Đảng cộng sản Việt Nam Đội tiên phong của giai cấp công nhân đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của cả dân tộc Việt Nam, là Đảng duy nhất lãnh đạo đất nước ta, Đảng lấy chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hoạt động. Để Đảng có vai trò, trình độ ngang tầm lãnh đạo đất nước trong xu thế phát triển của thế giới và khu vực, phải không ngừng xây dựng, chỉnh đốn Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh. Một trong những giải pháp quan trọng là thực hiện nghiêm túc nguyên tắc tự phê bình và phê bình. Qua quá trình hoạt động, Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: tự phê bình và phê bình là quy luật phát triển, là thuộc tính bản chất của một chính đảng cách mạng, là công cụ sắc bén để giáo dục rèn luyện cán bộ, đảng viên và củng cố khối đoàn kết thống nhất trong Đảng. Vì vậy, tự phê bình và phê bình luôn là việc làm không thể thiếu trong sinh hoạt và hoạt động của Đảng. Tự phê bình, phê bình giúp cho cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng thấy được những ưu điểm, khuyết điểm của mình, qua đó tìm cách khắc phục khuyết điểm, phát huy ưu điểm, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và cán bộ đảng viên.
NỘI DUNG
Lý luận chung về tự phê bình và phê bình
1.1 Khái niệm tự phê bình và phê bình
Tự phê bình là quá trình của cá nhân hoặc của một cơ quan, tổ chức, đoàn thể trong việc thật thà nhận diện và thừa nhận khuyết điểm của mình để sửa chữa và nhận sự giúp đỡ từ người khác; đồng thời cũng để mọi người biết những sai sót đã phạm nhằm tránh lặp lại và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Phê bình là quá trình nhận diện khuyết điểm ở cá nhân, cơ quan hoặc đoàn thể và thành thật chỉ ra để họ nhận ra thiếu sót, từ đó sửa chữa và tiến bộ Đây là cách xây dựng giúp nâng cao hiệu suất làm việc, tăng cường tinh thần đoàn kết và cải thiện chất lượng kết quả Lời phê bình hiệu quả cần rõ ràng, tôn trọng và tập trung vào hành động, nhằm mục tiêu phát triển lâu dài cho cả cá nhân lẫn tổ chức [10, t10, tr386].
1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tự phê bình và phê bình
Tự phê bình và phê bình là nguyên tắc xây dựng Đảng và là quy luật phát triển của Đảng cách mạng, được các nhà kinh điển Mác–Lênin nghiên cứu và làm sáng tỏ trên nhiều nội dung trọng yếu C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng tự phê bình và phê bình rất cần thiết cho hoạt động và sự phát triển bình thường của Đảng Cộng sản; Engels nhấn mạnh việc Đảng phê bình hoạt động đã qua là việc làm tuyệt đối cần thiết để Đảng học cách hoạt động tốt hơn V.I Lênin coi tự phê bình và phê bình là quy luật phát triển của đảng cách mạng; tự cao, tự đại và che giấu sai lầm là nguyên nhân làm giảm sức chiến đấu của đảng, trong khi thái độ tự phê bình của lãnh đạo và của đảng với quần chúng lao động lại tăng cường sức mạnh Lenin viết: “tự phê bình và phê bình là một việc tuyệt đối cần thiết cho hết thảy mọi chính đảng sống và đầy sức sống” và nhắc nhở rằng các đảng cách mạng tiêu vong vì tự cao tự đại và không dám nhận diện nhược điểm; chúng ta sẽ không bị tiêu vong nếu dám nói lên nhược điểm và học cách khắc phục Ông khẳng định thêm rằng sai lầm dạy cho ta nhiều bài học và trong mọi lĩnh vực ta sẽ học tập bằng tự phê bình.
1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình
Kế thừa và phát triển lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện lịch sử mới, Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng "tự phê bình và phê bình" vừa là quy luật phát triển Đảng vừa là nguyên tắc trong sinh hoạt Đảng Trong các tác phẩm và bài viết của Người, vấn đề này được thể hiện qua hai quan điểm về vai trò của tự phê bình và phê bình trong quá trình nhận thức, tự chỉnh sửa và xây dựng Đảng ngày càng vững mạnh.
- Người nhấn mạnh tự phê bình và phê bình, xem đây như vũ khí sắc bén để Đảng thường xuyên trở nên trong sạch, vững mạnh.
Việc đặt phê bình trước tự phê bình không phải ngẫu nhiên mà có dụng ý rõ ràng, nhằm coi trọng tự phê bình và bắt buộc tự phê bình mình trước khi phê bình người khác Điểm xuất phát của Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình là nền dân chủ và nhân đạo; bản chất của nó là xây dựng, vươn tới sự hoàn mỹ, thúc đẩy tiến bộ, là sự nghiệp cách mạng và khoa học, vì nhân dân và vì sự đoàn kết, nhất trí trong toàn Đảng Do đó, tự phê bình và phê bình hướng tới cái đẹp, cái tốt, nhằm nâng cao chất lượng tổ chức và sự đoàn kết của toàn Đảng, đồng thời thúc đẩy tiến bộ và sự phát triển của đất nước.
Việc tự phê bình và phê bình là cần thiết vì ai cũng có khuyết điểm và những trạng thái biểu hiện khác nhau; mỗi người mang trong lòng cả thiện lẫn ác, và người cách mạng cần làm cho phần thiện nở rộ như hoa mùa xuân đồng thời giúp phần xấu dần bị loại bỏ Thang thuốc hay nhất là thực tế phê bình và tự phê bình, vì bỏ qua điều này giống như người bệnh giấu tật, bệnh sẽ ngày càng nặng và nguy hiểm cho tính mạng Hồ Chí Minh nhận thức rõ Đảng gồm đủ các giai tầng xã hội và có tính cách mạng cao, nhưng Đảng cũng là một phần của xã hội và không tránh khỏi tập tục, tính nết, khuyết điểm của xã hội lây lan; vì vậy Đảng cần thường xuyên tự phê bình và phê bình như không khí để duy trì tính cách mạng và sự trong sạch của tổ chức.
Mục đích của tự phê bình và phê bình, theo Hồ Chí Minh, không đồng nghĩa với trừng trị hay phê phán; phê bình là sự mổ xẻ một căn bệnh như nguồn gốc của một quá trình chữa lành, giúp con người tồn tại và phát triển khỏe mạnh Vì vậy, sự mổ xẻ chỉ có ý nghĩa khi nó đạt tới thiện và cái đẹp.
Hồ Chí Minh chỉ rõ mục đích phê bình là để giúp nhau sửa chữa, tiến bộ và điều chỉnh cách làm việc cho tốt hơn, đúng hơn; đồng thời nó là công cụ để đoàn kết và thống nhất nội bộ, hành động hiệu quả và chất lượng cao Vì vậy mỗi cán bộ đảng viên hàng ngày phải tự kiểm điểm, tự phê bình và tự sửa chữa như rửa mặt hàng ngày, để Đảng luôn mạnh khỏe Đối tượng của tự phê bình và phê bình là việc chứ không phải người; phê bình việc làm sai không những không đem lại lợi ích cho dân cho nước, mà còn có hại cho cách mạng và cho nhân dân Quan điểm “phê bình việc chứ không phê bình người” làm cho con người không bị rơi vào cái nhìn chỉ trích cá nhân, mà tập trung vào sửa chữa và nâng cao hiệu quả, chất lượng công tác.
Con người thường rơi vào ích kỉ, nhỏ nhen, thù hằn và ganh đua, tranh giành để được thắng thua với nhau Phê bình là cách làm sạch những yếu tố bên ngoài con người, ngăn chúng thấm sâu và trở thành bản chất, nhằm ngăn ngừa sự ô nhiễm đạo đức và tâm hồn Theo Hồ Chí Minh, tự phê bình và phê bình là một hình thức thanh lọc nội tâm, được ví như dùng khăn, xà phòng để lau sạch những bụi bẩn bám trên con người, chứ không phải là cắt bỏ thân thể hay xóa bỏ nhân phẩm.
Phê bình và tự phê bình được ví như thuốc chữa bệnh cho tư duy và hành động: uống rồi vẫn cần bồi bổ để khỏe mạnh và nâng cao trí tuệ Tầm cao trí tuệ thể hiện ở việc nâng cao con người, phát huy tính tích cực và chủ động trong công việc và cuộc sống Người nói: cần tự phê bình là chính, phải phê bình mình trước, phê bình người sau; chỉ có tự phê bình mình mới dám phê bình người khác, đặc biệt đối với cán bộ lãnh đạo Tự phê bình và phê bình nhằm giúp mỗi người tự hoàn thiện, để con người vươn tới chân, thiện, mỹ Tự phê bình và phê bình liên quan trực tiếp đến đoàn kết trong nội bộ Đảng, và mục đích của nó là nhằm tăng cường sức mạnh đoàn kết trong Đảng Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Muốn đoàn kết chặt chẽ là phải thật thà tự phê bình, thành khẩn phê bình đồng chí và những người xung quanh, phê bình, tự phê bình để cùng nhau tiến bộ, để đi đến càng đoàn kết; đoàn kết, phê bình, tự phê bình thật thà để đi đến đoàn kết hơn nữa.”
Thái độ đối với tự phê bình và phê bình, theo Hồ Chí Minh, là sự hòa hợp giữa "lý lẽ phân minh, nghĩa tình đầy đủ" và tình đồng chí yêu thương lẫn nhau, thấm đượm "lòng nhân ái", để mọi trao đổi phải thành khẩn, kiên quyết và có văn hóa Quá trình này đòi hỏi sự trung thực, tôn trọng và trách nhiệm tập thể, nhằm trình bày ý kiến một cách rõ ràng và tiếp nhận phản hồi như một công cụ xây dựng thay vì công kích cá nhân Khi được thực hiện đúng đắn, tự phê bình và phê bình sẽ củng cố sự đoàn kết, nâng cao ý thức tự giác và tạo môi trường làm việc văn minh, cởi mở, nơi sai sót được nhìn nhận và cải thiện liên tục.
Phê bình và tự phê bình phải ráo riết, triệt để, thật thà, không nể nang, không thêm bớt Phê bình không phải là cơ hội để soi mói, lật đổ hay làm mất mặt nhau trước tập thể Phê bình phải được thực hiện công khai, như vậy mới tránh được thái độ bưng mắt bắt chim và thái độ giấu bệnh sợ thuốc.
Kỷ luật của Đảng ta là kỷ luật tự giác, và sự thành khẩn trong tự phê bình và phê bình được xem là đòi hỏi tiên quyết trong công tác xây dựng Đảng Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh quan điểm rằng nếu kiên quyết thực hiện tự phê bình và phê bình thì công tác xây dựng Đảng sẽ vững vàng và hiệu quả, còn nếu không kiên quyết thực hiện hai khâu này thì giống như con người có bệnh nhưng không uống thuốc.
Trong phê bình và tự phê bình, tình yêu thương là yếu tố then chốt giúp tiếp cận và thực hành chân lý, để con người tự nguyện đón nhận tự phê bình như một chất kích thích cho sự trưởng thành, chứ không coi nó là điều đáng sợ hay là một mưu đồ đối với đồng chí Phê bình và tự phê bình chỉ thực sự có kết quả khi được sự lãnh đạo, chỉ đạo đúng đắn của cấp trên và sự ủng hộ, hưởng ứng chân thành của cấp dưới và rộng rãi quần chúng với tinh thần xây dựng Làm được như vậy sẽ tránh được kẻ xấu 'tô vẽ thêm để phá hoại Đảng', và tránh được thái độ của đảng viên và cán bộ thoái hoá lợi dụng để đạt mục đích tự tư, tự lợi, đồng thời khắc phục thái độ ươn hèn, yếu ớt 'ba phải', thủ tiêu đấu tranh, 'sao cũng mặc', từ đó phê bình và tự phê bình trở thành động lực để phát triển, củng cố niềm tin của nhân dân và đoàn kết trong Đảng.
Trong quá trình tự phê bình và phê bình mang tính xây dựng, thái độ "sao cũng được" hay "sao cho xong chuyện" dễ dẫn đến chủ quan và làm giảm nhạy bén trước các sai sót; cách đối xử với người mắc sai lầm như với hổ mang, thuồng luồng sẽ làm suy yếu tinh thần phê bình Để tự phê bình và phê bình đạt hiệu quả cao, cần sự chỉ đạo, lãnh đạo tập trung và thống nhất từ cấp trên, cùng với sự tham gia tích cực của cấp dưới và của quần chúng nhân dân.
Vai trò và tầm quan trọng của nguyên tắc tự phê bình và phê bình trong Đảng
2.1 Vai trò của nguyên tắc tự phê bình và phê bình trong Đảng
2.1.1 Tự phê bình và phê bình là quy luật phát triển của đảng cộng sản
C Mác khẳng định: “ Những sai lầm về sách lược là lúc nào cũng có thể có”, do vậy “sự phê phán là yếu tố sống còn của nó” [2, t4, tr451] Ph.Ăngghen cũng cho rằng, việc tự phê bình và phê bình là tuyệt đôi cần thiết và bằng cách đó đảng học được cách hoạt động tốt hơn.
V.I.Lênin nhấn mạnh: “Không có và không thể có những người không phạm sai lầm” Đối với các chính đảng và đảng cộng sản: “Tất cả những đảng cách mạng đã bị tiêu vong cho tới nay, đều bị tiêu vong vì tự cao, tự đại, vì không biết nhìn rõ cái gi tạo nên sức mạnh của mình, và vì sợ sệt không dám nói lên những nhược điểm của mình Còn chúng ta, chúng ta sẽ không bị tiêu vong, vì chúng ta không sợ nói lên những nhược điểm của chúng ta, và những nhược điểm đó, chúng ta sẽ học được cách khắc phục” [13, t45, tr.141-142].
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Người đời ai cũng có khuyết điểm.
Có làm việc thì có sai lầm; theo quy luật phát triển, Đảng Lao động Việt Nam dùng lời tự phê bình và phê bình để giáo dục cán bộ, đảng viên và giáo dục quần chúng Người căn dặn cán bộ, đảng viên rằng khuyết điểm cũng như chứng bệnh; phê bình cũng như uống thuốc; sợ phê bình như giấu bệnh và không dám uống thuốc sẽ khiến bệnh ngày càng nặng.
Việc nể nang, không phê bình và để cho đồng chí mình sa vào lầm lỗi sẽ làm hỏng cả công việc Thay vì giúp đỡ khi đồng đội gặp sai sót, ta lại để cho họ tự sa vào lỗi mà không có sự can thiệp, giống như thấy đồng chí ốm mà không chữa trị Nếu mình không dám tự phê bình, để khuyết điểm của bản thân tích tụ, thì tựa như mình tự bỏ thuốc độc cho chính mình.
Trong quá trình xây dựng Đảng và lãnh đạo cách mạng, Đảng luôn coi trọng tự phê bình và phê bình Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Mỗi cán bộ, mỗi đảng viên, mỗi ngày phải tự kiểm điểm, tự phê bình, tự sửa chữa như mỗi ngày phải rửa mặt; được như thế thì trong Đảng sẽ không có bệnh mà Đảng sẽ mạnh khỏe vô cùng." Đảng Cộng sản Việt Nam yêu cầu: "Phải làm cho vũ khí tự phê bình và phê bình, nhất là phê bình từ dưới lên, thật sự trở thành vũ khí sắc bén của toàn Đảng, làm cho tự phê bình và phê bình thật sự là một quy luật phát triển của Đảng" [11, tr82-83].
2.1.2 Tự phê bình và phê bình là cách tốt nhất để giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng đối mặt với nhiều vấn đề mới phức tạp mà cán bộ, đảng viên chưa nắm bắt đầy đủ ngay từ đầu, nên sai lầm và khuyết điểm thường xảy ra Thông qua tự phê bình và phê bình, ta có thể xác định nguyên nhân của sai lầm, đề xuất biện pháp khắc phục và từ đó giáo dục, rèn luyện để nâng cao phẩm chất, năng lực công tác, giúp cán bộ trở thành người tốt và đồng thời cảnh báo cho cấp dưới tránh những sai lầm tương tự Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng trong công tác, tranh đấu và huấn luyện, các đảng viên, cán bộ cần luôn tự hỏi mình, tự kiểm điểm và vận dụng khéo léo phê bình và tự phê bình để khuyết điểm biến mất, ưu điểm được tăng lên và Đảng ta nhất định thắng lợi” [1, tr97].
2.1.3 Tự phê bình và phê bình là biện pháp tích cực để cùng cố và tăng cường đoàn kết thống nhất trong Đảng
Cuộc đấu tranh giữa cái mới và cái cũ, giữa tiến bộ và lạc hậu, và giữa tư tưởng vô sản với tư tưởng phi vô sản là hiện tượng luôn tồn tại trong Đảng Tự phê bình và phê bình, đi đôi với nâng cao trình độ nhận thức của cán bộ, đảng viên, là phương pháp căn bản để giải quyết mâu thuẫn, tạo sự nhất trí ngày càng cao trong Đảng Nhờ tự phê bình và phê bình nghiêm túc, những mâu thuẫn, bất đồng và biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân được nhận diện và xử lý một cách hợp lý, không để tích tụ từ nhỏ thành lớn hay phá hoại đoàn kết; đồng thời ngăn chặn những người thiếu thiện chí với Đảng lợi dụng bất đồng để gây chia rẽ Hồ Chí Minh khẳng định: “Trong Đảng thực hành dân chủ rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình là cách tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết thống nhất của Đảng”.
2.1.4 Tự phê bình và phê bình là tiêu chí đánh giá một chính đảng, một tể chức đảng, một cán bộ, đảng viên
V.LLênin chỉ rõ: “Công khai thừa nhận sai lầm đó là dấu hiệu chứng tỏ một đảng nghiêm túc” Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng khẳng định: “Nói về Đảng, một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính” [5, t5, tr501].
Trong quá trình hoạt động, Đảng ta nhờ thực hiện nghiêm túc tự phê bình và phê bình mà kịp thời sửa chữa nhiều sai lầm, khuyết điểm, từ đó làm cho Đảng ngày càng lớn mạnh, vượt qua những thử thách quyết liệt và đưa cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Ngược lại, kinh nghiệm lịch sử của Đảng Cộng sản Việt Nam và phong trào cộng sản thế giới cho thấy khi một đảng cộng sản xa rời nguyên tắc tự phê bình và phê bình thì sẽ mắc bệnh kiêu ngạo và rơi vào các sai lầm khuynh tả hoặc khuynh hữu nguy hiểm.
Phê bình và tự phê bình được thực hiện ở tất cả các tổ chức đảng, và mỗi đảng viên có trách nhiệm tham gia đấu tranh phê bình đồng thời nghiêm túc thực hiện tự phê bình Do đó, tự phê bình được coi là nội dung cốt lõi trong quy định và hoạt động của Đảng, đồng thời là yếu tố quan trọng để đánh giá, xếp loại tổ chức đảng và đảng viên.
2.2 Tầm quan trọng của tự phê bình và phê bình trong giai đoạn hiện
Nghị quyết “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” được cán bộ, đảng viên và nhân dân đồng thuận cao, cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ đối với nội dung và định hướng của hội nghị do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trình bày Đặc biệt, bài phát biểu bế mạc nhấn mạnh tự phê bình và phê bình như quy luật tồn tại và phát triển của Đảng, là vũ khí sắc bén để xây dựng Đảng, giáo dục và rèn luyện cán bộ, đảng viên; đồng thời ghi nhận có tập thể và cá nhân làm tốt việc này, nhưng nhìn chung kết quả còn hạn chế do sự chỉ đạo chưa tốt và ý thức tự giác của một số cán bộ, đảng viên còn chưa cao.
Cán bộ, đảng viên và nhân dân đồng thuận và phấn khởi trước nhận định của Tổng Bí thư về một giải pháp căn bản để xây dựng Đảng ngang tầm yêu cầu của thời kỳ mới: thường xuyên tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt Đảng Thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ ngăn chặn và đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức và lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên, nhất là đội ngũ lãnh đạo, quản lý các cấp.
Trong những năm gần đây, đặc biệt từ khi nước ta bước vào xây dựng nền kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập, công tác tự phê bình và phê bình trong Đảng chưa được thực hiện thường xuyên và nghiêm túc Một số tổ chức Đảng và cán bộ, đảng viên có sai lầm, khuyết điểm nhưng không được phê bình, nhắc nhở kịp thời, dẫn tới những sai lầm nghiêm trọng Công tác tự phê bình và phê bình vẫn chưa trở thành nền nếp vững chắc, nặng về hình thức; bên cạnh những hướng đi đúng và lành mạnh, vẫn tồn tại nhiều hình thức tự phê bình và phê bình thiếu nghiêm túc, như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ ra Đó là biến cuộc họp tự phê bình và phê bình thành một hình thức rỗng, thiếu tính quyết liệt và hiệu quả.
Mục đích của tự phê bình và phê bình là giúp nhau phát huy ưu điểm, đẩy lùi khuyết điểm bằng cách nêu rõ ưu điểm và khuyết điểm một cách khách quan, trung thực và coi trọng tính nhân văn để xây dựng văn hoá phê bình; phê bình phải tập trung vào việc làm chứ không phải nhắm vào người, và động cơ trong sáng, chân thành sẽ giúp đảng viên tự điều chỉnh, phòng tránh tiêu cực Để đưa Nghị quyết “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” vào cuộc sống, cần quán triệt nghiêm túc tự phê bình và phê bình thường xuyên; Trung ương Đảng và các cấp uỷ phải có cơ chế quy định cụ thể, đặc biệt ở chi bộ, gắn với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh; hằng tháng, hằng quý cần có chế độ để cấp trên tự phê bình trước cấp dưới và cán bộ chủ chốt tự phê bình trước cán bộ, đảng viên, đồng thời cán bộ lãnh đạo chủ chốt phải thật sự gương mẫu Hiệu quả của chế độ tự phê bình và phê bình phụ thuộc vào sự dẫn dắt của người đứng đầu và công tác kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, đồng thời cần phát huy dân chủ thiết thực với quần chúng và tăng cường mối liên hệ giữa đảng viên và nhân dân để tránh xa rời quần chúng Bên cạnh đó, bảo vệ những người thẳng thắn đấu tranh phê bình và xử lý những hành động trả thù, trù dập cũng là yếu tố thiết yếu để biến Nghị quyết của Đảng thành hiện thực trong cuộc sống.
Thực tiễn việc thực hiện nguyên tắc tự phê bình và phê bình tại
Chi bộ Văn phòng Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang có 27 đảng viên chính thức và chi ủy gồm 04 đồng chí; trong những năm qua, công tác kiểm tra, giám sát của chi bộ đã có chuyển biến tích cực, đi vào nề nếp, hoạt động hiệu quả và đáp ứng kịp thời yêu cầu nhiệm vụ Chi bộ đã quán triệt, triển khai đầy đủ các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của cấp trên về công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng; tập trung chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ kiểm tra, giám sát đến toàn thể đảng viên, nắm bắt và khắc phục dần những tư tưởng lệch lạc, sa sút về ý chí, về đảng viên theo đúng quy định của Đảng và quy chế làm việc của đơn vị Đặc biệt, chi bộ chú trọng đổi mới công tác lãnh đạo, phát huy vai trò của Bí thư chi bộ, ban chi ủy trong xây dựng Đảng, thực hiện tốt nguyên tắc tập trung dân chủ và coi trọng công tác tự phê bình và phê bình, nhằm xây dựng tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh.
Tự phê bình và phê bình vừa là nguyên tắc vừa là vũ khí sắc bén trong công tác xây dựng Đảng nói chung và công tác kiểm tra của Đảng nói riêng, giúp Đảng ta phát huy ưu điểm và khắc phục những thiếu sót; vì thế, đổi mới tự phê bình và phê bình trong công tác kiểm tra và kỷ luật Đảng hiện nay là rất quan trọng và cấp thiết Thấm nhuần nguyên tắc này, chi bộ Văn phòng Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang thực hiện nguyên tắc này với các phương châm nhằm tăng cường đoàn kết nội bộ, nâng cao trách nhiệm của đảng viên và hiệu lực của công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng.
Thứ nhất, Tự phê bình và phê bình trong Đảng là rất cần thiết
Trong chi bộ, tự phê bình và phê bình là hoạt động tự giác của mỗi đảng viên, đòi hỏi họ thường xuyên tự kiểm điểm, tự phê phán và phê phán, tự chỉ trích và chỉ trích, tự đánh giá ưu điểm, khuyết điểm, sai lầm (nếu có) của mình trong nhận thức và hành động theo đường lối, quan điểm, nguyên tắc của Đảng và trong việc chấp hành nhiệm vụ đảng viên Công tác kiểm tra của chi bộ luôn được tiến hành theo phương pháp công tác đảng và công tác xây dựng Đảng nói chung; trong đó tự phê bình và phê bình là vấn đề cốt lõi của phương pháp công tác đảng nói chung và của công tác kiểm tra nói riêng Vai trò xây dựng Đảng của từng đảng viên và công tác thanh tra, kiểm tra của chi bộ được tổng kết trong quá trình hoạt động kiểm tra của Đảng Để công tác kiểm tra thực hiện tốt nhiệm vụ của mình thì phải coi trọng vai trò tự giác của đảng viên và coi đó là vấn đề mấu chốt có tính nguyên tắc trong công tác kiểm tra của Đảng.
Trong công tác kiểm tra của Đảng, tự phê bình và phê bình là phương pháp căn bản để nâng cao ý thức tự giác của đảng viên và chi bộ, thông qua quá trình tự đánh giá và phê bình lẫn nhau Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng kiểm tra phải bằng sự thật và tự phê bình để phơi bày mọi khuyết điểm và tìm cách sửa chữa, từ đó cán bộ và đảng viên rèn luyện kỷ luật và tinh thần trách nhiệm cao hơn Vì thế, tính thật thà là yếu tố đầu tiên và mấu chốt quyết định chất lượng, hiệu quả của tự phê bình và phê bình trong công tác kiểm tra Đảng Các tập thể, cá nhân, cán bộ, công chức, đảng viên và tổ chức đảng cần trung thực, khách quan, nói đúng sự thật và không thêm thắt trong quá trình kiểm tra, giám sát; chỉ có như vậy mới làm rõ bản chất sự việc, đảm bảo kết luận khách quan và xử lý đúng người đúng lỗi vi phạm Ngược lại, nếu kiểm tra và xử lý kỷ luật thiếu dân chủ và mang tính áp đặt sẽ dẫn đến oan sai, phát sinh đơn thư khiếu nại tố cáo và làm giảm niềm tin vào công tác kiểm tra Đảng.
Trong quy trình kiểm tra và xử lý kỷ luật đảng viên của chi bộ, tự phê bình và phê bình phải được tiến hành ở các khâu, nhằm bảo đảm tính nguyên tắc và thể hiện bản chất tự giác, tính cách mạng của một đảng chân chính Khi đảng viên hoặc vấn đề vừa mang tính nguyên tắc vừa thể hiện bản chất tự giác và cách mạng, phê bình sẽ giúp củng cố trí tuệ tập thể, tăng cường dân chủ thảo luận và đánh giá đúng đức độ, sai phạm Để đạt được yêu cầu đề ra, các thành viên trong tổ chức đảng phải thẳng thắn, nghiêm túc và tự giác trong tự phê bình và phê bình, dựa trên trí tuệ tập thể của chi bộ Nếu không, tự phê bình và phê bình sẽ trở thành hình thức, chiếu lệ và hiệu quả sẽ bị giảm sút.
Trong nhiều năm qua, cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã được triển khai đồng bộ từ cấp ủy đến chi bộ, và các cấp ủy, chi bộ đã nghiêm túc thực hiện tự phê bình và phê bình, tự kiểm tra và kiểm tra; thông qua tự phê bình và phê bình, khuyết điểm và vi phạm được làm rõ, và công tác xử lý kỷ luật được thực hiện đúng người, đúng lỗi, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng.
Thứ hai, phải nhận ra sớm những hạn chế, bất cập cần được khắc phục
Công tác tự phê bình và phê bình, tự kiểm tra và kiểm tra của chi bộ cần được triển khai đồng bộ đến mọi đảng viên nhằm khắc phục các hạn chế còn tồn tại trong thực hiện nhiệm vụ; tuy nhiên, nhiều đảng viên vẫn bộc lộ hạn chế, bất cập, thậm chí có biểu hiện mất đoàn kết nội bộ và tư duy cá nhân thực dụng, ích kỷ Việc kiểm tra của chi bộ chưa thực hiện nghiêm túc, có lúc mang tính nể nang, ảnh hưởng tới vai trò và uy tín của chi bộ; dấu hiệu vi phạm trong nội bộ còn khó phát hiện và xử lý kịp thời Tính nêu gương của một số đảng viên chưa được duy trì thường xuyên, nổi lên hiện tượng lợi ích nhóm và tư duy nhiệm kỳ, cùng với một bộ phận đảng viên chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao.
Trong quá trình tự phê bình trước tổ chức đảng, không ít đảng viên vẫn thiếu tự giác, chưa thành khẩn nhận thiếu sót và khuyết điểm, hay quanh co đổ lỗi cho điều kiện khách quan và tập thể Các thành viên chi bộ khi phát biểu thường nể nang, làm qua loa cho xong chuyện và nặng về ca ngợi thành tích thay vì đối diện với thực tế để khắc phục Tình trạng này làm giảm hiệu quả tự phê bình và phê bình, làm mất đi tính nghiêm túc và tinh thần trách nhiệm của đảng viên trước tập thể Để nâng cao hiệu quả, cần tăng cường tính tự giác, thẳng thắn nhận diện và khắc phục khuyết điểm, và xây dựng một môi trường chi bộ thực sự nghiêm túc, minh bạch và hướng tới sự tiến bộ của toàn tổ chức.
Hiện tượng nhận khuyết điểm của tập thể dễ nhận diện, trong khi nhận khuyết điểm của bản thân lại khó thực hiện, nhất là ở chi bộ có cán bộ có chức có quyền Tình trạng cán bộ, đảng viên thiếu tự giác, thiếu ý thức tự phê bình và phê bình, cùng với thói bao che, sợ “đụng chạm” và đoàn kết một chiều đang làm suy yếu sức chiến đấu của các tổ chức đảng, là thách thức đối với kỷ cương, kỷ luật của Đảng và công tác kiểm tra đảng Các thành viên thiếu trung thực trong tự phê bình và phê bình, đồng thời nể nang hoặc bao che của người đứng đầu khiến quá trình kiểm tra và tự kiểm tra kém hiệu quả Nguyên nhân chủ yếu gồm một số cán bộ, đảng viên sa vào chủ nghĩa cá nhân, thiếu tự giác, thiếu rèn luyện và tu dưỡng, làm suy giảm tính tiền phong gương mẫu trong điều kiện mới Trước hết, vai trò của Bí thư chi bộ và ban chi ủy trong công tác kiểm tra, giám sát đối với đảng viên còn lỏng lẻo và cần được tăng cường để củng cố kỷ cương và nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra của Đảng.
Như vậy, có thể thấy rằng việc tự phê bình và phê bình trong công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng vẫn còn bộc lộ những hạn chế, bất cập trong tổ chức thực hiện, cần phải đổi mới phương pháp và cách thức thực hiện, để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong tình hình hiện nay.
Những giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt nguyên tắc tự phê bình và phê bình tại Chi bộ Văn phòng Hội đồng nhân dân - Ủy
và phê bình tại chi bộ Văn phòng Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang trong thời gian tới. lựa chọn đúng hình thức và phương pháp tự phê bình và phê bình tại chi bộ Văn phòng Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang cho nên đưa ra một số giải pháp thực hiện như sau:
Một là cấp ủy, tổ chức đảng cần nâng cao nhận thức về mục đích, ý nghĩa và tác dụng của tự phê bình và phê bình trong công tác xây dựng Đảng và công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng, bởi tự phê bình và phê bình là cách thức thiết yếu để củng cố sự đoàn kết, thống nhất và sự tiến bộ của Đảng Mỗi cấp ủy viên phải nhận thức tự phê bình và phê bình là quy luật phát triển của Đảng và đưa vào chế độ, trở thành việc làm thường xuyên trong sinh hoạt đảng, cấp ủy như “cơm ăn, nước uống hàng ngày” để sớm phát hiện và khắc phục khuyết điểm từ khâu ra nghị quyết, chỉ thị Để thực hiện hiệu quả, cấp ủy và tổ chức đảng cần tiếp tục quán triệt và nghiêm túc thực hiện quy định về tự phê bình và phê bình, gương mẫu tự phê bình và tiếp thu phê bình từ người đứng đầu cấp ủy nhằm tạo không khí dân chủ, sôi nổi, cởi mở Cấp ủy viên và cán bộ, đảng viên cần được xây dựng chương trình, kế hoạch nâng cao trình độ để tham gia góp ý, phê bình và đề xuất biện pháp nâng cao chất lượng tự phê bình và phê bình trong Đảng, thông qua tổ chức các buổi sinh hoạt cán bộ, đảng viên học tập.
Để nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về mục đích, ý nghĩa và tác dụng của tự phê bình và phê bình trong Đảng cùng với công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng, mỗi cán bộ, đảng viên phải xem đây là việc làm thường xuyên, là phương pháp giáo dục, rèn luyện để củng cố sự đoàn kết, thống nhất và từ đó có những hành động đúng đắn thực hiện nguyên tắc này; tự phê bình và phê bình không phải là “bới lông tìm vết” hay để truy cứu khuyết điểm để xử lý mà là để giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, đồng thời là cơ hội khuyến khích, bắt chước lẫn nhau và như chữa bệnh cứu người, giúp mỗi người phấn đấu tốt hơn trong công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng; để nâng cao nhận thức, cấp ủy, tổ chức đảng cần tổ chức cho cán bộ, đảng viên học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh, biến việc học tập thành thói quen trong Đảng, và qua gương Hồ Chí Minh, mỗi cán bộ, đảng viên tự soi mình, tự đánh giá ưu, khuyết điểm để phát huy ưu điểm và tự giác sửa chữa khuyết điểm, đây là hình thức tự kiểm tra hiệu quả nhất cho mỗi người.
Đưa tự phê bình và phê bình vào nền nếp là bước đi quan trọng để chúng thành chế độ và trở thành việc làm thường xuyên trong sinh hoạt đảng và sinh hoạt cấp ủy Vì vậy cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên phải thực hiện nghiêm các chế độ, quy định về tự phê bình và phê bình trong Đảng Muốn nền nếp này được hình thành, trước hết người cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu cấp ủy phải gương mẫu tự phê bình và tiếp thu phê bình.
Gắn với quy định của Trung ương, việc kiểm điểm và đánh giá những điều đảng viên không được làm cần được đưa vào công tác tự phê bình và phê bình một cách nghiêm túc, với mục tiêu vượt lên chính mình, tự hoàn thiện về đạo đức, lối sống và lý tưởng cách mạng của người cán bộ, đảng viên Tự phê bình và phê bình phải xuất phát từ động cơ trong sáng và được tiến hành bằng một phương pháp đúng, bảo đảm phê bình dựa trên tình thương yêu đồng chí, đồng nghiệp, biết chia sẻ động viên những sai sót, khuyết điểm và lấy thành công, tiến bộ của đồng chí làm bài học, gương sáng để học tập và rèn luyện.
Phải có một cơ chế hữu hiệu để bảo vệ cán bộ, đảng viên dũng cảm và thẳng thắn đấu tranh phê bình, kể cả tự phê bình Tình trạng tự phê bình và phê bình trong Đảng cũng như trong công tác kiểm tra, giám sát hiện nay vẫn còn hạn chế, do tâm lý e ngại và né tránh phê bình; cán bộ, đảng viên thường lựa chiều khi phê bình người khác, nhất là đối với cán bộ quản lý, lãnh đạo và người đứng đầu cấp ủy.
Do đó, các tổ chức Đảng cần phải thực hiện có hiệu quả Kết luận số 14-KL/TW ngày
Chính sách 22-9-2021 của Bộ Chính trị nêu rõ chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung Mục tiêu là bảo vệ những cán bộ, đảng viên dũng cảm dám đấu tranh phê bình và động viên tính nêu gương của đội ngũ cán bộ Đồng thời, văn bản thúc đẩy khen thưởng những người dũng cảm đấu tranh phê bình trong công tác chống tham nhũng Thông điệp này hướng tới xây dựng một hệ thống lãnh đạo gương mẫu, minh bạch và khuyến khích phản biện vì sự tiến bộ của Đảng và xã hội.
Trong bối cảnh hiện nay, để thực hiện thành công công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng, các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên phải tích cực thực hiện đồng bộ và hiệu quả các giải pháp tự phê bình và phê bình Nhờ đó Đảng ta sẽ ngày càng trong sạch, vững mạnh, đủ sức và uy tín lãnh đạo đất nước và nhân dân thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, để tiếp tục phát triển đất nước toàn diện và bền vững trong giai đoạn cách mạng mới, nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh và bước lên chủ nghĩa xã hội Để xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chi bộ đã đề ra nhiều chủ trương, biện pháp về công tác cán bộ, trong đó tiến hành hoạt động tự phê bình và phê bình của từng đảng viên được xem là biện pháp đột phá, có ý nghĩa thiết thực, cơ bản và lâu dài.
Nhìn chung, tập thể lãnh đạo và các đồng chí đảng viên chi bộ đã thực hiện tự phê bình và phê bình đúng mục đích, tính chất và phương pháp của công tác này Qua tự phê bình và phê bình, đã chỉ ra được những ưu điểm và khuyết điểm chủ yếu, đồng thời đề ra kế hoạch và biện pháp khắc phục khuyết điểm, phát huy ưu điểm Sau mỗi đợt sinh hoạt tự phê bình và phê bình, tập thể cấp ủy và cá nhân đảng viên đều có những chuyển biến tiến bộ rõ nét Công tác tổ chức, chỉ đạo và điều hành quá trình tự phê bình và phê bình đã đi vào nền nếp và thực hiện đúng quy trình, kế hoạch đã được thông qua.
Mặc dù một số ưu điểm nổi bật đã nêu, nhưng vẫn chưa thực sự quán triệt sâu sắc mục đích, ý nghĩa và nội dung của quy trình tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt đảng; quy trình này chưa được triển khai một cách sâu sắc mà còn nặng tính hình thức.
Trong thực tiễn xây dựng chi bộ Văn phòng HĐND - UBND huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang những năm qua, quan điểm của Đảng về tự phê bình và phê bình được khẳng định như một quy luật phát triển; chi bộ thực hiện nghiêm chế độ tự phê bình và phê bình, vận dụng sáng tạo đường lối đổi mới của Đảng và nỗ lực đạt được nhiều thành tựu to lớn, toàn diện, đúng định hướng, tạo sự chuyển biến căn bản trong đời sống cán bộ, công chức, đảng viên, góp phần quan trọng vào thành tựu chung của đất nước.
Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI): Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay , tr1-7.
2 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2002, t.4, tr.451.
3 Chi ủy Văn phòng HĐND - UBND huyện Thoại Sơn, Báo cáo số 68 ngày 25 tháng 4 năm 2020 về báo cáo kết quả công tác kiểm tra, giám sát, nhiệm kỳ
4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Báo cáo tổng kết công tác xây dựng Đảng và sửa đổii Điều lệ Đảng (tại Đại hội IV), Nxb.Sự thật, H.1977, tr 97.
5 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia.
6 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ XIII, Nxb Chính trị Quốc gia.
7 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr 166 8.
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.5, tr.232, tr.262, tr.301, tr323.
9 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.8, tr.387. 10.
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.10, tr.386.
11 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.11, tr.446- 447.
12 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.12, tr.558.
13 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.15, tr.510.