Luận văn thạc sĩ kinh tế tác động của cung tiền đến thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế Tác động của cung tiền đến thị trường chứng khoán Việt Nam Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản...

M C L C

PH N M UU Error! Bookmark not defined.

I T V N Error! Bookmark not defined.

II M C TIÊU NGHIÊN C UU Error! Bookmark not defined.

III I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C UU Error! Bookmark not defined.

IV PH NG PHÁP NGHIÊN C UU Error! Bookmark not defined.

V Ý NGH A KHOA H C VÀ TH C TI N Error! Bookmark not defined.

VI K T C U TÀI Error! Bookmark not defined.

CH NG I Error! Bookmark not defined.

C S LÝ LU N V CUNG TI N VÀ TÁC NG C A CUNG TI N N TH

TR NG CH NG KHOÁN Error! Bookmark not defined.

I CUNG TI N Error! Bookmark not defined 1.1 Khái ni m cung ti n Error! Bookmark not defined.

1.2 Chính sách ti n t nh h ng đ n cung ti n Error! Bookmark not defined.

II PH NG TH C TÁC NG C A CUNG TI N N N N KINH T Error! Bookmark not defined.

2.1 Tác đ ng c a cung ti n đ i v i n n kinh t nh và m c a trong đi u ki n t giá

h i đoái th n i Error! Bookmark not defined.

2.2 Tác đ ng c a cung ti n đ i v i n n kinh t nh và m c a trong đi u ki n t giá

h i đoái c đ nh Error! Bookmark not defined.2.3 Tác đ ng c a cung ti n đ n t ng c u và m c giá Error! Bookmark not defined.

III TH TR NG CH NG KHOÁN Error! Bookmark not defined.

3.1 Khái ni m th tr ng ch ng khoán Error! Bookmark not defined.

3.2 Các ch th tham gia th tr ng ch ng khoán Error! Bookmark not defined.

3.3 Các ch báo trên th tr ng ch ng khoán Error! Bookmark not defined.

IV TÁC NG CUNG TI N N TH TR NG CH NG KHOÁN Error! Bookmark not defined.

4.1 Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán trong m i liên h v i t giá h i

đoái Error! Bookmark not defined.

4.2 Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán trong m i liên h v i l m phát

Error! Bookmark not defined.

4.3 Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán trong m i liên h v i dòng v n

đ u t n c ngoài Error! Bookmark not defined.

4.4 Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán trong m i liên h v i lãi su t

Error! Bookmark not defined.

V BÀI H C KINH NGHI M V TÁC NG CUNG TI N N TH TR NG

CH NG KHOÁN M T S QU C GIA TRÊN TH GI I Error! Bookmark not defined.

5.3 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam v tác đ ng c a cung ti n đ i v i th tr ng

ch ng khoán Error! Bookmark not defined.

VI D LI U VÀ MÔ HÌNH PHÂN TÍCH TÁC NG CUNG TI N I V I TH

TR NG CH NG KHOÁN Error! Bookmark not defined.

6.1 Xây d ng mô hình phân tích tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam theo lý thuy t ng liên k t c a Granger Error! Bookmark not defined 6.2 D li u Error! Bookmark not defined.

CH NG II Error! Bookmark not defined.

PHÂN TÍCH TÁC NG CUNG TI N N TH TR NG CH NG KHOÁN

VI T NAM Error! Bookmark not defined GIAI O N (2000-2009) Error! Bookmark not defined.

I TH C TR NG PHÁT TRI N TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM

GIAI O N (2000-2009) Error! Bookmark not defined.

1.1 Quy mô th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Error! Bookmark not defined.

1.2 Di n bi n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Error! Bookmark not defined.

1.3 R i ro và t su t sinh l i c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Error! Bookmark not defined.

II PHÂN TÍCH TÁC NG CUNG TI N (M2) N TH TR NG CH NG

KHOÁN VI T NAM TRONG GIAI O N (2000-2009) Error! Bookmark not defined.

2.1 Quan h gi a cung ti n và VN-Index Error! Bookmark not defined.

2.2 C ch tác đ ng cung ti n (M2) đ i v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Error! Bookmark not defined.

2.3 Ki m nghi m tác đ ng c a cung ti n (M2) đ i v i TTCK Vi t Nam giai đo n

2000-2009 Error! Bookmark not defined.

CH NG III Error! Bookmark not defined.

3.2 Minh b ch thông tin v vi c đi u ch nh cung ti n và nh h ng c a cung ti n đ n

th tr ng ch ng khoán Error! Bookmark not defined 3.3 Hoàn thi n c ch truy n t i chính sách cung ti n Error! Bookmark not defined.

3.4 Hoàn thi n c ch tác đ ng c a cung ti n đ i v i th tr ng ch ng khoán Vi t

Nam Error! Bookmark not defined.

3.5 Nâng cao hi u qu đ u t c a n n kinh t đ t ng s c m nh cho chính sách cung

ti n trong vi c thúc đ y th tr ng ch ng khoán phát tri n Error! Bookmark not defined.

3.6 T ng c ng thu hút dòng v n đ u t n c ngoài đ i v i th tr ng ch ng khoán

Error! Bookmark not defined.

3.7 Phát tri n ch ng khoán phái sinh có kh n ng phòng ng a r i ro do tác đ ng c a cung ti n đ i v i th tr ng ch ng khoán Error! Bookmark not defined.3.8 Thúc đ y th tr ng ch ng khoán Vi t Nam phát tri n thích ng ngày càng hi u

qu đ i chính sách cung ti n Error! Bookmark not defined.

3.9 T ng c ng s ph i h p gi a chính sách ti n t và chính sách tài khóa trong vi c

đi u ti t th tr ng ch ng khoán Error! Bookmark not defined.

K T LU N Error! Bookmark not defined TÀI LI U THAM KH O Error! Bookmark not defined.

M C L C iDANH M C B NG BI U ivU

DANH SÁCH HÌNH v

VAR: Mô hình t h i quy vect

ADF: Augmented Dickey – Fuller

DANH M C B NG BI U

B ng 1: Các ch tiêu ph n ánh kh i l ng ti n t Error! Bookmark not defined

B ng 2: Quy mô th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Error! Bookmark not defined

B ng 3: T su t l i nhu n và r i ro c a TTCK Vi t Nam so v i các n c giai đo n

1/2007-2008 Error! Bookmark not defined

B ng 4: K t qu mô hình h i quy đ ng liên k t Error! Bookmark not defined

B ng 5: K t qu mô hình hi u ch nh sai s Error! Bookmark not defined

DANH SÁCH HÌNH

Hình 1: T ng cung ti n trong đi u ki n t giá h i đoái th n i Error! Bookmark not defined

Hình 2: T ng cung ti n trong đi u ki n t giá h i đoái c đ nhError! Bookmark not defined

Hình 3: Chính sách ti n t m r ng trong n n kinh t đóng Error! Bookmark not defined Hình 4: Chính sách ti n t m r ng trong n n kinh t nh và m Error! Bookmark not

defined

Hình 5: Mô hình t ng cung – T ng c u ng n h n Error! Bookmark not defined

Hình 6: Di n bi n VN-Index giai đo n (2000-2009) Error! Bookmark not defined

Hình 7: Chênh l ch s n l ng và l m phát Error! Bookmark not defined Hình 8: M i quan h gi a M2 và VN-Index Error! Bookmark not defined Hình 9: H i quy gi a t l t ng M2 và VN-Index theo quý (2000-2009) Error! Bookmark

not defined

Hình 10: Di n bi n t giá danh ngh a VN /USD bình quân tháng giai đo n 2000-2009 Error!

Bookmark not defined

Hình 11: Di n bi n t giá th c VN /USD bình quân tháng giai đo n 2000-2009 Error!

Bookmark not defined

Hình 12: M i quan h gi a cung ti n (M2) và t giá danh ngh a VN /USD theo tháng.Error!

Bookmark not defined

Hình 13: M i quan h gi a cung ti n (M2) và l m phát Vi t Nam Error! Bookmark not

defined

Hình 14: M i quan h gi a cung ti n M2 và t ng tr ng tín d ng Error! Bookmark not

defined

Hình 15: M i quan h gi a l m phát, t ng ph ng ti n thanh toán và t ng tr ng tín d ng

Error! Bookmark not defined

Hình 16: Di n bi n t ng tr ng tín d ng và ICOR Error! Bookmark not defined

Hình 17: FDI đ ng ký và th c hi n Error! Bookmark not defined

Hình 18: Lãi su t c b n bình quân tháng giai đo n (2001-2009) Error! Bookmark not

defined

Hình 19: Lãi su t tái chi t kh u bình quân tháng giai đo n (2001-2009)Error! Bookmark not

defined

PH N M U

wv(wv

Cung và c u ti n là m t trong nh ng bi n s kinh t v mô có nh h ng quan

tr ng đ i v i th tr ng ch ng khoán Thông qua cung ng ti n t mà quan h cung –

c u v n trên th tr ng s đ c đi u ti t M i quan h gi a cung ti n v i t ng tr ng kinh t luôn là m i quan tâm hàng đ u c a các nhà ho ch đ nh chính sách, trong đó TTCK đ c ví nh “hàn th bi u” c a n n kinh t Do đó, vi c nghiên c u, tìm hi u

m i quan h gi a cung ti n và TTCK đã đ c các nhà khoa h c, c ng nh các nhà

đi u hành chính sách ti n t r t quan tâm và mong mu n hi u rõ v nó

Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam v n còn r t non tr , ch a đ y 10 n m tu i Tuy nhiên, s bi n đ ng v n là b n ch t c a th tr ng nên nó c ng đã tr i qua nhi u cung b c th ng tr m nh các th tr ng ch ng khoán phát tri n khác Trong giai đo n này, chính sách ti n t c ng đã có nh ng b c thay đ i, ng phó tr c các di n bi n

c a n n kinh t , đi t vi c n i l ng chính sách ti n t đ kích thích t ng tr ng kinh t

đ n vi c th t ch t đ ng n ch n l m phát

Vì v y, nghiên c u m i quan h gi a cung ti n v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam là m t vi c làm c n thi t Qua đó, ti n hành h th ng l i c ch tác đ ng c a cung ti n đ i v i th tr ng ch ng khoán và ki m nghi m m i quan h này v i m t

mô hình kinh t l ng thích h p nh m giúp chúng ta hi u rõ và có h th ng s tác

đ ng c a cung ti n đ i v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam, t đó rút ra nh ng bài

h c kinh nghi m, đ xu t các gi i pháp giúp cho vi c cung ti n phát huy đ c nh ng

m t tích c c, đ ng th i h n ch nh ng m t t n t i, y u kém

Xu t phát t nh ng lý do nêu trên, tôi ch n th c hi n đ tài “Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam”

II M C TIÊU NGHIÊN C U

- Phân tích, lý gi i c ch tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam giai đo n 2000 – 2009;

- Ki m nghi m tác đ ng c a cung ti n đ i v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam giai đo n 2000 – 2009;

- xu t m t s gi i pháp v cung ti n và tác đ ng c a cung ti n đ i v i s phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam;

Ph m vi nghiên c u: đ tài t p trung vào phân tích tác đ ng c a cung ti n đ i

v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam, c th là m i quan h gi a cung ti n (M2) v i

ch s VNIndex trong kho ng th i gian (2000-2009)

tài s d ng k t h p các ph ng pháp nghiên c u nh phân tích, t ng h p, so sánh, đ i chi u và ph ng pháp quan sát t th c ti n đ khái quát b n ch t c a v n đ nghiên c u

tài xây d ng d a trên c s các lý thuy t v kinh t h c v mô; lý thuy t tài chính doanh nghi p; lý thuy t tài chính qu c t ; lý thuy t v th ng kê; kinh t l ng…

V Ý NGH A KHOA H C VÀ TH C TI N

Là m t tài li u đ c xây d ng trên các lu n c khoa h c v i s li u th c t v

th tr ng ch ng khoán và cung ti n nên r t có ý ngh a v khoa h c và th c ti n K t

qu là m t tài li u tham kh o h u ích cho các nhà ho ch đ nh chính sách, nhà đ u t , sinh viên…

M3 T ng M2, ti n g i dài h n

L T ng M3, trái phi u ti t ki m, trái phi u kho b c ng n h n và tài

s n d chuy n đ i thành ti n

Ngu n: Kinh t h c v mô, N Gregory Mankiw

Trong nghiên c u này, đ tài s d ng ch tiêu M2 vì đây là ch tiêu đ c s d ng khá ph bi n trong các nghiên c u trên th gi i và ngu n d li u đ c th ng kê và công b t ng đ i đ y đ

hành các nghi p v th tr ng m là các ch ng khoán kho b c, b i vì th tr ng c a

nh ng ch ng khoán này r t l ng và có dung l ng kinh doanh l n

Khi NHNN đem ch ng khoán ra th tr ng m bán, nó s thu đ c ti n m t và séc v i u này có ngh a là kh i l ng ti n m t cung ng cho l u thông gi m, d tr

c a các ngân hàng trung gian gi m, làm gi m kh n ng cung ng tín d ng c a các ngân hàng trung gian, vì v y cung ng ti n t trong n n kinh t b th t ch t h n

Ng c l i, NHNN mua ch ng khoán t th tr ng m thì làm cho cung ti n t ng lên

1.2.2 D tr b t bu c

D tr b t bu c là ph n ti n g i mà các ngân hàng trung gian ph i đ a vào d tr theo

lu t đ nh M c d tr b t bu c cao hay th p, ph thu c vào t l d tr b t bu c do Ngân hàng trung ng qui đ nh cao hay th p T l d tr b t bu c là t l ph n tr m trên l ng

ti n g i mà ngân hàng trung gian huy đ ng đ c, ph i đ d i d ng d tr Nh v y, m i ngân hàng ch đ c cho vay s ti n còn l i sau khi tr đi ph n d tr b t bu c Ngân hàng trung ng có th h n ch ho c m r ng kh i l ng ti n t mà ngân hàng có kh n ng cung

ng cho n n kinh t

M t cách t ng quát, khi ngân hàng trung ng t ng ho c gi m t l d tr b t

bu c thì NHNN có th t ng ho c gi m h s t o ti n c a h th ng ngân hàng trung gian, và k t qu là kh i l ng tín d ng mà các ngân hàng trung gian cung ng cho n n kinh t có th gi m ho c t ng Nhìn chung, d tr b t bu c là công c mang tính hành chính c a NHNN nh m đi u ti t m c cung ti n c a ngân hàng trung gian cho n n kinh

t , thông qua h s t o ti n

1.2.3 Lãi su t chi t kh u

Lãi su t chi t kh u là lãi su t mà NHNN qui đ nh khi nó cho các ngân hàng vay

ti n Các ngân hàng vay ti n c a NHNN khi ti n c a h ch a đáp ng yêu c u d tr

b t bu c T l chi t kh u càng th p, ti n vay đ d tr càng r và các ngân hàng càng vay nhi u, t đó làm t ng c s ti n và t ng cung ng ti n t Ng c l i, lãi su t chi t

kh u cao thì cung ti n gi m

M c tiêu là tìm hi u ph ng th c tác đ ng c a cung ti n đ i v i các bi n s kinh t v mô (GDP, t giá h i đoái, thu nh p, giá c ) thông qua vi c phân tích mô hình Mundell-Fleming ây là m t d ng c a mô hình IS-LM cho n n kinh t m v i

gi đ nh là m c giá c đ nh (xem xét n n kinh t trong ng n h n) Vi c tìm hi u

ph ng th c tác đ ng c a cung ti n đ n các bi n s kinh t v mô s giúp cho chúng ta

có m t c s khoa h c tìm hi u, phân tích v tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng

Xu t kh u ròng t l ngh ch v i t giá h i đoái (t giá h i đoái e là l ng ngo i t tính trên 1 đ n v n i t )

Ph ng trình th hai mô t th tr ng ti n t Nó ph n ánh cung ti n v s d

ti n t th c t M/P b ng c u L(r, Y) C u v s d th c t t l ngh ch v i lãi su t và

t l thu n v i thu nh p Cung ng ti n t M là bi n ngo i sinh do NHNN ki m soát

Ph ng trình th 3 nói r ng lãi su t th gi i quy t đ nh lãi su t trong n c

Ba ph ng trình này mô t đ y đ mô hình Mundell-Fleming Vì v y, chúng ta

s s d ng mô hình này đ phân tích tác đ ng c a chính sách cung ti n đ n n n kinh t trong đi u ki n t giá th n i và t giá c đ nh

2.1 Tác đ ng c a cung ti n đ i v i n n kinh t nh và m c a trong đi u ki n t giá h i đoái th n i

Gi s NHNN t ng cung ti n Vì m c giá đ c gi đ nh không đ i, s gia t ng cung ng ti n t hàm ý s gia t ng s d th c t S gia t ng c a s d th c t làm

d ch chuy n đ ng LM sang ph i (hình 1) Do đó, bi n phát t ng cung ti n làm t ng thu nh p, gi m t giá h i đoái (đ ng n i t t ng giá so ngo i t )

Trong n n kinh t đóng, bi n pháp t ng cung ti n làm gi m lãi su t và đi u này thúc đ y đ u t Trong n n kinh t nh và m c a thì s gia t ng cung ng ti n t s làm gia t ng áp l c gi m lãi su t trong n c, v n s ch y ra kh i n n kinh t Lu ng

v n ch y ra ng n không cho lãi su t gi m xu ng và làm cho t giá h i đoái gi m S

s t gi m c a t giá h i đoái làm cho hàng n i r h n so v i hàng ngo i và đi u này

làm t ng xu t kh u ròng Do v y, trong n n kinh t nh và m c a tác đ ng c a cung

ti n đ n GDP thông qua vi c làm thay đ i t giá h i đoái ch không ph i lãi su t

Hình 1: T ng cung ti n trong đi u ki n t giá h i đoái th n i

2.2 Tác đ ng c a cung ti n đ i v i n n kinh t nh và m c a trong đi u ki n t giá h i đoái c đ nh

Vi c c đ nh t giá h i đoái làm cho chính sách ti n t ch t p trung theo đu i

m c tiêu duy nh t là gi cho t giá h i đoái m c công b Th c ch t c a h th ng t giá h i đoái c đ nh là vi c cam k t c a NHNN cho phép cung ng ti n t đ n m c đ

đ đ m b o là t giá h i đoái đ c duy trì m c công b

i u c n l u ý là h th ng t giá h i đoái này ch c đ nh t giá h i đoái danh ngh a Vi c nó có c đ nh t giá h i đoái th c t hay không còn ph thu c vào th i gian xem xét N u giá c linh ho t, t giá h i đoái th c t có th thay đ i ngay c khi

t giá h i đoái danh ngh a không thay đ i T giá h i đoái danh ngh a c đ nh ch làm

Hình 2: T ng cung ti n trong đi u ki n t giá h i đoái c đ nh

2.3 Tác đ ng c a cung ti n đ n t ng c u và m c giá

Dù trong n n kinh t đóng hay n n kinh t m , các chính sách làm t ng thu

nh p trong mô hình Mundell-Fleming s làm d ch chuy n đ ng t ng c u sang ph i

Ng c l i, đ ng t ng c u s d ch chuy n sang trái

Hình 3, hình 4 bi u th cho s m r ng ti n t v i các m c giá cho tr c, cung

T ng c u t ng lên trong khi t ng cung không đ i thì s d n đ n m c giá gia

t ng (l m phát) Ng c l i, t ng c u gi m, t ng cung không đ i thì giá s gi m Các

d đoán c a mô hình Mundell-Fleming đ u cho chúng ta bi t r ng vi c t ng cung ng

ti n t s d n đ n t ng thu nh p và làm t ng c u t ng lên và n u t ng cung không t ng thì m c giá gia t ng

III TH TR NG CH NG KHOÁN

3.1 Khái ni m th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán là n i giao d ch mua bán ch ng khoán ó có th là th

tr ng ch ng khoán có t ch c ho c không có t ch c, t p trung hay không t p trung

c đi m c b n c a th tr ng ch ng khoán là th tr ng t do, t do nh t trong các lo i th tr ng th tr ng ch ng khoán không có s đ c đoán, can thi p

c ng ép v giá Giá mua bán hoàn toàn do quan h cung c u trên th tr ng quy t

đ nh

3.2 Các ch th tham gia th tr ng ch ng khoán

Trong ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán có nhi u lo i ch th khác nhau tham gia, ho c là bán ch ng khoán, ho c là mua ch ng khoán, ho c là làm trung gian môi gi i ch ng khoán cho hai bên mua và bán đ h ng hoa h ng môi gi i Bên c nh

đó còn có các ch th là Nhà n c, ng i t ch c th tr ng và các t ch c ph tr

- Các doanh nghi p

Các doanh nghi p tham gia th tr ng v i t cách là ng i t o ra hàng hóa th

tr ng s c p, và mua bán l i các ch ng khoán th tr ng th c p Doanh nghi p là công ty c ph n có v trí quan tr ng nh t, nó t o ra kh i l ng hàng hóa l n thông qua phát hành c phi u bán l n đ u ra th tr ng s c p, nh m t o v n cho công ty m i thành l p, ho c phát hành b sung v n ph c v cho quá trình s n xu t kinh doanh c a công ty Công ty c ph n không ch là ch th bán ch ng khoán mà nó còn là ng i mua ch ng khoán v i nhi u m c đích khác nhau nh : đ u t vào m t công ty khác, mua bán ho c sáp nh p các công ty…Các doanh nghi p khác c ng có th phát hành thêm trái phi u, ho c c ng có th là ch th mua bán ho c t o ra tính thanh kho n cho

ch ng khoán c a mình trên th tr ng ch ng khoán đ rút v n tr c th i h n ho c đ

h ng nh ng kho n chênh l ch giá H tham gia th tr ng b ng nhi u cách khác nhau, có th là tr c ti p ho c gián ti p

- Các t ch c tài chính

Các công ty b o hi m, các qu h u trí, các qu t ng h tham gia th tr ng

v i t cách v a là ng i mua, v a là ng i bán đ tìm ki m l i nhu n thông qua hình

th c nh n l i t c, lãi trái phi u, ho c tìm ki m giá th ng d , ho c tìm ki m thanh kho n Vai trò c a các t ch c này các th tr ng ch ng khoán phát tri n ngày càng

to l n Các ngân hàng th ng m i tham gia th tr ng v i t cách là ng i phát hành

c phi u đ t o ngu n v n khi m i thành l p, ho c t ng v n b sung, ho c phát hành trái phi u đ huy đ ng v n

Ngân hàng th ng m i còn th c hi n các d ch v trên th tr ng ch ng khoán

nh t v n phát hành, đ i lý phát hành đ h ng phí phát hành ho c b o lãnh phát hành toàn b đ h ng phí b o lãnh

Ngoài ra, ngân hàng th ng m i còn th c hi n các d ch v khác v i t cách là nhà trung gian môi gi i ch ng khoán nh mua, bán h ch ng khoán cho khách hàng

đ h ng phí hoa h ng, l u gi ch ng khoán, nh n và tr c t c cho khách hàng, làm

d ch v thanh toán ch ng khoán

- Nhà môi gi i kinh doanh ch ng khoán

Nhà môi gi i là nh ng ng i trung gian thu n túy, h ho t đ ng nh các đ i lý cho nh ng ng i mua, bán ch ng khoán S tham gia c a h trên th tr ng ch ng khoán góp ph n đ m b o các lo i ch ng khoán đ c giao d ch trên th tr ng là ch ng khoán th c, giúp cho th tr ng ho t đ ng lành m nh, đ u đ n, h p pháp, phát tri n và

b o v l i ích c a nhà đ u t V i t cách là ng i kinh doanh ch ng khoán, h th c

hi n vi c mua, bán ch ng khoán cho chính b n thân mình vì m c tiêu tìm ki m l i nhu n ây là l nh v c kinh doanh có r i ro l n, n u giá ch ng khoán t ng, ng i kinh doanh có l i, ng c l i s b l Các công ty môi gi i th ng th c hi n hai nghi p v

là môi gi i đ h ng phí hoa h ng và t doanh nh m tìm ki m chênh l ch giá

- Ng i t ch c th tr ng

Là ng i cung c p đ a đi m và ph ng ti n đ ph c v cho vi c mua, bán

ch ng khoán, đó là S giao d ch ch ng khoán Ngoài ra, ng i t ch c th tr ng còn

th c hi n ch c n ng qu n lý, đi u hành các ho t đ ng di n ra t i đây nh m đ m b o minh b ch, công b ng trong giao d ch ch ng khoán

Nhà n c còn tham gia th tr ng ch ng khoán v i t cách là ng i cung c p hàng hóa cho th tr ng Nhà n c t o hàng hóa cho th tr ng ch ng khoán thông qua vi c Chính ph ho c chính quy n đ a ph ng phát hành trái phi u đ vay n t nhân dân và các t ch c kinh t trong và ngoài n c th tr ng s c p, nh m ph c

v cho các m c tiêu đã đ ra

th tr ng th c p, Nhà n c đóng vai trò là ng i mua, bán ch ng khoán

c a các doanh nghi p trong các tr ng h p nh : Nhà n c mu n n m t l c ph n chi ph i m t m c nào đó đ i v i các doanh nghi p mà Nhà n c mu n qu n lý và

ng c l i

3.3 Các ch báo trên th tr ng ch ng khoán

Các ch báo v giá c phi u

Ch báo giá c phi u là ch báo c b n ph n ánh xu h ng phát tri n c a th tr ng

c phi u, th hi n xu h ng thay đ i c a giá c phi u và tình hình giao d ch trên th

tr ng Các thông tin v các ch s giá th ng g p là: ch s t ng h p, ch s ngành…

Ch báo giá c phi u có th đ c chia thành hai lo i: ch báo v m c giá trung bình (Giá trung bình – Average); ch báo v m c thay đ i giá (Ch s giá – Index) Ch

s giá (Index) là ch s áp d ng khá r ng rãi h u kh p các th tr ng ch ng khoán trên

th gi i

Ch s t ng h p

Vi c đ a ra ch s này nh m so sánh giá tr th tr ng hi n t i v i m t giá tr tham chi u, hay còn g i là giá tr c s t i m t th i đi m xác đ nh tr c đó (g i là k

g c hay k c s ) Thông th ng giá tr c s đ c ch n là 100

Ch s t ng h p đ c tính d a trên hai bi n là giá và l ng c a phi u đang

l u hành

Ch s này đ c xác đ nh nh sau:

Ch s t ng h p = (T ng giá tr th tr ng k hi n hành/T ng giá tr th tr ng

k c s ) x 100

Có hai ph ng pháp ph bi n đ c dùng đ tính ch s này là: ph ng pháp Laspeyers và ph ng pháp Paache

̇ Ch s t ng h p tính theo ph ng pháp Laspeyers d a trên s l ng c phi u k c s (k g c):

0

xI Q P

Q P I

oi oi

oi ni

Q P I

ni oi

ni ni

n = ∑ ∑

Qni = s l ng đang l u hành c a c phi u i k hi n hành

Mô hình Mundell – Fleming đã giúp chúng ta hi u r v ph ng th c tác đ ng

c a cung ti n đ i v i các bi n s kinh t v mô S thay đ i c a các bi n v mô này s

là nh ng nhân t quan tr ng tác đ ng đ n th tr ng ch ng khoán

- Tác đ ng cung ti n t o hi u ng tích c c đ i v i th tr ng ch ng khoán:

Cung ti n t ng s kích thích t ng tr ng kinh t , t o vi c làm d n đ n thu

nh p c a ng i dân t ng lên, t đó làm cho t ng c u t ng T ng c u t ng lên

s thúc đ y s n xu t phát tri n, t đó t o ra nh h ng tích c c đ i v i th

tr ng ch ng khoán

- Tác đ ng cung ti n nh h ng tiêu c c đ i v i th tr ng ch ng khoán:

Cung ti n t ng làm cho l m phát t ng, nh h ng đ n tâm lý c a các nhà

đ u t Do lo ng i l m phát t ng, NHNN s th t ch t cung ti n nh h ng

đ n dòng v n ch y vào th tr ng ch ng khoán nên các nhà đ u t t ng bán,

gi m mua d n đ n giá ch ng khoán gi m

Trong nghiên c u này, đ tài ch đi sâu tìm hi u tác đ ng c a cung ti n đ n th

tr ng ch ng khoán trong m t c ch truy n d n v i các y u t nh : t giá h i đoái, lãi su t, l m phát và dòng v n đ u t n c ngoài ây c ng là các y u t h p thành

c a b ba b t kh thi trong đi u hành chính sách ti n t c a NHNN

Lãi su t (Gi m/t ng)

Dòng v n ngo i (Gi m/t ng)

L m phát (T ng/gi m)

T giá h i đoái (T ng/gi m)

4.1 Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán trong m i liên h v i t giá h i đoái

Khi cung ti n trong n c t ng lên thì lãi su t đ ng n i t gi m xu ng, t đó làm cho t giá h i đoái t ng lên (đ ng n i t m t giá) Ng c l i, cung ti n gi m d n đ n t giá h i đoái gi m (đ ng n i t t ng giá) Do đó, thay đ i cung ti n t ng/gi m làm cho

t giá h i đoái thay đ i theo chi u h ng t ng/gi m n l t s thay đ i c a t giá

h i đoái s tác đ ng đ n th tr ng ch ng khoán

T giá h i đoái t ng lên, các doanh nghi p xu t kh u s đ c h ng l i nh ng

m c đ nh h ng t i t ng doanh nghi p l i khác nhau tùy vào c c u doanh thu trong khi các doanh nghi p nh p kh u l i ph i t ng thêm chi phí s n xu t Gánh n ng n s càng t ng thêm đ i v i các doanh nghi p vay n n c ngoài Do đó, c phi u c a các

doanh nghi p xu t kh u tr nên h p d n các nhà đ u t h n so v i các c phi u c a các doanh nghi p nh p kh u ho c các doanh nghi p có t l v n vay b ng ngo i t cao

Ngoài ra, d tr ngo i t c a qu c gia không l n c ng s d n đ n nh ng quan

ng i đ i v i các nhà đ u t khi t giá h i đoái gia t ng d i tác đ ng t ng cung ti n

Vì khi t giá h i đoái gia t ng (đ ng n i t m t giá) thì bu c NHNN ph i can thi p

b ng cách tung m t l ng d tr ngo i t ra đ can thi p và v i l ng d tr ngo i t

th p thì r i ro đ i v i qu c gia là r t l n, t đó d n đ n nh ng lo l ng c a các nhà đ u

t v nguy c b t n đ nh kinh t v mô, nh h ng x u đ n th tr ng ch ng khoán

T giá h i đoái t ng c ng giúp cho qu c gia t ng tính c nh tranh trong vi c thu hút các ngu n đ u t t bên ngoài, t đó nó c ng t o ra các tác đ ng tích c c h n cho

h ng nh t đ nh đ n tâm lý c a các nhà đ u t trên th tr ng ch ng khoán

Cung ti n t ng d n đ n l m phát t ng và ng c l i L m phát gia t ng thì giá

ph i tr đ s d ng v n s t ng lên đ t ng x ng v i m c đ gia t ng c a giá c Chính vì v y, lãi su t huy đ ng c a ngân hàng ph i t ng lên d n t i lãi su t cho vay

c a các ngân hàng c ng t ng lên, nó tác đ ng đ n hành vi tiêu dùng c a các cá nhân và chi n l c kinh doanh c a các doanh nghi p, gia t ng chi phí cho các doanh nghi p,

khi n cho thu nh p th p h n và cu i cùng là nó có khuynh h ng làm cho th tr ng

ch ng khoán tr nên kém h p d n h n đ i v i các nhà đ u t

Các kho n vay t ngân hàng tr nên đ t h n thì các doanh nghi p s có tâm lý

ng i vay ti n và th c t thì h ph i tr lãi su t cao h n cho các kho n vay V i m t doanh nghi p trong th i k t ng tr ng thì đi u này có th tác đ ng nghiêm tr ng, doanh nghi p ph i thu h p ph m vi ho t đ ng và k t qu là l i nhu n b gi m sút

M t khi doanh nghi p c t gi m các chi phí đ u t t ng tr ng ho c là doanh nghi p đang t o ra l i nhu n ít h n vì chi phí vay n t ng cao ho c là doanh thu s p

gi m do ng i tiêu dùng thì dòng ti n t ng lai đ c d đoán s gi m đi Và h qu là giá c ph n c a doanh nghi p s th p xu ng N u s l ng doanh nghi p trên th

tr ng ch ng khoán có s s p gi m này đ l n thì xét toàn b th tr ng, ch s th

tr ng ch ng khoán s gi m

4.3 Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán trong m i liên h v i dòng v n đ u t n c ngoài

Trong đi u ki n t giá th n i, chính sách ti n t (cung ti n) s đ c l p h n

tr c nh ng thay đ i c a dòng v n ngo i Dòng v n đ u t n c ngoài thu n t ng lên

d n đ n đ ng n i t t ng hay nói cách khác nó ch tác đ ng làm thay đ i t giá h i đoái mà không gây tác đ ng lên cung ti n Do đó, y u t tác đ ng đ n th tr ng

ch ng khoán khi dòng v n đ u t n c ngoài t ng/gi m chính là t giá h i đoái ch không ph i là cung ti n

Trong đi u ki n t giá c đ nh ho c dao đ ng trong biên đ h p thì chính sách

ti n t (cung ti n) ph thu c vào s thay đ i c a dòng v n đ u t n c ngoài Khi

l ng v n đ u t n c ngoài thu n (bao g m đ u t tr c ti p và gián ti p) t ng lên d n

đ n cung ngo i t t ng lên làm cho t giá h i đoái thay đ i, bu c NHNN ph i can thi p b ng cách t ng cung ti n Ng c l i, đ u t n c ngoài gi m d n đ n c u ngo i

t t ng lên, t giá h i đoái thay đ i, bu c NHNN can thi p b ng cách gi m cung ti n,

t ng cung ngo i t Do đó, y u t tác đ ng đ n th tr ng ch ng khoán khi dòng v n

đ u t n c ngoài thu n t ng/gi m chính là s thay đ i c a cung ti n N u dòng v n

đ u t n c ngoài thu n t ng m nh trong th i gian ng n d n đ n cung ti n t ng nhanh,

t đó d n đ n nguy c l m phát gia t ng làm nh h ng tiêu c c đ n th tr ng ch ng khoán

4.4 Tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán trong m i liên h v i lãi

Cung ti n là nhân t tr c ti p và quan tr ng tác đ ng làm thay đ i cung v v n trên th tr ng tài chính, t đó làm thay đ i lãi su t Cung ti n t ng lên c ng đ ng ngh a v i cung v v n t ng lên d n đ n lãi su t trên th tr ng gi m xu ng Qua đó,

t o ra nh ng tác đ ng tích c c đ i v i th tr ng ch ng khoán

Lãi su t có tác đ ng m nh nh t đ n các nhà đ u t c ng nh TTCK là lãi su t chi t kh u c a NHNN Lãi su t chi t kh u, hay còn g i là lãi su t tái chi t kh u là lãi

su t mà NHNN đánh vào các kho n ti n cho các ngân hàng th ng m i vay đ đáp

ng nhu c u ti n m t ng n h n ho c b t th ng c a các ngân hàng này

Tác đ ng c a lãi su t chi t kh u đ n th tr ng ch ng khoán

Các ngân hàng th ng m i ph i tính toán t l gi a ti n m t và ti n g i (d tr

c a ngân hàng) đ đáp ng nhu c u c a khách hàng và h có m t t l gi a ti n m t và

ti n g i an toàn t i thi u T l này ngoài quy đ nh c a NHNN v t l d tr b t bu c còn ph thu c vào tình hình kinh doanh c a ngân hàng th ng m i và d tr c a ngân hàng th ng l n h n d tr b t bu c do ngân hàng trung ng quy đ nh

Khi t l d tr ti n m t th c t c a ngân hàng th ng m i gi m xu ng đ n g n

t l an toàn t i thi u thì h s ph i cân nh c vi c có ti p t c cho vay hay không vì

bu c ph i tính toán gi a s ti n thu đ c t vi c cho vay v i các chi phí liên quan trong tr ng h p khách hàng có nhu c u ti n m t cao b t th ng:

- N u lãi su t chi t kh u b ng lãi su t th tr ng thì ngân hàng th ng m i s

ti p t c cho vay đ n khi t l d tr ti n m t gi m đ n m c t i thi u cho phép vì n u thi u ti n m t h có th vay t NHNN mà không ph i ch u b t k thi t h i nào

- N u lãi su t chi t kh u cao h n lãi su t th tr ng, các ngân hàng th ng m i không th đ cho t l d tr ti n m t gi m xu ng đ n m c t i thi u cho phép, th m chí ph i d tr thêm ti n m t đ tránh ph i vay ti n t NHNN v i lãi su t cao h n lãi

su t th tr ng khi phát sinh nhu c u ti n m t b t th ng t phía khách hàng

Do v y, v i m t l ng ti n c s nh t đ nh, b ng cách quy đ nh lãi su t chi t

kh u cao h n lãi su t th tr ng, NHNN có th bu c các ngân hàng th ng m i ph i

d tr ti n m t b sung khi n cho s nhân ti n t gi m xu ng (vì b i s c a ti n g i so

v i ti n m t gi m) đ làm gi m l ng cung ti n Ng c l i, khi lãi su t chi t kh u

gi m xu ng thì các ngân hàng th ng m i có th gi m t l d tr ti n m t và do v y

s nhân ti n t t ng lên d n đ n t ng l ng cung ti n

Thông qua lãi su t chi t kh u NHNN có th ki m soát đ c l m phát ây c ng

là cách ph bi n mà NHNN các n c s d ng Nói m t cách khác, b ng cách t ng lãi

su t chi t kh u, NHNN làm gi m l ng cung ti n trong n n kinh t b ng vi c làm cho chi phí vay tr nên đ t h n Ng c l i, gi m lãi su t chi t kh u, NHNN làm cho l ng cung ti n trong n n kinh t t ng lên

Lãi su t chi t kh u t ng khi n cho vi c vay ti n c a ngân hàng th ng m i t NHNN tr nên đ t h n Tuy nhiên, s gia t ng lãi su t chi t kh u không ch d ng l i

đó, nó còn t o nên tác đ ng lan truy n nh h ng đ n h u h t các cá nhân và doanh nghi p

Tác đ ng gián ti p đ u tiên c a vi c gia t ng lãi su t chi t kh u: các ngân hàng

s t ng lãi su t cho vay đ i v i khách hàng Khách hàng cá nhân b nh h ng thông qua vi c lãi su t t ng đ i v i th tín d ng và các kho n vay ng n h n khác i u này tác đ ng lên các cá nhân ng i tiêu dùng, h s có ít ti n h n đ chi tiêu Sau cùng,

m i tháng m i ng i đ u ph i tr ti n cho các hoá đ n và khi các hoá đ n này tr nên

đ t h n thì kho n thu nh p d phòng c a m i gia đình s tr nên ít h n i u này có ngh a là m i ng i s gi m tiêu cho các d ch v và hàng hóa cao c p, và đi u này s tác đ ng đ n doanh thu và l i nhu n c a doanh nghi p

i v i nhi u nhà đ u t , th tr ng đi xu ng ho c giá ch ng khoán s t gi m là

đi u không h mong mu n Nhà đ u t nào c ng k v ng giá tr kho n đ u t c a mình s không ng ng t ng lên, có th là d ng lãi v n, c t c ho c c hai Nh ng v i

k v ng v s t ng tr ng trong t ng lai th p h n và dòng ti n trong t ng lai c a

doanh nghi p không t t nh mong đ i, ch c ch n không nhà đ u t thông minh nào

ti p t c đánh giá cao doanh nghi p, nhà đ u t s mong đ i ít h n khi s h u các c

Khi lãi su t chi t kh u gia t ng, hi u ng t ng th là nó s làm gi m l ng cung

ti n nh m m c đích duy trì l m phát m c th p Nó c ng làm cho vi c vay ti n c a các cá nhân và doanh nghi p tr nên đ t h n, nó tác đ ng đ n hành vi tiêu dùng c a các cá nhân và chi n l c kinh doanh c a các doanh nghi p, gia t ng chi phí cho các doanh nghi p, khi n cho thu nh p th p h n và cu i cùng là nó có khuynh h ng làm cho th tr ng ch ng khoán tr nên kém h p d n h n đ i v i các nhà đ u t

Qua tìm hi u tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán m t s qu c gia trên th gi i nh M , Nh t B n, Thái Lan…s giúp cho chúng ta rút ra đ c nh ng bài h c kinh nghi m quý báu cho vi c đi u hành chính sách cung ti n Vi t Nam mà tác đ ng c a nó giúp th tr ng ch ng khoán có đ c s phát tri n n đ nh trong dài

h n

5.1 S m r ng và co rút nhanh chóng c a cung ti n và h l y c a nó đ i v i th

tr ng ch ng khoán Nh t B n (1990) và Thái Lan (1997)

S m r ng và co rút quá nhanh chóng c a cung ti n t là nguyên nhân gây nên bong bóng tài s n Nh t B n (1990), Thái Lan (1997) và k t qu là bong bóng b v làm nh h ng nghiêm tr ng đ n th tr ng ch ng khoán

Nh t B n tr c n m 1990, NHTW Nh t B n đã th c hi n chính sách ti n t n i

l ng (t ng m nh cung ti n) đ kích thích t ng tr ng Gi m lãi su t chi t kh u t n m

1985 c a ngân hàng trung ng b t ngu n cho s t ng tr ng nh y v t

Ti p theo vi c gi m lãi su t này, NHTW Nh t B n đã m r ng dung l ng ti n

t m c trung bình là 10,5% m i n m, t n m 1986-1990 (theo S th ng kê Tài

chánh th gi i n m 2001- International Financial Statistics Yearbook 2001) trong khi

hi u qu c a n n kinh t th p, ch m đ c c i thi n và k t qu là gây nên tình tr ng bong bóng b t đ ng s n và th tr ng c phi u b c ng ph ng l n nh t trong l ch s tài chính n c này

là các tài s n nh b t đ ng s n, ch ng khoán t ng lên nhanh chóng và hình thành các bóng bóng tài s n và ngày càng c ng ph ng

u n m 1997 Thái Lan bong bóng này b t đ u v tan d n đ n các kho n n

x u xu t hi n ngày càng nhi u h n trên b ng t ng k t tài s n c a các ngân hàng Các kho n n x u này đ n l t nó là nguyên nhân d n đ n s phá s n hàng lo t c a các ngân hàng và kéo theo đó là th tr ng ch ng khoán gi m đi nhanh chóng; l m phát

t ng nhanh

ki m ch l m phát, NHTW Thái Lan đã áp d ng chính sách th t ch t ti n t Tuy nhiên, vi c gi m cung ti n quá đ t ng t đã gây nên nh ng tác đ ng tiêu c c đ n TTCK Thái Lan và k t qu là m t h n 10 n m TTCK c a Thái Lan m i d n l y l i n

và k t qu là l m phát đ c ng n ch n, nh ng kinh t l i trì tr , th t nghi p gia t ng

i u này đã khi n cho th tr ng ch ng khoán M gi m h n 20% vào n m 1980

5.3 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam v tác đ ng c a cung ti n đ i v i th

tr ng ch ng khoán

Th nh t, cung ti n t ng liên t c qua các n m d n đ n l m phát có nguy c bùng n khi đã tích l y đ l n, và càng r i ro nhi u h n n u g p các tác đ ng b t l i t bên ngoài, nh t là các tác đ ng suy thoái kinh t , kh ng ho ng tài chính khu v c và th

gi i M t khi đi u này x y ra thì th tr ng ch ng khoán r i vào tình tr ng lao d c r t nhanh, ph c h i ch m

Th hai, S m r ng và co rút quá nhanh chóng c a cung ti n t là nguyên

nhân gây nên bong bóng tài s n và k t qu là bong bóng b v làm nh h ng nghiêm

tr ng đ n th tr ng ch ng khoán

Cung ti n t ng đ kích thích t ng tr ng kinh t và t o vi c làm, t đó d n đ n

t ng tr ng tín d ng gia t ng N u cung ti n t ng nhanh và đ l n, nó s d n đ n t ng

tr ng tín d ng nóng i u này đ a đ n các kho n vay l n và đi u ki n cho vay tr nên d d i h n, t đó giá c a các tài s n, nh t là các tài s n nh b t đ ng s n, ch ng khoán t ng lên nhanh chóng và hình thành các bóng bóng tài s n và ngày càng c ng

ph ng

M t khi các bong bóng này v tan do nhi u nguyên nhân s d n đ n các kho n

n x u xu t hi n ngày càng nhi u h n trên b ng t ng k t tài s n c a các ngân hàng Các kho n n x u này đ n l t nó là nguyên nhân d n đ n s phá s n hàng lo t c a các ngân hàng và kéo theo đó là th tr ng ch ng khoán s p đ

Ngoài ra, do cung ti n t ng nhanh d n đ n l m phát gia t ng nhanh chóng và đ

ng n ch n l m phát bu c NHTW ph i si t ch t cung ti n Tuy nhiên, vi c si t ch t cung ti n n u di n ra m t cách đ t ng t s t o nên m t cú s c l n cho n n kinh t và

th tr ng ch ng khoán

Th ba, chính sách ti n t kém đ c l p khi th c hi n chính sách t giá c đ nh

ho c t giá h i đoái neo dao đ ng trong biên đ h p Khi đó, tác đ ng c a dòng v n

đ u t n c ngoài s t o ra các r i ro cho th tr ng ch ng khoán N u dòng v n đ u

t n c ngoài thu n t ng nhanh thì bu c NHTW ph i can thi p b ng cách t ng cung

ti n và khi dòng v n này rút kh i thì NHTW ph i gi m cung ti n, đ ng th i gi m d

tr ngo i t i u này t o c h i cho các nhà đ u c tài chính t n công và d d n đ n nguy c đ v c a toàn h th ng tài chính qu c gia, gây nh h ng nghiêm tr ng đ n

th tr ng ch ng khoán trong n c

Th t , t ng cung ti n nh m kích thích t ng tr ng kinh t trong khi hi u qu

s d ng v n c a n n kinh t th p, ch m đ c c i thi n là nguyên nhân d n đ n nh ng

b t n đ i v i th tr ng ch ng khoán trong dài h n

tr ng kinh t gi m đi c ng s d n đ n th tr ng ch ng khoán đi xu ng

6.1 Xây d ng mô hình phân tích tác đ ng c a cung ti n đ n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam theo lý thuy t ng liên k t c a Granger

i v i d li u chu i th i gian, có hai mô hình phân tích khá ph bi n đ c áp

d ng r ng rãi trong các nghiên c u trên th gi i là: mô hình phân tích đ ng k t h p và

c ch hi u ch nh sai s (ECM); mô hình t h i quy véct (VAR)

Trong nghiên c u này, đ tài s d ng lý thuy t ng liên k t (Cointegration theory) và C ch hi u ch nh sai s (ECM – Error Correction Model) nh m ki m đ nh các hi u ng ng n h n và dài h n c a tác đ ng c a cung ti n (M2) đ n ch s VN-Index, nh m xác đ nh mô hình c a m i quan h gi a hai nhân t này Lý thuy t ng liên k t đ c phát tri n b i Granger (1981) và hoàn thi n b i Engle và Granger (1987)

Lý thuy t này, t đó, đ c áp d ng ph bi n trong phân tích quan h gi a các

bi n s kinh t là dãy s th i gian, ví d trong các nghiên c u c a Bayoumi (1996), Wren-Lewis (1998), Lord (2002)

M i quan h gi a cung ti n và th tr ng ch ng khoán là m i quan tâm c a nhi u nhà kinh t t tr c t i nay Trong nhi u nghiên c u đã ch ra r ng m i quan h này thay đ i theo th i gian, và có th chia làm hai d ng là quan h trong ng n h n và quan h trong dài h n

Th nh t, các thay đ i trong cung ti n s có nh ng nh h ng tr c ti p lên t l chi t kh u (r), t đó có th nh h ng đ n giá ch ng khoán t c th i ho c tr m t vài tháng, vài quý

Th hai, trong nhi u nghiên c u tr c đây đã ch ra r ng m i quan h gi a cung

ti n v i GDP là đ ng liên k t (m i quan h trong dài h n) As Petelis (1997) Do đó,

nh ng tác đ ng dài h n c a cung ti n, lãi su t đ i v i s c kh e c a n n kinh t , t đó

nh h ng lên các dòng DIV t ng lai c a các doanh nghi p

Nh v y, theo th i gian (trong dài h n) nh ng tác đ ng c a cung ti n, lãi su t v n

ti p t c nh h ng đ n th tr ng ch ng khoán

ki m đ nh m i quan h gi a cung ti n (M2) và VN-Index (VNI), m t ph ng trình bi u th m i quan h này đ c đ xu t nh sau:

t t

Phân tích bi n đ ng dài h n – Mô hình ng liên k t

Trong nghiên c u kinh t , chúng ta th ng gi l p mô hình mà đó các bi n s kinh t có quan h v i nhau và th ng đ c mô t d i d ng các cân b ng, ch ng h n

nh :

t t

y =α0 +α1 +

Trong đó: yt và xt là các bi n chu i, α là tham s c l ng, và ut là sai s i u đáng quan tâm đây là n u ph ng trình cân b ng trên là t n t i thì đ c tính c a sai s cân b ng ut s là nh th nào

M t đ c tr ng quan tr ng c a ut s là m t bi n chu i có giá tr trung bình nh và không có xu h ng l n d n hay nh d n theo th i gian Vì v y, n u bi n chu i sai s này là bi n ng u nhiên thì giá tr trung bình c tính s b ng 0 và có cùng ph ng sai

M t bi n chu i sai s v i đ c tính này đ c g i là bi n chu i d ng

Bi n chu i d ng là khái ni m c b n và quan tr ng trong lý thuy t ng liên k t

Vì th , trong khi c l ng các tham s ho c ki m đ nh gi thi t c a các mô hình, n u không ki m đ nh thu c tính này c a bi n chu i thì các k thu t phân tích thông th ng (ch ng h n nh k thu t OLS) s không còn chính xác và h p lý

Do đó, n u s d ng ph ng pháp phân tích h i quy t ng quan nh trên s d n

đ n “t ng quan gi “ (Granger và Newbold, 1974) K t qu c a lo i h i quy này s

d n đ n các ki m đ nh th ng kê nh t, F, R2

s b l ch Nói m t cách khác, h i quy

l ch s cho k t qu các ki m đ nh th ng kê t và R2

r t t t nh ng mô hình có th hoàn toàn không có ý ngh a Vì v y, tr c khi xây d ng và phân tích mô hình, c n ph i có

ki m đ nh thu c tính d ng c a các bi n chu i tr c khi đ a vào s d ng

Hai bi n chu i yt và xt đ c coi là đ ng liên k t (cointegrated) n u t n t i m t tham s đ :

t t

u = +α c ng là m t bi n chu i có tính d ng

D a vào lý thuy t v ng liên k t nh trên, chúng ta có ph ng pháp ki m đ nh

và phân tích mô hình s d ng nh sau:

(i) Ki m tra thu c tính d ng c a d li u b ng ph ng pháp ADF (Augmented Dickey – Fuller)

(ii) N u các bi n s d ng là d ng liên k t cùng b c thì ti n hành ph ng pháp h i quy v i ph ng trình: ln(vni t)=α0 +α1ln(m t)+u t

(iii) N u các bi n s d ng là không d ng riêng l , cùng b c thì ki m tra thu c tính d ng c a ph n d (residual) t k t qu h i quy c a chúng N u ph n d là m t

bi n chu i d ng thì hai bi n s trong mô hình là đ ng liên k t T đó phân tích k t qu

mô hình

Phân tích bi n đ ng ng n h n – Mô hình ECM ( C ch hi u ch nh sai s )

H s α1 là các k t qu ban đ u c a h s co giãn dài h n c a ch s VN-Index

v i cung ti n (M2) (t mô hình đ ng liên k t) B c ti p theo là c l ng ph ng trình đ ng, trong đó có các hi u s khác bi t th nh t (first difference) c a bi n đ c

l p và sai s tr (lag residuals) t ph ng trình đ u tiên đ c g i là “bi n đi u ch nh sai s ” (error-correction term) C th , mô hình ECM đ c s d ng trong nghiên c u này là mô hình kinh t l ng chu n t c có d ng sau:

t t k

i

i t i

Trong đó

Ấ là ký hi u sai phân b c 1, ut-1 là giá tr c a s d t h i quy đ ng liên k t đ

tr m t th i đo n; ε là s h n sai s c a mô hình (4)

αi là h s co giãn VN-Index ng n h n l n l t v i các tr c a cung ti n, β là h

s c a bi n đi u ch nh sai s ch t c đ mà h th ng ti p c n đ n tr ng thái cân b ng dài h n C th , m c đ tr trung bình c a quá trình đi u ch nh đ n tr ng thái cân b ng dài h n là -1/β i u này có ngh a là giá tr tuy t đ i c a β càng l n thì quá trình đi u

ch nh di n ra càng nhanh

6.2 D li u

Ti n hành thu th p và xây d ng c s d li u theo tháng đ i v i các bi n s : VN-Index, cung ti n (M2), l m phát, lãi su t c b n, lãi su t chi t kh u trong giai đo n (2000 – 2009) Do TTCK Vi t Nam m i hình thành và phát tri n ch a t i 10 n m, nên

đ tài s d ng d li u phân tích theo tháng (g m 105 tháng) nh m t ng s l ng m u,

t ng đ tin c y cho các k t qu phân tích

Ngu n d li u thu th p đ c ch y u là t Ngân hàng Nhà n c, các báo cáo

c a Qu ti n t qu c t (IMF) và Ngân hàng ADB và th ng kê tài chính qu c t (IFS)

D li u phân tích đ c mã hóa và nh p vào b ng tính c a ph n m m SPSS 11.5, sau

đó ti n hành các bi n đ i phù h p, ki m tra tính ch t d li u và c l ng các thông

s c a mô hình

D li u v các bi n s VN-Index, cung ti n, lãi su t c b n, l m phát c a Vi t Nam giai đo n (2000 – 2009) là d li u chu i th i gian Do đó, vi c xây d ng mô hình phân tích và các ki m đ nh c n ph i phù h p đ các thông s c a mô hình ph n ánh đúng v i b n ch t c a hi n t ng nghiên c u

K t lu n ch ng I

M i quan h gi a cung ti n và TTCK thu hút s quan tâm c a nhi u nhà khoa

h c và nhà ho ch đ nh chính sách Có r t nhi u công trình nghiên c u trên th gi i bao

g m c đ nh tính và đ nh l ng v m i quan h này và mang l i nh ng k t qu h u ích cho các nhà đi u hành chính sách, nh t là chính sách ti n t

Vi t Nam, tuy TTCK còn khá non tr nh ng c ng đã xu t hi n nhi u bài vi t, bài phân tích v tác đ ng c a cung ti n đ i v i TTCK K t qu c a các bài vi t này đã giúp chúng ta hình dung đ c v m t m i quan h gi a cung ti n và TTCK và ph n nào v c ch tác đ ng c a cung ti n đ n TTCK Tuy nhiên, các bài vi t m i d ng l i

d ng phân tích đ nh tính và th ng ch t p trung phân tích sâu v m t khía c nh c a cung ti n mà ch a h th ng l i c ch tác đ ng c a chúng đ n TTCK

Trong nghiên c u này, đ tài ti n hành h th ng l i c ch tác đ ng c a cung

ti n đ i v i TTCK d a trên c s lu n v b ba b t kh thi Ngoài ra, bên c nh nh ng phân tích đ nh tính, đ tài ti n hành xây d ng mô hình phân tích đ nh l ng đ đánh giá tác đ ng trong ng n h n và dài h n c a cung ti n đ i v i TTCK

1.1 Quy mô th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Tuy th tr ng ch ng khoán (TTCK) Vi t Nam m i ch g n 10 n m tu i, nh ng

quy mô đã t ng lên m t cách nhanh chóng, nh t là trong giai đo n 2005-2009 Kh i

l ng giao d ch (KLGD) n m 2005 t ng g p 7,6 l n so v i n m 2001, đ n n m 2009

t ng g p 265 l n Giá tr giao d ch (GTGD) n m 2005 t ng g p 10,5 l n so n m 2001,

đ n n m 2009 t ng lên g p 242 l n Do giai đo n 2007-2009, suy thoái kinh t th gi i

đã tác đ ng lên TTCK Vi t Nam, d n đ n giá c phi u gi m m nh nên GTGD có xu

h ng t ng ch m h n so v i KLGD

Giá tr v n hóa toàn th tr ng n m 2005 t ng lên g p 9,3 l n so v i n m 2001,

chi m 9,6% GDP; đ n n m 2009 t ng lên g p 77 l n, chi m 45% GDP

B ng 2: Quy mô th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Ngu n: S giao d ch ch ng khoán TP.HCM

S l ng doanh nghi p niêm y t trên TTCK Vi t Nam t ng lên t 10 doanh

nghi p lên 154 doanh nghi p n m 2005 và 238 doanh nghi p n m 2009, v i nh p đ

t ng bình quân 10%/n m trong c giai đo n (2001-2009) S l ng doanh nghi p có

quy mô l n có m t ngày càng nhi u trên th tr ng, đã giúp cho ch s VN-Index ngày càng ph n ánh sát v i tình hình kinh t c a đ t n c

S phát tri n m nh m c a TTCK Vi t Nam còn đ c ph n ánh thông qua s

l ng công ty ch ng khoán và s tài kho n c a nhà đ u t đ c m t ng lên nhanh chóng N m 2005, có t ng c ng là 10 công ty ch ng khoán v i 1000 tài kho n đ c

m t ng lên so 3 công ty ch ng khoán và 200 tài kho n c a n m 2001, đ n n m 2009, con s này l n l t là 300 công ty và 3000 tài kho n đ c m

Quy mô TTCK Vi t Nam đã có b c t ng đáng k , nh ng v n còn nh bé và non tr so v i TTCK th gi i, s l ng doanh nghi p niêm y t ch a nhi u; ch s VN- Index ch a th c s là “hàng th bi u” ph n ánh sát di n bi n tình hình kinh t c a

đ t n c

1.2 Di n bi n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

K t khi thành l p cho đ n nay, th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đã có nh ng

di n bi n t ng đ i ph c t p Có th nói, có nh ng giai đo n, TTCK ch a th c s ho t

đ ng theo quy lu t cung - c u c a th tr ng mà nh h ng c a y u t tâm lý, y u t

b y đàn và theo dõi đ ng thái c a nhà đ u t n c ngoài th ng l nh ch y u, quy t

đ nh t i hành vi c a TTCK Thông qua các nghiên c u ki m đ nh lý thuy t và th c t cho th y, n u nh TTCK đ c xem nh là “hàn th bi u” c a n n kinh t thì giao d ch

c a nhà đ u t n c ngoài đôi lúc l i đ c xem là “hàn th bi u” c a TTCK

Ch s VN-Index đã ch ng minh s t ng tr ng nhanh chóng c a th tr ng

N u trong phiên giao d ch đ u tiên ngày 28/7/2000, VN-Index m c 100 đi m thì vào ngày 28/2/2007, là 1136 đi m, t ng 11 l n so v i ngày g c TTCK Vi t Nam đ n cu i

n m 2009 đã tr i qua nhi u giai đo n th ng tr m:

+ Giai đo n đ u t khi ra đ i cho đ n h t n m 2000, ch s ch ng khoán

VN-Index đã t ng “phi mã” t 100 đi m lên 571 đi m, g p trên 5,7 l n trong vòng 6 tháng

+ Giai đo n th hai b t đ u t n m 2001 đ n gi a n m 2004, ch s VN-Index

g n nh “r i t do” t 571 đi m xu ng còn trên 130 đi m

+ Giai đo n th ba, t n a cu i n m 2004, ch s VN-Index “bò d n” lên trên

200 đi m và đ n h t n m 2005, đã v t qua m c 300 đi m

+ Giai đo n th t , t n m 2006 là giai đo n s t nóng, khi phiên giao d ch đ u

n m m i có 304 đi m, thì đ n ngày 25/4 đã v t lên đ nh đi m 632,69 đi m, trong đó

giá c phi u c a b n công ty niêm y t hàng đ u đã v t m c 100 nghìn đ ng/c phi u,

l i gi m xu ng còn 104 t đ ng, tháng 6 ch còn 60 t - trong đó tu n cu i tháng 6 còn 53,7 t đ ng, th m chí m t s phiên ch còn 30 - 40 t đ ng

+ Giai đo n th sáu, TTCK 6 tháng đ u n m 2007 phát tri n đi lên, VN-Index

b t phá ngo n m c, v i đ th đi lên g n nh th ng đ ng, t đ u tháng 1 đ n gi a tháng 3 n m 2007, VN-Index t ng đ n trên 55% và đã đ t m c k l c 1.174,22

đi m Sau đó là giai đo n đi u ch nh m nh t gi a tháng 3 đ n cu i tháng 4/2007, Index t t d c đ n trên 20%; và ph c h i t cu i tháng 4 đ n cu i tháng 6/2007 v i

VN-m c t ng tr ng kho ng 15% n cu i tháng 7/2007, VN-Index dao đ ng xung quanh ng ng 1.000 đi m (đ n gi a tháng 5/2007 đã lên 1.060 đi m), t ng h n 10 l n

so v i n m 2000

+ Giai đo n t cu i n m 2007 đ n nay, VN-Index s t gi m liên ti p và đã có

nh ng th i đi m xu ng d i ng ng tâm lý là 400 đi m (hình 6)

1.3 R i ro và t su t sinh l i c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

T su t sinh l i càng cao luôn đ ng hành v i m c r i ro càng l n TTCK Vi t

Nam giai đo n 2000-2009 đã có nh ng lúc phát tri n bùng n , đ a ch s VN-Index

v t lên trên 1000 đi m, đã thu hút s quan tâm r t l n c a các nhà đ u t trong và

R I RO)

T SU T SINH L I TRUNG BÌNH/N M

SSEC Shanghai Composite Index – Trung Qu c 29,72 71,19

JKSE Jakata Composite Index - Indonesia 26,18 41,06

BSESN BSE Sensex - n đ 26,07 32,79 KS11 Kospi Composite Index – Korea 24,51 27,38

KHSE KLSE Composite - Malaysia 19,87 24,71

VN-INDEX VN-Index – Vi t Nam 25,16 24,66

STI Strait Times Index – Singapore 20,84 12,76

TWII TSEC Weighted Index – ài Loan 20,70 7,48

AORD All Ordinaries Idx – Úc 16,58 3,95

DJA Dow Jones Composite Index – M 16,13 -2,56

IXIC Nasdaq Composite – M 17,04 -3,17

FTSE FTSE 100 - Anh 15,53 -4,31

GSP S&P 500 Index – M 15,16 -6,48 N225 Nikkei 225 – Nh t 19,43 -18,79

Ngu n: u t ch ng khoán s 15-19 n m 2008

Vi t Nam, giai đo n 2001-2007, t l nhà đ u t nh , thi u kinh nghi m, đ u

t theo c m tính còn nhi u, d n đ n s ph n ng có ph n thái hóa tr c các bi n đ ng

c a th tr ng, làm cho m c đ r i ro c a th tr ng t ng lên trong khi t su t sinh l i

l i m c trung bình so v i các TTCK khác khu v c và th gi i (b ng 3) ây là y u

t làm cho TTCK Vi t Nam kém h p d n h n so v i các TTCK khác trên th gi i và

có th d n đ n s tháo lui c a dòng v n đ u t gián ti p (FII) ra kh i th tr ng Vi t Nam, nh h ng tiêu c c đ n TTCK v n còn non tr nh Vi t Nam

Giai đo n (2008-2009), VN-Index s t gi m liên t c d n đ n giá c a các c phi u trên th tr ng ch ng khoán gi m và ít r i ro h n trong khi t su t l i nhu n trên

v n t ng lên so v i giai đo n (2000-2007) i u này đã giúp cho th tr ng ch ng khoán Vi t Nam tr nên h p d n h n đ i v i các nhà đ u t n c ngoài

CH NG KHOÁN VI T NAM TRONG GIAI O N (2000-2009)

2.1 Quan h gi a cung ti n và VN-Index

Giai đo n (2000-2007), t c đ t ng cung ti n (M2) luôn đ c duy trì m c cao (bình quân > 28%/n m), đ nh đi m là n m 2007 (> 46%) Trong kho ng th i gian này, GDP Vi t Nam t ng tr ng 68,6%, còn m c cung ti n m t cho l u thông và ti n

Giai đo n (2008-2009), l m phát trong n c bùng phát, bu c Ngân hàng Nhà

n c ph i chuy n t m c tiêu kích thích t ng tr ng sang m c tiêu n đ nh kinh t v

mô (ki m ch l m phát) b ng vi c th c thi chính sách si t ch t ti n t , gi m m nh cung ti n trong n n kinh t T c đ t ng cung ti n bình quân trong giai đo n này là 11%/n m (hình 8)

Giai đo n (2000-2009), th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đã tr i qua nhi u giai

đo n phát tri n khác nhau và đ c ph n ánh thông qua ch s VN-Index Do đó, vi c

đ i chi u gi a di n bi n c a ch s VN-Index và s bi n đ ng kh i l ng ti n t đang

l u thông trong n n kinh t cùng giai đo n s giúp chúng ta hi u rõ h n v m i quan

Ngu n: NHNN, S giao d ch ch ng khoán TP.HCM

Hình 8 bi u th m i quan h gi a s thay đ i c a M2 và VN-Index so v i cùng

k Qua đó, cho th y bi n đ ng c a M2 và VN-Index có m i t ng quan l n nhau Xu

h ng bi n đ ng gi a M2 và Index là đ ng bi n Tuy nhiên, bi n đ ng c a Index l n h n và t o l p các đ nh ho c đáy s m h n so v i M2 m t s tr ng h p M2 và VN-Index có s bi n đ ng trái chi u nhau i u này không có ngh a là s ph

VN-đ nh m i quan h gi a M2 và VN-Index vì m i quan h không ch VN-đ n thu n d a trên các bi n đ ng t c th i t i m t th i đi m mà ph i xem xét trong dài h n Ngoài ra, bên

c nh nhân t M2 thì còn nhi u nhân t khác c ng có tác đ ng đ i v i TTCK v i các chi u h ng khác nhau

minh ch ng cho l p lu n này, đ tài s d ng các s li u t th c t đ phân tích m t s đ nh và đáy c a TTCK Vi t Nam trong giai đo n 2000-2009 có liên quan

T cu i n m 2007, c M2 và VN-Index đ u gi m, nh ng VN-Index đã t o đáy quý II n m 2008 v i 366 đi m (ngày 20/06/2008), cung ti n ti p t c gi m và đ n quý III n m 2008 thì t ng tr l i

Hình 9 : H i quy gi a t l t ng M2 và VN-Index theo quý (2000-2009)

Ngu n: NHNN và S giao d ch ch ng khoán TP.HCM

Trong bi u đ h i quy gi a t l t ng M2 và t l t ng VN-Index, m i đi m

bi u th cho m t quý giai đo n 2000-2009 (hình 9) Tr c hoành bi u th t l t ng cung ti n (M2) c a quý so v i cùng k và tr c trung bi u th t l t ng VN-Index S

li u này xác minh m i quan h gi a t c đ t ng kh i l ng ti n v i t l t ng Index M i quan h t ng quan thu n gi a t l t ng M2 và VN-Index là b ng ch ng

VN-cho l p lu n r ng M2 t ng d n đ n VN-Index t ng nh ng quý có t l t ng cung

ti n cao có xu h ng đi kèm v i VN-Index t ng lên, còn nh ng quý có t l t ng M2

th p có xu h ng đi kèm v i VN-Index th p

Tuy nhiên, trong bi u đ này c ng cho th y có m t s đi m không th hi n rõ

m i t ng quan thu n gi a M2 và VN-Index i u này ch ng t r ng TTCK ch u s tác đ ng c a nhi u nhân t , ch không ch có nhân t M2 và tác đ ng tr c a M2 đ i

v i TTCK c ng có th là nguyên nhân d n đ n s sai bi t này N u xem xét các d

li u này theo tháng, các m i liên h gi a M2 và VN-Index r t khó nh n ra, th m chí có các bi n đ ng trái chi u nhau, vì tác đ ng c a cung ti n đ i v i n n kinh t có m t đ

tr nh t đ nh Các v n đ này s đ c phân tích và lý gi i c th h n ph n sau

2.2 C ch tác đ ng cung ti n (M2) đ i v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

2.2.1 Tác đ ng cung ti n (M2) đ n TTCK Vi t Nam trong m i liên h v i t giá

Quan sát d li u v M2, t giá danh ngh a (VN /USD) c a Vi t Nam giai đo n 2000-2009, cho th y s bi n đ ng c a t giá danh ngh a không l n trong khi t c đ

t ng cung ti n cùng th i k có s t ng/gi m khá rõ r t B i vì, t giá danh ngh a

VN /USD là t giá neo, dao đ ng trong biên đ h p ±0,25% đ n ±0,5% (hình: 10)

Hình 10: Di n bi n t giá danh ngh a VN /USD bình quân tháng giai đo n 2000-2009

0 5000 10000 15000 20000