tiểu luận môn đọc và xem tin tức đề tài GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG TIN GIẢ TRÊN MẠNG xã hội ở VIỆT NAM

Bên cạnh mặt tích cực, thì những thông tin giả, thông tin xấu độc trêninternet và mạng xã hội cũng ảnh hưởng rất tiêu cực đến đời sống chính trị, kinh tế và văn hóa - xã hội của đất nước

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN LANG

-

Ngành: Quan hệ công chúng - Truyền thông & nghệ thuật

Môn học: Đọc và xem tin tức (GV Nguyễn Chí Hùng)

Lớp: K25PR-PR02

Nhóm: 1234

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

DANH SÁCH THÀNH VIÊN TRONG NHÓM

STT MSSV Họ và tên độ hoàn thành (%) Mức Địa chỉ email ( trường cấp )

2 197QC03626 Bùi Hoàng Yến Nhi nhi.197qc03626@vanlanguni.vn

4 197QC27107 Nguyễn Dương Ngọc Hân han.197qc27107@vanlanguni.vn

5 197QC17309 Nguyễn Trần Thuỷ Tiên tien.197qc17309@vanlanguni.vn

7 197QC03541 Đoàn Thị Kim Ngọc ngoc.197qc03541@vanlanguni.vn

8 197QC03080 Thài Hoàng Phương Giao giao.197qc03080@vanlanguni.vn

TP HỒ CHÍ MINH – Tháng 5 / 2020

MỤC LỤC

Lý do chọn đề tài 3

Mục tiêu nghiên cứu 3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

Phương pháp nghiên cứu 4

I TỔNG QUAN VỀ TIN GIẢ VÀ MẠNG XÃ HỘI: 5

1 Tin tức báo chí 5

2 Tin giả 7

3 Mạng xã hội 9

II THỰC TRẠNG TIN GIẢ TRÊN MẠNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 13

1 Thực trạng 13

2 Hình thức tin giả: 15

3 Nguyên nhân nạn tin giả hoàng hành 16

4 Hậu quả 18

III GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG TIN GIẢ TRÊN MẠNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 19

1 Kiểm chứng nguồn tin 19

2 Kiểm tra tên miền 19

3 Kiểm tra bài viết 19

4 Tập huấn 19

5 Xếp hạng nguồn tin 20

6 Công thức I’M VAIN 20

7 Website xác minh 20

8 Hình thức xử phạt 21

Một số dẫn chứng 22

Tài liệu tham khảo 26

Lý do chọn đề tài: Sự ra đời, phát triển của internet và mạng xã hội đã thay đổi

một cách đáng kể cách sống, suy nghĩ và hành động của người dân, đặc biệt là giớitrẻ Nó giúp con người dễ dàng chia sẻ, trao đổi thông tin với nhau thông qua việctrò chuyện trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh Làm cho những người sống ởnhững địa phương, đất nước, châu lục khác nhau xích lại gần nhau hơn Những nộidung thông tin trên mạng không chỉ đa dạng, phong phú mà còn là kho kiến thứckhổng lồ, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, nâng cao nhu cầu hưởngthụ, trao đổi thông tin trong cộng đồng xã hội Khi mà thông tin ngày càng trởthành nhân tố quan trọng trong việc nắm bắt thời cơ, cơ hội để hợp tác và pháttriển, thì những tiện ích mà internet, mạng xã hội mang lại đã giúp cho kinh tế xãhội ngày càng phát triển hơn nữa Hội nhập về chính trị, văn hóa, xã hội do vậycũng nhanh, mạnh hơn, làm phong phú hơn đời sống vật chất và tinh thần củangười dân Bên cạnh mặt tích cực, thì những thông tin giả, thông tin xấu độc trêninternet và mạng xã hội cũng ảnh hưởng rất tiêu cực đến đời sống chính trị, kinh tế

và văn hóa - xã hội của đất nước; gây nguy cơ mất an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội; đặc biệt là nguy cơ mất phương hướng lựa chọn các giá trị, lối sống vàniềm tin của một bộ phận không nhỏ trong giới trẻ - thế hệ tương lai của đất nước.Gần đây thì vấn nạn tin giả đang trở nên nóng hơn bao giờ hết vì sự lây lan cũngnhư những biện pháp nhà nước chưa thật sự triệt để Nó đã gây nên nhiều hệ lụynghiêm trọng mà không thể chỉ đong đếm về vật chất mà còn tinh thần Mặc dùnghiêm trọng là thế song nhóm em nhận thấy rằng người dân Việt Nam chưa thật

sự hiểu được nguồn gốc và tại sao nó lại ảnh hưởng đến như vậy cũng như chưatrang bị được nhũng thức cần thiết để phòng tránh Do đó, nhóm em chọn đề tàinày là để mỗi cá nhân khi sử dụng mạng xã hội sẽ làm tốt việc nhận diện và phòngchống tin giả từ đó sẽ giúp cho bản thân và những người xung quanh có thể hiểu rõ

về các sự việc, sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội, nhân rộng, lan tỏa các hành

vi ứng xử tốt đẹp nhiều hơn

Mục tiêu nghiên cứu: Người sử dụng mạng xã hội cần được hướng dẫn cách sử

dụng mạng an toàn, cách tìm kiếm những thông tin chính thống và được cảnh báokịp thời các rủi ro khi chia sẻ thông tin trên mạng (không chỉ là việc chia sẻ thôngtin của chính mình mà còn phải rất thận trọng, cảnh giác khi chia sẻ thông tin của

tổ chức, cá nhân khác, nhất là những thông tin không rõ ràng, không phải do cơquan có thẩm quyền công bố hoặc những thông tin mang tính gây sốc, hoangmang, thông tin mời chào đánh vào lòng tham của con người Qua đó, góp phầnhình thành nên người sử dụng “thông minh” và “văn minh” trên mạng xã hội

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Thời gian qua, bên cạnh sự bùng phát của

dịch Covid-19, có một thứ cũng bùng phát theo, đó là nạn tin giả trên mạng xã hội.Xem xét vấn đề liên quan tới tin giả (fake news), dễ thấy loại “vi rút truyền thông”này có môi trường ưa thích là mạng xã hội (MXH) như Facebook, YouTube,Zalo, Tại Việt Nam, trong vài tháng vừa qua, hàng loạt tin giả liên quan tới dịchCovid-19 đã được nhiều người đưa lên mạng Facebook nhằm mục đích khác nhau.Các diễn đàn, trang cá nhân trở thành phương tiện truyền tải các tin tức sai lệch,xuyên tạc, chống phá Nhà nước cũng như các cơ quan liên quan Do đó, đây là cơhội rõ nhất để minh chứng cho sự bùng phát của tin giả trong các mạng xã hội giữathời điểm nhạy cảm là đại dịch “Covid-19”

Phương pháp nghiên cứu: Bằng những hiểu biết qua bài giảng của thầy, nhóm

chúng em đã tổng hợp ra 3 phần nội dung chính: tổng quan, thực trạng và giải pháp

để giải thích cũng như đưa ra các dẫn chứng thuyết phục bằng cách tìm đọc và gợi

ý qua các trang báo chính thống, các tin tức đã được kiểm duyệt để minh hoạ mộtcách đầy đủ và thực tế nhất

I TỔNG QUAN VỀ TIN GIẢ VÀ MẠNG XÃ HỘI:

1 Tin tức báo chí

1.1 Định nghĩa:

Một bản tin báo chí được đánh giá là tốt khi và chỉ khi trong nội dung bản tin cóđầy đủ và cụ thể những thông tin cơ bản nhất về sự kiện,sự việc đó Tức là sao chosau khi đọc xong một bản tin, người ta dễ dàng hiểu ngay ra được sự việc đó đãdiễn ra ở đâu, lúc nào, như thế nào, hậu quả ra sao, liên quan đến ai … - đây chính

là những thông tin cơ bản và quan trọng nhất

1.2 Yêu cầu đối với tin tức báo chí:

Thứ nhất : tin tức báo chí đòi hỏi tính chính xác, tiêu chuẩn đầu tiên đối với mộtnền báo chí chất lượng là sự chính xác trong việc đưa tin Có vẻ rất dễ khi nói điềunày, nhưng ngay cả với một nhà báo kinh nghiệm, để đảm bảo chính xác, họthường xuyên phải thận trọng và kiểm chứng tất cả các yếu tố từ tên nhân vật trongphóng sự, chức danh, đến việc kiểm tra thông tin, con số Kiểm chứng thông tin,kiểm tra lại nguồn tin là thao tác cần thiết để đảm bảo những gì phóng viên thunhận được là chính xác

Thứ hai : Tính công bằng – và cân bằng Mỗi câu chuyện đều có hai mặt, và đôikhi nhiều hơn hai Nhiệm vụ của nhà báo là phải đưa ra nhiều quan niệm khácnhau Nhà báo phải luôn luôn cố gắng để càng khách quan, càng tốt Nghĩa là nhàbáo không đưa ra ý kiến cá nhân trong bản tin, hoặc là cố gắng đưa tin theo chiều

hướng thuyết phục độc giả Nhà báo phải phải là ‘tai mắt’ của công chúng, manglại những thông tin cần thiết để họ đưa ra các quyết định đúng đắn

Ngoài ra, tin tức báo chí cần phải đảm bảo tính rõ ràng, cụ thể, chân thực và trọnvẹn

1.3 Cách nhận diện tin tức báo chí với phương pháp 5W1H:

Bất kỳ tác phẩm báo chí nào, dù ngắn hay dài, đều có mục đích trả lời đúng, kịpthời những câu hỏi có liên quan đến sự kiện, sự việc, vấn đề, con người, tìnhhuống, hoàn cảnh mà người viết muốn truyền đạt và người tiếp nhận (công chúng)

công thức viết một bản tin báo chí rất đơn giản là 5W + H 5W + H là một công

thức kỹ thuật của bản tin báo chí, có ý nghĩa như là một "chìa khóa"

5W và H chính là 5 từ viết tắt của các từ tiếng Anh, gồm: What, Who, When,

Why, Where, How

Nghĩa là:

- What: Điều gì đã xảy ra? Hậu quả như thế nào

- When: Xảy ra khi nào?

- Where: địa điểm xảy ra sự kiện

- Who: Ai, liên quan đến ai?

- Why: Vì sao, nguyên nhân? Dự đoán

- How: bao nhiêu? như thế nào, số lượng …

2 Tin giả

2.1 Nguồn gốc:

Tin giả đã bắt đầu xuất hiện từ thời cổ đại: Vào thế kỷ 13 TCN, Rameses the Greattruyền bá những lời dối trá và tuyên truyền miêu tả Trận chiến Kadesh là một chiếnthắng tuyệt vời cho người Ai Cập, thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên, Octavian đãthực hiện một chiến dịch thông tin sai lệch chống lại đối thủ Mark Antony,…

Đến thế kỉ 19, các bài báo hư cấu thu hút nhiều người đăng kí mới Và đến thế kỉ

20, tin tức giả đã trở nên phổ biến và lan truyền nhanh chóng Các phương tiệntruyền thông như báo, bài báo và tạp chí có nhu cầu cao vì sự phát triển công nghệ.Trong thế kỷ 21, tác động của tin giả đã lan ra rộng khắp và việc sử dụng thuật ngữnày cũng vậy Việc đưa Internet tiếp cận người dân trong thập niên 90 là một hànhđộng nhằm cho phép họ truy cập thông tin Theo thời gian, Internet đã phát triểnđến một tầm cao không thể tưởng tượng được với hàng tấn thông tin xuất hiện mọilúc cho phép Internet trở thành máy chủ lưu trữ nhiều thông tin đến mức nhữngthông tin không được mong đợi, không trung thực và sai lệch có thể được tạo rabởi bất kỳ ai Tin tức giả đã phát triển từ việc được gửi qua email đến việc tấn côngtruyền thông xã hội Bên cạnh việc đề cập đến những câu chuyện bịa đặt được thiết

kế để đánh lừa độc giả nhấp vào liên kết, tối đa hóa lưu lượng truy cập và lợinhuận, thuật ngữ này còn đề cập đến những tin tức châm biếm, với mục đíchkhông phải là để đánh lừa mà là để thông báo cho người xem và để họ chia sẻ bìnhluận hài hước về tin thật và truyền thông chính thống

2.2 Định nghĩa:

Tin giả ( Tiếng Anh : Fake news) là “những thông tin sai, thường là giật gân, đượcphát tán dưới vỏ bọc tin tức (Theo định nghĩa của từ điển Collins ) Định nghĩacủa từ điển Collins sát nhất với nghĩa của từ “fake news” hiện đang được đề cậpnhiều trên truyền thông trong khi định nghĩa còn lại bao hàm rộng hơn, ngoàinhững thông tin sai dưới vỏ bọc tin tức còn có những thông tin, câu chuyện khôngđúng sự thật được lan truyền trên internet

Tin giả được viết và xuất bản thường là với mục đích đánh lừa nhằm gây thiệt hạicho một cơ quan, thực thể hoặc người, và/hoặc đạt được về mặt tài chính hoặc

chính trị nó thường sử dụng lối viết giật gân, không trung thực hoặc dùng các tiêu

đề bịa đặt để tăng lượng độc giả Tương tự, các câu chuyện và tiêu đề bẫy để nhấnchuột vào kiếm doanh thu quảng cáo từ hoạt động này

2.3 Phân loại:

Có nhiều ý kiến khác nhau trong việc phân biệt các loại tin giả Theo ClaireWardle của First Draft New (một dự án "chống lại sự sai lệch thông tin trựctuyến" được thành lập vào năm 2015 bởi 9 tổ chức do Phòng thí nghiệmGoogle News tập hợp lại.) thì có 7 loại tin giả khác nhau:

thông tin")

không đúng với nội dung bài viết")

một cá nhân")

để đánh lừa", ví dụ như với một bức ảnh "đã được chỉnh sửa")

và chuộc lợi")

Tin tức giả thường được phát tán rất nhanh, nhanh hơn gấp nhiều lần so với khảnăng ngăn chặn và xử lý chúng Với sự phát triển của công nghệ, người ta cóthể dễ dàng tạo lập một website, một trang blog hay tài khoản hoặc fanpage trêncác mạng xã hội với chi phí gần như bằng không Đây chính là những công cụ

hỗ trợ đắc lực cho việc phát tán tin tức giả

Lý do là tin giả “nóng hơn” và chủ đề phổ biến là chính trị, tiếp đó là tin liênquan đến kinh tế, khủng bố, khoa học, thiên tai…Kết quả nghiên cứu của MITđăng trên tạp chí Science (Khoa học) cho biết: tin giả được đăng lại nhiều hơn70% so với tin thật; tin thật mất thời gian lâu hơn 6 lần so với tin giả để đến với1.500 người dùng mạng; tin thật ít khi có trên 1.000 lượt chia sẻ, trong khikhông ít tin giả có tới 100.000 lượt chia sẻ

Có thể nói khi sử dụng các trang mạng xã hội, người dùng sẽ tiếp xúc vớinhững tin tức giả, không chính thống nhiều hơn gấp nhiều lần so với tin tứcchính thống,…

3 Mạng xã hội

3.1 Lịch sử hình thành và phát triển:

Năm 1971, thư điện tử đầu tiên được gửi đi giữa hai chiếc máy tính Cùng năm

1978 diễn ra 2 sự kiện quan trọng Hệ thống trao đổi thông tin dữ liệu BBS điệnthoại đường dài hoạt động Ngoài ra, những trình duyệt sơ khai thời đầu cũng bắtđầu xuất hiện là nền tảng cơ sở nhưng thực chất "tổ tiên" của mạng xã hội đã xuấthiện từ khá lâu

Vào đầu những năm 90, sự ra đời của World Wide Web đã mở ra một thế giới ảo

vô cùng rộng lớn khi khoảng cách giữa các miền đất ảo chỉ là một cái nhấp chuột Năm 1994, Geocities được thành lập Người dùng có thể khởi tạo và phát triểnnhững địa chỉ, website cá nhân tại đây.)

Một năm sau khi Geocites ra đời, mạng xã hội đáng chú ý thứ hai trong giai đoạnnày là Theblobe.com hình thành Trang web cho phép người dùng cơ hội được trảinghiệm và xuất bản nội dung bất kì theo ý mình, đồng thời dễ dàng tương tác vớibạn bè có cùng sở thích.Tuy nhiên, TheGlobe.com đã nhanh chóng tụt dốc thêthảm do thiếu các điều kiện thiên thời địa lợi như hiện nay

Đến đầu những năm 2000, rất nhiều các ứng dụng và công nghệ web được ra đờinhư nhật ký (Blog), Wiki, cổng thông tin(Portal), RSS,… Trong gian đoạn này,nhiều trang web 2.0 hỗ trợ các hoạt động xã hội trực tuyến cho phép người dùngkết bạn, trò chuyện hay chia sẻ ý kiến Và thuật ngữ “mạng xã hội” đã được ra đời

để chỉ những loại mạng này

Năm 2004, MySpace ra đời với các tính năng như phim ảnh (embedded video) vànhanh chóng thu hút hàng chục ngàn thành viên mới mỗi ngày, các thành viên cũcủa Friendster cũng lũ lượt chuyển qua MySpace và trong vòng một năm,MySpace trở thành mạng xã hội đầu tiên có nhiều lượt xem hơn cả Google - Hainăm sau, Twitter cũng kịp thời ra đời, ghi dấu mốc quan trọng trong quá trình pháttriển của mạng xã hội

Năm 2006, sự ra đời của Facebook đánh dấu bước ngoặt mới cho hệ thống mạng

xã hội trực tuyến với nền tảng lập trình "Facebook Platform" cho phép thành viêntạo ra những công cụ (apps) mới cho cá nhân mình cũng như các thành viên khácdùng

3.2 Định nghĩa:

Mạng xã hội với cách gọi đầy đủ là "dịch vụ mạng xã hội" (tiếng Anh là "socialnetwork service") hay "trang mạng xã hội", là nền tảng trực tuyến nơi mọingười dùng để xây dựng các mối quan hệ với người khác có chung tính cách,nghề nghiệp, công việc, trình độ, hay có mối quan hệ ngoài đời thực

Mạng xã hội cho phép người dùng chia sẻ câu chuyện, bài viết, ý tưởng cánhân, đăng ảnh, video, đồng thời thông báo về hoạt động, sự kiện trên mạnghoặc trong thế giới thực Nếu như trong mô hình mạng xã hội truyền thống, ví

dụ như sự kiện hội chợ, đã tồn tại từ lâu trong lịch sử thì mạng xã hội trên webgiúp người dùng kết nối với những người sống ở nhiều vùng đất khác nhau, ởthành phố khác hoặc trên toàn thế giới

3.3 Phân loại:

Communication): Twitter, Dodgeball

3.4 Lợi và hại của mạng xã hội:

Có thể thấy mạng xã hội đã và đang chiếm ưu thế trong lòng người dùng bởinhiều tiện ích của nó như cập nhật tin tức đời sống xã hội, xây dựng và kết nốicác mối quan hệ dù hai người đang ở nơi khác nhau trên thế giới Ngoài ra,chúng ta có thể nâng cao kỹ năng sống và sự hiểu biết, chia sẻ những thông tin

bổ ích, những kiến thức thú vị trong các nhóm group hay bàn luận một ý kiếnnào đó Đối với các doanh nghiệp, mạng xã hội là nơi tiếp cận với khách hàngmột cách hiệu quả nhất và tiết kiệm được rất nhiều chi phí quảng cáo Đồngthời, tăng cơ hội tìm kiếm việc làm cho tất cả mọi người khi mạng xã hội giúpchúng ta tạo một sơ yếu lý lịch 2.0 mà bạn có thể tận dụng để phát triển thươnghiệu cá nhân của mình Có người nói mạng xã hội là thư xin việc tốt nhất củabạn vì nó thể hiện bạn là một người như thế nào qua cách giao tiếp và tương táctrên đó

Mặt trái của mạng xã hội mà các bạn không ngờ tới, đó là mạng xã hội tiềm ẩnkhông ít nguy cơ và hiểm họa, khiến cho con người gặp phải nhiều vấn đề nangiải và vô cùng phức tạp như : lừa đảo qua mạng, bắt nạt trên mạng xã hội, bịmạo danh, lộ thông tin cá nhân Bên cạnh đó, nguy cơ tiếp xúc với các nguồnthông tin không chính xác, không lành mạnh rất cao do mạng xã hội là nơi bất

cứ ai cũng có thể vẽ nên “cuộc sống màu hồng” và đa số các bài viết đều khôngđược kiểm chứng trước khi đăng tải Do vậy, điều này vô tình chung tạo dựngnên và đánh tráo nhiều giá trị thực trong cuộc sống, ví dụ như có những ngườisẵn sàng bịa chuyện, đánh vào tâm lý hiếu kỳ hoặc sự đồng cảm của người khác

để câu like thậm chí trục lợi Không chỉ vậy, ghiện mạng xã hội đang là tìnhtrạng chung của giới trẻ nói riêng và tất cả mọi người nói chung khi chúng tadành quá nhiều thời gian vào việc lướt web thay vì đầu tư công sức cho nhữngviệc có ích khác Các mối quan hệ xung quanh, con cái với cha mẹ, bạn bè cũlâu ngày không gặp cũng dần trở nên xa cách khi cứ có thời gian rảnh chúng talại dán mắt vào điện thoại, không trò chuyện với nhau Không khó để bắt gặphình ảnh ở các quán nước nhiều người cứ chăm chăm vào cái điện thoại trêntay Thế giới ảo có thể mang đến những suy nghĩ thiếu tích cực, dễ dẫn đếncăng thẳng lo lắng, thậm chí là các bệnh lý như rối loạn lo âu, rối loạn ám ảnhcững chế, rối loạn nhân cách kiểu hoang tưởng

3.5 Một số mạng xã hội phổ biến ở Việt Nam:

Ở Việt Nam, phổ biến thứ nhất chính là Facebook Theo một thống kê gần nhất thì

ở Việt Nam có tới hơn 58 triệu người dùng Facebook và Việt Nam cũng lọt trongdanh sách những quốc gia có nhiều người dùng Facebook nhất thế giới Ngườidùng trang mạng xã hội này thường có độ tuổi khá đa dạng, tuy nhiên độ tuổi nhiềunhất là từ 18 đến 30 tuổi Facebook hiện nay được xây dựng có nhiều tính năng nổibật và không ngừng phát triển những tính năng mới trong tương lai Có thể nói,cho tới thời điểm hiện tại thì Facebook vẫn giữ được vị trí “độc tôn” ở Việt Nam

Thứ hai, nhắc đến các trang mạng xã hội phổ biến ở Việt Nam chắc chắn không thể

thiếu Zalo Được thành lập và đi vào hoạt động từ năm 2012, cho tới nay Zalo đãthu hút hơn 40 triệu người dùng và bằng 3/4 tỉ lệ người dùng Facebook Ban đầu,Zalo được xây dựng nhằm mang đến cho người dùng một công cụ nghe gọi miễnphí sau này Zalo đã được phát triển để trở thành một trang mạng xã hội với nhiềutính năng nổi bật tương tự như Facebook Tiếp theo, mặc dù là một trong những

“tân binh” mới nổi trong một vài năm trở lại đây thế nhưng Tiktok hiện nay là mộttrong những trang mạng xã hội được nhiều bạn trẻ yêu thích Cũng giống với Zalo,mục đích ban đầu của Tiktok không phải là thành lập trang mạng xã hội mà chỉ lànơi để chia sẻ và quay các video mà thôi

II THỰC TRẠNG TIN GIẢ TRÊN MẠNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

1 Thực trạng

Thực tế, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp được các loại tin giả sau đây trên các trang mạng xã hội Việt Nam:

 Mồi nhử nhấp chuột (clickbait): là một đoạn văn bản, hình ảnh, được tạo

ra với nội dung cuốn hút, giật gân và được liên kết tới một website cụ thể nhằm lôi kéo người dùng nhấn vào

Phương pháp này được những người quản lý website, doanh nghiệp sử dụng vớimục đích thông qua link mồi câu này sẽ tăng được lượt khách truy cập website