CƠ sở văn hóa VIỆT NAM (đề CƯƠNG học PHẦN)

Mục tiêu chung Học phần trang bị cho sinh viên các khái niệm, định nghĩa văn hóa và các khái niệm có liên quan văn minh, văn hiến, văn vật…; Mối quan hệ và tác động của môi trường tự nh

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

(ĐỀ CƯƠNG HỌC PHẦN)

Hà Nội, 2019

Trang 2

1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

1.1 Họ và tên giảng viên 1: Nguyễn Thị Hoài Phương

Chức danh, học hàm học vị: Giảng viên, TS.

Thời gian, địa điểm làm việc: thứ 2, 4, tại phòng 208 nhà B, Khoa Lịch sử, Trường

Đại học KHXH&NV

Địa chỉ liên hệ: Bộ môn Văn hóa học và Lịch sử Văn hóa Việt Nam, phòng 208 nhà

B, Khoa Lịch sử, Trường Đại học KHXH&NV, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại cơ quan: 043.8585284 Website: khoalichsu.edu.vn

Điện thoại di động: 0983653065 Email: phuongnguyenhoai.ls@gmail.com Các hướng nghiên cứu chính:

- Đô thị và văn hóa đô thị ở Việt Nam

- Tiếp xúc và giao lưu văn hóa ở Việt Nam

1.2 Họ và tên giảng viên 2: Đỗ Thị Hương Thảo

Điện thoại di động: 0912468890 Email: do.dohuongthao@gmail.com Các hướng nghiên cứu chính:

- Giáo dục và khoa cử Việt Nam (Nho học)

- Xã hội học Văn hóa

1.3 Họ và tên giảng viên 3: Đinh Đức Tiến

Điện thoại di động: 0904101241 Email: tiendinhduc@gmail.com

Các hướng nghiên cứu chính:

- Tiếp xúc và giao lưu văn hóa Việt - Chăm trong lịch sử

- Một số vấn đề về tôn giáo, tín ngưỡng, lễ hội ở Việt Nam

1.4 Họ và tên giảng viên 4: Nguyễn Bảo Trang

Trang 3

Chức danh, học hàm học vị: Giảng viên, ThS.

Điện thoại di động: 0947163317 Email: baotrangnguyen@gmail.com Các hướng nghiên cứu chính:

- Giới và phụ nữ trong văn hóa Việt Nam

- Văn hóa vùng và phân vùng văn hóa ở Việt Nam

1.5 Họ và tên giảng viên 5: Nguyễn Ngọc Minh

Điện thoại di động: 0971415345

Email: nguyenngocminh.lsvh@gmail.com

Các hướng nghiên cứu chính:

- Tiếp xúc và giao lưu văn hóa ở Việt Nam

- Nhân học Văn hóa

2 THÔNG TIN CHUNG VỀ HỌC PHẦN

- Tên học phần: Cơ sở văn hóa Việt Nam

- Mã số học phần: HIS 1056

- Số tín chỉ: 03

- Học phần: bắt buộc

- Các học phần tiên quyết: không có

- Các học phần kế tiếp: không có

- Các yêu cầu đối với học phần: giảng đường, máy chiếu, điền dã

- Giờ tín chỉ đối với học phần: 45 giờ tín chỉ (theo khung chương trình)

+ Lý thuyết: 42 giờ + Thực hành: 03 giờ + Tự học: 00 giờ

- Địa chỉ khoa phụ trách học phần: Khoa Lịch sử, tầng 3 nhà B, Trường Đại học KHXH&NV, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Trang 4

3 MỤC TIÊU VÀ CHUẨN ĐẦU RA CỦA HỌC PHẦN

3.1 Mục tiêu chung

Học phần trang bị cho sinh viên các khái niệm, định nghĩa văn hóa và các khái niệm có liên quan (văn minh, văn hiến, văn vật…); Mối quan hệ và tác động của môi trường tự nhiên với văn hóa Việt Nam; Mối quan hệ và tác động của môi trường xã hội đối với văn hóa Việt Nam; Lý thuyết của giao lưu tiếp xúc văn hóa và quá trình giao lưu tiếp xúc của văn hóa Việt Nam trong tiến trình lịch sử (với Đông Nam Á, Trung Hoa, Ấn Độ và phương Tây); Hình thái và mô hình văn hóa; Chức năng và cấu trúc văn hóa; Đặc điểm của các thành tố văn hóa Việt Nam: ngôn ngữ, tôn giáo, tín ngưỡng, lễ hội và diễn trình của văn hóa Việt Nam; Diễn trình lịch sử của văn hóa Việt Nam; Những nét đại cương về không gian văn hóa Việt Nam

Tựu chung lại, sinh viên cần hiểu những biểu hiện, giá trị của văn hóa Việt Nam

và quá trình vận động của các giá trị đó từ truyền thống đến hiện đại

3.2 Chuẩn đầu ra của học phần

- Chuẩn đầu ra về kiến thức:

+ Hệ thống hoá được các kiến thức cơ bản và toàn diện về văn hóa học và lịch sử văn hóa Việt Nam: Khái niệm, định nghĩa văn hóa và các khái niệm có liên quan; Mối quan hệ và tác động của môi trường tự nhiên với văn hóa Việt Nam; Mối quan hệ và tác động của môi trường xã hội đối với văn hóa Việt Nam; Lý thuyết của giao lưu tiếp xúc văn hóa và quá trình giao lưu tiếp xúc của văn hóa Việt Nam trong tiến trình lịch sử; Hình thái và mô hình văn hóa; Chức năng và cấu trúc văn hóa; Đặc điểm của các thành

tố văn hóa Việt Nam như ngôn ngữ, tôn giáo, tín ngưỡng, lễ hội…; Diễn trình lịch sử của văn hóa Việt Nam; Những nét đại cương về không gian văn hóa Việt Nam

+ Phân tích và đánh giá được kiến thức về lịch sử văn hóa Việt Nam trong học tập, nghiên cứu và hoạt động thực tiễn

+ Phân tích, đánh giá tình hình và giải quyết các vấn đề trong thực tiễn về văn hóa Việt Nam đương đại

+ Phân tích, bình luận, viết báo và xây dựng dự án nghiên cứu về lịch sử văn hóa Việt Nam

- Chuẩn đầu ra về kĩ năng: Sinh viên nắm được các kỹ năng phân tích và tổng hợp

các kiến thức về văn hóa đã được học để có có thể nhận diện, phân tích, lý giải được những biểu hiện, những giá trị của nền văn hoá Việt Nam truyền thống và sự vận động của nó Từ đó, vận dụng để phân tích những biểu hiện, giá trị văn hóa Việt Nam hiện đại, so sánh với văn hóa của các tộc người khác, các quốc gia khác

- Chuẩn đầu ra về thái độ (phẩm chất đạo đức cá nhân): Sinh viên có thái độ tôn trọng

các giá trị văn hóa Việt Nam, có ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa trong bối

Trang 5

cảnh kinh tế, chính trị, xã hội đương đại Đồng thời sinh viên có thái độ tôn trọng các giá trị khác biệt của các nền văn hóa khác

4 TÓM TẮT NỘI DUNG HỌC PHẦN (khoảng 150 từ)

Cơ sở Văn hóa Việt Nam cung cấp cho người học những khái niệm cơ bản về văn hóa như: văn hóa, văn minh, văn hiến, văn vật Những vấn đề liên quan đến hình thái,

mô hình, cấu trúc và chức năng của văn hóa Học phần cũng cung cấp cho người học những kiến thức tổng quát, từ đó giúp người học có thể lý giải về các khía cạnh của văn hoá Việt Nam như: mối quan hệ giữa con người, môi trường tự nhiên, môi trường xã hội Việt Nam với văn hoá; những đặc trưng chung của quá trình giao lưu tiếp xúc văn hoá ở Việt Nam và những nét nổi bật của quá trình giao lưu tiếp xúc giữa văn hoá Việt Nam với văn hoá Trung Hoa, Ấn Độ, phương Tây

Học phần Cơ sở văn hoá Việt Nam cũng giới thiệu cho người học những thành

tố cơ bản của văn hoá Việt Nam như ngôn ngữ, tôn giáo (Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo, Thiên chúa giáo), tín ngưỡng (tín ngưỡng phồn thực, tín ngưỡng thờ thành hoàng làng, tín ngưỡng thờ Mẫu), lễ hội…và diễn trình của lịch sử văn hóa Việt Nam (văn hóa Việt Nam thời tiền sơ sử, thiên niên kỷ đầu công nguyên, văn hóa Việt Nam thời tự chủ…) Những nét đại cương của không gian văn hóa Việt Nam Từ đó bước đầu định hướng nhận thức về sự phát triển của nền văn hoá Việt Nam hiện đại trên cơ sở giữ gìn, phát huy những giá trị truyền thống và hội nhập, tiếp thu những giá trị văn hóa mới

5 NỘI DUNG CHI TIẾT HỌC PHẦN (trình bày các chương, mục, tiểu mục)

Nội dung 1 Văn hoá và văn hoá học

1 Con người - chủ/ khách thể của văn hoá

2 Con người Việt Nam, chủ/ khách thể của văn hoá Việt Nam

3 Khái niệm văn hoá và các khái niệm khác (văn minh, văn hiến, văn vật)

4 Hình thái và mô hình văn hóa

5 Chức năng và cấu trúc của văn hóa

Nội dung 2 Văn hoá và môi trường tự nhiên

1 Khái niệm tự nhiên, môi trường tự nhiên

2 Tự nhiên trong ta: Bản năng

3 Thích nghi và biến đổi tự nhiên

4 Đặc điểm môi trường tự nhiên, hệ sinh thái Việt Nam

5 Môi trường tự nhiên Việt Nam với vấn đề bản sắc dân tộc, bản sắc văn hoá Việt

Nam

Nội dung 3 Văn hoá và môi trường xã hội

Trang 6

1 Khái niệm xã hội

2 Cá nhân và xã hội

3 Xã hội hóa cá nhân và sự nhập thân văn hóa

4 Phổ hệ (cơ cấu) xã hội Việt Nam cổ truyền

4.1 Gia đình

4.2 Dòng họ

Nội dung 4 Văn hóa và môi trường xã hội (tiếp theo)

4.3 Làng

4.4 Đô thị

4.5 Từ làng đến nước

5 Biến đổi xã hội và biến đổi văn hóa

Nội dung 5

Sinh viên học tại Bảo tàng Nhân học, Trường Đại học KHXH&NV, có hướng dẫn của giảng viên

Nội dung 6 Kiểm tra giữa kỳ (1 giờ) và Thảo luận (2 giờ) 1

1 Văn hóa Việt Nam là sản phẩm của con người Việt Nam với môi trường tự nhiên Việt Nam

2 Gia đình người Việt và những biến đổi của nó trong giai đoạn hiện nay

3 Những biến đổi của làng Việt trong xã hội hiện nay

4 Đô thị và quá trình đô thị hóa hiện nay

Nội dung 7 Tiếp xúc và giao lưu văn hoá

1 Khái niệm Tiếp xúc và giao lưu văn hóa

2 Giao lưu và tiếp biến trong văn hoá Việt Nam

2.1 Cơ tầng văn hoá Đông Nam Á

2.2 Giao lưu và tiếp biến với văn hoá Trung Hoa

Nội dung 8 Tiếp xúc và giao lưu văn hoá (tiếp)

2.3 Giao lưu và tiếp biến với văn hoá Ấn Độ

2.4 Giao lưu và tiếp biến với văn hoá phương Tây

2.5 Giao lưu và tiếp biến trong giai đoạn hiện nay

Nội dung 9 Những thành tố của văn hoá

1 Ngôn ngữ

2 Tôn giáo

2.1 Nho giáo2

1 Nội dung thảo luận có thể thay đổi tùy từng năm học, phụ thuộc vào giảng viên.

Trang 7

Nội dung 10 Những thành tố của văn hóa (tiếp)

2.2 Phật giáo

2.3 Đạo giáo

2.3 Kitô giáo

3 Tín ngưỡng

3.1 Tín ngưỡng phồn thực

3.2 Tín ngưỡng thờ Thành hoàng

3.3 Tín ngưỡng thờ Mẫu

4 Lễ hội

4.1 Lễ tiết

4.2 Lễ hội

4.3 Lễ thức

Nội dung 13 Diễn trình lịch sử của văn hóa Việt Nam

1 Văn hóa Việt Nam thời tiền sơ sử

2 Văn hóa Việt Nam thiên niên kỷ đầu công nguyên

2.1 Văn hóa ở châu thổ Bắc bộ thời Bắc thuộc

2.2 Văn hóa Chămpa

2.3 Văn hóa Óc Eo

Nội dung 14 Diễn trình lịch sử của văn hóa Việt Nam (tiếp)

3 Văn hóa Việt Nam thời tự chủ

3.1 Văn hóa thời Lý Trần

3.2 Văn hóa thời Lê

3.3 Văn hóa từ thế kỷ XVI đến năm 1858

3.4 Văn hóa từ 1858 đến 1945

3.5 Văn hóa từ 1945 đến nay

Nội dung 15 Đại cương về không gian văn hóa Việt Nam

1 Lý thuyết về không gian văn hóa Việt Nam

2 Phân vùng văn hóa ở Việt Nam

3 Tổng kết học phần

2 Trường hợp số sinh viên của lớp học phần dưới 50 sinh viên, có thể học tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Trang 8

6 HỌC LIỆU

6.1 Học liệu bắt buộc (chỉ thống kê các học liệu có thể tìm được trong Trường

ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN; ghi theo thứ tự ưu tiên: tên tác giả, tên sách, nhà xuất bản, nơi xuất bản, năm xuất bản, nơi có học liệu này, website, băng hình…)

1 Đào Duy Anh, Việt Nam văn hoá sử cương, Nxb Văn hoá Thông tin, Hà Nội,

2003

2 Nguyễn Thừa Hỷ, Lịch sử văn hoá Việt Nam truyền thống giản yếu, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2001

3 Trần Quốc Vượng (Cb), Cơ sở văn hoá Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1998.

6.2 Học liệu tham khảo (nên lựa chọn những học liệu cần thiết nhất của học phần để

sinh viên tham khảo; ghi theo thứ tự ưu tiên: tên tác giả, tên sách, nhà xuất bản, nơi xuất bản, năm xuất bản, nơi có học liệu này, website, băng hình…)

4 Nguyễn Từ Chi, Góp phần nghiên cứu Văn hóa và tộc người, Nxb Văn hóa Dân

tộc & Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Hà Nội, 2003

5 Toan Ánh, Làng xóm Việt Nam, Nxb Tp Hồ Chí Minh,Tp Hồ Chí Minh, 1999.

6 Toan Ánh, Nếp cũ tín ngưỡng Việt Nam (2 quyển), Nếp cũ hội hè đình đám (2 quyển), Nếp cũ con người Việt Nam, Nếp cũ làng xóm Việt Nam, Nxb Trẻ, Tp Hồ Chí Minh, 2005

7 Đặng Việt Bích, “Thờ Mẫu - tín ngưỡng truyền thống bản địa Việt Nam”, Tạp chí Dân tộc học, số 1, 2005.

8 Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, Nxb Tp Hồ Chí Minh, Tp Hồ Chí Minh,

1995

9 Phan Đại Doãn, Một số vấn đề về Nho giáo Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 1999

10 Nguyễn Duy Hinh, Người Việt Nam với Đạo giáo, Nxb Khoa học Xã hội,

Hà Nội, 2003

11 Nguyễn Thừa Hỷ, Văn hóa Việt Nam truyền thống - Một góc nhìn, Nxb.

Thông tin và Thông tin, Hà Nội, 2011

12 Nguyễn Hải Kế, “Tiếp cận bản sắc văn hoá dân tộc từ một chỉ dẫn của Hồ

Chí Minh”, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, số 5, 2006.

13 Nguyễn Văn Khánh, “Việt Nam trong tiến trình thống nhất đất nước, đổi

mới và hội nhập”, Tạp chí Lịch sử Quân sự, số 162, 2005.

14 Nguyễn Văn Kiệm, Sự du nhập của Thiên Chúa giáo vào Việt Nam từ thế kỷ

XVII đến thế kỷ XIX, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Trung tâm UNESCO Bảo tồn và

Phát triển Văn hóa Dân tộc Việt Nam, Hà Nội, 2001

15 Đinh Xuân Lâm, Vũ Trường Giang, “Quan hệ giữa Việt Nam với một số

nước phương Tây thời Trung - Cận đại”, Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, số 4, 2005.

16 Lê Hồng Lý, “Truyền dạy các tri thức văn hóa dân gian qua lễ hội”, Tạp chí Di

sản Văn hóa, số 7, 2004.

17 Phan Ngọc, Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Văn học, 2002.

Trang 9

18 Phan Ngọc, Sự tiếp xúc văn hóa Việt Nam với Pháp, Nxb Văn hóa Thông tin

và Viện Văn hóa, Hà Nội, 2006

19 Nguyễn Bình Quân, “Văn hóa Chăm trong tiến trình văn hóa Việt Nam”,

Tạp chí Tia sáng, số 15, 2005.

20 Ngô Đức Thịnh (Cb), Văn hóa vùng và phân vùng văn hóa ở Việt Nam, Nxb.

Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1993

21 Ngô Đức Thịnh, Về tín ngưỡng và lễ hội cổ truyền, Nxb Văn hóa Thông tin,

Hà Nội, 2008

22 Nguyễn Tài Thư, Lịch sử tư tưởng Việt Nam, tập 1, Viện Triết học, Hà Nội,

1993

23 Trần Nguyên Việt, “Một số đặc điểm cơ bản của tư tưởng triết học dân tộc

thời kỳ đầu độc lập (Thế kỷ X)”, Tạp chí Triết học, số 1, 2006.

24 Trần Quốc Vượng, Văn hóa Việt Nam tìm tòi và suy ngẫm, Nxb Văn hóa

Thông tin và Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Hà Nội, 2000

25 Trần Quốc Vượng, Môi trường, Con người và Văn hóa, Nxb Văn hóa Thông

tin và Viện Văn hóa, Hà Nội, 2005

26 Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Khoa Lịch sử, Làng Việt

Nam đa nguyên và chặt, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2006

7 LỊCH TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC

Tuần 1 Văn hoá và văn hoá học

1 Con người - chủ/ khách thể của văn hoá

2 Con người Việt Nam, chủ/ khách thể của văn hoá Việt Nam

3 Khái niệm văn hoá và các khái niệm khác (văn minh, văn hiến, văn vật)

4 Hình thái và mô hình văn hóa

5 Chức năng và cấu trúc của văn hóa

“Môi sinh văn hóa lúa nước, văn hóa xóm làng xưa” in trong Trần

Quốc Vượng, Môi trường, con

người và văn hóa, Nxb Văn hóa

Thông tin và Viện Văn hóa, Hà Nội, 2005, tr 19-34

Tuần 2 Văn hoá và môi trường tự nhiên

1 Khái niệm tự nhiên, môi trường tự nhiên

2 Tự nhiên trong ta: Bản năng

3 Thích nghi và biến đổi tự nhiên

4 Đặc điểm môi trường tự nhiên, hệ sinh thái Việt Nam

“Tìm hiểu chức năng và đặc điểm của gia đình truyền thống người Việt”, bài viết của GS

Phan Đại Doãn in trong Làng Việt

Nam - Đa nguyên và chặt, Nxb.

Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2006, tr 172-188

Trang 10

5 Môi trường tự nhiên Việt Nam với vấn đề bản sắc dân tộc, bản sắc văn hoá Việt Nam

Tuần 3 Văn hoá và môi trường xã hội

1 Khái niệm xã hội

2 Cá nhân và xã hội

3 Xã hội hóa cá nhân và sự nhập thân văn hóa

4 Phổ hệ (cơ cấu) xã hội Việt Nam cổ truyền

4.1 Gia đình 4.2 Dòng họ

“Kết cấu xã hội làng Việt cổ truyền ở đồng bằng châu thổ sông Hồng”, bài viết của GS

Phan Đại Doãn in trong Làng Việt

Nam - Đa nguyên và chặt, Nxb.

Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2006, tr 38-72

Tuần 4 Văn hoá và môi trường xã hội (tiếp

theo)

4.3 Làng xã 4.4 Đô thị 4.5 Từ làng đến nước

5 Biến đổi xã hội và biến đổi văn hóa

“Truyền thống văn hóa Việt Nam trong bối cảnh Đông Nam Á và Đông Á”, in trong Trần Quốc

Vượng, Văn hóa Việt Nam: Tìm tòi

và suy ngẫm, Nxb Văn hóa Dân

tộc và Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Hà Nội, 2000, tr 15-24

Tuần 5 Sinh viên học tại Bảo tàng Nhân học có

sự hướng dẫn, giảng dạy của giảng viên

Chuẩn bị tài liệu cho buổi thảo luận của tuần 6

Tuần 6 Kiểm tra giữa kỳ (1 giờ) và Thảo luận

(2 giờ)

1 Văn hóa Việt Nam là sản phẩm của con người Việt Nam với môi trường tự nhiên Việt Nam

2 Gia đình người Việt và những biến đổi của nó trong giai đoạn hiện nay

3 Những biến đổi của làng Việt trong

xã hội hiện nay

4 Đô thị và quá trình đô thị hóa hiện nay

“Sự khác nhau giữa văn hóa Trung Quốc và văn hóa Việt

Nam”, in trong Phan Ngọc, Bản

sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Văn

học, Hà Nội, 2002, tr 107-127

Tuần 7 Tiếp xúc và giao lưu văn hóa

1 Khái niệm Tiếp xúc và giao lưu văn hóa

2 Giao lưu và tiếp biến trong văn hóa

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	166,5 KB