Phân tích những điểm tương đồng và khác biệt trong đào tạo luật của Pháp và Đức

Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống, đặc biệt bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, mỗi quốc gia cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Ngày càng nhiều những xung đột, tranh chấp phức tạp xuất hiện ở phạm vi quốc tế, càng đặt ra yêu cầu cần phải bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng xã hội. Xuất phát từ yêu cầu chính đáng này, vị thế và vai trò của luật pháp nói chung và nghề luật nói riêng đang dần dần được đề cao, khẳng định tầm quan trọng, cần thiết trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội. Trong đó, đào tạo luật ở mỗi quốc gia là cơ sở để có thể nhìn nhận quốc gia đó thực sự có một nền pháp luật phát triển và tiên tiến hay không.Nhắc đến dòng họ pháp luật Civil Law, một trong các dòng họ cơ bản và lâu đời trên thế giới, không thể không nhắc đến hai cường quốc đại diện nổi bật là Pháp và Đức. Cả hai đều là hai quốc gia có nền dân chủ lâu đời, một nền kinh tế thị trường phát triển từ xưa đến nay và một hệ thống pháp luật hoàn thiện. Nghề luật và đào tạo luật ở hai quốc gia này vì thế cũng rất phát triển. Tuy thuộc cùng dòng họ pháp luật nhưng do cơ sở kinh tế, chính trị, xã hội mà mô hình đào tạo luật ở hai đất nước này vừa có sự tương đồng vừa có sự khác biệt rất lớn. Tuy nhiên cho đến nay vẫn còn tồn tại nhiều sự nhầm lẫn trong việc phân biệt rạch ròi hai hệ thống đào tạo luật này; hay những nghiên cứu đi sâu, tiếp cận một cách khách quan và đầy đủ về vấn đề này là rất ít.Thực tế, các trường đại học và các cơ sở đào tạo hợp pháp của Việt Nam rất coi trọng việc phát triển và nâng cao trình độ đào tạo của sinh viên trong nhà trường. Trong đó, việc tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm từ các hệ thống luật lớn trên thế giới, đặc biệt là kinh nghiệm của dòng họ Civil Law mà đại diện là hai nước Pháp và Đức là một nhiệm vụ tất yếu, không chỉ đối với nhà trường, mà còn cho chính sinh viên.

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA LUẬT QUỐC TẾ

-BÀI TẬP NHÓM MÔN: Luật so sánh

Đề tài:

Phân tích những điểm tương đồng và khác biệt trong đào tạo luật của

Pháp và Đức

Nhóm thực hiện: Nhóm 2

Lớp: LQT47C2

Thành viên nhóm:

1 Nguyễn Thị Thanh Bình – LQT47C1-0260

2 Nguyễn Hoàng Chinh – LQT47C1-0263

3 Dương Nam Khánh – LQT47C1-0275

4 Phan Diệu Thanh – LQT47C1-0295

Hà Nội, tháng 11 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Điểm tương đồng giữa đào tạo luật ở Pháp và Đức 2

1.1 Giai đoạn đào tạo 2

1.2 Đối tượng đào tạo 2

1.3 Mục tiêu đào tạo 2

1.4 Chương trình và thời gian đào tạo 3

1.5 Phương pháp đào tạo 3

2.1 Tính chất nghề Luật sư 3

2.2 Mục tiêu đào tạo cử nhân luật 4

2.3 Nơi đào tạo 4

2.3.1 Đào tạo luật ở Pháp 4

2.3.2 Đào tạo luật ở Đức 5

2.4 Cấp bậc đào tạo cử nhân luật 5

2.5 Quy trình đào tạo 5

2.5.1 Quy trình đào tạo ở Pháp 5

2.5.2 Quy trình đào tạo ở Đức 6

3 Lý giải nguyên nhân có sự tương đồng và khác biệt giữa đào tạo luật ở Pháp và Đức 7

3.1 Nguyên nhân có sự tương đồng 7

3.2 Nguyên nhân có sự khác biệt 7

4 Bình luận về đào tạo luật ở Pháp và Đức 8

5 Bài học kinh nghiệm cho đào tạo luật ở Việt Nam 9

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống, đặc biệt bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, mỗi quốc gia cũng phải đối mặt với nhiều thách thức Ngày càng nhiều những xung đột, tranh chấp phức tạp xuất hiện ở phạm vi quốc tế, càng đặt ra yêu cầu cần phải bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng

xã hội Xuất phát từ yêu cầu chính đáng này, vị thế và vai trò của luật pháp nói chung và nghề luật nói riêng đang dần dần được đề cao, khẳng định tầm quan trọng, cần thiết trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội Trong đó, đào tạo luật ở mỗi quốc gia là cơ sở để có thể nhìn nhận quốc gia đó thực sự có một nền pháp luật phát triển và tiên tiến hay không

Nhắc đến dòng họ pháp luật Civil Law, một trong các dòng họ cơ bản và lâu đời trên thế giới, không thể không nhắc đến hai cường quốc đại diện nổi bật là Pháp và Đức

Cả hai đều là hai quốc gia có nền dân chủ lâu đời, một nền kinh tế thị trường phát triển từ xưa đến nay và một hệ thống pháp luật hoàn thiện Nghề luật và đào tạo luật ở hai quốc gia này vì thế cũng rất phát triển Tuy thuộc cùng dòng họ pháp luật nhưng do cơ sở kinh

tế, chính trị, xã hội mà mô hình đào tạo luật ở hai đất nước này vừa có sự tương đồng vừa

có sự khác biệt rất lớn Tuy nhiên cho đến nay vẫn còn tồn tại nhiều sự nhầm lẫn trong việc phân biệt rạch ròi hai hệ thống đào tạo luật này; hay những nghiên cứu đi sâu, tiếp cận một cách khách quan và đầy đủ về vấn đề này là rất ít

Thực tế, các trường đại học và các cơ sở đào tạo hợp pháp của Việt Nam rất coi trọng việc phát triển và nâng cao trình độ đào tạo của sinh viên trong nhà trường Trong

đó, việc tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm từ các hệ thống luật lớn trên thế giới, đặc biệt là kinh nghiệm của dòng họ Civil Law mà đại diện là hai nước Pháp và Đức là một nhiệm

vụ tất yếu, không chỉ đối với nhà trường, mà còn cho chính sinh viên

Xuất phát từ những lý do trên và còn nhằm cung cấp thêm những nhận thức mới một cách khái quát, đa chiều hơn về vấn đề này, nhóm chúng em xin chọn đề tài nghiên cứu: “So sánh mô hình đào tạo luật của Đức và Pháp”

NỘI DUNG

1 Điểm tương đồng giữa đào tạo luật ở Pháp và Đức

1.1 Giai đoạn đào tạo

Điểm chung của hai quốc gia Pháp và Đức là sinh viên để có thể hành nghề luật trong các lĩnh vực khác nhau thì đều phải hoàn thành hai giai đoạn đào tạo: giai đoạn đào tạo luật và đào tạo nghề luật Ở cuối mỗi giai đoạn sinh viên đều phải trải qua kì thi Cụ thể ở giai đoạn đầu tiên sinh viên phải bước vào kì thi tốt nghiệp để lấy được tấm bằng

Cử nhân luật (ở Pháp thì được gọi là “Maitrise en droit”; còn tại Đức sinh viên được cung cấp giấy chứng chỉ chứng nhận đào tạo đại cương thuộc giai đoạn thứ nhất, có giá trị tương đương và bằng với bằng Cử nhân luật, được gọi là “Diplomjurist”) Sau khi có được tấm bằng này sinh viên mới được chuyển sang giai đoạn đào tạo thứ hai – giai đoạn đào tạo nghề luật

1.2 Đối tượng đào tạo

Những học sinh chọn theo ngành luật ở cả hai quốc gia đều dễ dàng trở thành các sinh viên của các trường đại học luật và bước vào giai đoạn đào tạo luật Ở giai đoạn tiếp theo, những sinh viên phải vượt qua kì thi tốt nghiệp, có bằng hoặc chứng chỉ đào tạo tương đương bằng Cử nhân luật và có nguyện vọng tiếp tục học lên để được hành nghề liên quan đến luật

1.3 Mục tiêu đào tạo

Ở cả Pháp và Đức, tương ứng với mỗi giai đoạn đều có những điểm tương đồng Ở giai đoạn đầu tiên là đào tạo luật, đây là giai đoạn chủ yếu trang bị những kiến thức pháp luật cơ bản, tổng hợp, nhằm cung cấp nền tảng, kiến thức toàn diện cho sinh viên Và sau khi đã tốt nghiệp ở giai đoạn đào tạo luật, sinh viên sẽ chuyển sang giai đoạn thứ hai là giai đoạn đào tạo nghề luật Ở giai đoạn tiếp theo này, sinh viên được đào tạo các kiến thức chuyên môn về các nghề luật như luật sư, thẩm phán, công tố,…

1.4 Chương trình và thời gian đào tạo

Ở giai đoạn đào tạo luật, sinh viên được cung cấp kiến thức nền tảng nên cả sinh viên ở Pháp và Đức đều trải qua chương trình học ít nhất 3 năm rưỡi tại khoa luật của các trường đại học với các môn học mang tính chất cơ sở của khoa học luật như lịch sử các học thuyết pháp luật, lịch sử pháp luật, triết học, xã hội học pháp luật, và các môn luật mang tính chất bắt buộc như luật hiến pháp, luật dân sự, luật hình sự, luật hành chính, luật tố tụng dân sự,…

Ở giai đoạn thứ hai, sinh viên sau khi đã tốt nghiệp được đào tạo thực hành nghề luật kéo dài ít nhất là hai năm

1.5 Phương pháp đào tạo

Cả Pháp và Đức hiện nay đều áp dụng thêm phương pháp thực tiễn của hệ thống các nước Anh – Mỹ, chú trọng cân đối giữa hàm lượng lý thuyết hàn lâm và thực tiễn pháp luật qua các vụ việc trong giảng dạy cũng như cơ cấu các môn học

2 Điểm khác biệt giữa đào tạo luật ở Pháp và Đức

Tuy Pháp và Đức là hai quốc gia thuộc cùng một dòng họ pháp luật Civil law và là láng giềng của nhau về mặt địa lý, nhưng lại có những điểm khác nhau khá căn bản về

mô hình đào tạo luật và nghề luật Chính những điều đó đã tạo nên cho hai nước này những nét đặc trưng riêng và tạo nên thế mạnh cho mỗi quốc gia trong lĩnh vực phát triển nghề luật

2.1 Tính chất nghề Luật sư

Ở Pháp, nghề luật sư được coi là một nghề tự do phục vụ khách hàng, độc quyền trong trợ giúp và đại diện cho các bên trước toà

Trong khi đó ở Đức, nghề luật sư lại được xem là nghề bảo vệ công lý, không được tự thỏa thuận với khách hàng và phải nhận thù lao theo quy định

2.2 Mục tiêu đào tạo cử nhân luật

Ở Pháp, đào tạo luật hướng tới kiến thức khoa học luật cho sinh viên, sinh viên sau khi tốt nghiệp cử nhân sẽ có kiến thức chuyên sâu về luật nhưng chưa hướng tới mục tiêu trang bị kỹ năng hành nghề luật cho sinh viên sau khi tốt nghiệp cử nhân luật

Ở Đức, sau 2 giai đoạn đào tạo liên tiếp hướng tới 2 mục tiêu: trang bị kiến thức khoa học pháp lý và kỹ năng hành nghề cho sinh viên và cử nhân sau khi tốt nghiệp có đủ

tư cách hoạt động trong mọi lĩnh vực của nghề luật

2.3 Nơi đào tạo

Để có thể hành nghề luật thì sinh viên luật tại Pháp phải tốt nghiệp ở hai trường khác nhau, một trường đào tạo cơ sở và một trường cho đào tạo nghề trong khi sinh viên luật ở Đức chỉ phải tốt nghiệp một trường duy nhất

2.3.1 Đào tạo luật ở Pháp

Sinh viên luật sẽ được đào tạo cử nhân tại khoa luật trường Đại học Tổng hợp và sau đó được đào tạo nghề luật chia cụ thể theo từng nghề:

Đào tạo thẩm phán: (i) Với thẩm phán tòa án tư pháp sẽ được đào tạo tại Trường đào tạo thẩm phán Quốc gia tại Bordeaux; (ii) Với thẩm phán tòa án hành chính sẽ được đào tạo tại Học viện hành chính quốc gia Paris (Ecole nationale d'administration)

Đào tạo luật sư thì các cư nhân luật sẽ theo học tại các trung tâm đào tạo nghiệp vụ quốc gia (Centres Régionaux de formation professionnelle des avocats-CRFPA) được tổ chức ở từng vùng

Còn đối với đào tạo công chứng viên, các cư nhân luật sẽ theo học tại các trung tâm đào tạo nghề nghiệp để có Bằng nghiệp vụ công chứng (Diplôme d’aptitude à la fonction de notaire) hoặc theo học ngay tại những trường đại học đã ký hợp đồng đào tạo

về công chứng để có Bằng công chứng (Diplôme supérieur du notariat)

2.3.2 Đào tạo luật ở Đức

Khác với pháp, các sinh viên ở Đức sẽ được đào tạo liên tục tại cùng một cơ sở là các trường Đại học luật hoặc khoa luật tại các trường đại học tổng hợp (hiện nay, trên toàn nước Đức có khoảng 50 khoa luật trực thuộc các trường đại học nằm rải rác ở 16 bang)

2.4 Cấp bậc đào tạo cử nhân luật

Pháp đào tạo cử nhân luật là quá trình đào tạo luật tại bậc đại học Ngoài ra có đào tạo thêm nghề luật sau đại học cho cử nhân

Trong khi đó, Đức lại quy định đào tạo cử nhân luật bao gồm đào tạo luật và đào tạo nghề luật Điểm này hoàn toàn khác biệt so với các nước khác

2.5 Quy trình đào tạo

2.5.1 Quy trình đào tạo ở Pháp

Từ năm 1999, trong khuôn khổ tiến trình nhất thể hóa theo quy chuẩn châu Âu về đào tạo đại học, Pháp thay đổi theo mô hình đào tạo đại học 3 năm (Mô hình: LMD: Đại học 3 năm, Cao học 2 năm và Tiến sĩ 3 năm) Nghĩa là sinh viên sau khi học 3 năm đại học sẽ có bằng cử nhân luật Cao học được chia làm 2 loại:

(i) Cao học theo định hướng ứng dụng (Master 2 Professionnel) là chương trình ứng dụng được thiết kế hướng trực tiếp tới một nghề nghiệp cụ thể, ngoài chương trình học là một khóa thực tập kéo dài khoảng 6 tháng

(ii) Cao học theo định hướng nghiên cứu (Master 2 Recherche) nhằm chuẩn bị cho người học theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy sau này, cụ thể là thông qua việc làm luận án tiến sĩ (Doctorat) Luận án tiến sĩ theo quy định được chuẩn bị trong 3 năm, nhưng đối với ngành luật thì rất ít người hoàn thành luận án trong 3 năm mà thường kéo dài hơn

Bên cạnh việc học lên bậc sau đại học (Cao học, tiến sĩ), thì sau khi có bằng đại học chuyên ngành luật, người học có thể tiếp tục theo học các trường đào tạo nghề như luật sư, thẩm phán hay công chứng viên

2.5.2 Quy trình đào tạo ở Đức

Quá trình đào tạo chia làm hai giai đoạn đồng nghĩa với những khoảng thời gian khác nhau Cụ thể:

(i) Giai đoạn đầu, các sinh viên luật sẽ phải học trong một khoảng thời gian ít nhất là ba năm rưỡi với các môn học mang tính cơ sở về khoa học luật như: lịch sử các học thuyết pháp luật, lịch sử pháp luật, triết học và các môn luật mang tính chất bắt buộc như: luật hiến pháp, luật dân sự, luật hình sự,…Bên cạnh các môn học mang tính bắt buộc thì cũng

có các môn học tự chọn như môn luật về thuế, luật về cộng đồng châu u, luật cạnh tranh dựa theo lĩnh vực mình theo đuổi Sau khi vượt qua kỳ thi sinh viên được cấp giấy chứng nhận hoàn thành giai đoạn 1 (nhưng chưa phải là cử nhân luật)

(ii) Trong giai đoạn 2, pháp luật của Đức quy định một quy trình chung cho đào tạo mọi nghề luật trong vòng 2 năm, nghĩa là, các sinh viên luật, sau khi tốt nghiệp đại học có đủ

tư cách hoạt động ở mọi nghề luật Những sinh viên luật dù đã định hướng nghề nghiệp như: nghề luật sư, thẩm phán,…thì vẫn phải tham gia tập sự ở tòa án cấp quận hoặc tòa

án cấp cao trong thời gian sáu tháng; ở cơ quan công tố ba tháng; ở hội đồng địa phương bốn tháng và bốn tháng tập sự cùng với một luật sư thực thụ Khi đã hoàn thành nhiệm vụ tập sự ở các cơ quan nói trên, trong thời gian bảy tháng còn lại, họ có thể tùy chọn tập sự lại ở một trong các vị trí nói trên, nhằm tăng thêm khả năng chuyên sâu nghề nghiệp Giai đoạn thực hành nghề luật của sinh viên cũng được kết thúc bằng một kỳ thi tốt nghiệp

Kỳ thi này còn được coi là quan trọng và khó hơn kỳ thi tốt nghiệp trong giai đoạn thứ nhất

Như vậy, khác với Pháp, sinh viên luật ở Đức mất khoảng 7 năm để có được bằng

cử nhân luật Hơn nữa đào tạo nghề luật ở Đức gộp chung thành một chương trình duy nhất cho mọi nghề luật còn Pháp tách ra mỗi một nghề luật cụ thể sẽ có một chương trình học riêng tùy thuộc vào sinh viên muốn chọn nghề nào để theo đuổi trong tương lai

3 Lý giải nguyên nhân có sự tương đồng và khác biệt giữa đào tạo luật ở Pháp và Đức

3.1 Nguyên nhân có sự tương đồng

Pháp và Đức là hai quốc gia có nền dân chủ phát triển khá lâu đời và là láng giềng của nhau về mặt địa lý Hệ thống pháp luật của Đức và Pháp chịu ảnh hưởng khá sâu rộng của pháp luật La Mã Chính vì sự phát triển khá sớm của luật pháp thành văn nên ở Đức và Pháp, việc đào tạo luật và nghề luật đã bắt đầu từ khá sớm và ngày càng có xu hướng phát triển rộng Ngay từ thế kỉ XI khi ở Châu u bắt đầu xuất hiện xu hướng giảng dạy pháp luật trong các trường đại học tổng hợp, trong đó trường đại học tổng hợp Bologna của Ý được biết đến như một cái nôi của giảng dạy luật đầu tiên trên toàn Châu

u lục địa và đó là nơi quy tụ các giảng viên và học viên ở khắp Châu u, trong đó có các học viên của Pháp và Đức Thừa hưởng kiến thức pháp luật cũng như các phương pháp

áp dụng trong giảng dạy, những luật gia được đào tạo ở Bologna là những người đã đặt nền móng cho truyền thống pháp luật, đào tạo luật ở quốc gia của họ sau này Tuy trải qua thời gian, việc đào tạo luật và nghề luật ở Đức và Pháp đã trải qua sửa đổi, có những nét đặc trưng riêng phù hợp với điều kiện thực tế và thế mạnh của mỗi quốc gia nhưng vẫn tồn tại những điểm chung giống trong quy trình đào tạo luật Vây có thể thấy những yếu tố về mặt địa lý, yếu tố lịch sử là một phần nguyên nhân dẫn đến sự giống nhau trong

mô hình đào tạo của hai quốc gia Pháp và Đức

3.2 Nguyên nhân có sự khác biệt

Nguyên nhân sâu xa khiến cho ngành đào tạo luật ở Đức nghiêm khắc, đòi hỏi chất lượng đầu ra cao nằm ở Dân tộc Đức là dân tộc theo Chủ nghĩa hoàn hảo Người Đức quan niệm, trong cuộc đời con người, trong cuộc sống, có thể méo mó một chút để thú vị hơn Tuy nhiên, trong học tập, sản xuất và kinh doanh, chúng ta phải áp dụng chủ nghĩa hoàn hảo

Khác với sự nhẹ nhàng, lãng mạn của người Pháp, người Đức lại có phần nghiêm khắc và cứng rắn hơn Điều này cũng được thể hiện rõ ràng trong nền giáo dục nói chung

và đào tạo luật nói riêng của nước Đức, một nền giáo dục dựa trên sự kỷ luật vô cùng

nghiêm khắc Nước Đức có truyền thống lâu dài về giáo dục bậc đại học, phản ánh vị thế

là một nền kinh tế hiện đại trên toàn cầu Thay vì đào tạo những người tốt nghiệp ra trường đi xin việc, nền giáo dục Đức lại đào tạo ra những người tốt nghiệp ra trường để nhận việc Ngay từ sau khi tốt nghiệp bậc tiểu học, giáo dục Đức đã phân loại học sinh theo mức độ trí tuệ và phân ra thành ba loại hình trường học truyền thống, tập trung vào các cấp độ học thuật Các trường lý thuyết (Gymnasium) dành cho các trẻ tài năng nhất

và để chuẩn bị cho học sinh theo học đại học; các trường thực tế (Realschule) dành cho học sinh trung bình và kéo dài trong sáu năm; các trường học phổ thông (Hauptschule) chuẩn bị cho học sinh theo học giáo dục nghề Các trường toàn diện (Gesamtschule) hợp nhất toàn bộ các loại hình giáo dục trung học

Ngoài ra, Nước Đức là một trong những quốc gia có hệ thống pháp luật hoàn thiện nhất và cùng không kém phần phức tạp Vì vậy, đòi hỏi ở người hành nghề luật là đặc biệt cao, mọi thứ phải thật hoàn hảo và không được phép mắc sai lầm Điều này đã giải thích cho việc vì sao ngành đào tào luật ở Đức lại khắt khe và nghiêm khắc đến vậy Mục đích cuối cùng là để bảo đảm chất lượng đầu ra một cách hoàn hảo nhất

4 Bình luận về đào tạo luật ở Pháp và Đức

Qua phân tích có thể thấy rằng, đào tạo luật tại Pháp rất chú trọng đến hệ thống lý luận và các học thuyết pháp luật cổ điển Điều đó vừa mang lại lợi ích sẽ giúp sinh viên

có được hệ thống kiến thức nền tảng quan trọng và mang tính định hướng tư duy pháp lý Tuy nhiên đó cũng được coi là trở ngại vì việc đào tạo chú trọng nhiều vào lý thuyết mà chưa có tư duy thực hành pháp luật Hơn nữa việc chú trọng vào nghiên cứu, giảng dạy các học thuyết pháp luật cổ điển cũng làm cho sinh viên không bắt kịp với sự đa dạng của tình huống hay sự thay đổi nhanh chóng của môi trường pháp lý đương đại

Còn ở Đức, hệ thống đào tạo luật có chất lượng cao, đây có thể coi là điểm tốt chúng ta cần học hỏi sự nghiêm ngặt và cẩn thận của người Đức Tuy nhiên, theo quan