay làm từ việc lớn đến việc nhỏ đều quan tâm đến guồng máy của “nông trường”.Tuy ít người, nhiều việc, nhưng chạy khá đều, ít có tiếng bấc, tiếng chì, tình thương bao trùm cả trại.Hơn nửa năm qua trại anh có hai đảng viên mới,4 đảng viên nằm trong diện cảm tình Đảng,số còn lịa

là đoàn viên ưu tú.Sơ kết 6 tháng đầu năm nay,tất cả cán bộ,chiến sĩ trong trại đều được khen thưởng hoặc được nhận phần thưởng.Tuy ở xa trung đoàn nhưng nề nếpchính quy, kỷ luật luôn giữ vững.Công lao đó có phần đóng góp xứng đáng của Chu Khắc Ba Chả thế mà cán bộ và bà con các xã xung quanh thường gọi anh là

“chủ nhiệm” hợp tác xã tiên tiến

Trước lúc rời trại sản xuất lúa tập trung của trung đoàn 513, tôi vào xã Đông Xuyên đinh gặp cụ Nội, người lão nông rất quan tâm đến cái “nông trường” bé nhỏcủa bộ đội này.Nhưng rất tiếc cụ đã đi vắng.Tuy vậy bên tai tôi vẫn văng vẳng lời

cụ nói: “…Cả hai thứ quý nhất của nhà nông là đất ruộng và con người,các chú đềuchăm lo xây đắp nên bội thu là lẽ dĩ nhiên”

Đi trên đường làng mấp mô,chân cứ bước chập chững, nhưng tôi vẫn ngoái cổ lại nhìn một vùng lúa xanh ngắt tựa như một cái chậu xanh khổng lồ nổi trên cánh đồng ngập nước trắng xóa trong mầu xanh đậm của lúa pha lẫn màu xanh cỏ úa củanhững chiến sĩ đáng yêu-những người đã và đang biến cánh đồng “Vịt mò” này thành vựa thóc

(tháng 9-1980.Vương Sỹ Đình

Báo quân đội nhân dân in lại năm 2001)

*Phóng sự viết theo lối viết mới.

Hé lộ “công nghệ” làm thạch dừa bẩn

19/05/2012 14:47 (GMT + 7)

TTO-Sau hơn một tuần làm công nhân tại nhiều cơ sở chế biến thạch dừa ở

TP Bến Tre, Bến Tre, chúng tôi đã chứng kiến “công nghệ” sản xuất thạch dừa thô bằng nguồn nước sông, rạch.

Phụ gia” nấu thạch là các loại phân bón dùng cho cây trồng như NPK, SA, DAP

Thạchdừanổilõmbõmtrongnướcsôngđụcngầu-