QUY TRÌNH TẠM THỜI KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY MẮC CA, TRỒNG THUẦN VÀ XEN CÂY CÀ PHÊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

Giống - Chọn giống cây gốc ghép: cần chọn các giống có các đặc điểm sau: Cây có bộ rễ khỏe, chống chịu gió; Cây có khả năng chống chịu với một số loại sâu bệnh hại chính trong đất; Cây c

QUY TRÌNH TẠM THỜI

KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY MẮC CA, TRỒNG THUẦN VÀ XEN CÂY

CÀ PHÊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

(Kèm theo quyết định số 628/QĐ-SNN, ngày 23/11/2018 của Sở Nông nghiệp & PTNT, V/v Ban hành tạm thời quy trình kỹ thuật canh tác cây mắc ca trồng

thuần và xen xây cà phê trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng)

I ĐẶC ĐIỂM VÀ YÊU CẦU VỀ ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH

1 Đặc điểm thực vật học

Mắc ca thuộc họ thực vật Proteacaea, chi Macadamia, gồm nhiều loài, nhưng nổi bật là 2 loài: Macadamia tetraphylla và Macadamia intergrifolia.

Thân: Là loài cây thân gỗ, tán rộng và rậm, tuổi thọ lên đến trăm năm, thân cao từ 15 – 25 m

Lá: Có 3 hoặc 4 lá mọc theo từng vòng, phiến lá dài từ 8 - 25 cm Lá cứng, mép lá lượn sóng, lá có hai loại là mép lá nguyên và mép lá có răng cưa

Hoa: Hoa tự đuôi sóc mọc từ trên cành 1,5 - 2 tuổi Hoa lưỡng tính mọc thành những chùm bông dài 15 - 30 cm, mỗi chùm bông có khoảng vài trăm bông nhỏ, hoa có màu trắng hay hồng nhạt Nhụy cái rất dài, trước khi hoa nở vòi nhụy cái dài ra rất nhanh, uốn cong và lách ra khỏi búp cánh rồi vươn thẳng

4 nhụy đực đính trên 4 cánh giả và chỉ bật ra được khi hoa đã nở, nhị đực uốn cong xuống phía dưới cách xa đầu nhụy cái Do đó phối hợp nhiều dòng để thụ phấn chéo nhờ côn trùng là cần thiết

Quả: Kích thước khoảng 2,5cm, nặng 8 - 9g, vỏ quả dày 2 - 3mm Quả thường mọc thành chùm 2 - 3 quả trên cuống hoa tự, đôi khi có chùm có 17 - 20 quả Vỏ quả gồm 2 lớp gồm lớp vỏ ngoài láng bóng tạo nên bởi những tế bào dạng sợi và lớp áo trong tạo nên bởi tế bào nhu mô, khi lớp áo này chuyển màu

từ trắng sang nâu rồi đen là dấu hiệu cho thấy quả đã chín Trong sản xuất người

ta thường dựa vào đặc điểm này để đánh giá độ chín của quả

Hạt: rất cứng, gồm lớp vỏ dày 2 - 5 mm, nhân tạo nên bởi 2 tử diệp hình bán cầu chứa đầy phôi nhũ và phôi hình cầu rất nhỏ gắn giữa 2 tử diệp và nằm sát châu khổng (lỗ nẩy mầm) Tuy rất nhỏ nhưng phôi thành thục vẫn có đủ trục phôi, mầm thân và mầm rễ

Trên vỏ hạt có thể thấy rốn hạt, lỗ nẩy mầm và đường gân chạy liền giữa rốn và lỗ nẩy mầm, khi nẩy mầm vỏ hạt sẽ nứt theo đường gân này

Vỏ hạt gồm 2 lớp, lớp ngoài dày gấp 15 lần lớp áo trong và tạo ra bởi những tế bào có lớp vỏ cenlulose rất dày và tế bào thạch Khi già cả 2 loại tế bào này đều hoá gỗ cao độ làm cho vỏ hạt rất cứng

Rễ: Mắc ca có hệ rễ cọc kém phát triển, có hệ rễ bàng rộng lớn và phân bố chủ yếu trong tầng đất từ 70cm trở lại Tán nặng rễ nông làm cây mắc ca chịu gió bão kém

2 Yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh

- Nhiệt độ: Thích hợp từ 12 - 32oC, nhiệt độ tối ưu cho sinh trưởng là

20-25oC Nhiệt độ tốt nhất cho sự phân hóa mầm hoa là 18o - 21oC về đêm, nhiệt độ

về đêm thấp hơn 12oC và cao hơn 21oC đều không thể hình thành mầm hoa

- Lượng mưa: Yêu cầu lượng mưa >1.200mm/năm, phân bố đều trong

năm Nơi có lượng mưa tập trung vào mùa mưa thì cần tưới nước bổ sung vào mùa khô

- Gió: Mắc ca là cây cao, tán to dày nhưng rễ cọc không ăn sâu nên nguy

cơ đổ, ngã khi có gió lốc, bão lớn Ở những vùng thường có gió lớn, nên chọn các dòng chịu gió tốt như: giống 344, 333, 660, 508, Nên thiết kế những hàng cây chống gió theo hướng thích hợp

- Đất đai: Thích hợp trên nhiều loại đất nhưng tầng đất phải dày trên

70cm, thoát nước tốt, giàu hữu cơ, không quá sét Độ pH thích hợp từ 4 – 6,5, cây mắc ca chịu được đất xấu, đất thịt nhẹ đến trung bình, ẩm đều quanh năm là tốt nhất, không thích hợp với đất kiềm, đất phèn mặn, đất đá vôi, đất đá ong hóa hoặc thoái hóa nghiêm trọng, đất ngập úng… Địa hình tương đối bằng phẳng, độ dốc không quá 250

II KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP GHÉP

1 Giống và phương pháp nhân giống

1.1 Giống

- Chọn giống cây gốc ghép: cần chọn các giống có các đặc điểm sau: Cây

có bộ rễ khỏe, chống chịu gió; Cây có khả năng chống chịu với một số loại sâu bệnh hại chính trong đất; Cây cho vết ghép nhanh lành, tính tương thích giữa cành ghép và gốc ghép tốt, tỷ lệ ghép thành công cao

Dựa vào các tiêu chuẩn trên, giống Mắc ca được đề xuất chọn làm gốc ghép bao gồm: OC, 695

- Chọn giống ngọn ghép: chọn cây ngọn ghép là các giống OC, 246, 816,

849, 695, 900, 800, 741, 482 và Daddow trồng xen lẫn với nhau trong cùng một vườn Đây là các giống đã được Bộ Nông nghiệp &PTNT công nhận giống tiến

bộ kỹ thuật và giống quốc gia tại các Quyết định số 2039/QĐ-BNN-TCLN, Quyết định số 2040/QĐ-BNN-TCLN ngày 01/9/2011 và Quyết định số 65/QĐ-BNN-TCLN ngày 11/01/2013 Ưu tiên sử dụng các giống đã được Sở Nông nghiệp &PTNT Lâm Đồng công nhận từ vườn đầu dòng; các giống mắc ca có triển vọng được công nhận

Việc lựa chọn trồng nhiều giống tốt xen với nhau được xem là yếu tố quan trọng nhất Nên trồng xen ít nhất ba giống trong mỗi lô, mỗi lô có từ 4 đến

10 hàng Trong mỗi hàng chỉ nên trồng cùng một giống Mỗi lô trồng những giống có thời gian rụng quả giống nhau Như vậy sẽ tối ưu hóa hiệu quả của quản lý và thu hoạch

1.2 Nhân giống bằng phương pháp ghép

a Chọn hạt giống: Hạt chọn làm cây gốc ghép phải lấy từ cây mẹ tốt,

trọng lượng trung bình hạt đạt từ 15 - 20g Cần loại bỏ những hạt đen, hạt có sâu đục lỗ, có vết nứt và những hạt nổi

b Xử lý hạt giống

Xử lý bằng cách ngâm hạt trong nước lạnh từ 48 – 72 giờ, khi thấy có một

số hạt nứt ra là được, mỗi ngày rửa chua 2 lần vào buổi trưa và tối (mỗi lần rửa 2 lần bằng nước sạch) Sau khi ngâm xong, rửa sạch, vớt ra để ráo nước và xử lý

hạt bằng một số loại thuốc BVTV như gốc Tricyclazole, Thiamethoxam, … sau

đó gieo vào luống

c Gieo hạt

Luống gieo hạt nên được xây thành xung quanh cao khoảng 25 – 30 cm Bên trong luống phủ lớp cát sạch, dày khoảng 20 cm Gieo bằng cách rải đều hạt trên bề mặt luống, hoặc gieo thành hàng, sao cho hạt cách hạt 2 cm Phủ lên hạt một lớp cát, có độ dày khoảng 1 – 2 cm Sau khi gieo xong rải thêm thuốc chống kiến trên mặt luống

Ở điều kiện 25 – 300C, sau khi gieo 3 – 4 tuần hạt bắt đầu nảy mầm

d Trồng và chăm sóc gốc ghép

Khi cây con có 2 lá thật, bứng cây cắm vào bầu có kích thước 20 x 30 cm hoặc 25 x 35cm màu đen, 10 – 12 lỗ thoát nước Giá thể gồm có 75% đất mặt + 20% phân chuồng hoai + 5% vỏ trấu hun Tưới nước giữ ẩm đều đặn, nhổ cỏ, phun phân bón lá cho cây khi thấy cần thiết Tưới nước giữ ẩm mỗi ngày một lần, dùng lưới sắt phủ trên mặt luống nhằm ngăn chặn sóc và chuột phá hoại Thường xuyên kiểm tra kiến trong luống gieo

Định kỳ phân loại cây con, kết hợp tỉa cành, phá váng khoảng 2 - 3 tháng một lần Để giảm ánh nắng trực xạ mặt trên của vườn ươm nên che một lớp lưới màu đen

e Ghép cây

* Tiêu chuẩn cây con làm gốc ghép

Cây con sau khi cắm vào bầu 9 – 12 tháng có thể ghép được Khi đó cây

có đường kính từ 0,7 – 1 cm, cây cao 40 – 50cm, có 6 – 8 tầng lá

* Tiêu chuẩn chồi ghép

Chồi có màu trắng tro, các nách lá bắt đầu bật mầm, đường kính chồi ghép từ 0,7 – 1 cm, chiều dài chồi ghép từ 7 – 10 cm, có từ 2 – 3 mầm tốt, chồi không có biểu hiện sâu bệnh

Chồi ghép có thể là chồi ngọn hoặc là đoạn cành của cây giống tốt Trước khi cắt chồi về để ghép thì cần phải tiến hành khoanh vỏ ở những cành cần lấy chồi trước 4 – 6 tuần Sau khi cắt chồi dùng dao cắt bỏ hết cuống lá và tốt nhất nên ghép ngay Nếu phải mang đi xa thì bảo quản lạnh trong thùng xốp, thời gian bảo quản không nên quá 2 ngày

Cây lấy chồi ghép là cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng được trồng bằng cây con nhân giống vô tính phải đạt từ 3 năm tuổi trở lên; thời gian khai thác cành ghép, mỗi cây đầu dòng chỉ khai thác lấy cành ghép trong 15 năm đầu

* Phương pháp ghép

Có thể áp dụng phương pháp ghép áp hoặc ghép nêm nối ngọn

Hình 1: Ghép áp Hình 2: Ghép nêm

- Phương pháp ghép áp

+ Dùng dao hoặc kéo cắt cành cắt bỏ phần trên ngọn của cây gốc ghép, chừa đoạn gốc cách mặt bầu 20 – 25 cm, chọn vị trí cắt ngọn gốc ghép tại vị trí ngay sát bên dưới vòng lá

+ Dùng dao ghép vát phần thân gốc ghép một đoạn 2 – 2,5cm Chồi ghép được cắt vát một bên có độ dài bằng độ dài vết vát trên gốc ghép (2 – 2,5 cm) Yêu cầu vết vát của chồi ghép phải phẳng, láng và cân đối

+ Áp mặt vát của chồi ghép và gốc ghép vào nhau sao cho hai bên vỏ của chồi và gốc ghép tiếp xúc tốt Nếu đường kính chồi ghép và gốc ghép không bằng nhau thì để một bên vỏ của chồi ghép và và gốc ghép liền khớp với nhau Dùng dây PE tự hủy quấn chặt từ dưới lên và bịt kín chồi ghép

- Phương pháp ghép nêm nối ngọn

+ Dùng dao hoặc kéo cắt cành cắt bỏ phần trên ngọn của cây gốc ghép, chừa đoạn gốc cách mặt bầu 20 – 25 cm, chọn vị trí cắt ngọn gốc ghép tại vị trí ngay sát bên dưới vòng lá

+ Dùng dao ghép chẻ dọc giữa thân gốc ghép một đoạn 2 – 2,5 cm, chồi ghép được cắt vát hai phía thành hình nêm có độ dài bằng độ dài vết cắt dọc trên gốc ghép

2 – 2,5 cm Yêu cầu vết vát của chồi ghép phải phẳng, láng và cân đối 2 bên

+ Đưa chồi ghép đã vát vào vết cắt trên gốc ghép sao cho hai bên vỏ của chồi và gốc ghép tiếp xúc tốt với nhau Trong trường hợp đường kính chồi ghép

và gốc ghép không bằng nhau thì để một bên vỏ của chồi ghép và gốc ghép liền khớp với nhau Dùng dây PE tự hủy quấn chặt từ dưới lên và bịt kín chồi ghép

f Thời vụ ghép

Tiến hành ghép cây vào tháng 1 - 2 để có cây trồng vào tháng 6 - 7 Không ghép vào lúc đang mưa, nước thấm vào vết ghép làm cho cây ghép dễ bị nhiễm bệnh và chết

g Chăm sóc cây ghép

Sau khi ghép cần tưới nước đầy đủ, thường xuyên bẻ chồi vượt mọc từ nách lá của gốc ghép, phun thuốc sâu bệnh định kỳ Sau 4 – 6 tuần chồi ghép bung chồi mới và sau 3 – 4 tháng có thể xuất vườn Nếu chồi ghép phát triển mạnh, dây chưa kịp tự hủy thì dùng dao lam rạch đứt dây ghép Trường hợp chồi ghép lên rất nhiều mầm, cần tỉa chồi ngay trong vườn ươm chỉ giữ lại 1 chồi khỏe nhất, định kỳ 1 – 1,5 tháng phun phân bón lá cho cây

1.3 Tiêu chuẩn cây con trước khi xuất vườn

Cây ghép xuất vườn phải đạt được các tiêu chuẩn sau đây:

- Chiều cao từ phần ngọn tính từ vết ghép > 20 cm;

- Chiều cao cây ghép tính từ mặt bầu đất > 50 cm;

- Vết ghép tiếp hợp tốt;

- Bộ rễ cây giống phải khỏe và không có dấu hiệu của bệnh và nấm hại;

- Có từ 3 tầng lá trở lên, lá cây bóng, xanh thẫm và không bị sâu bệnh;

- Được huấn luyện ánh sáng hoàn toàn ít nhất 10 ngày trước khi trồng;

- Được gắn tên giống rõ ràng

IV KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC

1 Thời vụ: Tại Lâm Đồng thời vụ trồng thích hợp từ 15/5 đến 15/8.

2 Mật độ trồng

Tùy theo điều kiện đất đai, đặc điểm từng giống và đối tượng cây trồng xen mà có thể trồng với các mật độ khác nhau Có thể tham khảo các mật độ trồng thuần và trồng xen với các cây trồng theo bảng dưới đây:

2.1 Mật độ trồng thuần

Cây cách cây (mét) Hàng cách hàng (mét) Số cây/Ha

2.2 Mật độ trồng xen

Cây trồng xen Khoảng cách trồng (mét) Số cây/ha

3 Chuẩn bị đất trồng

Khu đất trồng phải thoát nước, không quá dốc <20o, xác định các đường bao của từng lô, hệ thống đường sá, hệ thống tưới tiêu Trên bản đồ thiết kế nên ghi rõ những nơi có đá lộ hoặc những nơi dễ bị ngập úng Nếu trồng thuần thì thiết kế khu đất trồng để xe cơ giới có thể đi được từng lô, lắp đặt hệ thống tưới

dễ dàng hoạt động; đồng thời thiết kế hệ thống đường đi, hướng dốc, nhà xưởng, hàng cây chắn gió, hồ chứa nước

Nếu trồng lại trên đất cũ cây cà phê, cây điều già cỗi hoặc bị bệnh thì phải nhổ bỏ hết sau đó cày đất 2 lần sâu 40 cm, phơi đất 2 tháng, bón 1 tấn vôi bột/ha rải đều, bừa đất sâu 30 cm, nhặt hết rễ cũ, gom lại rồi đốt

Đào hố theo quy cách 80 x 80 x 80 cm, đào lên để lớp đất mặt riêng Tiến hành phơi đất từ 15 – 20 ngày, khử nấm, khử ấu trùng sâu đất, ve sầu bằng cách

rắc vôi bột và chế phẩm Trichoderma.

Bón lót và lấp hố trước khi trồng ít nhất 1,5 tháng; mỗi hố bón 50 kg phân chuồng hoai hoặc phân vi sinh, 500g NPK và 300g vôi bột được trộn đều trên đất mặt; lấp hố bằng đất mặt quanh, tạo hình mai rùa cao hơn mặt đất tự nhiên 2 – 3 cm

Hình 3: Tạo hố Hình 4: Xử lý vôi bột Hình 5: Hố khi bón phân

4 Kỹ thuật trồng

Trên mỗi đơn vị diện tích trồng từ 4 - 5 dòng mắc ca (không trồng đơn dòng); bố trí trồng từng dòng theo hàng xen kẽ nhau để giúp tăng tỷ lệ đậu quả, tăng tính chống chịu sâu bệnh hại, giảm rủi ro mất mùa, đặc biệt là tăng tỷ lệ nhân cấp 1 của hạt theo chuẩn quốc tế;

Dùng cuốc tạo một lỗ sâu khoảng 40 cm ở giữa hố đã lấp, đủ rộng để đặt vừa bầu cây;

Rạch bỏ vỏ bầu nylon ra khỏi bầu đất; đặt bầu ngay ngắn trong lòng hố

chỉnh cho cây đứng thẳng; lấp đất và nén chặt; vun đất xung quanh gốc cây 40 cm

thành hình mai rùa, cao hơn mặt đất khoảng 5cm để dễ dàng thoát nước khi mưa;

lưu ý các thao tác thực hiện nhẹ nhàng để tránh làm vỡ bầu đất của cây;

Dùng 3 cọc dài 60 - 80 cm cắm thành hình tam giác xung quanh, cách gốc

cây 40 - 50 cm, buộc chụm phần trên ngọn cọc lại tương ứng với 2/3 chiều cao của

cây và buộc vào thân cây để cố định, bảo vệ cây khỏi bị gió làm nghiêng;

Tủ rơm rạ, cỏ hoặc bồi thành lớp dày 4-5 cm rộng 1m xung quanh gốc cây

để giữ độ ẩm và ngăn cỏ dại

Trồng dặm kịp thời những cây bị chết, cây yếu, trồng dặm vào đầu mùa

mưa Khi trồng dặm chỉ cần móc đất và trồng lại trên hố cũ Cây giống trồng dặm

cũng phải chọn cây tốt đủ tiêu chuẩn

5 Kỹ thuật chăm sóc

5.1 Quản lý cỏ dại

đường 2/3 thân bầu

đường 2/3 thân bầu

Hình 6: Dùng dao cắt đáy bầu

cây

Hình 7: Dùng dao cắt một đường 2/3 thân bầu

Hình 9: Gia cố cây bằng cọc

tre Hình 8: Lấp đất quanh bầu

cây

- Làm cỏ theo băng hoặc theo gốc, 3 - 5 lần trong năm tùy theo vùng và thực bì trên vườn cây và quanh gốc cây bán kính 0,5 m; vun gốc cho cây 1 - 2 lần/năm Giai đoạn đầu của thời kỳ kiến thiết cơ bản (1-5 năm đầu sau trồng mới) có thể trồng xen các loại cây ngắn ngày trong vườn mắc ca, góp phần tăng thu nhập cho nông hộ Không trồng xen cây khác trong bán kính 1m dưới đường chiếu vành tán cây

- Phủ rơm rạ, cỏ khô để tủ gốc giữ ẩm trong mùa khô, hạn chế sương muối, sương giá

5.2 Cắt tỉa cành và tạo tán

a Cắt tỉa cành: Biện pháp kỹ thuật cắt tỉa cành giúp cây phát triển cân đối, tán đều, đậu quả nhiều, ít bị gãy cành và hạn chế sâu bệnh

Đối với cây ghép và cây giâm hom: Thường phân cành thấp hơn so với cây thực sinh, trường hợp cây ghép phân cành cao trên 1m so với mặt đất thì cũng nên cắt ngọn để cây phát sinh cành cấp 1, sau khi cây phát sinh cành cấp 1

để lại 3 chồi ở 3 hướng khác nhau trên thân cây nhằm tạo cho cây có bộ tán cân đối Tiến hành bấm ngọn trên cành cấp 1 ở vị trí cách mặt đất 1m; lần 2 ở vị trí cách 0,6 – 0,8 m so với vị trí bấm lần 1; bấm ngọn lần 3 cách vị trí bấm lần 2 từ 0,6 – 0,8 m;

Khi cây vào thời kỳ kinh doanh cắt tỉa những cành sát mặt đất dưới 60cm, những cành bị sâu bệnh hại, những cành lệch tán, những cành mọc chồng chéo, đan xen nhau Nếu tán cây không quá dày, không nên cắt tỉa những cành nhỏ bên trong tán vì đây là những cành cho quả

Tùy thuộc từng cây mà cắt tỉa, nhưng mỗi lần cắt bỏ không quá 30% khối lượng cành Với những giống có ưu thế sinh trưởng ngọn, tán hẹp thì cần bấm ngọn

để xúc tiến phân cành, sau đó chọn những cành khỏe, tỉa những cành yếu, tỉa những cành có góc phân cành hẹp Với những giống không có ưu thế sinh trưởng ngọn thì không cần cắt ngọn của cành chính, chỉ cần cắt những cành sinh trưởng kém, góc nhỏ, tạo thế lệch tán

b Tạo tán: có hai lần xén cành rất quan trọng:

- Lần đầu cắt bỏ những cành thấp dưới 1m hoặc 1,5m là nơi bắt đầu cho phân cành

- Lần thứ hai là lúc cây đã giao tán với nhau Lúc này cần phải cắt xén tán cây nhằm làm cho ánh sáng mặt trời chiếu nhiều vào giữa cây, giảm thiểu sự phát triển của nấm bệnh hại hoa quả cây

5.3 Tưới nước

Cây Mắc ca có thể chịu được khô hạn, tuy nhiên nếu muốn cây sinh trưởng phát triển tốt trong giai đoạn cây con, đảm bảo tỷ lệ đậu trái và hạn chế rụng trái non, cho năng suất, chất lượng cao thì cần tưới đủ nước cho cây vào mùa khô hoặc thời kỳ khô hạn kéo dài

Trong mùa khô, năm trồng mới cần tưới 40 lít nước/cây/tuần, từ năm thứ

2 về sau đến năm thứ 4 tăng dần lượng nước tưới lên đến 150 lít/cây/tuần, cây trưởng thành cần có 350 lít nước cho một tuần

Nếu có thể, sử dụng hệ thống kiểm tra độ ẩm của đất để biết lúc nào cần tưới và lượng nước bao nhiêu là đủ và có hiệu quả

5.4 Phân bón và cách bón

a Bón phân hữu cơ

Phân chuồng ủ huoai được bón định kỳ 2 - 3 năm một lần với lượng bón từ 20

- 30 kg/gốc Nếu không có phân chuồng có thể bổ sung các nguồn phân hữu cơ khác

Phân chuồng và các loại phân hữu cơ bón theo rãnh vào đầu hay giữa mùa mưa, rãnh đào một phía dọc theo thành bồn, rộng và sâu 25 - 35cm, đưa phân xuống rãnh, lấp đất Các năm sau rãnh đào về phía khác

b Bón phân vô cơ

Thời kỳ Loại phân Số lượng

(kg/gốc)

Lần bón Lần 1

Tháng 5

Lần 2 Tháng 7

Lần 3 Tháng 9

Từ 7 năm

trở lên

(Nguồn: Viện KHKT Nông Lâm Nghiệp Tây Nguyên)

IV SÂU BỆNH HẠI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ

1 Sâu hại và biện pháp phòng trừ

1.1 Câu cấu (Hypomeces squamosus)

1.1.1 Đặc điểm hình thái

- Thành trùng là một loại bọ cánh cứng hình bầu dục dài khoảng 10-14mm, màu xanh vàng phủ đầy những vẩy ánh kim óng ánh, miệng có vòi nhai

- Ấu trùng thuộc dạng sùng, màu trắng ngà, mình hơi cong, không có chân ngực và chân bụng, đầu màu nâu, đẩy sức dài khoảng 15 - 20mm, sống trong đất

- Trứng hình bầu dục, dài khoảng 1mm, màu trắng ngà Nhộng trần, màu trắng ngà, có mầm vòi rõ rệt

1.1.2 Đặc điểm gây hại

- Trưởng thành ban ngày ẩn trong lùm cây rậm rạp, hoạt động vào sáng sớm và chiều tối, ban ngày có nắng ẩn dưới đất, ít bay, bò chậm chạp, thấy động thì lẩn trốn hoặc giả chết rơi xuống đất; đẻ trứng rải rác trên mặt đất quanh gốc cây Sâu non sống trong đất ăn chất hữu cơ mục nát hoặc rễ cây Giai đoạn ấu trùng có thể kéo dài trong nhiều tháng

- Trưởng thành có khả năng ăn lá cao, chúng ăn trụi cả lá làm đọt non còi cọc, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây, cây kém phát triển Khi cây có hoa, chúng ăn cả hoa mới nhú (kể cả rễ của các loại cỏ), phát triển nhiều ở vùng đất thường xuyên khô hạn

1.1.3 Biện pháp phòng trừ

+ Đối với những vườn bị câu cấu gây hại, cần cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây phục hồi, phát triển tán lá và thân cây

+ Hiện chưa có thuốc BVTV đăng ký phòng trừ câu cấu hại mắc ca, có

thể sử dụng thuốc các hoạt chất sau để phòng trừ: Metarhizium anisopliae, Cypermethrin, Thiamethoxam.

1.2 Bọ xít (Nezara viridula)

1.2.1 Đặc điểm hình thái

- Trứng màu kem, dạng ống, kích thước 0,8-1,3 mm Trứng đẻ tập trung trên

lá, cành cây Trứng nở sau 4 - 5 ngày Trứng đẻ thành từng đợt, mỗi đợt trên 80 quả

- Giai đoạn ấu trùng kéo dài 33 ngày, mới nở có màu đen, sau chuyển sang màu nâu có các chấm xanh, đỏ Giai đoạn thành thục màu xanh hoàn toàn,

kích cỡ 13 mm

1.2.2 Đặc điểm gây hại

- Bọ xít xanh là côn trùng chích hút có mùi hôi rất khó chịu, chúng gây hại nghiêm trọng vì chúng tấn công (chích hút) vào hoa, đọt non và quả non làm cho quả lốm đốm, nếu gây hại nặng làm cho qủa rụng Chúng gây hại nhiều loại cây trồng như điều, cam quýt, dưa chuột, chanh dây…

- Các triệu chứng do bọ xít xanh gây ra rất khó phát hiện và chỉ được tìm thấy khi hạt đã được sấy khô và nứt ra Những vết chích hút này sẽ tạo thành những vết lõm trên nhân hạt làm cho nhân bị hư hại và có thể bị mốc trước khi thu hoạch Vườn cây bị bọ xít xanh gây hại nghiêm trọng có thể làm gia tăng lượng quả non bị rụng

Hình 10: Bọ xít xanh