Đây chính là kim chỉ nam xuyên suốt mọi hoạt động củangành văn hóa và thông tin Người nêu nhiệm vụ của văn hóa mới là phải lấy hạnhphúc của đồng bào sự nghiệp đấu tranh của dân tộc làm n
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
o0o TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN:
MÔN HỌC: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
CHỦ ĐỀ 3: TẠI HỘI NGHỊ VĂN HÓA TOÀN QUỐC NGÀY 24 THÁNG
11 NĂM 1946, CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH ĐÃ PHÁT BIỂU RẰNG: “VĂN HÓASOI ĐƯỜNG CHO QUỐC DÂN ĐI” TỪ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂNHÓA, ANH/ CHỊ HÃY LÀM RÕ LUẬN ĐIỂM TRÊN VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦAĐẢNG, NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NỀN VĂN
HÓA NƯỚC TA HIỆN NAY
Trang 2làm:
Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24 tháng 11 năm 1946, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã phát biểu rằng: “ Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” Vậy Người đã nhậnđịnh như thế nào về văn hóa ? Và từ câu nói của Người ngày nay Đảng ta đã vậndụng như thế nào trong việc xây dựng phát triển văn hóa nước ta, hãy cùng đi đếnnhững phân tích dưới đây
Chúng ta đều đã biết, Văn hóa là một phạm trù rất rộng, có thể được hiểu dướinhiều góc độ khác nhau với nhiều cách tiếp cận khác nhau, rất phong phú, đa dạng.Đến nay, trên thế giới có tới gần 200 định nghĩa khác nhau về Văn hóa Nhưngchung quy có thể hiểu theo hai nghĩa rộng và nghĩa hẹp Nghĩa rộng thì văn hóa làtrình độ phát triển về tinh thầm và vật chất của nhân loại trong mỗi giai đoạn lịch
sử nhất định ( thời kì đồ đá, thời kì đồ đồng, văn hóa Đông Sơn, văn hóa lúanước, ) Nghĩa hẹp thì văn hóa là những hoạt động tinh thần của một xã hội, gồm
có những lĩnh vực: giáo dục, khoa học, văn học, nghệ thuật, đạo đức ( lối sông,cách cư xử, ứng xử giữa người với người, ) Văn hóa cũng bao gồm cả văn hóa vật
Trang 3thể ( các di tích lịch sử, các công trình văn hóa, di sản văn hóa, những sản phẩmvăn hóa: Kim tự tháp, đình chùa, miếu thờ, ) và phi vật thể ( ca dao, dân ca, hò vè,
lễ hội; các phong tục, tập quán của mỗi quốc gia, mỗi vùng miền, mỗi dân tộc, mỗiđịa phương, ) Văn hóa chúng ta bàn ở đây chủ yếu là theo nghĩa hẹp Nhưng dùcho theo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp thì khi đã nói đến văn hóa là nói đến những gì làtinh hoa, tinh túy nhất, được chưng cất, kết tính, hun đúc thành những giá trị tốtđẹp, cao thượng, đặc sắc nhất, rất nhân văn, nhân ái, nhân nghĩa, nhân tình, tiến bộ( một con người có văn hóa, một gia đình có văn hóa, một dân tộc có văn hóa, lốisống văn hóa, nếp sống văn hóa, cách ứng xử có văn hóa, ) Còn những gì xấu xa,việc làm tì tiện, đớn hèn, những hành động phi pháp, bỉ ổi là vô văn hóa, phi vănhóa, phản văn hóa Hạnh phúc của con người không phải chỉ ở chỗ nhiều tiền, lắmcủa, ăn ngon, mặc đẹp mà còn ở sự phong phú về tâm hồn, được sống giữa tìnhthương và lòng nhân ái, lẽ phải và công bằng Như Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đãphát biểu: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích sống, loài người mới sáng tạo và phátminh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệthuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và phương thức sử
Trang 4dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là tổng hợpcủa mọi hình phương thức sinh hoạt cũng với biểu hiện của nó mà loài người đãsản sinh ra nhằm thức ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ văn hóa phải hướng dẫn quốc dân thực hiện độclập tự cường và tự chủ Đây chính là kim chỉ nam xuyên suốt mọi hoạt động củangành văn hóa và thông tin Người nêu nhiệm vụ của văn hóa mới là phải lấy hạnhphúc của đồng bào sự nghiệp đấu tranh của dân tộc làm nội dung phản ánh đồngthời phải tiếp thu những kinh nghiệm văn hóa xưa và nay để xây dựng niềm vănhóa mới với ba tính chất: Dân tộc, Khoa học, Đại chúng ở cùng với chính trị vàkinh tế văn hóa Việt Nam giữ một vai trò và vị trí trọng yếu trong sự nghiệp giảiphóng dân tộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc đặc biệt sau hơn 3thập kỉ đổi mới toàn diện đồng bộ đất nước bước vào thời kì đẩy mạnh sự nghiệpcông nghiệp hóa hiện đại hóa và hội nhập quốc tế yêu cầu to lớn và nhiệm vụ nặng
nề đó đòi hỏi chúng ta hội nghị xu hướng vừa mạnh ý nghĩa chiến lược vừa có ý
Trang 5nghĩa cấp bách nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam ngang tầm công cuộc pháttriển đất nước nhanh và bền vững.
Hồ Chí Minh cũng đã đưa ra vai trò của văn hóa đó chính là mục tiêu, động lực của
sự nghiệp cách mạng bên cạnh đó còn là một mặt trận Thế tại sao văn hóa lại cóvai trò là một mục tiêu là động lực của sự nghiệp cách mạng? Vì nhìn một cáchtổng quát, văn hóa là quyền sống, quyền sung sướng, quyền tự do, quyền mưu cầuhạnh phúc; là khát vọng của nhân dân về các giá trị chân, thiện, mỹ Đó là một xãhội dân là chỉ và dân làm chủ, công bằng, văn minh, ai cũng có cơm ăn áo mặc, aicũng được học hành; một xã hội mà đời sống vật chất và tinh thần của nhân dânluôn luôn được quan tâm và không ngừng nâng cao, con người có điều kiện pháttriển toàn diện Bên cạnh đó văn hóa còn tạo ra động lực để thúc đẩy làm cho phát
Như về văn hóa chính trị, nó đã tạo một động lực có ý nghĩa soi đường cho quốcdân đi, lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ Văn hóa có liênlạc với chính trị rất mật thiết Ta phải làm thế nào cho văn hóa vào sâu trong tâm lý
Trang 6của quốc dân, nghĩa là văn hóa phải sửa đổi được tham nhũng, được lười biếng,phù hoa, xa xỉ Văn hóa phải làm thế nào cho ai cũng có lý trưởng tự chủ, độc lập,
tự do Đồng thời, văn hóa phải làm thế nào cho quốc dân có tinh thần vì nước quênmình, vì lợi ích chung mà quên lợi ích riêng mình Còn đối với xã hội, văn hóa phảilàm thế nào cho mỗi người Việt Nam từ già đến trẻ, cả đàn ông và đàn bà ai cũnghiểu nhiệm vụ của mình và biết hưởng hạnh phúc của mình nên được hưởng.Vềvăn hóa văn nghệ, nó góp phần nâng cao lòng yêu nước, lý tưởng, tình cảm cáchmạng, sự lạc quan, ý chí, quyết tâm và niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cáchmạng.Trong thư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa năm 1951, Chủ tịch HồChí Minh đưa ra luận điểm nổi tiếng “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anhchị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”, đã thể hiện một cách khái quát nhất các quanđiểm của Người về công cuộc xây dường nên văn hóa mới trong vai trò của ngườitrí thức Về văn hóa giáo dục, diệt giặt dốt, xóa mù chữ, với sứ mệnh “trồngngười”, văn hóa giáo dục đào tạo con người mới, cán bộ mới, nguồn nhân lực chấtlượng cao cho sự nghiệp cách mạng Về văn hóa đạo đức, nâng cao phẩm giá,hướng con người tới các giá trị chân, thiện, mỹ Theo quan điểm của Hồ Chí Minh,
Trang 7đạo đức là gốc của người cách mạng Mọi việc thành hay là bại, chủ chốt là do cán
bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay là không Nhận thức như vậy để thấy vănhóa đạo đức là một động lực lớn thúc đẩy cách mạng phát triển Về văn hóa phápluật, bảo đảm dân chủ, trật tự, kỷ cương, phép nước Văn hóa còn là một mặt trận.Bởi vì khi nói đến một lĩnh vực hoạt động có tính độc lập, có mỗi quan hệ mật thiếtvới các lĩnh vực khác, đồng thởi phản ánh tính chất cam go, quyết liệt của hoạtđộng văn hóa là cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa- tư tưởng Để làm tròn nhiệm
vụ, chiễn sĩ nghệ thuật phải có lập trường tư tưởng vững vàng: ngòi bút là vũ khísắc bén trong sự nghiệp “phò chính trừ tà” Phải bám sát cuộc sống thực tiễn, đi sâuvào quần chúng, để phê bình nghiêm khắc những thói xấu như tham ô, lười biếng,lãng phí, quan liêu, và ca tụng chân thật những người tốt việc tốt để làm gương mẫucho chúng ta ngày nay và giáo dục con cháu đời sau Đó chính là “ chất thép” củavăn nghệ theo tinh thần “kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến” Vấn
đề dân tộc – nhân loại, truyền thống – hiện đại trong văn hóa là những vấn đề đãđược Chủ tịch Hồ chí Minh tiên lượng từ rất sớm, trong xây dựng văn hóa mới ViệtNam Từ Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946, Người đã đưa ra quan điểm “ Văn
Trang 8hóa là ảnh hưởng lẫn nhau của văn hóa Đông phương và Tây phương chung đúclại Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt ta học lấy tạo ra một nền văn hóaViệt Nam” Vào thời điểm lúc đó, khi ách nô dịch của thực dân Pháp vừa được phá
bỏ, đồng thời với sự sụp đổ của nhà nước phong kiến thì vấn đề xây dựng văn hóaViệt Nam theo những định hướng giá trị quả là một vấn đề nan giải Chủ tịch HồChí Minh đưa ra quan điểm tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn hóa nhân loại ở
cả phương Đông và phương Tây trong đó hàm chứa những giá trị văn hóa truyềnthống dân tộc những giá trị văn hóa tiên tiến hiện đại để xây dựng nền văn hóa mớiViệt Nam Trong thư gửi Hội nghị cán bộ văn hóa năm 1957, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã chỉ rõ “ việc phát huy vốn cũ quý báu của dân tộc ( những tránh “phục cổ”một cách máy móc ) và học tập văn hóa tiên tiến của các nước ( trước hết là cácnước bạn) cũng chưa làm được nhiều”
Quan điểm “ Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” của Chủ tịch Hồ Chí Minhthật sự đã đi trước thời đại Năm 1988, UNESCO phát động Thập kỷ thế giới pháttriển văn hóa ( 1988- 1997), ông Tổng thư ký, trong bài phát biểu của mình sau
Trang 9Chủ tịch Hồ Chí Minh 42 năm cũng chỉ ra rằng: “ Văn hóa hôm qua mới chỉ là thứtrang trí, nay là nền tảng và linh hồn của cuộc phiêu lưu của con người Trước kiangười ta coi văn hóa là thứ yêu, ngày nay người ta cần có một cách tiếp cận mới vàphát triển, cách tiếp cận ấy cuối cùng sẽ thừa nhận vai trò quyết định của văn hóa”.Đón nhận tinh thần của thời đại, trên nền tảng Chủ nghĩa Mác- Lê -nin và tư tưởng
Hồ Chí Minh, Đảng CSVN trong Nghị quyết T Ư 5 ( khóa VII) đã đưa ra quanđiểm xây dựng và phát triển nền văn hóa mới Việt Nam: “ Văn hóa là nền tảng tinhthần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xãhội” Văn hóa Việt Nam hôm nay phát triển thuận lợi trong điều kiện đất nước độclập, tự do Trong một thế giới đa diện, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa đểphát triển đất nước, quan điểm văn hóa là một mặt trận, trong xây dựng phát triểnvăn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh được Đảng ta tiếp thu trên bình diện rộng lớnhơn Mục đích của văn hóa là định hướng tư tưởng, tạo sự bình ổn về mặt tinh thầncủa xã hội, văn hóa bằng cách này, cách khác phải gắn với chính trị, kinh tế Dovậy, Nghị quyết T.Ư 5 ( khóa VIII) khẳng định “ Văn hóa là một mặt trận, xây
Trang 10dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài đòi hỏi phải có ý chícách mạng và sự kiên trì, thận trọng”
Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã phát biểu: “ Kể từ ngày thành lập đến nay Đảng taluôn luôn coi trọng và hết sức quan tâm đến công tác xây dựng văn hóa trong sựnghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước nhất là trong thời kì quá
độ lên chủ nghĩa xã hội” Nhận thức của Đảng về văn hoá ngày càng toàn diện, đầy
đủ và sâu sắc hơn Đảng ta xác định: Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa
là mục tiêu, vừa là sức mạnh nội sinh, động lực quan trọng để phát triển đất nước; xác định phát triển văn hoá đồng bộ, hài hoà với tăng trưởng kinh tế và tiến
bộ xã hội là một định hướng căn bản của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, thể hiện tính ưu việt của chế độ ta Nói sâu sắc, ngắn gọn như Bác Hồ là: "Văn hoá soi đường cho quốc dân đi"! Nền văn hoá mà chúng ta xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với nội dung cốt lõi là độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội; chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ
Trang 11đạo trong đời sống tinh thần của xã hội; kế thừa những truyền thống văn hoá tốt đẹp của Dân tộc đồng thời tiếp thu có chọn lọc những thành tựu, tinh hoa văn hoá của thế giới, phấn đấu xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực, lối sống và thẩm mỹ ngày càng cao Đồng thời, Đảng ta khẳng định: Con người là chủ thể, giữ
vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển; phát triển văn hoá, xây dựng con ngườivừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp đổi mới; phát triển giáo dục - đàotạo và khoa học - công nghệ là quốc sách hàng đầu; bảo vệ môi trường là một trongnhững vấn đề sống còn, là tiêu chí của phát triển bền vững; xây dựng gia đình hạnhphúc, tiến bộ làm tế bào lành mạnh, vững chắc của xã hội, thực hiện bình đẳng giới
là một tiêu chí của tiến bộ, văn minh Đảng ta khẳng định: Trọng tâm xây dựng và
phát triển văn hoá là xây dựng con người có nhân cách và xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh; chú trọng mối quan hệ giữa văn hoá và chính trị, văn hoá và
kinh tế; xây dựng văn hoá trong Đảng và trong hệ thống chính trị; xây dựng vănhoá công chức, văn hoá công vụ, đặc biệt là đạo đức công vụ, chú trọng sự nêugương của cán bộ, đảng viên Đảng ta cũng đã xác định, chủ thể xây dựng và phát
Trang 12triển văn hoá là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo; đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ đóng vai trò quan trọng; nhấn mạnh đến phát huy tối
đa các nguồn lực từ Nhà nước và xã hội, từ trong nước và nước ngoài để phát triểnvăn hoá Như vậy, nhận thức của Đảng ta về xây dựng và phát triển văn hoá trongthời kỳ đổi mới đã từng bước được bổ sung, phát triển và ngày càng hoàn thiện,toàn diện và sâu sắc hơn Đây là tiền đề rất cơ bản để chúng ta quán triệt và tổ chức
Ngày nay sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc không chỉ được đánh giá bằngtăng trưởng kinh tế tổng sản phẩm trong nước mà còn bằng các chỉ số thu nhập cao,giáo dục tốt, sức khỏe và dinh dưỡng ở mức cao, nghèo khổ thấp, môi trường trongsạch, có cuộc sống cao Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nướchướng tới mục tiêu xây dựng Chủ nghĩa xã hội đòi hỏi phải có một hệ giá trị tươngứng như một chiến lược tổng thể về phát hiện chính trị kinh tế văn hóa xã hội ngoạigiao Nếu phát triển kinh tế mà tách rời văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra sự mất cânđối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn hóa và tiềm năng sáng tạo sẽ bị suy yếu
Trang 13rất nhiều hơn nữa thực tiễn cho thấy rất rõ văn hóa cần coi mình là một nguồn gốcchính trực tiếp cho phát triển và ngược lại phát triển cần thừa nhận văn hóa giữ một
vị trí trung tâm về vai trò điều tiết xã hội Văn hóa đôi khi là những cái rất vô hìnhnhững cái mà mình không nhìn thấy nhưng nó lại là một nền tảng cho cuộc sống.Một người giàu có, có nhiều tiền sẽ được thể hiện cách sống của anh ta bằng vănhóa chứ không phải bằng tiền bạc Do đó chúng ta cần xây dựng và phát triển mộtchiến lược về thời kì văn hóa công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Trước mắtdưới tầm nhìn đến năm 2030 2045 nói một cách khác đó là văn hóa của sự pháttriển mạnh mẽ và bền vững với khát vọng Việt Nam xã hội chủ nghĩa độc lập vàhùng vượng Trải qua mấy ngàn năm dưới ách đô hộ của thực dân phong kiến cuốicùng Việt Nam cũng vẩy bùn đứng dậy sáng lòa Khi bàn về điều kì diệu này có ýkiến cho rằng Văn Lang cổ đại sở dĩ không chết cho dù một nghìn năm Bắc thuộc
vì đất nước ấy đã xây dựng cho mình một nền văn hóa mang bản tính dân tộc vàngày càng được bảo vệ củng cố và phát triển dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt đếnđâu và từ đó Văn Lang đã hồi sinh Hồi sinh đổi lấy tinh thần nghĩa đồng bào, vìnước quên mình, đoàn kết trên dưới một lòng lamg giá trị gốc đó cũng chính là vũ
Trang 14khí tinh thần vũ khí văn hóa cơ bằng bút được nét bút lưu truyền và ngày càng trởthành vũ khí phục hồi đặc biệt ở những bước ngoặc lịch sử dân tộc để Việt Nam tangày càng có vị trí quan trọng trên trường quốc tế
Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 03/02/1930 đã tạo một bước ngoặcquyết định cho lịch sử cách mạng Việt Nam và cũng là cột mốc quan trọng xác lập
sự hình thành đường lối văn hóa của Đảng Trong đường lối xây dựng và phát triểnvăn hóa là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Việt Nam Dưới
sự lãnh đạo của Đảng, gần 92 năm qua, nền văn hóa nước nhà đã có những bướcchuyển biến quan trọng, đạt được nhiều kết quả và những thành tựu đó đã đóng góp
to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN Sau 35 năm(1986 – 2021) đổi mới toàn diện, đồng bộ đất nước bước vào thời kỳ đẩy mạnh sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, đường lối văn hóa đổimới của Đảng được thể hiện quan điểm, chủ trương, chính sách xâu dựng và pháttriển văn hóa, con người Đảng và nhà nước ta luôn nhắc về những văn hóa truyềnthống qua những chương trình, qua những cuộc thi chẳng hạn như trình diễn trang