QUAN ĐIỂM CỦA NHÀ BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: TÁC PHẨM BÁO CHÍ ĐA PHƯƠNG TIỆN CHỦ ĐỀ: QUAN ĐIỂM CỦA NHÀ BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ (Khảo sát trên báo Tuổi trẻ Online và Lao Động điện tử) MỤC LỤC MỞ ĐẦU ….3 1.Đặt vấn đề ….3 2.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ….4 3.Mục đích và nhiệm vụ ….4 4.Kết cấu tiểu luận ….5 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUAN ĐIỂM CỦA NHÀ BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ ….6 1.1.Khái niệm 6 1.2.Căn cứ xuất phát của quan điểm nhà báo 8 1.3.Các góc độ thể hiện quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báo chí 8 Chương 2: THỰC TRẠNG THỂ HIỆN QUAN ĐIỂM NHÀ BÁO TRÊN MỘT SỐ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 11 2.1.Giới thiệu sơ lược về các báo khảo sát: Tuổi trẻ Online và Lao Động điện tử 11 2.1.1.Tuổi trẻ Online 11 2.1.2.Lao Động điện tử 12 2.2. Khảo sát thực trạng thể hiện quan điểm báo chí trên Tuổi trẻ Online và Lao Động điện tử 13 2.2.1.Khảo sát chung 13 2.2.2.Về cách lựa chọn sự kiện, con người để phản ánh 17 2.2.3.Về cách lựa chọn góc độ phản ánh 18 2.2.4.Về cách lựa chọn chi tiết 21 2.2.5.Về cách lựa chọn ngôn ngữ 24 2.2.6.Về cách lập luận, triển khai hệ thống lý lẽ 29 Chương 3: ĐÁNH GIÁ, PHÂN TÍCH ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ, TÌM HIỂU NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP CHO VIỆC THỂ HIỆN QUAN ĐIỂM NHÀ BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ 34 3.1.Một số đánh giá về ưu điểm và hạn chế của việc thể hiện quan điểm nhà báo trong tác phẩm báo chí 34 3.1.1.Ưu điểm 34 3.1.2.Hạn chế 36 3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng trong việc thể hiện quan điểm nhà báo 37 KẾT LUẬN 40 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 41 PHỤ LỤC 42 MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề: Có nhiều nguời cho rằng: “Ngày nay, bất cứ ai cũng có thể trở thành nhà báo”, và thực tế chứng minh điều đó hoàn toàn có thể. Dù bạn là có phải là một nhà báo, phóng viên, hay thậm chí là một sinh viên trường báo hay không, chỉ cần bạn có một chiếc máy điện thoại hoặc máy ảnh, bạn xuất hiện ở nơi có sự kiện, thông tin hoặc thậm chí bạn chỉ cần ở nhà và dịch thuật lại những bài báo quốc tế, bạn đã có thể làm ra một tác phẩm báo chí. Và sự thật, hàng ngày chúng ta vẫn đang đọc những bài báo như vậy trên các trang thông tin và đôi khi có mặt ở các trang báo mạng điện tử uy tín. Vậy thì, có phải nghề báo quá đơn giản và dễ dàng? Nếu không thì điều gì ở nguời làm báo thực sự ghi lại niềm tin và sự tôn trọng trong lòng công chúng? Đó chính là quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báo chí. Mỗi bộ não con nguời chứa hơn 100 tỉ nơ-ron thần kinh. Con số đó là minh chứng cho sự khác biệt giữa loài nguời và các loài còn lại. Hẹp hơn, chính tư duy của mỗi nguời là điều làm nên sự khác biệt của họ với những nguời khác. Nhà báo cũng không phải là một ngoại lệ. Giữa hàng triệu những người làm báo, viết báo; giữa mênh mông những tác phẩm báo chí được đẩy lên hàng ngày, hàng giờ; nhà báo muốn ghi lại dấu ấn của cá nhân, muốn tác phẩm của mình mang đến giá trị tồn tại lâu dài, họ phải kết tinh được trí tuệ của mình thông qua những quan điểm cá nhân. Hiện nay, các nhà báo có thực sự thể hiện quan điểm của mình, có được thể hiện quan điểm của mình và họ đã thể hiện quan điểm như thế nào? Sâu hơn, việc thể hiện quan điểm như thế nào là phù hợp và còn những rào chắn nào đang cản trở họ bộc lộ quan điểm của mình? Đó là những vấn đề tôi đặt ra khi làm tiểu luận này.

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: TÁC PHẨM BÁO CHÍ ĐA PHƯƠNG TIỆN CHỦ ĐỀ: QUAN ĐIỂM CỦA NHÀ BÁO TRONG

TÁC PHẨM BÁO CHÍ (Khảo sát trên báo Tuổi trẻ Online và Lao Động điện tử)

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ….3

1.Đặt vấn đề ….3

2.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ….4

3.Mục đích và nhiệm vụ ….4

4.Kết cấu tiểu luận ….5

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUAN ĐIỂM CỦA NHÀ BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ ….6

1.1.Khái niệm 6

1.2.Căn cứ xuất phát của quan điểm nhà báo 8

1.3.Các góc độ thể hiện quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báo chí 8

Chương 2: THỰC TRẠNG THỂ HIỆN QUAN ĐIỂM NHÀ BÁO TRÊN MỘT SỐ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 11

2.1.Giới thiệu sơ lược về các báo khảo sát: Tuổi trẻ Online và Lao Động điện tử 11

2.1.1.Tuổi trẻ Online 11

2.1.2.Lao Động điện tử 12

2.2 Khảo sát thực trạng thể hiện quan điểm báo chí trên Tuổi trẻ Online và Lao Động điện tử 13

2.2.1.Khảo sát chung 13

2.2.2.Về cách lựa chọn sự kiện, con người để phản ánh 17

2.2.3.Về cách lựa chọn góc độ phản ánh 18

2.2.4.Về cách lựa chọn chi tiết 21

2.2.5.Về cách lựa chọn ngôn ngữ 24

2.2.6.Về cách lập luận, triển khai hệ thống lý lẽ 29

Chương 3: ĐÁNH GIÁ, PHÂN TÍCH ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ, TÌM HIỂU NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP CHO VIỆC THỂ HIỆN QUAN ĐIỂM NHÀ BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ 34

3.1.Một số đánh giá về ưu điểm và hạn chế của việc thể hiện quan điểm nhà báo trong tác phẩm báo chí 34

3.1.1.Ưu điểm 34

3.1.2.Hạn chế 36

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng trong việc thể hiện quan điểm nhà báo.37 KẾT LUẬN 40

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 41

PHỤ LỤC 42

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề:

Có nhiều nguời cho rằng: “Ngày nay, bất cứ ai cũng có thể trở thành nhàbáo”, và thực tế chứng minh điều đó hoàn toàn có thể Dù bạn là có phải làmột nhà báo, phóng viên, hay thậm chí là một sinh viên trường báo haykhông, chỉ cần bạn có một chiếc máy điện thoại hoặc máy ảnh, bạn xuất hiện

ở nơi có sự kiện, thông tin hoặc thậm chí bạn chỉ cần ở nhà và dịch thuật lạinhững bài báo quốc tế, bạn đã có thể làm ra một tác phẩm báo chí Và sựthật, hàng ngày chúng ta vẫn đang đọc những bài báo như vậy trên các trangthông tin và đôi khi có mặt ở các trang báo mạng điện tử uy tín Vậy thì, cóphải nghề báo quá đơn giản và dễ dàng? Nếu không thì điều gì ở nguời làmbáo thực sự ghi lại niềm tin và sự tôn trọng trong lòng công chúng? Đóchính là quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báo chí

Mỗi bộ não con nguời chứa hơn 100 tỉ nơ-ron thần kinh Con số đó làminh chứng cho sự khác biệt giữa loài nguời và các loài còn lại Hẹp hơn,chính tư duy của mỗi nguời là điều làm nên sự khác biệt của họ với nhữngnguời khác Nhà báo cũng không phải là một ngoại lệ Giữa hàng triệu

những người làm báo, viết báo; giữa mênh mông những tác phẩm báo chíđược đẩy lên hàng ngày, hàng giờ; nhà báo muốn ghi lại dấu ấn của cá nhân,muốn tác phẩm của mình mang đến giá trị tồn tại lâu dài, họ phải kết tinhđược trí tuệ của mình thông qua những quan điểm cá nhân Hiện nay, cácnhà báo có thực sự thể hiện quan điểm của mình, có được thể hiện quanđiểm của mình và họ đã thể hiện quan điểm như thế nào? Sâu hơn, việc thểhiện quan điểm như thế nào là phù hợp và còn những rào chắn nào đang cảntrở họ bộc lộ quan điểm của mình? Đó là những vấn đề tôi đặt ra khi làmtiểu luận này.

“Quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báo chí” là một đề tài có giá trị

và rất gần gũi với thực tiễn báo chí hiện nay

2 Đối tuợng và phạm vi nghiên cứu:

2.1 Đối tượng nghiên cứu:

Quan điểm nhà báo được thể hiện qua các tác phẩm báo chí, cụ thể lànghiên cứu về:

- Cách lựa chọn sự việc, con người để phản ánh

3 Mục đích và nhiệm vụ:

3.1 Mục đích:

Thông qua tiểu luận, tìm ra được cái nhìn cụ thể về cách các nhà báo thểhiện quan điểm trên tác phẩm báo chí Từ đó, rút ra các nhận xét, tìm ra cácđiểm hạn chế và điểm mạnh của các tác phẩm thể hiện đuợc quan điểm nhàbáo Đồng thời tìm hiểu nguyên nhân và tìm ra những giải pháp Mục đích

cuối cùng chính là khích lệ các nhà báo sáng tạo và thể hiện quan điểm củamình trong các tác phẩm báo chí

- Đưa ra lý giải và giải pháp cho các mặt còn hạn chế

4 Kết cấu tiểu luận:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUAN ĐIỂM CỦA

NHÀ BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ

1.1 Khái niệm:

Để hiểu rõ khái niệm “quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báochí”, chúng ta tìm hiểu từng khái niệm riêng lẻ trước khi đến với khái niệmchính.

Theo Từ điển tiếng Việt: “Quan điểm: (1) Điểm xuất phát quy định

phương hướng suy nghĩ, cách xem xét và hiểu các hiện tượng, các vấn đề.Quan điểm giai cấp (2) Cách nhìn, cách suy nghĩ; ý kiến Trình bày quanđiểm về vấn đề nêu ra” [54, tr.771] Như vậy, hiểu một cách đơn giản, quanđiểm cũng giống như suy nghĩ của con người Tuy nhiên, quan điểm rộnghơn suy nghĩ ở chỗ, nó có một hệ thống các lập luận có sẵn để chứng minhcho suy nghĩ ban đầu Quan điểm phải được bộc lộ ra ngoài bằng nhiều hìnhthức và mỗi quan điểm phụ thuộc vào yếu tố cá nhân

Như vậy, quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báo chí là những điểm nhìn mang tính cá nhân người viết về một sự kiện, vấn đề được phản ánh trong những tác phẩm của chính họ Quan điểm nhà báo là khái niệm

mang tính cá nhân rất cao, bởi lẽ cùng một vấn đề, hiện tượng có thể có rấtnhiều quan điểm khác nhau, tùy thuộc vào khả năng và xu hướng tư duy củanhà báo Đặc biệt, quan điểm của nhà báo có ít nhất hai điểm khác biệt vớicác loại quan điểm khác

Thứ nhất, quan điểm của nhà báo phải “hòa chung” với quan điểm của

tòa báo mà anh ta làm việc và nền báo chí mà anh ta phục vụ Đây có thể làrào cản lớn cho việc thể hiện quan điểm của nhà báo Mỗi nền báo chí củamột quốc gia có một đặc thù, riêng đối với Việt Nam, nó phải đảm bảo tínhĐảng Nếu như ở báo chí Mỹ, các nhà báo tự do có thể liên tục viết các bàiphanh phui tiêu cực giữa các Đảng thì ở Việt Nam, mọi thứ đều phải ở tầmsoi xét Có những vấn đề tiêu cực nổi cộm, như tham nhũng hay các phátbiểu gây tranh cãi của các Bộ trưởng Tuy nhiên, khi lên bài, nhà báo khôngnên sử dụng các từ ngữ quá đả kích, quá phê phán hay chống đối mà nên viếtdưới tinh thần xây dựng, hướng thông tin đến chiều hướng tích cực hơn Dù

cho quan điểm của nhà báo là không hài lòng nhưng trong nền báo chí ViệtNam, nhà báo phải trung hòa được cảm xúc cá nhân trước các vấn đề mangtính dân tộc Đơn giản hơn, nhà báo có quan điểm phải phù hợp với tòa báoanh ta làm việc Rõ ràng, không thể dùng ngôn ngữ quá hàn lâm cho các báo

dành cho học sinh, sinh viên như Hoa học trò, Mực tím, Thiên thần nhỏ và đồng thời không thể để các tay viết còn non cho các tờ uy tín như Báo Lao

động, Báo Thanh niên, Báo An ninh Nhân dân Ngoài việc thể hiện quan

điểm vừa phải, nhà báo còn phải tìm đúng “đất” để thể hiện các quan điểm

cá nhân

Thứ hai, quan điểm của nhà báo bị chi phối bởi sự thật khách quan.

Người viết báo không chỉ cần trái tim nóng và cây bút sắc, họ còn cần mộtcái đầu lạnh trước khi đem tác phẩm đến với công chúng Có những sự việc

vô cùng gây phẫn nộ, và nhà báo cũng là con người, khi họ viết về những sựviệc đó, họ cũng sẽ rất phẫn nộ Thế nhưng, điều đó không cho phép nhà báo

sử dụng cái nhìn, cách truyền tải quá cá nhân vào tác phẩm của mình Khôngphải vì anh ta dính líu đến vụ án giết người mà nhà báo được ngang nhiênviết anh ta là tội phạm khi chưa hề có quyết định phán xét của Tòa án.Không thể viết vào bài tin cũng cụm từ quá cá nhân như: Thật man rợ! Thậtkinh tởm! Hãy nhớ rằng, nhờ báo đưa công chúng tiếp cận với hiện thựcchỉ mới là một nửa; một nửa còn lại là làm sao để tỉnh táo hơn công chúng

và giúp công chúng tỉnh táo trước bão dư luận “Nhà báo không có quyền

bóp méo sự thật hoặc quá tô hồng sự thật”- Tác phẩm báo chí đại cương Đó

sẽ là lúc quan điểm của nhà báo cần được tiết chế, cần được chi phối

1.2 Căn cứ xuất phát của quan điểm nhà báo

- Dựa trên quyền lợi và nghĩa vụ của nhà báo được quy định trong LuậtBáo chí (Điều 14, Điều 15, Chương IV)

- Xuất phát từ các chứng cứ rõ ràng, xác thực của sự việc và các mốiquan hệ xã hội nằm trong sự việc Rõ ràng, mỗi cá nhân đều có chính kiến

của mình về các vấn đề xã hội; và ai cũng có quyền phát biểu ý kiến củamình Nhà báo đứng ở một góc độ cao hơn, bởi mục đích chính của nhà báo

đó là định hướng được dư luận, hướng công chúng đến với sự thật kháchquan Vì vậy, trước khi nhà báo đặt bút công khai những quan điểm cá nhân,

họ phải có đầy đủ chứng cứ xác thực, lúc đó quan điểm của nhà báo mớiphát huy được tác dụng

- Dư luận xã hội

- Thể chế chính trị và quyền lợi chính đáng của đất nước

1.3 Các góc độ thể hiện quan điểm của nhà báo trong tác phẩm báo

chí

Quan điểm của nhà báo có thể không hiện rõ trên mặt chữ, nhưng nólại được thể hiện qua một số góc độ khác nhau Thông qua các góc độ này,người đọc có thể nhận ra thái độ cũng như quan điểm của nhà báo:

Thứ nhất, mảng đề tài mà báo chí quan tâm hay cách nhà báo lựa chọn

sự việc, con người để phản ánh Có những dòng sự kiện nóng mà bất cứ tòasoạn nào cũng quan tâm và đẩy hàng loạt bài lên trang chủ Vấn đề đặt rachính là mảng đề tài đó ưu tiên những sự kiện mang tính thời sự hay chỉ làmối quan tâm nhất thời của một bộ phận công chúng Không chỉ quan điểmcủa nhà báo được thể hiện mà quan điểm của cả tòa soạn cũng được thể hiệnthông qua cách họ tìm và khai thác chủ đề

Thứ hai, khi tiếp cận sự kiện và vấn đề thông tin, nhà báo lựa chọn

góc độ tiếp cận nào? Cùng một dòng sự kiện “Thẩm mỹ viện Cát Tường”,hàng loạt báo đưa tin về diễn biến sự việc, nhấn mạnh vào góc nhìn từ phíangười dân đang phẫn nộ hoặc là phía gia đình để tăng thêm kịch tính chobài Tuy nhiên, các báo uy tín hơn đưa thông tin từ phía cơ quan có thẩmquyền (như Công an, Tòa án) để bình ổn lại dư luận Như vậy, việc nhà báolựa chọn góc tiếp cận vừa gián tiếp thể hiện quan điểm của nhà báo (mìnhđang đứng về phía ai) vừa trực tiếp thể hiện cái nhìn sâu xa hay nông cạn vềcác sự kiện/vấn đề

Thứ ba, quan điểm của nhà báo thể hiện ở cách thức lựa chọn chi tiết

trong tác phẩm Trong một tác phẩm báo chí, nhà báo có thể sử dụng nhiềuloại chi tiết, nếu những chi tiết “cái tôi cảm xúc” hoặc chi tiết bình bàn thểhiện trực diện quan điểm của nhà báo thì thông qua những chi tiết kể, chi tiết

tả đơn thuần, nhà báo cũng gián tiếp thể hiện quan điểm của mình Rõ hơn,khi nhà báo tập trung lựa chọn chi tiết khoét sâu nỗi đau của con người, cóthể quan điểm của nhà báo là sự căm phẫn, bức xúc Tuy nhiên, khi đưanhững chi tiết như vậy quá dày đặc rất dễ gây tác dụng ngược, làm cho cộngđồng và công chúng bị tra tấn bi lụy và nhìn cuộc sống đen tối thêm

Thứ tư, ngôn từ biểu đạt cũng là “bề nổi” để nhà báo thể hiện quan

điểm của mình Đối với những bài bình luận mang tính châm biếm, chỉ trích,tần suất xuất hiện các câu từ cảm thán nhiều hơn Ngược lại, bình luận vềcác hiện tượng tốt trong xã hội, ngôn từ trở nên nhẹ nhàng và vui vẻ hơn.Cũng như việc sử dụng chi tiết, nhà báo nên cân nhắc khi lựa chọn giọngđiệu và ngôn từ khi thể hiện quan điểm, cũng là giọng điệu chỉ trích phêphán, nhưng dùng từ chỉ trích phê phán như thế nào cho “lọt tai, lọt mắt”, đểcông chúng đón nhận với sự thiện chí, đừng dùng từ ngữ quá trì chiết, thóa

mạ hoặc gây sốc

Thứ năm, chọn lý lẽ để bộc lộ quan điểm, thái độ, cảm xúc của cá

nhân nhà báo trước hiện thực khách quan Một trong những yếu tố quantrọng và cần thiết khi thể hiện quan điểm đó là phải đưa ra được các luậnđiểm và luận cứ Quan điểm của nhà báo thể hiện rõ ràng không, một phầnlớn là nhờ cách triển khai luận điểm có logic không, có chặt chẽ không.Không phải cứ là đưa ra những câu cảm thán mới là thể hiện quan điểm, từnhững con số, những lí luận dẫn dắt cũng thể hiện quan điểm của nhà báo,cao hơn là thể hiện quan điểm đó có đáng tin, có đúng hay không

cả nước với số lượng khoảng 500.000 bản/tuần Tuổi trẻ có 20 trang, trìnhbày thường xuyên như sau: 4 trang thời sự, 2 trang kinh tế, 2 trang bạn đọc,

2 trang nhịp sống trẻ, 2 trang sống khỏe – giáo dục khoa học, 2 trang nghệthuật giải trí, 1 trang phóng sự, 2 trang thế giới

Hình ảnh: Giao diện trang chủ của báo Tuổi trẻ Online

Báo điện tử Tuổi trẻ Online (www.tuoitre.vn) ra mắt chính thức ngày

1 tháng 12 năm 2003 Chưa đầy 2 năm sau, Tuổi trẻ Online đã vươn lên vị tríthứ ba về lượt truy cập trong bảng xếp hạng tất cả các website tiếng Việt trênthế giới Báo có nhiệm vụ tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sáchcủa Đảng và Nhà nước, các nghị quyết cấp ủy, chính quyền và Đoàn TNCS

Hồ Chí Minh; giáo dục lý tưởng, đạo đức cách mạng, nâng cao tri thức vàtinh thần yêu nước cho đoàn viên thanh niên;

2.1.2 Lao Động điện tử

Báo Lao Động là cơ quan thông tin của Tổng Liên đoàn Lao đôngViệt Nam Đây là một trong những tờ báo lâu đời nhất và có ảnh hưởng nhấttrong hệ thống báo chí truyền thông của chính quyền Việt Nam hiện tại.Báo Lao Động ra đời ngày 14 tháng 8 năm 1929; ngày 3/12/1989, số 1 củaLao Động Chủ nhật phát hành; ngày 19/5/1999, báo Lao Động điện tử rađời

Hình ảnh: Giao diện trang chủ của báo Lao Động điện tử

Hiện nay, báo Lao Động có 2 hình thức xuất bản là ấn phẩm giấy vàbản điện tử (www.laodong.com.vn) Về nội dung, Báo luôn giữ vững quanđiểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, của Tổng liên đoàn LaoĐộng Việt Nam, cung cấp thông tin ở tất cả các lĩnh vực của đời sống: chínhtrị, kinh tế, thể thao, pháp luật Đối tượng báo hướng đến những độc giảnằm trong độ tuổi lao động từ 18 đến 60 tuổi Báo Lao Động là một trongnhững báo lớn nhất ở Việt Nam

2.2 Khảo sát thực trạng thể hiện quan điểm báo chí trên Tuổi trẻ Online và Lao Động online

Biểu đồ: Khảo sát số lượng bài xuất hiện quan điểm nhà báo theo lĩnh vực trên báo Tuổi trẻ Online từ 18/4/2016 đến 24/4/2016

Bảng: Khảo sát số lượng bài xuất hiện quan điểm nhà báo theo lĩnh vực trên báo Tuổi trẻ Online từ 18/4/2016 đến 24/4/2016

Thông qua biểu đồ và bảng số liệu, ta rút ra được một số nhận xét nhưsau:

-Tất cả các lĩnh vực đều có bài thể hiện quan điểm nhà báo

-Số lượng bài thể hiện quan điểm là khác nhau ở các lĩnh vực khácnhau Tuy nhiên, theo khảo sát, lĩnh vực văn hóa – giải trí có nhiều bài thểhiện quan điểm nhất (thường là các bài bình luận về sự kiện văn hóa), chínhtrị - xã hội là lĩnh vực nhận được nhiều bài bình luận xếp thứ hai và kinh tế -pháp luật là lĩnh vực xếp cuối trong khảo sát

-Số lượng bài thể hiện quan điểm so với lượng bài chỉ đưa tin đơnthuần chiếm phần trăm rất nhỏ Trung bình cứ 100 bài đăng thì chỉ có 6 bàimang tính chất bình luận, phân tích sự kiện Mặc dù giáo dục không phải làlĩnh vực có nhiều bài thể hiện quan điểm nhất nhưng lại số bài thể hiện quanđiểm lại chiếm tỉ lệ cao nhất (13,2%) Chính trị, thế giới là 2 lĩnh vực có tầnsuất xuất hiện bài thể hiện quan điểm ít nhất (dưới 4%)

Dưới đây là khảo sát ở báo Lao Động điện tử:

Biểu đồ: Khảo sát số lượng bài xuất hiện quan điểm nhà báo theo lĩnh vực trên báo Lao Động điện tử từ 18/4/2016 đến 24/4/2016

Thời sự

-xã hội

Côngđoàn

Thế giới Pháp

luật

Văn hóa– giải trí

sự phân bố đều đặn ở các chuyên mục hơn

-Tuy nhiên, vẫn có điểm chung đó là số lượng bài thể hiện quan điểmnhà báo ở chuyên mục Văn hóa – Giải trí đều chiếm phần trăm lớn

-Ở cả hai báo, số lượng bài bình luận đều ít, trong thời gian khảo sátthì báo Lao Động điện tử có số bài bình luận ít hơn so với báo Tuổi trẻOnline

2.2.2 Về cách lựa chọn sự kiện, con người để phản ánh

Có thể thấy, số lượng bài bình luận xuất hiện không nhiều trên các tờbáo mạng điện tử Có thể lí giải là vì các bài thể hiện quan điểm chuyên sâuthường xuất hiện muộn Cuối mỗi dòng sự kiện, sau khi đưa hàng loạt bài tinthì mới xuất hiện các bài thể hiện quan điểm.

Trong dòng sự kiện hàng loạt cá ở dọc vùng biển miền trung chết bất

thường, báo Tuổi trẻ Online liên tục đăng tải các tin liên quan từ ngày

13/4/2016, đến ngày 25/4/21016 vẫn đang tiếp tục đăng tải Tổng cộng có

hơn 20 bài liên quan, như: Cá chết hàng loạt ở Hà Tĩnh do ô nhiễm nước (13/4/2016 – Văn Định); Tìm nguyên nhân cá chết dọc tỉnh miền Trung (21/4/2016 – Văn Định, Hồ Văn, Quốc Nam, Lam Giang, Nhật Linh); Cá

chết hàng loạt, dân nghi ngờ chất thải công nghiệp (22/4/2016 - ); Bộ Công thương cử đoàn công tác kiểm tra Formosa (23/4/2016 – Nhóm

PV); Tính đến ngày 25/4/2016, xuất hiện 1 bài mang tính chất bình luận,

phân tích đó là: Dân cần nhưng quan chưa vội (23/4/2016 – Huy Thọ).

Tương tự với báo Lao Động điện tử, có 25 bài liên quan đến dòng sự kiện

này tính đến ngày 25/4/2016; các bài khai thác nhiều khía cạnh hơn như: Bộ

NNPTNT làm việc với 4 tỉnh có cá chết ở miền trung (23/4/2016 - Trần

Tuấn, Xuân Hùng); Sau thảm họa cá chết ở miền Trung: 4 ngư dân ra

khơi một đêm, chia nhau được 20 ngàn đồng (24/4/2016 – Trần Tuấn);

Hà Tĩnh: cá biển tiếp tục chết, thu gom, tiêu hủy kiểu “đối phó”

(24/4/2016 – Trần Tuấn); Cũng là thời điểm phía sau của sự kiện, các bài

bình luận bắt đầu được đăng tải: Cá chết trắng bờ biển miền Trung –

những câu hỏi lớn không lời đáp (24/4/2016 – Quang Đại).

Một số đề tài khác mà nhà báo thường thể hiện quan điểm cá nhân lànhững vấn đề nổi cộm, gây bức xúc, chưa có hồi đáp, hoặc có nhiều phảnhồi, phản biện xã hội… Một số vụ việc nhận được nhiều bài bình luận củanhà báo gần đây là: vụ chủ quán cà phê Xin Chào bị UBND huyện Bình

Chánh tố oan trong hoạt động kinh doanh (báo Tuổi trẻ Online liên tiếp đến

5 bài bình luận); Văn hóa lễ hội trong ngày lễ Giỗ Tổ ở Đền Hùng; ảnhhưởng của bộ phim “Hậu duệ mặt trời” với giáo dục; vấn nạn thực phẩmbẩn;… Thông qua việc lựa chọn những đề tài có giá trị, thiết thực và sát vớithực tế, nhà báo thể hiện được sự quan tâm của mình đối với các vấn đề xãhội Đó chính là cơ sở quan trọng để nhà báo đưa ra các quan điểm của mìnhsao cho có giá trị với công chúng nhất

2.2.3 Về cách lựa chọn góc độ phản ánh

Như đã nói ở phần cơ sở lý luận, quan điểm nhà báo là quan niệmmang tính chất cá nhân cao và một trong những yếu tố phân định rõ ràngnhất sự khác biệt của các nhà báo đó là cách họ tiếp cận vấn đề Cùng một

sự kiện, nhưng có nhà báo lựa chọn góc độ từ phía người dân, một số lạitrích dẫn các câu nói từ phía cơ quan nhà nước, một số khác thì là từ chính ýkiến của mình Dù là từ góc độ nào đi chăng nữa thì mục đích của nhà báovẫn phải là tìm ra được góc nhìn mang lại lợi ích cho cộng đồng, mang lạichân lí, sự thật đúng đắn

Trong bài Cần hủy quyết định khởi tố chủ quán cà phê Xin Chào

(21/4/2016, Trương Trọng Nghĩa, Tuổi trẻ Online) tiếp cận vụ việc chủ quán

cà phê Xin Chào bị tố oan trong kinh doanh dưới góc nhận xét của luật sư

Trương Trọng Nghĩa (ý kiến chuyên gia) với các lý luận sắc bén như sau:

“Người dân cả nước có thể liệt kê một danh sách rất dài những vụ phạm pháp nhãn tiền, gây thiệt hại không nhỏ cho dân, cho xã hội, cho Nhà nước, nhưng không ai bị khởi tố, dù có đơn tố cáo.Hỏi những cơ quan có trách nhiệm thì sẽ được nghe nhiều lý do, ví dụ: chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chưa đủ chứng cứ, đề phòng oan sai Trong khi đó, công dân Nguyễn Văn Tấn mở quán bán cà phê, đồ ăn sáng nhưng không đăng ký kinh doanh, chỉ sau 5 ngày, chưa gây ngộ độc cho ai, cũng không vi phạm gì khác, bị

công an phạt hành chính 17 triệu đồng” Một vấn đề có liên quan đến kinh

tế, pháp luật nếu như để một luật sư trong nghề đưa ra quan điểm sẽ tăngthêm tính tin cậy khi thể hiện các quan điểm cá nhân

Cũng trong dòng sự kiện quán cà phê Xin Chào, bài viết Cứ thế này

làm sao khởi nghiệp (25/4/2016, Trần Hoàng Ngân, Tuổi trẻ Online) tiếp

cận vấn đề từ góc nhìn của Giám đốc Học viện Cán bộ TP Hồ Chí Minh, Đại

biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân Trong bài viết đưa ra các quan điểm: “Là

đại biểu Quốc hội đã bấm nút thông qua Luật doanh nghiệp, tôi tự hỏi vì sao những ý tưởng lớn, đầy tính thuyết phục với mong muốn tạo ra tinh thần khởi nghiệp, thôi thúc mọi người làm ăn để làm giàu cho mình, giúp người xung quanh thoát nghèo, tạo thế và lực mới cho đất nước lại khó đi vào cuộc sống đến như thế?Tại sao trở ngại cuối cùng của quyền tự do kinh doanh cũng đã được xóa bỏ, từ ngày 1-7-2016 Luật hình sự không còn tội kinh doanh trái phép, vậy mà có nơi vẫn chưa bắt kịp tinh thần mới của luật?” Có thể thấy, thái độ của nhà báo được thể hiện rất thoải mái bởi chính

bản thân nhà báo có đủ kinh nghiệm và tầm nhìn để đánh giá được vấn đề

Trên tờ Lao Động điện tử, có bài Lại thêm một “móng tay nhỏ xíu”

kêu cứu (23/1/2016, Bạn đọc) thể hiện quan điểm từ một người theo dõi sự

việc Trong đó có nhiều đoạn thể hiện góc nhìn cá nhân như: “Quả thực, khi

đọc những lời luận tội này, dù đã cố “ép” suy nghĩ của mình (nói theo cách của đại biểu quốc hội Lê Văn Lai) theo ý của cơ quan tố tụng nhưng vẫn không tài nào “ép” nổi Một người mở quán bán phở chậm đăng kí kinh doanh 5 ngày bị khởi tố hình sự vì tội "kinh doanh trái phép" Một người dựng lều vịt cũng bị truy tố vì tội "xây dựng nhà ở không phép" Dư luận đặt câu hỏi: Phải chăng ở Bình Chánh đang tồn tại một thứ luật pháp riêng? Ở

đó người dân bị chèn ép, dồn nén bằng những việc làm không đúng với những quy định của luật pháp?” Khác hẳn với hai ví dụ phía trên, khi góc

nhìn của nhà báo từ phía cá nhân (không phải là giới chuyên môn), ngườiđọc cảm nhận được sự gần gũi, chân thực như nói thay lời của mình; đồngthời người viết cũng biểu đạt nhiều cảm xúc hơn, thái độ, quan điểm toát lên

rõ ràng hơn

Góc nhìn của vấn đề không chỉ thể hiện ở ai phản ánh mà còn thể hiện

ở sự lật ngược vấn đề Có rất nhiều vấn đề có chủ đề không mới, thậm chí đãquá cũ và trở thành một định kiến vô hình trong tâm trí công chúng Nhưngày trước, báo chí hiểu sai về giới tính thứ ba, về cộng đồng LBGT Nhiềunhà báo đã viết về những người đồng tính với những tên gọi đầy sự kì thị:bóng, bê đê, xăng pha nhớt, hai phai… cho rằng họ là những người bị bệnh,biến thái, vấn đề về thần kinh… Thế nhưng, nhờ những bài báo dám lậtngược lại vấn đề, đi ngược lại định kiến đã thay đổi nhận thức của côngchúng

Trong bài Vẻ đẹp của chuyện “xử phạt”… (5/4/2016, Lê Đức Dục,

Tuổi trẻ Online) có cái nhìn khác trong chuyện khi người dân bị cảnh sát

giao thông phạt Nhà báo đưa ra quan điểm riêng của mình: “Và rất nhiều

người khác cũng đã kể về những lần vi phạm giao thông do lần đầu đến thành phố này, chưa hiểu hết các quy định, và thay vì bị phạt, họ đã được đối xử thân tình, nhắc nhở nhẹ nhàng.Tôi vẫn tin rằng chính vẻ đẹp của sự ứng xử ấy sẽ khiến người vi phạm sau đó ý thức trong việc chấp hành Luật giao thông hơn là việc rút ra tờ biên lai ghi số tiền phạt.” Thay vì đưa ra

những quan điểm cũ, nhiều thù hằn với các chiến sĩ cảnh sát giao thông thì

Lê Đức Dục lại tìm thấy những điều tốt đẹp Qua đó, người đọc, chính lànhững người tham gia giao thông sẽ bớt đi ác cảm với cảnh sát giao thông;cũng như tác động đến người xử phạt sẽ có thái độ và cách xử lí thân thiệnhơn

Như vậy, góc nhìn của nhà báo rất quan trọng trong việc thể hiện quanđiểm cá nhân Có tìm được góc nhìn hay, mới, khác với người khác thì quan

điểm mới được thể hiện độc đáo, thu hút và đáng tin cậy Cách nhà báo khaithác các góc độ hay lật ngược lại vấn đề sẽ tác động lớn đến công chúng,phát giác những vấn đề tích cực, phát huy những hiện tượng tích cực trongcuộc sống

2.2.4 Về cách lựa chọn chi tiết

Chi tiết là yếu tố cơ bản của một tác phẩm báo chí Một sự việc cóđược làm nổi bật lên hay không là nhờ cách nhà báo lựa chọn chi tiết tiêubiểu Chi tiết trong tác phẩm báo chí có nhiều vai trò liên quan đến nhau,trong đó có vai trò bộc lộ quan điểm (biểu dương, phê phán, đồng tình ủng

hộ hay đấu tranh quyết liệt, chia sẻ buồn vui với người trong cuộc hay cămghét kẻ xấu…) của nhà báo trước sự việc và con người cụ thể Dù là chi tiết

kể, tả, bình – bàn hay chi tiết cái tôi cảm xúc đều góp phần thể hiện quanđiểm nhà báo rõ ràng hơn

Trong bài Buổi chào cờ trĩu nặng tuổi học trò (20/4/2016, Trần Mai,

Tuổi trẻ Online), nhà báo tái hiện lại khung cảnh buổi chào cờ đặc biệt củatrường THCS Nghĩa Hà, nơi có 9 học sinh lớp 6B chết đuối tại Quảng Ngãi,với sự đồng cảm, sẻ chia sâu sắc Rất nhiều chi tiết kể, tả xuất hiện trong bài:

“Sau ba ngày nghỉ lễ, lớp 6B từ sĩ số 36 chỉ còn lại 27 em, chín thành viên

đã ra đi vĩnh viễn vào buổi chiều 15-4 tại đoạn sông Trà Khúc oan nghiệt chảy qua xã Nỗi đau ấy vẫn còn nguyên vẹn trên từng khuôn mặt non nớt của học sinh toàn trường […] Những ánh mắt trĩu nặng của các cô cậu học trò hướng về lá cờ rủ được hai học sinh kéo lên - như một lời buồn của trường sau những ngày lễ khủng khiếp vừa qua Cả buổi chào cờ, trường chỉ dành một phần nhỏ nói về công việc trong tuần tới, còn lại là chia sẻ những mất mát và động viên nhau vượt qua những ngày ám ảnh.” Qua

những chi tiết này, người viết lồng vào rất nhiều cảm xúc và dĩ nhiên, nhữngcảm xúc qua mặt chữ cũng truyền đến với người đọc Khi đọc những chi tiếtnhư vậy, người đọc dễ dàng nhận ra tình cảm, cảm xúc của người viết; đồng

thời, họ cũng cảm thấy chính mình xúc động hơn Hơn thế, nhà báo còn tăng

thêm các chi tiết kể qua các lời phỏng vấn của nhân vật: “Đau đớn lắm, chỉ

cần nghĩ đến các em là lại bật khóc Sáng nay đến lớp đếm sĩ số chỉ muốn khóc, thật sự ngoài sức chịu đựng của tôi” - cô Ngân nói” Chỉ cần qua

những chi tiết như vậy, không cần nhà báo phải trực tiếp viết ra rằng tôi rất

đau buồn, tôi rất xúc động nhưng vẫn làm cho bài báo toát lên quan điểm,

thái độ của mình

Trong bài Cá, thép và hư danh tiến sĩ (26/4/2016, Lê Thanh Phong,

Lao Động điện tử), một bài bình luận trong dòng sự kiện cá chết hàng loạt

bất thường ở miền Trung, nhà báo đã sử dụng nhiều chi tiết bình bàn và “cái

tôi cảm xúc” để bày tỏ quan điểm bất bình “Trong phiên họp ngày 24.4,

Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng phát biểu rằng, nếu năng lực trong nước không đủ thì đề xuất hợp tác quốc tế để tìm ra nguyên nhân cá chết Nghe ra thì hơi buồn lòng, nhưng đó mới là khoa học, không thể kết luận cẩu thả Chỉ có điều, đất nước có nhiều giáo sư, tiến sĩ mà chuyện gì cũng đi thuê người nước ngoài, coi sao được Chuyện cá chết càng cho thấy hư danh giáo sư, tiến sĩ nước Nam!Trong khi chờ đợi kết luận về nguyên nhân cá chết, ít nhất các cơ quan quản lý cũng đưa ra được hướng dẫn cho người dân có nên ăn hải sản hay không, loại gì và có những cam kết với dân Nếu

cứ để tình hình “mông lung” như hiện nay, ngư dân quả là khốn đốn!”.

Trong đoạn bình luận trên, Lê Thanh Phong đưa ra chi tiết bình bàn rất logic,

từ việc dẫn lại lời Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng, anh đưa ra lời bình rằngtiến sĩ nhiều, giáo sư nhiều mà đến lúc cần lại phải mời chuyên gia nướcngoài sao? Đồng thời, nhà báo cũng thể hiện thái độ thất vọng của mình quacác chi tiết “nghe ra hơi buồn lòng” Qua các chi tiết đó, quan điểm của nhàbáo được thể hiện rất rõ ràng: nghi vấn, cảm thấy vô lý, cần lời giải đápthích đáng từ phía chính quyền

Đặc biệt, nếu trong bài viết, nhà báo đưa vào các chi tiết số liệu cụ thểhoặc các hình ảnh ẩn dụ, quan điểm của họ sẽ hiện lên chân thực hơn Trong

bài Có dân nào “quen” với vòi vĩnh, hối lộ (14/4/2016, Đào Tuấn, Lao

Động điện tử) đưa ra một chi tiết ẩn dụ rất đắt: “5.000 đồng - Một ổ bánh

mì Một bữa sáng đạm bạc.5.000 đồng người ta cũng vòi Và còn 5.000 đồng cũng bị vòi vĩnh.” Chi tiết ẩn dụ này vừa đơn giản, vừa mang ý nghĩa

trừu tượng mà khi cho vào tác phẩm báo chí, quan điểm của nhà báo trở nênsắc bén hơn, thâm thúy hơn Đối với người đọc, họ thường để mắt đếnnhững con số hơn là chữ, chính nhờ vậy, những chi tiết này khiến họ có ấntượng hơn với bài báo, hiểu rõ hơn thái độ của người viết bài

Tuy nhiên, để quan điểm nhà báo khách quan hơn, nên hạn chế các chitiết tả, kể quá hoa mĩ hoặc các chi tiết “cái tôi cá nhân” Nên nhớ rằng, quanđiểm của nhà báo bị chi phối bởi sự thật khách quan của sự kiện Mặc dù,người viết có thể cảm thấy rất buồn hoặc rất bức xúc, nhưng không thể vìvậy mà tô đen hoặc tô hồng sự thật bằng quan điểm cá nhân mình Lấy ví dụ

không phải từ báo Tuổi trẻ Online hay Lao Động điện tử, đó là bài Hồn ma

bạn gái Nguyễn Đức Nghĩa thường xuyên hiện về kêu oan? (10/11/2014,

www.phapluatso.com) thay vì khai thác các chi tiết trong vụ án kẻ sát nhânNguyễn Đức Nghĩa sát hại bạn gái dã man do ghen tuông thì lại khai thác chi

tiết tâm linh bí ẩn, hoang đường, không có căn cứ: “Lúc đó cũng quá 12 giờ

rồi, trời lại sáng trăng Khi đi đến gần cửa mở ra tầng thượng thì cứ nghe thấy tiếng khóc than văng vẳng Anh này cũng cứng bóng vía cho rằng đó có thể ai đó thất tình hay gặp chuyện buồn lên đây ngồi khóc, Càng tiến lại gần thì tiếng khóc càng lớn, khi mà cự ly cách nhau chỉ vài mét thì anh này bỗng nhiên bật ho, chỉ trong chớp mắt, tiếng khóc đó cũng chẳng còn, bóng người ngồi cũng biến mất nhanh chóng ” Chưa tính đến tính xác thực của thôngtin, nhưng việc khai thác các chi tiết như trên gây hoang mang cho người

đọc, cũng như khoét sâu thêm nỗi đau của gia đình nạn nhân Qua những bàiviết như vậy, không biết là quan điểm của nhà báo là gì, thương cảm, bấtbình hay chỉ là kẻ ngồi lê đôi mách không có một chính kiến cá nhân nào?

Như vậy, sử dụng chi tiết để thể hiện quan điểm là vô cùng cần thiết

và cũng rất cần lưu ý

2.2.5 Về cách lựa chọn ngôn ngữ

Ngôn ngữ là yếu tố vừa thể hiện tác phẩm báo chí ở mặt nội dung, vừa

ở mặt hình thức Thông thường, quan điểm, thái độ của nhà báo như thế nàothì ngôn ngữ, giọng điệu thể hiện trong bài báo mang tính chất như thế đó.Nếu thái độ là tán dương, ủng hộ thì giọng điệu chắc chắn sẽ tích cực, từ ngữtươi sáng hơn Nếu thái độ là bức xúc, không hài lòng, đặt nghi vấn thì tầnsuất sử dụng các câu hỏi, các từ cảm thán nhiều hơn Cứ như vậy, tùy vàotầng cảm xúc của người viết mà ngôn từ sẽ được trau chuốt theo những cáchkhác nhau

Xét một số ví dụ khi nhà báo thể hiện quan điểm không hài lòng như

sau Trong bài Bánh to thế, Tổ nào dám chứng! (20/4/2016, Cát Khuê,

Tuổi trẻ Online) nhà báo đặt vấn đề về việc có nên làm các loại bánh khổng

lồ: “Nhiều ý kiến đồng nhất cho rằng thay vì làm một chiếc bánh chưng thật

to như kể trên, làm thành hàng ngàn chiếc bánh chưng nhỏ, rồi xếp vào thành chiếc bánh chưng lớn để cúng Tổ, sau đó chia cho mọi người có phải

“tốt đời, đẹp đạo” hơn không? […] Đấy, có mỗi chiếc bánh cúng Tổ, lòng thành đến đâu chưa biết, nhưng lòng thành đâu phải cứ to, to mãi, to nhất mới là lòng thành cúng giỗ? Nhớ tích xưa, Lang Liêu được vua cha chọn kế

vị đâu phải nhờ món ăn to, sang cả mà chính là nhờ thứ bánh chưng bánh giầy giản dị, đơn sơ, nhỏ nhắn nhưng đầy ắp ý nghĩa” Câu hỏi được người

viết đặt ra liên tục và chủ yếu là những câu hỏi mang tính chất gợi mở, gợi ýchứ không chỉ là câu nghi vấn thông thường Một số từ mang tính chất văn